Full text of "C. Plynius Secundus De naturali hystoria diligentissime castigatus"

See other formats



f/}.. (f-sw 



CtPIynms Secundus De Naturali 
Hy ftoria diligentiflimc 
Cafligatus* 




TO' w'i ■' affinirrfyiiiiiifr[ir'iii''!ifj[*^ i"' 





CAU PLYNII VITA 

C.Plynius fecundus Veronefis natus rubTiberio:patreCeIere:matrcMarcclIa:oitas liberalibus di 
fdpiinis operam deditiunus omnium mirifice ftudiofifTimus . Nam perire omne tempus arbitrabat; 
quotii fludtts non i mpartiretuttOpera complura aedtditnn quibus multa fcrupulofa abfoluirt Et mhil 
omninuscaufas aiYquandoadhrauitiAugurfuittOfTicia publtcaadmmiflrauitietiam ^curatorin HtO 
pania floruit maxime fub imperatoribus Vefpafianis Tito non mediocritercarus cui libros naturalis 
hyfloriaedicauit:opus difTufumteruditum uarium ftilo duriurculumifuitopinioni Epicureae nonunq 
aftipulacor; ubigi nmemuitforij acerrimis infediatortPeriir fub Tito anno aetatis Texto quinquagefi' 
mo KalentNouembtCu MiiTenidaiTem fperio regeret fpiritu obflrudlo clauroqi floroachc.(Inuaiidus 
enim illi 6i anguflus ecat)ex caligine nubis ortx e uefuuio monte ad quam nofccnda propius accelTerat* 



loannes Britannicus Brixianus Salutem Plurimam Lucae Tertio Patricio Brixiano 

De patri3,GP!ynii Secundi; qui de Natu rali hyftoria no m fnus eleganter trigintafepte libros q Tapic 
tcrconfctipritdiu magnumiut non ignoras Luca Terti:inrer Veronenfes Nouocomenfef^ certamen 
fuit quum utri® multis probabiIibu% rationibus conciuem fuum eiTe contenderet . Qux res deni^ 
effecerat:ur cunai qui 8i ante noftris temporibus in iis fludiis non fine aliqua laude uerfati funnpar'' 
Cim Nouocomenfibus:partim Veronenfibus fuffragia fua ferrcnr.Mufta etenim utrinep afferebantur; 
utcitractiam iuftam repraehenfionem unicuig? licere urrangifequi partem uidererur.Etquantu conii' 
cere poteramircs in ambiguo diu futura erar.Sed ueluti diutino cxcirams cft fomno Matthaeus Rufus 
Veronenfis Vir quidem aetate noftra litteris Latinis pariter& gr^ciscelebcrrimusqui non minus flu/ 
diofe g accu rare caulam patriae fuae agens ira om nibus confu ratis : ur uidere in cius defenfione porerisj 
quae ab aduerfanis obiiciebantur.rem fane multis probationibus 6C argumentis eo deduxicut ludicio 
noftroiisrerffefenfilTeuideaturqui Plynio patriam magis Veronam qui NouocomualTignaucrir.Vc 
aurem ipfe in eius fentennam tam facile defeendam illud me inter alia poriflimum mouer:^ animad/' 
uertoeos qui Nouocomcnfem Plynium affirmant nominis fimilirudinedcceprosiquodlunioris erat: 
Seniori atrribuifTeiut utrunqt indifferenter Nouocomefem nominauerintiquum omnino lunior No 
uocomenfisjSenior Veronenfis fuerit, Qu;e omnia quum ipfe Matthaeus i apolcgia fua Hobcirim cie 
ganter^ complexus fit:reipfafuperfedebimus.lllud autem tefeire uolumus Angtio & lacobo Britint 
cis fratribus noftris moleftum acctdiftctq) in ipfam Marthaei apologiam ipfo die immo articulo incidc' 
runtiquo iam operi faftigium imponebatur: ita ut quum fere omnes codices rimio Plynii Nouocomen 
fisimpreffi eftenripauci^fuperarentrmutatorinecundfanonetiruloiquodreliquum fuit imprefliim 
fir.ld enim arrenti^macuraiinfaiigabiliq! ftudio curarunt ui-fexcenti codices Plynianiiquos non tam 
lucri cupiditate q ut lingua latinae dignitas propagaretuiifumpiu fuo imprimi feccruntiut qcorrcdtiP 
fimi haberctunadhibitisenim multis quum exemplaribus: tum multorum caftigationibus ita opus 
perfecere ut iam in eoquod ad emendationem pertinear nihil deriderari polfeuideamr.Haec autem ut 
adteferiberem Luca Terti:)llud me maxime hortatum elbqiin hacnoftra florentinimaurbe nemine 
prorfus cognofeebam fquod om nium pace fit di(ftum)qui bonarum difciplinarum ftudiis atque ac tu 
delciftaretur. Putaui igitur tibi iucundum forefi curarem m ipius Matthxi Ruridefenfionem uideres* 
Ne^ enim.lnfcius fum;q rerum nouarum foleas efte curiofus indagarorjtaqi pio mea in te obferuan' 
Cia te uehcmentf r rogotut rem ipfam ea diligentia qua cundfa confueuifti examines;& an Matthaeus df 
nos qui ei aftipulamur refle fenfei imus iplunmi enim tuum omnibus in rebus femper ludicium feci' 
mustEt te pro tua Ongulan quum dotftrina Sc modeftia: tum probitate ita dileximusiut nobis ftatuejr 
rimus te neminem nobis efte chanorem : nec id immerito . In te enim quod de bono phoctone lepr 
cur placidos Si mifericoides:& liberales:omni$ fuauitate reperatos mores agnolcimus • Quae omnia 
ita me tibi penitus addixerunt:ut nihil lam mihi fit magis in optatis q ut aliquando.poflim tibi oftem 
dere quanti dignitatem tuam faciam«Vale&; nos quod facis ama plurimum. Vaieiterumi 

Alexander Benediiftus phyficus Veronenfis Reuerendo patri Domino Matthaeo Rufo conciui fuot 

Sal.P.D. 

His diebus Veronam com mune patriam adiuimusiaixiiii.anno quo abfens fuiimaximeilluftratam 
a quo tempore alia ciuiratis facies mihi uifa eft: Alii moresralia ingmia:alia tcmpla:alia xdiFiciaialius cui 
tus: alius deniqi uiuendi modus, T ota undiqi interpolIata:ita ut eadem non fit. Ab omnibus tamen fi/ 
uc noftris neceffai iis fiue aliis cmibus bene ar^ bemgne fufcepius fum.lntercaetera Matthaeus Zuccus 
fioftri amarittflimus 8i quondam litterario ludo fociusidefenfionem illam tuam Plynianam uehemen 
tiflf m am p ro ciuiratis noftrae ornamento aeditam:nobis legendam dedit.Inqua aducrfarioium iiftus 
magnifice aiqi late refeliis:omniaqicorumaigumcnta:uana irrita^ facis.Rarionergt omnes futiles ina 
ne% reddis, Tua uero adeo confirmas :adeo munisiut nemo fitruel aduerfanusipfeiqut fpohre ftatim 
gramen iprum humi deuolutus no porrigawTibi debent patrii lares;ciues:& uniuei&res publica quae 
nunc fenm Plyniana incunabulj ortuf^ fuos cognofcit: conciuem nuncaffami :&-inteUigitq conftan' 
tifllrae. Annotauimus tamen 6i nos quogi:qui eius medicinam artem indagauimusinonnuila rc^f no' 
mina:quae patriam linguam maternam^ indicvirilnter multa hxc pauca numeraffe par fit palmula 



alutn hsrbam:ri(imbrmmiuuam tamtniam: nomina patriae dummatiiota.Obiiciut aduerfarM nuq 
dixiiTe Plymu m in agro Veronenfi noftro quibusirc fpondeo neque dixtiTe Nouocomenfi noftro:neqj 
Patau)no:neqj Manruano.Vbi ergogenitusi'Lapidrm item illum hominum incuria :xtatifqi itifcitia 
confraftum tfcilicer non fine religione uidiraus:de quo plura ac ueriora ueiis attulifiimec aliqua in par 
te d ubuandum eft citra ius defiderii;quin Plynii nouri certiiTima fit infcriptiotquse demortua tuo nu/ 
tu ad uitam reuocataefinniuria tamen maxima debilitatatHaec pro tempore diAafinr.Na raptim fen^ 
pfi m us. Alia fo rre in Gra:cia excitabis.Vale.Vcnctiis. 

Matthaeus Rufus Praelatus in aede diui Thoraa ciuitatis VeronaeeSpIendidiinmoeHquitt : clarifii/ 
mo$ iuris«Antiniti luno:Veronenfium decon«Sal.PItD. 

Icolaus Perotus Pontifex fepontinusmir inter dofliflimos aeratis noRrae:qui in utraq; lingua 
n numeroriilimi floruerunt:florent$ nemini (u t eius opeiatdAanf)poflhabendus:eioquentil 

Romanam tum multaa graecis traducendo : tum nonpiiuciora tprcfcribendo: haud parum 
illuftrauit 8i auxitds hac tempeftate primus omnium obfcur.im tUam.cbdtpo Sibylae coniei^oribus in 
digenrem:prohaemiiPIynianiepi(lolam interpraetariaggrenuseRe^ineaioca quaepiam difficillima 
qutde feniuiqi penitus abRrufiat^ reconditum agna diligctia magnoi|^ ir^genii cacumine in luce eruit. 
Vbi ^quauis etia id alibt egerit)P]yniu fuifle VcronHem:haud infirmis argumeneis moRrauir. NdnuI 
li nulla in re Peiotto con^rendi:gloiix ciuitatis noftrae(ut puro)inuidemcs quibufda uants opinionis 
bus falfiH^ tefiibus nixi:ueriiTimae tanti uiri lententia; cotradicere 6C aufi & conati fum.QuoTunn tcuiV 
tate: (ne quid acerbius dica)no potui no uehemeter admirari quadoquide di ucri nil aut certi cotra pof 
fint affete:id affirmare audeantiquod Ratim cu ipfo^ infcicix demonRrationc refelli queat . Fui(ficut 
fis)in Academia Beffanonea a fipotino altusicuius diuini utri bonitati: mu nificeri^qi fingulariiomnia 
me debere acceptum refero»Mea igitur intercRe putaui:pientifltmi patroni caufam dignitate^ ;nifi in/- 
gratifhmusdf enc6£ haberi uelim;defenrandaar^ mendam ^ingenioli facultate fufeipere Sc experiri 
contrarias opiniones confutare ; ad id uel maxime impellente me com unis patriar rruercntiaicui uni/' 
uerfis natura; muneribus locupletifllmxifupra utres oebeo.Iniuriain.illi no parua fietettfi tam dari ci^ 
uis ornamentoitanq altero ex oculis eruto;quotudam inanibus fabellis;& fiiRis mendaciis fpoliaretur; 
eiqj fuo^ nemo fuppetias ferret.Cu autem tu patriae miru tmnioduaffeiRiilinius fis:& cuniRis ram ani 
mi q corporis dotibus qua; in quouis mortaliu defiderari liceat inter cociues noRros eminentiftimus; 
queadmodueifummo fplendoriesritafifadeaquaeilli gloria ac com odum pariant inBamariHimus: 
utmrr pedamenru quodda ipfius &fornfnmla fuRentaculu dici merearis* Etute doiRnna facundia^ 
mirabili fepius Plymu fuiiTe conciuc noHru ornatiRime^ copioftilimei^p difG^ruerisr^ptereaq! eturfia 
tuas 6C imagines i locis publicis ad ornametu urbis ponedas i fenatu cefuens di iRiteiis qualecunqt eR 
qd' ac i re efficere potui ad te fcripfircu re grata tibi me faiRuru fperas fi qd* tu femper fenfiRi ac tenuiRi: 
ego quoqi probare Rudetemttumutcu ingenioac iudicio omnibus in rebus pene diuino maxime pol 
kasifi nugas iRas non dignas qure in publicu exeant ex tua fuma peritia atq; prudena iudicauerisiob ea 
qua erga me oftendis humanitateiaut tua; eloquentiae fluminecaRigando irriges & adiuues:automni 
ro fuppnmasine malidico^ morfibus patear* Qui Perotto cotradicentes uir ampliflime iuRe Plymu 
maiore finfle Veronenfem negantiin hunc tnodii fcripfere.Conrerraneu caRrenfe uerbum efle uidef* 
HicautquidacoIIigut;PJyntu;utC3tuIlus;fuifle Veroncnrem:ignoranresconterraneu non tam idem 
territorium:qeande refpicere regioneiCu uero 6i Suetonius 6l Hieronymus:& deniq> prifci oes illum 
Nouocom enfem fuiRe dicat .Coterraneum eiufdem regionis accipiamus cu fc pfertim Plynius Roma 
num ^fitearur.Hxc illi nos qui plynium fuiffe Veronenfemmon Nouocomenfem probare uolumus. 
In primis diiRa teRiu quibus nituntur confurabimus.Deinde q leuiter moti fint:& praecipites i hac fen 
lentiam ierint oRendemusifiue conterraneus eande re^ioneifiueidem territoriu denotet:PIynium Ve 
lonenfem fuiffe docebimus Suetonium & Hieronymu teRes citar.Ego:ur uerum ingenue farcarrSuc'' 
Ionii librum de uiris illuRribusiex^uo teRimonium proferunt:nunq uidi nec qui uideritiquauis non 
paucos ex dodoribus noflri temporis iierrogauerimiaudtui quequam : Verba autem illa qua; cius au^ 
(Roris eRedicunturde in primis chartis omniom pene codicum Plyniano^ mendofe notata funtin uo 
luminibus quorumdam qui de religionenoRra fcripierunc: inferta inuennquorum adiumento fit:u( 
uenras rei de qua cotrouerfia eRifallaciis quorudam quafi fummerfaim lucem emergat*Vincecius que 
hpRoriale uocatiin opere fuo ubi tradat de mta Tnani imperatoris: ha;c uerba qua; fertbit ee Suetonii 
TranquiIiiiic3taIagouiro^iIluRrium:fic recenfuit.Plynius fecundusiequeRribus militiis induftria; 
fundus procurationes quo^ rpIendidiRimas at^ continuas fumma integntate adminiRrauic • Diuus 
etiam Antoninus praefui florentinusteadem ad uerbu in fuis chronicis pofuit*Sueronius i uerbis:fi Sue 
tonti funtjPJynium Nouocomenfem nequaq nominaiiimocum fecundum diciriVerone nfem potius 
oRendittNam fecundorum domus; ut pluribus uecuRis monumentis docebimus Veronenfisfu/' 
it.Dfdio illa Nouocomenfistqua aduerfarii contra nos armantunfraudulenter addita fuirtPei has eni 
frauder quando aperto. Marte no fucceRiflct.PIyniu fuffurari Veronenfibus tanmm eR.Sed uolumina 
ipfa Vicentiiar^ Antonini fine illo uerbo Nouocomenfis pro nobis teRiftcanfihucprimd teRefalfum 
6i nullius robons eRerquado Plyniu Noaocomefem ut iadant minime dicit.In textu ena diui Hiero.^ 
nymiique alterii tcRe ^ducunt:no minor falfitas cR.ln tradudionecnim Eulebii caElaiieris:ani)o«xiu 

s. 



Traiani haec ue rba Tunt Pl^^nius fecudus Nouocomenfis orator 6i HyRorfras infigtiis habef:oifus plu/ 
rima ingcmt opera extariHac^enus ille< Aduerfarii aut quarreres Piyniu corra tus nobis auferrr:daufula 
hant; addiderur.Periit du inuifit uefuuiurqui in uetuftis codicibus:noeft:g> Plyniusfecudus Nouoco^ 
mefis orator 6i hyRoricus infignis fuenccuiusplurima ingenii opera exta iec:no negamus . Futt.n.hic 
nepos Veronefis:& p adoptione filius.q ut ipfe Hieronymus ponitiTraiani rpe clarutr;^ tde Nouoco/' 
naefis in incMio uefuuii perierinnegam us.Subdica fuertit uerba illarurappeiet Vcroncfem : gpcriir in 
ucfuuio Nouocomefcm fuifle:gj fida fint pater.NotntCU uerbis Hieronymi quadratiimo ftanm ollen 
dut ipfum flbi cotradicere.Hierbnymus pmiriit:^ primo anno Titi mons Vefuuius tanmex fe iecirin 
ccdinut regiones uicinas cu hoibus exurerer.Igif li uefuuius arfit primo anno Titi & Plynius periit du 
ardente uefuuiu uidere uulnperiirprimoanno Titi.Quo ergo ideipfe potuit ce fu perftes:anno»xii.Tra 
laniicu a primo Titirad duodecimu Traiani.Interfuerit anni undetrigintafDiceretaliqsrarfitet uefuup 
us Traiani pricipatu dicer Hieronymus de hoc no meminerit; tucg? f^nius periit. Et famonicus ferex 
nus:ut Macrobius aitiPIyniu maiore ad uf^ Traiani artare pucniHe affirmat. Efloarlerit ut iubcr:& fi 
nullus audor id teftaf : ,pbabif m Piyniu maiorcinullo pado ad rpa Traiani puenirepotuiflc, luniorq 
iperaie Traiano floruitiad cor.Tacim fcriprit:^ qdo uefuuius coflagrauinubt auunculus periitnpfe age 
batannuduodeuigefiimi3.IdeineutipricipamTraiano:ConfuIgratjas:egit:utexpanaegyricoIiquet,Ec 
go q coful fuerat i initio iperii Traiani no potuit eius anno duodecimo:agere annii duodeuigeltmu ni 
fi fuis illu hterbis SC icatatioibusiut eR i fabulisireiuucnefcere Medea fecifler. Ad haec iunior ipfe fub Do 
mitiano la gradis natu caufas egerat : & magiftratus geireratifi fuerat coful fub Traiatio:fi ta gradis natu 
fub Domitianoiriduodeuigerimu agebat annu flagrate uefuuioiubi auunculus perut:necel& e hoc fue 
ritiperateTito • Ergo maior qVeronefis fuitiad iperiu Traianipiienirencquit.Etg>nopucnerit;exuer 
bis , Quintiliani i quarto patetiqbus ofledit:q> Plynius iam obierat; quando primts annis Domitiani: 
opus luu ipfe codebat.Cu iquittht fcripfir de eadem materia no pauca corni ficiusialiqua ftertiniusmo 
nihil pater Gallioiaccu ratius uero priores Gallioe cdfus Si Lenas.Ecxtatis noRrae utrginius . Plynius 
TunliustSut Si hodie clari eius opis audores:q fi oia coplexi forcticofuluiflent labori meo.Praetcrea Ply 
nius uixit tantu annis fex Si qnquagiTa.Ipfe i nouo de margaritis tradans ait.LoIlia paulina ^fuit Cait 
pricipis Matronaincc ferio qde autfolent cerimoniaru aliquo appatutfed mediocri et rpofaliu:coena:u j 
di fma ragdts m argaritif^ operta. Ab ultimo anno Caii ad duodecimu iperii T raianiicolligunt anni fe 
ptU3gi'ta:qdo ea caena uidit Ply niusialiquot ia natus fuerat anos u tpote q fub Tiberio Appione Grama 
cicuiut i engerimo oReditiadolefces uideraCtCoRat igif Si textu ficut diximus uitiatu c£:SC hunc quo^ 
teRe iualidu reddi.Et i Macrobiotnifi librario^ culpa eRierrore elTeiqdo Plynius maior pricipam Tra^' 
ianimidere nullo md qeuecit«Ideo$ id nome Nouocomenfis no ad ipfumtfed ad minore eius nepote 
ptinereiq Traiani tpe fuir* TeRibusiur arbitror ibeliciter ^Rratisiquippeptobatu eR :eos 

corruptos rubornaios & falfarios eeiaduerfariof^ minime iuuareircRat ut hoium hac in ca leuitatem 
Heut polliciti fumus;aperiarnus: Aiaduerte quaefo. Aiunt Suetoniu Hieronymu St deni^ prifeosoes 
dicere Piyniu fuifle Mouocomefemiflatim^ fubiungutiqj ipfe Romanu feprofitef*Si Suetdias& Hie 
rony.Si dcni<j prifei oes Piyniu Nouocomcfem dicutrqtio Romaus fujtf Si ipfe Romanu fe ^fltefqiio 
Nouocomefis ee potuit.O delira redicula leuitate. O inconRantia puerilibus Gmillima aliercatlonix 
busimo Nouocomefem:m6 Romanu Piyniu aflerut:6i’du uer$ Peroni fentdix aduerfari ueritate^ 
ofrufcare;& patria noRrafpledore fui ciuis fraudare nitunfine^ i* hac ne^ in illa parce Rabilesifibi ipfis 
manifeRiilime fe repugnatme^ fuis cofodiut telis«Praetere3 fi prifei oes illu Nouocomcfem fuifledicut 
ubi hoc:Cur locu alique no indicarunuc prifeis credetesihaerba darcmus.O extrema arrogantia.O rex 
meritate ipudeiiRimaiiaiRant prifcos oes id dicereiqd adhuc nemo tepeRate noRraiqtuuis peritus Ru/ 
diofufue; laboriofilTime inueRigado repertre feiuerit quafi aut foli prifcos legerint:aut Ibit itellexerint* 
Coterraneu eiia no minori temericateicotra opinione qua defendereRudetcorendutnoide rerritoriu: 
fed eandem denotare rcgione.Prsctermittamus:3>ipfo^fuiflet:ubinahocuoc3buluincafignificati6c: 
qua ta certam defln iunt legerint docu]lTe.Sed eRo fignificec eande regione;hoc md PIyntus:ut uolunt* 
Nouocomefis nequaqcc potuiriNa cu in quarto Italilin certas legioes defcnbatrComum in nouatqua 
appellat Tranfpadana: Verona uero in decima: quam appellat Venetia collocat. Ergo Plynius ex dtciV 
ma fuittex qua Catullus non ex nouambi Comum eR.Cdterraneus:ucbteuiteragamus fignifiratemp 
de territoriiiricut ex uerbis ipfius Plynii fole darius patetxu inquit ut obucere mcliar Catullu cooterra 
neu meum.Catullo cnim no VeronaTed fyrmio in territorio ueronefi natalefolu fuit. Nec quifquam 
hac in re maioris fidei elTe debet:q Catullus ipfe:q de illa peninfula canes ait . O quid folutis eR beatius 
curis. Cu meus onus repoitiac percgrio labore fefliiuenimus lare ad noRru. Cdrerrancu itaq? reClius dt 
xic qdtxilTec coci uemiquafi ex eodem territorio noexeade urbenarurquaopiniouc fequKurdrLaure>' 
tius ualla in litteratura noRro seuo nemini fecundusiSc Angelus politianus uii Si ipfe dodrinxOngu/ 
larisiqui in fua centuria • Catullum Veronenfiu conterraneu dixir.Et Landinus : qui Plynfum i lingua 
uulgare uertit& conterraneum copatriotam uectit.Guarinusetia&Ipleri^aliicxiunioribus doAiifix 
mi qu idem con terraneo pro conduc ufi ruot«S iue igitur conterraneus fignificet ex eode territoriotfiue 
ex eade regione Plynius Veronenfis fuitiQuod cdmu nis omnium iamdiu confenfus qui non fine ca 
inuaiuit:& Petrarcha:& Pius Pontifex Maximus Blondusflauuius:fi£ non pauci alii matoris omx 
nes audotitatis q calumniatores noftri oRendum; qui fuisi operibus Plynium Veronenfem feripretut 

a iii 



Et uctutliim marmor illudiquodin arbcnonraadardcm dfaiBIariiointar confirmat# E* qao, licet 
multum debi!itato:pulcherrimis litteris pjifcis grandiufculisthtcc uerba colligi pofliint. 

Plymus fecundus Augu.teri.PatruMatn.MarcellsetcnamentofieriiulIir.Nomen patris cu iaiSura 
quorudam aliop; uerbo^ dimidiatu efl.Sed prxcipif fuifle nomen mertertiscdeclihanoisrutcderrgd 
clariusiqnid manifeftius:quid probabiliusadduci uel oftendi poflet:q>Plynius Veronenfis fuering hu 
lufmodi faxum i'Si Veronenfis no fuiflettut quid Romae degens :parctibus(ficut litterae i dicat)Monu ” 
mentuinurbe Verona:6i no potius Nouocomi:fiemspamafuiflet:ad aeterna memoriam teftamero 
fieri iuffiflet, Nifi quis Nouocomo Verona Marmor illud aduedu dixeritiquod g uerifimile fiturpeflo 
truncorprudentium iudicio rdtnquo.Innumera etia alia Marmora Epitaphiis & dmerfis titulis inferi* 
praimultis in locis agti Veronenfis :familiam fecundo 9 ^ Veronenfem fuifTededaranquae oia nuc recen 
fuille fupuacuu duxi;fatis exiftimas duo uel tria teftificationis gratia fubiecifle.In caflellomotis autei fic 
eR.Lellae claementinae uxori incomparabili«Q«Furius fecundus maritus:& fibi uiuos fecit* 

FuntSa iaces hic:fed uiuisiuiuer® fecundo 
Lelia tuoidebent nec benefafta mori» 

Te Tellusifanaofg! precor pro coniuge manes 
Vos ire placidiitu leuis ofla regas. In oilb franca fic eft. 

L.AquiIiusfecundus.L.AquiIioChariton!:Kpublicisacncr!rcparenr.pient. 

In ualle polyzelaiin aede diui Ambrofii ficefl# 

Olpurnia.UF.PnTca.fibi d^.UCalpurnio quadrato patri uaIeriae«GF«fecundaematri.L» Calpurnio 
Pudenti frarritVI.VIR.AVG. 

Ex hoc poftremo:no ne oflenditur ualeriam fecundam Calpurnfe matrem:Fuifle#CipIynii fecundi fi> 
liimmuptarnXiCalpurnio quadrato :'Nam legunrurduae iuniorisepiftolxad Calpurnia mialtera qua 
conquerif ea in Capaniam ualimdinis gratia fccedcme fubfequi non potuerit. Altera qua ea horrat : 
ut frequetiffime feribaniicer eius litterae ira ipfum deledtcriut torqueant. Quibus cpiftolis patet Plyniu 
ad foeminacharitare necefiitudine coiun<5Ia rcribere.Olpurnia.n.ipfa nara eratexualeria' fecunda.C# 
Plynii fenioris filiajnuenire etia eflieiufdc iunioris epiflolara ad Calpurniu Calpurniae patre qua oRcti 
ditigro ipftus defiderio teneat :qj ab eo abefie no cofueuerittVifunf et i sede diui Georgii Capitonis mo 
numetaiad que de hyfloria coponeda iunior ipfe refcribit.Etin tcplooiuni fandtopicaftri ruptiimonu 
metu Arri^icuius nois in ultione Heluidii Plynius mentione facit.E gbus oibus abunde parer. Sccun>i' 
dos fuifle Veronefes:6£ habuifie rusfuu in ualle pofyzelatSed de his hai^enustqdo fatis(m raltor)prefia 
tifTimac iufiaeifi no fumma eloquetiaifura ma grauitare ac uerbo^ podereiprout rei dignitas poftulaf/' 
fet;eo qinulla uel minima diceda facultas in me flt:fake integra fidetmera uerirare;demofiraf& putorca 
qux nobis ut de pofTeflionc clariflimi cinis noftri nos deturbaret obiiciebanfifalfaiuanatridicularfif fi' 
ne ronefidlaec.ldeoij nihil facieda tang noofficietiaiPfyniumqp nobis ut faborabat:ndauferetia:cu fa! 
fi tefles no fint admitredi: pterea onedimusborum leuiraretg pro arbitrio:moaiunt:mo negatinii errri 
habentes quo fuam pertinaciam tueantur. Docuimus etiam fiuecotertaneus fignificetexeade regione 
fiueex eodcterrirorio.PlyniumVeronenremec.Quocircafaccflatiamgcotraiiudefcndcre fruftra co 
nantur:erubefcant:taceat:cedat;nec amplius certent Plyniu^ maiore nobis Veroncfibus(uruercnofier 
efi)dimitrat:Imo & minore quoa quando ipfemct ce nofter apertiflime reflat'. Cum inqr rede fccifli: 
^gladiatorium munus ueronenfibus noflrispromirifli.Noflrosdixitiutcdfanguincos ^conciues.Fu 
it enimfut fupradidlu e>reniotis ex forore nepos 8C adoptatus ab eode.Vnde licet Nouocomi natus.No 
uocomenfis dicSusifit adoptionis tamen iure Veronenfis etiam fuit.Dicantiraqi aduerfarii quiegd ue/ 
lint.Nos ambobus PIyniis:necndantiquis marmoreis titulis fidelifiimis teflibus*Petrarchat:Vailae Pe 
rotto 9 & aliis eruditilTimis uiris.Plynium Veronenfem afiirmantibus : fidem indubiam hebeamus: 
Vale o & praefidium 6£ dulce decus patrix uitam^t Plynii fuferiptam legiro» 

CAIVS PLYNIVS MARCO SVO SALVTEM. 

Ergratuefl mihi q»tadiligeter libros auuculi mei Ie£litas:ac habere oesuelis quaeraf^g fint 
p oh Fungar idicis ptibus: Atqp etia quo fint ordine feriptimotum tibi radam.Eft.n.hatc quo9| 

fludiofis non iniucunda cogniiio.De faculatione equeflti unus#Hunc cum praefedlus afx mi 
liraret:pariingcniocuramcompofuir.DeuitaPomponii Secundi duo:aquofingularitet amatus hoc 
memoriae amici quafi dfljirum munus exoluit.Bcl lorum germamae(XX#quibus omnia quae cum ger' 
manis geffimus bella collegir.lnchoauit cu in germania militaretifomnio monitos. Aflitit.n#ei qcfcenti 
Drufi Neronis effigiesiqui germaniae latifiime uidlor ibi peritr.Comendabat memoria fuaiorabatg; ut 
feab iniuria obliuionts airererenStudiofi tresiquos in fex uolumina ^pter amplirudine diuifinquibus 
oratorem ab incunabulis intlkuit& pfecitiDubii lermonis oiflo fcriprit fub Nerone nouilTimts annis: 
cum omne genus fludio^ paulo Itberius&eredliuspericulorumreruitusfeciflet.A fine Aufidii Bafli# 
xxxi.Naturae hyfloriaru.xx xvii.opus difTufumreruditu nec minus uariu g ipa naturaiMiraris ^ tot uo 
lumina muita^ ihis rafcrupulofa homo occupatus abfoIuerit^Magismtraberisi&rcierisillu ^iquan^ 
diu caufas aditane.Decefine anno Texto 8C guiquagerimo.Mediu tepus difleritum impeditu^ gua ofli 
Ciis maximis; qua amicitia prinqpfi egiflci Sed etat acie ingeniuiincredibile ltudiu:fumma uigilantia 



Ciicu&rarea ualcanalibus inctpiebatinon aurpfcandf cauratfed funinendi (latim a noflc multa. Hyeme 
ueroabhord fepttma:uelcu rardiflime o£taua:(kpe (exta. Erat fane fomniparafltmitNonnung.enaru 
inici- ipfa ftudia inflantis & differetis.Ante lucem ibat ad Vefpafianum imperatorem .Nam illequo^ 
nodlibus utebatur, Inde ad delegatum fibi offiaum,Reuerfus domum qd reliquum rempons fludits 
reddebattPod cibum faepequem interdmleuem& facile uterum morefumebattseflate fi quid ocii n/ 
cebat in fole iiber legebatur annotabatiexcerpebatqi. Nihil enim undiegitiquod non excerperet. Dice/' 
re etiam folebat nullum efle librum tara malurut non aliq pte pdeflet.Porf folem plerugj frigidaaqua 
lauabaf. Deinde guflabat:dormiebat$ m tnimu.Mox quaii alio die (ludebat in coente tein pus«Suphac 
liber legebatu nannotabaf & quidem curftm.Memini quenda ex amicis cu Iei3or quaeda pronuntiaflec 
perperam reuocafTeidf repeti coegi He, Huic auunculum meum dixifle:inteUexerast'Ncmpe cum ille an 
nuiiletiCur ergo reuocabasi'Dccem amplius uerfus hac tua interpellatione perdidimus.Tanta erat par 
fimonia remporis.Surgebatxflatea luce.Coena hyeme intra primam no£tis:& tanqua aliqua legeco/ 
gente.Hsc inrer medios labores urbt% fremitum, In feceflu folu m balinei tempus (ludiis eximebarur 
Cum dico balinei de interioribus loquor. Nam dum difliigitur: tergitur^ audiebat aliquidtaut di^a 
battin itinere quafi folutus caeteris cuns.huic unt uacabat. Ad larus notarius cum (ibro 8C pugillaribus: 
cuius manus hyeme manicis muniebatur:ur ne exU quidem arperttas ullum (ludiistempus eriperer* 
Qua ex caufa tomae quo^ fella uehebatur, Kepeto me correptum abeo cum ambularem. Poteras im 
quit has horas non perdere, Nam perire omne tepus arbitrabafiqd (ludiis non impartiref.Hacinten/ 
lione tor ifta uolomtna peregir;eleclorum^ comenrarios,cIx,mihi reliqr.OpiUographos quide minu/ 
ltHlmisfcriptos,Qua ratione multiplicatur hic numerustReferebatiprepotuine iecumpcuraretuen/ 
dere in hiTpania hos comentarios Lartio Licinio.cccc,miIibus nummu:6C tuc altquato pauciores eranr. 
None uidef nbi recordari quanru iKertKQuantu rcripferitmec in officiis ullismec in amicitia pricipum 
fuilTeC Rudus cu audis qd officioji (ludiis laboris impedem ; nec fcripriflefatismec Icgifle^Quid eft.n* 
qd non ille aut occupanoes impedireiaut haec inflatia no po(Ttt efficere:' ita$ foleo ridere cii me qda (lu 
diofum uocant;qut ftcoparerilli:fim defidiofiinmus.Egoaut tantu quepartim publicaiparrim officia 
amico^ diftnngunt.Quis ex illis qui tora uita litteris aflidet collatus ilIi no quafi fomno di ineitisr de-' 
ditus erubefcatC' Extedi epiftola cum hoc foium qd requirebas fetibere dedinaflem: quos fcilicct libros 
reliquilfertCofido h xc tame quo^ tibi no minus grata g ipfos libros futm a;q tenon tantu ad legedos 
eosiue^ etta ad (imile aliqd elaborandum polTunt sm ulationis (limulis excitare. Vale. 

Suetonii Tranquilli In libro de Viris lllu(lribus. 

Lynius Secundus Nouocomenfis cqueftribus miliWisinduflriaefunflus.procaratioesqoogi 
p rpledidillimas at^ coetnuas fumma integritate adminidrauiuEt rame liberalibus (ludiis tan 

tam opera dedinur non temere gs plura m ocio fcripferir.Itag! bella oia quae ungeu germanis 
genafunT.xx,uoluminibuscoprachedit;itcnaturaIishy(lonff,xxxvii.!ibrosabfoluir,PeriitcIade capa.-' 
cu m iflenefi datli praEe(Tet:6i flagrate uefuuio ad exploradas^prius caufas liburnitias ptendif/ 
fetmegi aduerfkntibus uetis remeare pofletiui puluerisac fauiile opprefTus e(l. Vel ut quida exiflimant 
a feruofuo occifusique deficiens aeflu ut necem fibi maturaretorauerar* Hic in his libris,xx.milia rera 
dignarum exkidideuoluminum circitecduum miliumcopIexuse(l,Pnmusautemliber quafi index 
xxxvi, librorum fequemium confumationem totius operis : K fpecics continet titulorum* 

Oius Plynius Tacito Suo Salutem* 

Etis ut tibiauueuli mei exitum fcribaiquo ueris tradere pofteris pofTis.Gratias ago. Nam ui/ 
p deo morti eius fl celebretur a te immortalem gloria e(Te proporiram.Quauis«n,pulcherrima,' 

rum clade terrarum ur populi ut urbes memorabili cafu quafi femperuidlurusoccideritiqua 
ufs fpfe plurima fcripfemiplura tamen ppetuitati eius feriptorum tuo^c aeternitas addet. Equide bea/ 
tos puto quibus deo^ munere datu efl aut facere fctibedaiaut fcnberelegenda.Beati(rimos uero gbus 
utrunqi» Ho ru in numero auuculus meus 6i fuis libris & tuis erit.Quo libentius rufeipto depofeo etia 
quod miungis, Erat miffeniiclaffem^ imperio pfens regebat. viiii. kalemhora fercfeptima mater mea 
indicat ei apparere nubem ’inufitata SC magnitudine Si fpecie, Vfus ille foleimox frigida : guflauerat iV 
censifludebatqt Popofeit foleas. Afcedir^ locuiex quo maxime miraculu illud conipici poterat , Nubes 
incertum procul & intueniibus ex quo monteiuemuium poflea fui0e cognitum eft: oriebatur . Cuius 
hmilitudinem 6C formam nonalia res magisgpinusexpreflerir.Namfongtffimouelut trunco flata in 
altum quibufdam tamis d iffundebatur.Credo di recenti fpiritu euedlaidein fenefccnte eo defliturataut 
etia pondere fuo uiSa in altitudine uanefcebaticandida interduiiterdu fordida 6i maculofa : prout tcry 
ram cineremue fuflulerat, Magnum Sf propiuf^ nofeendum ut eruditillirao uiro uifum.Iubet libur.-' 
niciam aptari, Mihi fl uenire una uellem facit copiam.Refpodi (ludere me malle:& forte ipfe quod ferP 
berem dederanEgrediebatut domoiaccepit codicillosiretinae encafli imminente periculo externrartna 
uiculaeius fubucebatinccullanifi nauibus fuga : ut fe tanto difcrimini cribrent orabat. Vertit il/ 
le confilium : quod (ludiofo anima inchoauerat : obit maximo , Deducit quadriremes :afcendit 

ipfe non retinae modo. Sed multis erat enim frequens amomtcas:ore Laturus auxilium. properat* 
Alii territi fugiunt* Rei^um ipfe curfum redUque gubernacula in periculmn tenet. Adeo, folutus 



UBER 

ro cm;ut ocs f!l lus mali m ofus ois figuras ut deprxhenderat oculis di£taret:enotam.Iani nauibus cinis 
incidf rat;quo ,ppius accederet calidior 8C deniior.Ia pumices et nigri ambufti^ 8C frafli igne lapidestll 
uadufubitu ruinagimontisiiittoraobftatia.Confianripaulu an retro fie^eretimcx gubernatori ut ita 
faceret moneti.Foi cts iquit fortuna iuuar,Poponianupete:ftabiis:erat:dirimit finu riicdiotNam ccfim 
a rcuabis curuatifq) littonbus maxima re infundif*Ibi gq nondum periculo appropinquante cofpicuo 
tame:d£ cu crefeeret ,pximo farcinas cotulerar in nauisarrusfugxdicStrarius uetus rerediHHQuo tuc 
auiiculus meus fecudifiimo iuedlusc6plc<3if trctipantc:c6rolac:honaf':utffi timore eius fua fecuritate 
Ieniret:deferri in balneu iubetdotus accubat:coenacatqi hylaiis:aut quod eu atque magnum rtmilishy 
lari linterim e uefuuio monte pluribus locis latilTimeflarams ar^ incendia relucebant : quopi fulgur 
& clamas tenebras noflis excipiebat.llleagrenium trepidationeignisrelidtosdcrerraf^uillasper tolix 
tudinem at dere in remedium formidinis didfabar • Tunefe quieti dedit:& quieuit ueriHlmo quidem 
fomnotNa meatus aix q illi pp amplitudine corporis grauior 6i fonantioreratiab iis q limini obueifa 
banf raudiebatur.Sed aerea ex qua diatra adibaf:ita ia cinere mixtif^ pumicibus oppleta Ibrrexerat : ut 
fi longior in cubiculo mora efret:cxitusncgaref»Excitatus pceditde^ Popontano catterifm qui perui<' 
gila rl t reddit in ede confultat: intra tedfa ne rubfiftaitan in aperto uagentur» Na crebris uamTm cremo^ 
ribus redla nurabandc qfi emota fedibus fuis nunc huc nunc illucabire aut referri uidebanf.Suo dio rur 
fus qq leuiu exeroruq; pumicu cafus metuebarunqd^tamen malo^ collatio elrgit.Et apud illum quide 
ratio rationcrapud alios timore timor uicir.Ceruicalia capitibus ipofita linteis conftringunfild mumV 
mentum aduerfus incidentia fuir.Ia dies alibi illic nox oibus nodlibus nfgriorideriorqiquamtamenfa 
ces multae uariaq; lumina foIuebannPIacuit egredi in littusid' ex,pximo afpicere& quid ia mareadmic 
teret:qd' adhuc uaflu Bi aduerfum pmanebat.Ibi fupabicdfu linteu recubans iemel arqp iterum frigida 
aqua popofcir:hauritqt.Deide Bamx flammarum^ prsenuncius odor fulphurisalios in fugam uertuc 
excitant illum.Innixus feruis duobus aflurrexerunt:& ftatim cdcidir.Vtego conicdlocraffiore caligine 
(piriru obftrudto:claufo^ ftomachorqilli natura inualtdus & anguftus & frequenter interaenuas erat. 
Vbi dies redditus is ab eo quem nouiffimeuidcrat tertius:corpus inuentum integruiillefumtopertu^ 
ut fuerat indurus.Habitus corporis quiefeenii fimilior qdefundfoJnreriin mifleni ego & mater «Sed 
nihil ad fwftoriara .Nec tu aliud q de exitu eius fcire uoIuifti.Fine crgoTaciam.Vnu adiiciamroia ea qui 
businrerfueramiquac^ ftatim cura maximeuera meraoratunaudieram uera petfecututtu potifTirad 
excerpes. Aliud eft,n,tpjftoIam:aImd hyftoriamtaliud ara ico:aliud omnibus fcriberei Vale* 

Item Tertulliani In Apologetico. 

Lynius fecundus cum quanda ^uinciam regeret:& in magiftratu plurimos chriftiano^ iter/ 
p ficerctimulritudine cop; perterritus qusfiuii de Traiano qd faflo opus eetmucians prccter ob 

ftinarionc facrificandi Si ante lucanos ccetus ad canedu cuida chrifto ut deomihil apud cos re/ 
periruPraetetea ad coferanda diTcipIina uetari ab his homicidia;furia:adulteria:lattocinia;6£ his fimiliat 
Ad quaccomotus Traianus rcfcnbitihos qdc inquiredos noeexblatos uero puniri oportere* 

Irem Ex Libris De temporibus Eufebii Oefarienfis* 
p Ly nius fecundus Nouocomenfis Orator di hyftoricus infignis habetunCuius plutima io' 

genii opera extan r.Periit dum inuifit uefuujum* 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRA LIS HYSTORIAE LIBEI^. PRIMVS. 

Caius Plynius Secundus Veronenfis.T.Vefpafiano Suo Salutem* PRAEFATIO* 

iIBROS NATVRALIS HYSTORIAE NOVITIVM CAMOENIS 
I quiritum tuorum opus natum apud me proxima fbetura licentioreepif 
I ftola narrare conftitui tibi iucundinime imperator.Sitenim haec tui pre/ 
farto uerifTima dum max imi confenefeit in patre. Nam^ tu folebas me/ 
! as efte aliquid putare nugas.Vt obiter molia Catullum conterraneu me/ 

I um*Agnofcis & hoccaftrenfeuerbum*IIIeenim(utfcis)permutacis prio 
I tibus iyllabis duriufculum fe fecinq u olebam exiftimati a uernaculis tuis 
8i famuIis.Simul ut hac mea petulantia fiat:quod proxime non fteri que 
ftus es in alia procacei epiftola noftra ut tn quxdam ai!ta excam.Scian 
omnes q ex requo tecum uiuat imperiu Triuphale 6i cenroriu ius exeaf^ 
confulactnbumtixpoteftatisparticeps.Eiquodhis nobilius feciftiidd 
illud patri pariter & equeftri ordini pftas pfedfus ptorii eius omniagp haec 
reipu*Et nobis qde qualis in caftiefi cotuberniof Nec quicq mutauit in te 
fortunae amplitudo in fisrnift ut ^defle rantudem poflesrut uellesJtaqi cu cacteris i ueneratione tuipa/ 
teat oia ilIa;nobis ad coledii te familiarius audacia fola fupefttHacigif ribi ipurabis:& i noftra culpa tibi 
ignorceSiPei fricui faciemee tarae ^feci.Quado alia uia occurris inges.Er Idgtus ct fubmoues fgenii fa/ 
fcibus. Fulgurat i nullo unq uerius difta uis eloqueciae thbunitiae poteftatis facundta.Quado tu ore pa 
tris laudes tonasfQuato fratris amasfQuatus in poetica fO magna &ecudiras animi, Queadmodum 
quogp fratre imitaretis excogitaftiiSed haecqs pollet innepidus a^ftimateflubiiucus ingemi tui iudiciu 




PRIMVS 

praefertfni laceflitam {'Ne^.n.fimilis ef! coditio publicatii3:fli tiom tim tibi 4icarid.Tu poflem dicc/ 
re:gd iHa legit: iperatori' Humili uulgo feripta fune : agricolaru opificu turbxideni^ (ludiopa octofis» 
Quid te ludtce ficis.Cu hic opera codiceremoeras i hoc albo, Maiore te (ciebag ut ddeefurd huc puta^ 
rl.PiiCtercj eH q ia publica et erudito^ reiedto.Vc)f ilia SftMiTuIlius extra omne igenii alea pofitustEc 
qd uiiremurp aduocaiu defendif;'Hjecdo(£tiirimu oium Perfiu legere noIo,LeIiuin Decimum uolot 
id fi hoc Luctiiius q primus codidit Qtii nafum dtcedu fibi pucauir.Sicicero mutadu pfertim cu de 
Tepublitlci ibei et;quanto nos caufarius ab aliquo iudice defendimurfSed haec ego mihi nuc patrocinia 
ademi ntlcupattone.Quaplunmu refert fortiaf aliqs iudicean eligauMuItu^ apparatus itereHapud i/ 
uicatu horpiie & oblani.Cu apud Catonem illu ambitus hofte:8£ repulfis tanq honoribus feptts gaude 
teifligracibus comitiis pecunias deponeret cldidaiiihoc fe facere p inoceciaiqd' in rebus humanis futn 
mu eet ^fitebanf.inde illa nobiIis,MtCiceronis rufpirario.O te fodice.MtPortii a quo re iprobi petere 
nemo audec.Cu tribunos appe]iarer*Li Scipio Afiaticus iter quos eratGracchus hocattefeabafiuel tnt<' 
mico iudice fe ,pbari ponetAdeofummu q% caufae Tuae tudice facit queeu^ eligit. Vnde puocatioap^ 
pel(af<,Teqdein exceUinimohumanigeneris fatligiopofitufumma eloquctiafummacruditioepditu 
religiofe adiri et a falutanbus fciOtEr ideo imefa prer caeteras fubit curaiut quae tibi dicanf codigna fint 
Veru 6C diis lafte lufeici multae^ getes rupplicar:dc mola cantu falfa litatiq nohaber thura^Nec ulli fuit 
Ultio deos colere quoquo polTett Meae qde temeritati accefTtt hoc quogi:^ leuions opere hos tibi dedi 
caui libellos.Na nec ingenii fiitcappaces; qtf alioquin nobis perg mediocre erauNec admittar exceflus 
aut orationes : rermonefueiaut cafus mtrabilesmel euetus ua cios no aha iucuda dii3u ac legetibus blan' 
da.Sterilt materia reiu naturaihoc tuita narraf*Ethxc fordidiflima fuipte:ut plurimaru reni autru/’ 
litcis uocabu Itsiaut externisiimo barbaris cu honoris pfacione ponediStPraererea iteret no tritaauifeo/ 
ribus uiamec qua pegrinari aius expetatiNemo apud nos qde q attetauerit. Nemo apdgrxcos q unus 
oia ea tra(itauent iuemf.Magna pars feudio^ amcenitates qrimus.Quae uero tradlaraab aliis dicuf im 
mefae fubriiit-atis obfcuns reni tenebris pmunfiia oia actingeda qux graeci piperiaschieplocas uocat:6C 
lamc Ignora aut icerta igeniis faiiia.AIia uero ita multis ^ditaiut in fafeidtu finc addudia.Res ardua ue 
tu Ais nouicatctdare.nouts autAoriratcobfoletis nitoreiobfcuns luceifaAiditis grati 3 ;dubits fide oibus 
uero namiSC naturie fuce oia:itaqi et no alTecutis uoluiiTe;abude pukhru at^ magnificu e.Eqde ita fen' 
lio pecul lai e i Audtts cam eo^ ee;q difficultatibus uiiAi utilitate luuldi pmlerut gratiae placcdiiid^ 6C i 
aIjisopibusipfefeci:6i ^fiteorme mirari Liuiu auiAoreceleberrimuinhyAonaru fuaru quas reperic 
ab origine urbis quoda uolummericorfum:ia libi fatis gloriae qritu&poiuiflerederineremi aius inqes 
pafcerec ope»Profe<Ao,n.populi getiu uidtorrs 5£ Romani nots gloriae no fibi copofuiflc illa decuit.Ma^ 
lus meritu ectopis amore: no animi capfeuerafleiK hoc Po.Ro.pAinflcn6fibi.xx.miliarcru dignatu 
cura.Quonii ur ait Domitius Pifo Thdauros oportet ee nS librosdedtide uoiuminu circiter duu miliu 
quo^ pauca admodu Audiofi attingar pp fecretu maceiiae ex exqfitis audlonbus cetu idufimu5„xxxvi« 
uoluminibus adieiAis rebus plurimis:quas aut ignorauerat prioresiaut poAea inucnerat uita«Nec dubi 
tamus multa ecqu®&!nospterierint,Hoies.n,fumus:6i occupati officiisdubfcifiuis tpibusiiAa cura^ 
mustideA noiAurnisiNe qd noAris putes cellatu horistDies uobis tpendimus« Cu fomno ualitudineco 
putamus:ue! hoc folo pmio cotenii q> dum iAa(ut ait.M«Varro)mufitaraus:pIunbus horis uiuimust 
Profe^o.n.uita uigilia eAi Quibus de caufisatg! difficul ratibus nihilaufopmittere.Hocipfum tu prae 
flas qd* ad te fcribimus,Nec fiducia opis hxc eihxc indicatura.Multa ualdepciofaudeo uidenf ;qa fune 
teplis dicata.Nos qde oes patre teifratre^ diximus ope iu Ao tepo^noArojt hyAoria orfi a fine Aufidii 
baH^it Vbi fit ea quxres iapride paiAa fancif.Et alioqn Aatutu erat hxredi madareme qd ambitioni de/ 
diAe uica iudtcareftProideoccupatibus locu faueoiego ueio& poAerisiquosfcionobifcu decertaturos 
ficucipfifectmuscu priocibus*Argumetu huius Aomachimei ha bebisiq?! his uoluminibus auAorum 
nola piexuuE A.n.benignu (ut arbitror) plenu (genui pudoris fateri p quos^fecerismon ut pleri^ ex 
his quos attigi fecerut.Scito.ntCoferente me auiAores dephendifle adiuratinimis QC ^ximis uereres tra^ 
fcriptos ad uerbumeqi nolatos.Noilla uirgiliana uirtute ut certarer* No Ciceroniana fimphcitatc qui in 
iiUde rep«Platois fe comiic^fitef .In cofolatioe filix.Cratore Iqt fequor«lte panetiu de officiis, (^ux uo/ 
lumina eius edifccda no md in manibus habeda quottidie noAii,Obnoxii^fe£lo animi Sc infoeticis (/ 
genii 'e A dephendt in furto malleiq mutui reddere*Cu prxfertim fors fiat ex ufura* Infcriptionis apud 
grxeos mira foeliciras.Oerion mrcripfere;qd' uolebac intelligi fauu»Alucaeras amalthcastqifcopixcot 
nuiuelutla^Ais gallinacei fperare poliis in uoIuminehauAu*lamiamurx{>ade(Ax Enchiridi & limon 
Pinachidiomrrcnptionc^pquasuadimoniudefert polTit* Arcu intraueris dii dex^q nihil in me/ 
dio inuenies. No Ari crallioi es antiquitatu exeplojk’ ai tiu^:3 facetiAime lucubratione puto«Vt q ait B i 
baculus era & uocabac Paulominus alTeiiti Varro in. faty ns mis ferculixe 8L fiexibula* Apud grxeos de/ 
fi it nuga ri Oiodorusidf bibliotheccs hyAoria fua inferipAt * Appion qde gramaticus hic que Tybetius 
Cxfar cymbalu mudi uocabattquonia publicx famx tympanu pouus uideri pofletumortalitatc doa 
ria fe rcripfinad quos aliqua coponebat, Me uero ndpoenitetnullufefltuioreexcogitalletitulum.Htne 
in totum uidear grxeos infeiAarixx illis nos uelim intelligi pingi^ conditoribus:quos in libellis his in 
urnies abfolutaoperaidf illa quo^qux mirando non fatum ur:pendenti titulo infcriprilTciVt Apelles 
faciebaruu t Polycletus tanq inchoata (em per arte SC imperfetfea ut cotra iudiciorum uarletates fupe Aet 
artificis regtcHus ad ueniam udut einedatuco qcquid o^idecaref fi no el&t jtcicepius.Quare plenum 



ucrecu diae fifud etl:g» ola opa tang noatlTiiiia inrcriprere;& rang alfqd fmgulis fato fit ademptam. Tria 
n5amplius(utopinor)abfoJurcquactradunt ifctiptaillefeciaq^u^ruis locis reddarqao apparuit fum' 
ma anis fecunratem audori placutflc.Ecob id magna inuidia tuere oia ea. Ego plane meis adiici poflc 
multa cofiteor.Nechis foIis:red 6i oibus quae edidi. Vt obiter caueam iftos homeromaflicas . Ita enim 
ucrius dixerim :g ut audio lloicos 6Cdialeticos 6t epieureos quo^.lMa dcgramaticis femp expeiftauf par 
turirt aduerfus libeIIos;quos de grlmattca edidi.Et fubinde abortus fecere iam deceannis:cum celerius 
etiam elephanti parianr.Ceu uero nefeiam aduerfus Theophrallum hoiem in eloqueeia tantumrut nq 
mendiuinumindeinueneritrcriplifleetiaraemina;& ^uerbiu inde natumifurpcndio arbore eligenda- 
No queo mihi tfperarequo minus ad hocptinacia ipfa cenforii Catonis uerba ponam.Vtindeapparc' 
at:etia Catoni de militaridifciplina cdmcntanti:qui fub Africano immo uero fub Hannibale didiciflet 
militare.Et ne africanum quidem ferre potuifletrqui iperaror triuphum reportaflcKparatos fuifle iffos 
q obtreflatione alience fcietiic fama fibi aucupanf .Quid.n.ad te in meo uoluminefScio ego quae feri/ 
pta funt.Haec fi pala proferanfimultos fore qui uitiligent.Sed ii potilTimu qui uerac laudis exptes fimr. 
Eorum ego orariones fino praeterfluere . Nec Plancus illepide qui cu m diceretur Afinius Pollio oratio 
nes in eum parareiqux ab ipfoaur liberis pofl mortem Planci ederentur ne refpondcrepofleuCu mor 
tuis non nili laruas lu<3ari,Quo diilo fic repercuffit illasiut apud eruditos nihil impudentius iudicef. 
Ergo fecuri etiam contra uitiltgatores quos Cito eleganter 6i uitiis 6C litigatoribus compofuit.Quid 
enim illi aliud g litigantiaut litem quaeruntfExequcmur reliqua propofiti.Quia uero occupationibus 
ruis publico bono parcendum eranquid fmgulis contineatur Iibrisihuic epiflolx fubiunxi «Summagp 
cura ne perlegendos eos haberes operam dedi Tu per hoc 6i aliis prxftabisine perlegant. Sed ut quifm 
deRderauerit aliquid in tantu quaeratifi; fciat quo loco inucniar.Hoc ante me fecit in licreris noftris Va 
Icrius Soranus in hbris quos Epopteidon fcripfit. Vale. 

Summatim Haec Infunt Libris Singulis, 
p Rimo praefatio operis ad.TtVefpafianum imperarorem. 

Item audorum nominarex quibus defumpfir ea quae perfe/ * 

q uitur libris fex & triginta capita rerum fingularum attingens. Libros. 

Secundo de mundoielementis Si fyderibus, Mundum, 

T ertio prim us Si fecundus europae fmus. Hadenus. 

Quarto tertius europae finus. Tertius. 

Qumrodefcribiturafrica, « , Africam. 

Sexto afiaedefcrip CIO continetur. Afia. 

Septimo de homine Si rebus ab homine inuentis: Mundas* 

Odauo terreftrium animalium genera. Ad reliqua. 

Nono aquatilia. Animalium. 

Decimo uolucriim genera. . « . Sequitur. 

Vndecimo infeda animalia. Reflanr. 

Duodecimo planta odoratorum. Animalium* 

Tertiodeci nio piant* arborum peregrinarum. Hadenus. 

Quartodecimo piant* uitium. Extern*. 

Quintodecimopiant*arborumfragiferarum. ; Oleam* 

Sextodecimo piant* arborum filuedrtum* Pomiferas. 

Septimodecimo piant* fatiuarum. Natura* 

Odauodecimo natura frugum Si c*realmm:ac Rudia agriculatoris» Sequitur. 

Nonodecimolinum fpartum Si hortenfia. Syderium, 

V icefimo qu* ci bis Si medicin* in plantis fatiuis conueniant* Maximum* 

Vicefimoprirno flores Si coronamenta. , In hortis* 

Viccfirnofecundo coron* Si medicin* ex h*rbis« Compicfle, 

Vicefimotertiomedicin*cxaino Si arboribus urbanis. Perada. 

Vicefimoquarto m edicin* ex arboribus filueflnbus. Ne filux* 

Vicefirnoquinto m edicin* h*rbarura fpontenafcentium. Ipfa^. 

Vicefi mofexto noui morbi Si medicin* quarundam hxrharum per morbos, Senfit, 

Vicefimof^timo h*rb* ali*qu*dam Si medicin*: Crefeit* 

Vicefimoodauo medicin* ex homine Si animalibus magnis. Dida erar* 

Vicellimonono de medicin* audoribus Si medicin* ex reliquis animalibus. Natura. 

T ricefimo m agiarSi medicin* qu*dam per membra. Magicas. 

Tricefimoprimo medicin* ex aquatilibus. Aquatilium. 

Tricefimorecundo reliqua ex aquatilibus. , Ventum. 

TrjcefimoteitiometallaautiSiargentf, Metalla. 

Trcenmoquarto metalla *ns Si pliimbi:Siartifices xrarii. Proxime* 

Triccfimoquintopiduracolorefe&pidorcs. ■ Metallorum. > 

TricefirnofextomarnioraSilapidcs.' Lapidum, 

Tricefimofepamogemm*. t, Vtnihil. 



I 



IBRO Secudo continetur 
de mundo 6i csleftibus 
terreftribus 6i aenis an fmi 



IUS ftt mundus:^ an nnus ca>t. 
De forma eius ca.iu 

De motu eius ca.tii* 

Cur mundus dicatur ca.iiii« 
De quattuor elementis ca«Vi 
De feptem planetis ca.vi* 

De deo • ca.vii« 

De natura iydecam erran/ 
tium . ca.viit. 

De natura lunz ca.ix* 

De defedlu folis 8i Iunx 6i de 
node ca.x, 

Defyderum magnitudine ca.xii 
Qux quis inuenerit in obferua^ 
Kionecaeleilt ca.xii. 

Dedefeflibus ca»xiii. 

De Iunx motu ca,xiin. 

Errantium motus luminum ca<' 
nonica ca.xv. 

Quare eadem alias aIuoia:alias in/ 
feriora uideantur ca*xvii 

Catholica fyderum tcrran'' 

Kium ca«xviit 

Qux ratio colores eorum 
■nutet ca.xvni, 

Solis motusi&diehim inxqua^ 
litarisratio ca,xix. 

Quare loui fulmina aflV 

{ Sncntur C3.xx, 

n rcrual Ia lyderum ca.xxi. 

delyderummufica ca.xxii, 
de m undi geometria caixxiit. 
de repentinis fyderibus ca.xxuii. 
de cometis 6C cxIeRibus prodigiis 
natura:& fitu & gene^ 
ribus eorum ca.xxv. 

Hipparchus de lyderibusp excra/' 
bla hyiloricaifaces: lapades : trabes: 
l)oIides:&charmacxli catxxi^i* 
de cxii coloribus ca.xxvii. 

de flam ma cxIi a«xxviii. 

de coronis cxleftibus ca.xxix. 

de circulis repentinis ca.xxx« 

Plures foles ca«xxxit 

Pluresiunx ‘ca«xxxii. 

dierum lux noAe , ca«xxxiii« 

I Clypei ardentes catxxxiiii* 

lOuenturacxIi ca.xxxv« 

de difcu r fu {lellarum ca^xxx vi. 

; de (lellis caflonbus ca.xxxvii. 

[de aere ca.xxxviii. 

[ de xRatis tepedatibus ca.xxxix. 

de canicuix exortu ca.xl. 

Vis tcmpojf anni ftatua xli. 
de incertis repeflatibus ca.xhi« 
dehyrabribus ca.x]iii» 

Quare lapides pluant ca.xliiii. 
de tonitruis & fulgoribus ca.xlv. 
Qua rone eccho ceddaf Q.xlvi. 



TABVLA 

deaentis ca.xlyii. 

NaturxS; obreruationesuen' 
rorum ca.xiviii. 

Ventorum genera ca*xlix. 

Dc repentinis flatibus 
Alia prodigiofa genera tem/ 



Quas terras interrupe/ 
rint maria ca^tc. 

Qux infulx continenti ad'' 
iuniftx ca.xci. 

caJ. terremommaripcr^ 

mutatx C3.xci/t 



peflatum caJi. Quxterrxipfxre,for-/ 

Quibus in terris fulmina non buetunt ca^xciu* 

cadant ca»Iii. Qux urbes hauflxrint 

Fulgu^ genera & miracula ca.liii. amari ^ca^ciiiii 

Deobferuationibus catliiii. depiatulis u.xcv« 

De fulminibus euocandis ca.lv. dererrisfemptremetibus ca.xcvu 
Catholica fulgurum ca.lvi. de infulis femperflufiuan/ 

Qux no feriantur fulmine ca.Ivii. ribus ca.xcvit* 



De prodigiofis pluuis lafle; dC 
fanguine:carne:rerio:Iana; 
lateribus coaiAis ca.Iviii, 

De crepitu armorum fiC tubarum 



de cxio audito 
De Iapidibus e cxIo 
cadentibus 
dearcucxlefli 
de grandine; mue:praina; 
nebuIa:rore, 
de nubium imaginibus 
de proprietatibus cxii in 
locis 

de natura ter rx 
de forma ter rx 
de antipodibus an fint 
Quo aq fit terrx Inexa 
de nauigatione maris 8C 
fluminum 



Quibus in terris non pluat:& acer/ 
uata terrarum miracula S£ extero/ 
rum elemento^ capicvii/. 

Qua ratione xflus maris accedant 
di recedant caacix* 

Vbi xflus extra rationem ca,c« 
Miracula maris ca.cit 

cajxi. Qux poteflas Iunx 6£ terrena 6C 
marina ca.cii. 

Qux folis:£f quare falfum 
mare ca.riii. 

Ite de natura Iunx ca.ciiii. 

Vbi altiilimum mare ca.cv. 
Miracula aquarum fontium 6i flu/ 
minum ca.cvf« 

ca.ix vti* Ignium aquarum ium^amiracu 
catlxviiii la:& de maltha 

denapra ca,cviii. 

de femp ardentibus locis 



ca.lix. 

ca.Ix. 



ca.lxiik 

cajxiii. 

ca.Ixiiii( 

ca.lxv, 

ca.Ixvii 



ca.Ixixt de femp ardentibus locis catCix. 
Qux portio terrx habitef ca.Ixx. Ignium pfe miracula ca«cx. 
Mediam efle mundi terra ca.Ixxi. Terrx uniuerfx menrura;Iongitu/ 
de lyderum inxqualitate:S£ de edi do K latitudo ca.cxi* 

pfitdf ubi & quare. ca.Ixxii. Harmonica mundi ratio ca»cxu. 



Summa res &hyfl0rix& obfeiua 
tionesu;ccc.xviii 



Exaudloribus. 



Qux ratio diutnx Iu/ 
cis in terris ca.!xxiii. 

Gnoraica de eadem re& horolo/ 
gio primo ca.Ixxitiii 

Vbi 8i gdo nullx umbrx ca.Ixxv. 

Vbi bis anno umbrx:& ubi in con/ M.VarronetSulpitio Gallo : Tibe/ 
trarium ca.Ixxvi, lioCxfa re im perato re.Q.Tuberoi* 

Vbi longiflimus dies:8£ ubi breuif/ ne.Tul . Titone * L.Pirone.T. Liuio: 
fimus ca.ixxvii. Cor.NepoteiSratio Sebofo: Celio 

Item de horologio ca.Ixxviii. Antipatro: Fabiano:Antiate: Mu/ 
Quo dies obferuenf ca.Ixxix. tianoiCecinaquidehetrurca difei/ 
difleretixgentiu& ratio ca.Ixxx. plina fcripfit. Tarquitio* Llulio: 
de motu terrx ca*lxxxi. Aquilaiqui Item Sergio* 

de terrx hiatibus ca.Ixxxif. . Externis* 

Signa motus futuri ca*Ixxxiii* ■ 

Auxilia cotra motus fu/ PlatoneiHipparcbo: Timarcho:So 

turos ca*Ixxxitii. fienePetofiri:Ncccpfo:Pythagori/ 

Porteta'terr39£ femel uifa ca*Ixxxv. cts:Pondon]o;Carimandro:Epige<' 
Miracula terremotus ca»Ixxxvi. ne:Gnomonico : Euclide : Cerano 



Quibus locis maria receP 
ferint, cailxxxyiik 

Ratio infulatum enafeen/ 
tium 

Qux fl£ quibus temporibus ena/ ^ 
txfimt ca*Ix^xfi[, 



philofopho : Eudoxo : demjicrito: 
Critodemo:Trafillo:Ser3pi6e:dice^ 
archo:Archimede:Onelicrito:Era/ 
iofthene:Pythea:Herodoto:Anfto 
tele:Ctefia:Arthemidoto:Ephefioj 
IfidoroiCaxaceno; T heopompo. 



Ibro tertio continentur (U 
I tus:gentes:niaria:oppida: 

portusimontes : flumina: 
merurxtpopuli ^funt aut fuerunt. 
De curopa ca.i, 

Bethycx longitudo & la/ 
ttrudo ca»u. 

Hifpania citerior catiii. 

Narboneniis prouincia ca.iiii. 
Iralia tybeiis coma clpania ca.v. 
de corfica ‘ caiVi. 

de fardinia ca.vii, 

deficilia ca.viii. 

de lipara ca.viii. 

de locris italix fonte ca.ix* 

Secundus europx Tinus ca.x. 
Regio italix quarta ca«xi. 

Quinta regio caixii. 

Sexta regio ca»xiii> 

Oi^aua regio ca.xiiii. 

de pado flumine ca.xv« 

deitaliatranfpadana regio 
nona ca.xvi. 

Veneriadecimaregio ca.xvii. 
deiflria ca.xviii. 

de alpibus 3i gentibus al/ 

f linis ca.xix« 

Iliricum ca.xx« 

Liburnia ca.xxi* 

Macedonia ca.xxii** 

Norici ca«xxiii. 

Pannonia ca.xxiiii. 

dalmatia ca.xxv. 

Mefia ca.xxii. 

Infularum ionii& Adriaticifum/ 
ma.Oppida geres.xxvi. Sum ma flu 
minacIara.Summimontes prxcla 
ri.Suramx in fu Ix. Summa ea qux 
intercidere oppida 8i gentes. Su my 
ma res 8C hyftorix 6i obTeruatio/ 



TABVLA 

Ibro quarto Continental 
I ntus:gentes:maiia oppiV 

da:po rrus;montes:flu m U 
natmefarx populi qui funt aucfue^ 
runt* 

Epirus ca.f« 

Aetholia ca«ii. 

Locri ca.iiit 

Peloponnenfus ca.irn. 

Achaia ca.v. 

Dearchadia ca.vit 

GtxciadCattica ca.vii. 

TheiTalia ca.viii* 

Magnefia ca.ix, 

Macedonia ca.x. 

Thracia ca.xi. 

Infulx inter eas rcfi' 



heracliderPhilemone : Mcnephon ' 
te:Pyrhea : IfidoroiPhilcnidc; Xcna 
goratailymonioiSraphilo: Anflo.'' 
crito:Metrodoro:CIeobu/ 
loiPofidonio. 



rasimer quas ere/ 
ta euboia cyclades 
Sporades Mxo/ 
tis Helfefpontus 
Ponti Mxotidis 
Oacix Salmatix 

cythix ca.xif. 

Infulx ponti ca*xiii. 

Germanix ca.xiiii. 

Infulx in gallico oceano ca, x v, 
Britanta hibernia ca.xvi. 

Gallia ca.xvii. 

Lugdunenfisgallta ca.xviii. 
Aquitania ca.xix. 

Citerior hifpania ca.xx. 

Lufirania ca.xxi. 

Infulx in oceano ca.xxii. 

Vniuerfx eu ropx mefura ca. xxi ii. 
Summa oppida ST gentes .Summa 
flumina clara ; Summa montium 
dara:Summa infulx qux intercide 
re oppida &gcn res. Summa res hy 
Itorix Sc obleruationest 



nes.ccc.xxvi. 



Ex aui5toribus« 



Ex audonbust 



T □ rraneo GraccuIa:Corn , Nepote 
.T.Liuio:Caroe Ceforio.M.Agrip/ 
pa.M.VarroeiDiuo AuguftotVar/' 
roneiAtracino: Antiate : Higino.L. 
Verere: Popon io Mela Curione pa* 
treiCxlio Arunno.-SebofoiUdnio: 
Mutiano : Fabririo Tufco.L. Ateio 
CipiroeiVerrio FIacco.L.Pifone,C 
£]iano*Valeriano. 



M.Varronc: Catone Cenforio.M. 
Agrrippa diuo Augufto : Varrone: 
Arracino : Cor, Nepote Higino.L. 
VeteretPoponio MeIa:1icinio: Mu/ 
tianoiFafaririo Tufeo: Ateio;Capi> 
toneiAteiophiloIogo, 



Externis. 



Excernis, 



PoTybioiHfcarcotHellanico dama 
fle Eudoxo:dicearcho: Timofthc/ 



Artemidoro:AIex3ndro:Poh/hiflo 

rc;Tucydide:Theophrafto:Ifidoro: 



Theopopo:Mctrodoro Scpfio: Ca 
licrate: Xenophonte : Lampfaceno; 
Diodoro Siracufano: Nymphodo 
toiCiliphane: Timagene* 



nciEphoro : Cratere grammatico: 
Serapione:Anciochenfe : Callima/ 
cho Artemidoro: Apollodoro: Aga 
rode: Eumaco ficulo mufico. Alexa 
diapolyhoflore : Tucydideidofia/ 
7p*'^^”dro PhiIiflide:Malo 
ifdi^yrio: Artflide: Callidemo: 
;ch ino;aiedoAhene:anticlide: 



Ibro Quinto continentur 
I fitus:gentes:maria ; oppi/^ 

da:portus:montes:flumt' 
na:menfurx:popuIi qui funcauc 
fuerunt 

demauritania ca.i. 

T ingitania prouincia ca.it, 

Numidia ca.ii!* 

Africa ca.fii. 

Cyrene ca.v, 

Libya marcoris ca.vi. 

Infulx circa africam 
6£aduerfa/ 

rum africx C3«vn. 

Aethiopes ca.vii!, 

deafia ca.ix. 

Alexandria ca.A. 

Arabia ca.xi. 

Sy ria palxflina phoenicis ca.x ii. 
ldumxa:fyria:palxftina:ramaria: 
arcaIum;3Zonis:cxrarea. ca.xiii* 
Iudxa:gaIilea:hierico:etnm3us: 
Lydda:toppe ca.Aiii. 

Iordanis ca,xv. 

Afphahites ca.xvi. 

Gens heiTenorum ’ ca.xvii, 

decapolis ca.xinii. 

Ty rus & (ydc n ca.xtx. 

Mons libanus ca.xx, 

Sy ria antiochia ca . xxi. 

Cafllusmons ca.xxii, 

Coele fyria ca.xxiii, 

Euphrates ca.xxiiii. 

Palmiras ca.xn'. 

Hierapolis ca.xxvi. 

Ci1icla:&: adiunflx: 
genres:amphi> 
lia;irauria:homana/ 
dum:ptnidia: 
lycaoDtairaurus 

monsilycia ca,xxvn, 

Indus fluuiu s ca.xxvtii. 

Laodicea apa mea ion ia ca.xxix, 

Ephefus xolis troas pergax 
mus ca«xxx* 

Infulxante afiamrpamphix 
Iium mare:Thodus:fax 
mus:chius, ca.xxxi* 

Hellefpontus:mifia:phrygia: galax I 
cia:nicea bithynia:bol> 
phorus. ca. xxxit* 

Summa oppida 8i genres:Sum ma 
flumina clara : Summa montiurn 
daraifumma infuix.cxviii.fum ma 
qux intercidere oppida rfumma res 
hynorix6C obferuationes. 




Exaaiflortbus. 

Agrippa:Sueromo:PauIfno: Varro 
ne:Atradno:Cor.Nepote;Higino: 
L.Vetefe.Mela;Domino Corbulo 
tic:Licinio:Mutiano:CIaudio Caex 
fare: Aruntio:Liuio filio; Scbofo m 
adtis triumphorum. 

EXTERNIS. 

Iubarcge:Hccarco:HeIIaico dama 
fceno:D fcearchoiB ione:Ti m ofthe 
ne:Phi!enide:Xcnagora: AHyrnox 
nio:Sraphydo:Dior)yfio: Ariftotele 
Arillocrito: Ephoro: Eratoflbcne; 
Hipparcho:Panetio:Serapione:An 
tioch eno :Cal ! imacho:agatode: Po 
,Iybio:Timeo:Machania : Hcrodo' 
to:MyrfiIo: Alexandro Polyhifto/ 
re:Metrodoro:Poridonio qui perP 
plu m :a ur pcrihegefi m idcft de diui 
liis:pcriegefeos:ideft de terra: arn-^ 
bitu:Sorade:Periandro;ard 3 reSy/ 
cionio:Eudoxo:antigenc; Callicra 
ie:Xenophontc:L1pfaccno:Diodo - 
ro Sy racufano;Hanone ; Himilco: 
Nymphodoro:Caniphone:3rtefni 
dororMegatthene Ifidoro: Cleobu 
lo:ariftocreonte. 

Ibro fexro corincntur fitus: 
I' geres: maria:oppida:portus: 
flumina mefurar:popuIi qui 
funt aut fuerunt. 

Gens paphlagonum 6C cappado^ 
cum ca.fl. 

Oppadocia ca.iii, 

Themfflfdac regiois getes. ca.iiii. 
Regio coIchica:anchaei:&caeteri eo 
dem tradlu* ca.v. 

Borphorus:a'mmeticus:maeo/ 
tis» ca.pi. 

Gentes indiar. ca.vii, 

Arnienix duae. ca.viii. 

Armenia maior ca.ix. 

Albania hibena ca.x, 

Porrae caucafiac ca.x i. 

Infulae in ponto ca.xii. 

Geres in/cythicooceano ca.xiii. 
jMedia:cafpiae porre: cauca^ 
fie ca.xiiii. 

Geres circa hyrcanul mare ca,xv. 
Item gentes ca,xvfi 

Scy taru m gentes ca.xv li. 

Fluuius ganges ca.xviii. 

Gentes indtac ca,xix. 

Indus fluuius ca.xx, 

Arii 8C iuntSae gentes C3,xxi. 
Taprobane infula ca.xxii. 

Captnen:edaritis carmaia a.xxiii. 
Sinus pficus 6i arabicus ca.xxi)ii. 
Ofeandrus infula parrhorum re/ 
,gna ca.xxv. 

Media :mcfopotamia:babiIon fe/ 
leucij ca.xxvi. 



TABVLA 

Flumen tigris ca.xxvif. 

A rabia:nomades:nabatei:om ani:ri 
Ios:&ogyrisinfuIae ca.xxix. 
Sinus maris rubri troglodyrici & 
^rhioptei ca.xxix. 

Multiformes &. mirx hominum 
effigies C3.XXX. 

Infulae sthiopici maris ca.xxxi. 
De fortunans infulis ca.xxxti. 
Terrae pet menfuras computatae 
digeftio ca.xxxiii. 

Digeflio terrarum in pararellos Bc 
umbras pares ca.xxxiiiit 

Summa oppida.c.Ixxxxv. Summa 
genres.d.Ixyii Summa fluminu cla 
ra.c.lxxxx , Summa montes dari. 
xxxviii.Summa infnl3e.c.vini Sum 
ma qua: itei dicere oppida aut gen/ 
tes.lxxxAv, Summa res hylloriac 
& obfei uanoes duo m t]ia.cc.xiiii. 
Exauflutibus, 

M.Agrippa:V3noe;Arracino:Cor 
ne.Ncpoce:Hig)dto.L.Verere: Me/ 
Ia;Pomponio:Domirio : Corbulo' 
ne;Lianio:Mutiano: GaudiorCa:'' 
farc:Aruntto;Sebofo:Fabritio Tu 
fco,T,Liuio;Stneca; Nigidio* 
Externis. 

luba rege: Hecateo : Hellanico da' 
mafceno;Eudoxo:Diceaicho :Bc. 
tonio:Timofthenc:patrodc:Demo 
demante: Clitarcho : Eratofthene: 
Alexandro magno;Ehodoro: Hip 
p 3 rcho:Panet)o;Cal[irnacho:Arte/ 
midoro;Apollodoro:Agarocle; Po 
lybioieumacho Siculo: Alexandro: 
PoIyhiflore:Ifidoro: Hammome/ 
to;Metrodoro;Pofidonio:Oneficri 
to:Ncarcho:Meg3(ihene : B erone; 
6i Diogeneto: Ariflocreote: Bione: 
Dialdone;Simonide minore: Bafi/ 
Ie:XenophonteLampfacenoi 

Ibrofeptimoconrinenf gen 
] tium mirabiles figurae. 
Gentiu m m irabiles figu rae ca.i* 
DcfcyrhisSi aliarum diuerfitare 
genuum ca.ii* 

Deprodigiofisparcubus. ca.iii* 
De mutanoefexus& geminis par/ 
tubus ca.mi. 

DehominegenerandoSi pariendi 
tempora per illuflria excpla a men^ 
fibus.vit.ad.xi* ca«v. 

De edeeptibus & figna fexus in 
grauidis pertinentia ante 
partum ca.vi* 

De conceptu hominum 8i genera 
tione ca.vii. 

'Deagrippis t a.jjiii. 

Monflruofi partus excifl 
utero 

Qui fint uopifei 



exempla numerofe fobolis ca.xf, 
exem pia fim il itudinu m ca.xii. 
Quae fir generandi ratio ca.xiit. 
Ite de eode m ultiplicius ca.xiiit. 
Demenflruismulieru ca.xv* 
Item de ratione partud ca«xvi. 
infignia corporum ca.xvit« 
excpla uariaru figuraru ca»xviiit 
diuerforu moni exempla ca.xix« 
De fortitudine & uelocitate ca.xx* 
De uilu ca.xxit 

De audita ca.xxfi. 

exempla patientiae ca.xxiii. 

Memoriae exempla C 3 .xxiiii. 
LaustCtluliiOrfans ca.xxv. 
Laus Pompeii magni ca.xxvi* 
Laus Catonis pr im i ca.xxvii. 

Item de fortitudine ca.xxviii. 

Diuerfae laudes pluti" 
morum ca*xxiX« 

De PIatonc:cnnio.Virgi/ 
Iio.M*Varrone:6i.M, 

Cicerone ca.xxx, 

Dc moru m h oneltatc ca*xxx]« 
DcauiSoritate ca.xxxii. 

Dediumitate ca.xxxiiia 

Denafcica ca.xxxiiiu 

De pudicitia ca*xxxv« 

De pietate ca.xxxvi* 

De artium plurimarum 
cjitcel Ientia:aflroIogia; 
grammatica:geo- 
metria ca*xxxvii. 

Ite mira opera artificis ca.xxxviir. 
De feruttiis ca*xxxix. 

De prxfiantia gentium ca.xf« 
De foelicitate foem inae ca.xii. 

Varia exem pia fortunx ca.xli4 
De bis proferiptis 
L.fylla.Q. Mc/ 

tello* ca.xliu. 

De altero Metello ca.xliiii« 

De Diuo Augufio ca»xlv. 

Quos beatiflimos dii iadicaue/ 
runt ca.xlvif 

Quem uiuentem ut 
deum coli iufie/ 

runt a,xlvu* 

Oefpatiisuitx longif 
fimis ca.xlviiif 

Deuarietatenafeendi ca.xlix. 

In moribus uaria exempla ca.I* 
De fignis mortis ca.li* 

De his qut elati reuixerant* ca lii. 
De m ortibus repentinis ca.IiJf» 

Defepultura ca.Utii* 

Dc anima;uel de ma'* 
nibusiuel de furredio/ 
ne neiba gentilium 
inania ca.lv. 

Quae quis inuencrit 
inuita ca.lyi. 

b 




In quo primus genti um con/ 
fenfus ca«h'iii 

De litteris antiqui s cailviiit 
Quando primum tonfores 
roma: ca.lix, 

Quado primu horologia ca.Ix* 
Summa res 6i hyftons & obferua 
tiones.d.cc.xIvii* 

Ex aufioribust 

Verrio Flacco : Cn.Geiio : Licinio: 
IvIutiano:Mutio:Mafurio: Agtip/ 
pino : Oaudio Csfare.M.Oceroe: 
Afinio PollioeiMefTala: RuffoNe^ 
pore Cornelio: VirgiIiotL*Cordio: 
MelifTo;Seboro:Cor, Ce IfoiMaxi/' 
mo ValerioiTrogo : Nieidio Figu/ 
Io:Pomponioattico:Pcaiano afco^ 
nio:S3bino;Cacone Cefocio; Fabio 
Veflale. 



Excernis* 



Herodoto: Ariftea: B eto ne. Sigono 
Crarere: Agatharcide : Calliphanc: 
Ari ftoreleiNymph odoro: Apollo^ 
nidc:Philarcho:Damoc :Mega[lhe 
ne:Ctefia:Taurone:Eudoxo: One^ 
ficrico:Clitarcho:Dunde ; Arrcmi^ 
doro; Hippocrate Medico: Afdepia 
de medico : Hcfiodo Anacreonte: 
Theoponi po:HeJlanicodamareno 
Ephodoro;Epigenc:Berofo: Pero^ 
riri:Neocepfo:Alexadro poIyhiPo^ 
re:Xenopliontc; Callimacho :De.^ 
ffiocnto:Dm!io:Po'yhiftorc hyflo 
rico:Straronc;qc6rra Ephori thco 
xemata fcnpfit . Heraclide pontico: 
Arclepiade:qui tragodumena php 
iofopho;Srcphano.Egeria : Archi/* 
m3cho:Tuc)'dide:MneI>git6e:Xe'’ 
nagora:Mt‘trodoro:Sceplio; Anti/' 
cIide;Critodemo. 

ibroOflauo connentur ani 
I malium terreftrium natu/ 
rae pedirantum 

De animal ibus terreRribus dephl'' 
torum ccmmendano;fiidc fenfu 



• TABVLA 
rum & draconum ea»xit 

de folertia animalium ca.xii, 
De draconibus ca«xni* 

Deferpentibus maximis 
8i bois ea*xiui. 

De fcythicis animalibus & lepten/ 
trionalibus ca*xv* 

De leonibus ca.xvi. 

De, pantheris ca.xttii. 

Oe tigndis natura dl camelis SC ca/ 
melopardali & quomo primum ui 
fa comar ca.xviii. 

De chao & cepho ca.xix* 

De rhinocerote ca*xx. 

De lyncibus 31 fpingibus & crocu' 
ttscercopirhecis;mdicisbubus;Ieu' 
crocutis:eaIc;taunsaethiopiar:man 
ricora monocetore:catobIepa: bafi' 
Jifco ca.xxi. 

De lupis ca.xxti. 

Deferpentibus ca.xxiii. 

De ieneumone ca*A'xiiii. 

De crocodilo & hippopota 
mo caixxv. 

Qui primus romarhippopotamu 
dC crocodilos oftendit:Si medi- 
cina ab animalibus re-- 



De natata pecorum ^ pecu-' 
dum ca.xlvii. 

De generibus lanarum ue/ 
Rium C3.xlvii*» 

Demufimonio ca«xlix. 

De capris & generatione ea/ 
rum ca.f* 

De fuibus& natura ea^ cadi. 
DeuiuartisbeRiarum ca.Iii* 
De fem iferis animalibus cadiii* 
de fimiis udiiii. 

De leporibus cadi/. 

De damis ca.Ivi* 

De muribus & gliribus ca.Ivii. 
Qux animalia quibus locis non 
fint ca.Iviii. 

Qux aduents noceant ca.Iix. 
Summa res & hyftori* 6t obferua 
tionesidcc* Ixxxviiit 

Ex auiRoribus* 

Muriano : Procilio : Verrio Flacco^ 
L.Pifone:Cor,Valeriano:Catone cc 
rorio;FcncftclIa:Trogo;Adlio : Co/ 
IumdIa:Virgilio:Varrone.L.Metel 
Io:Scipionc:Coi nc.Cdfo:Nigrido; 
Trebio nigro:Pdponio Mela : Ma/ 
nitio:Suca* 



eorum. ca,f. 

Quando primu iunfli ca.ii. 
De docili cate eo rum ca.iii, 
De cIaementiaeorum:&g> pericula 
fua intdligant & de tygndis trucu- 
lentia ca.iiii, 

Deintelleflu Si memoria co/ 
rum ca.v. 

Quando primum in italia ca.vii 
Pugn^ coru ra ca.vii. 

Quomodo capiatur ca»viii. 

Quomodo domantur cadx. 
De partu eorum reliqua na/ 
tura ‘ ca.x. 

Vbi nafcatur Sl de drfeordia eo/ 



perrae _ ca.xxvr. 

Quat afalia qs haerbas oftcderutcer 
UI lacerti: hirundines: tenudines: 
muftcHa;ciconi3 aper: anguis; 
draco:panthera:cIcphas urfi; 
cerui paIurabes:coIumbat;gru/ 
esicoruus ca,xxvii, 

PrognoRicaafalium ca.xxviii. 
Ciuirates& gentes a minutis afalia 
bus deletae ca.xxfx. 

Dc hyena 8i crocu ta & maticora 3C 
fibris & lutris ca.xxx. 

De ranis &uitulis marinis& Rd / 
lionibus ca.xxxi. 

Decernis ca.xxxii. 

De tragelapho 3C cameleore 6tre/ 
liquis colorem muran' 
tibus ca«xxxiii. 

De tarando 8C lycaone 8C 
thoe ca.xxxiiii. 

Dc hyRrice ca*xxxv. 

Dc urfis & foetibus cope. ca. xxxW. 
De muribus ponticis 6i alpinis 6C 
herinaciis ca.xxxi’ii» 

De leontophono;lynce:melibus:fic 
fciuris ca.xxxviii* 

De uipera cocleis 6i lacer/ 
tis ca.xxxixt 

De canibus ca.xl. 

Ad canis rabidi morfum ca,xli. 
De natura equorum ca.xlii. 
Deafinis ca.xliii. 

Deinulis ca.xliiii. 

Debdbus ca.xiv. 

Deapiboue caixlyi. 



Externis* 



luba re ge:Polybio : Oncficrito: IlV 
doro: Antipatro: An florde: Deme/ 
trio phyfico;Dcmoctifo:Teophra' 
fto:Euantc.Apocaqui olympioni/ 
ca: Hierone rege: Attalo rege: Philo 
metere rcge:Ctefia:Duride : Phili/ 
f!o:Archita:PhiIarcho; Amphilo/ 
cho: Ateneo; Anaxipoli: Thafio: 
Apollodoro lennio: AriRophane 
milefio: Antigono dmsco: Agatho 
dc chio: Apollonio pergamco: Ari/ 
ftadro areneo:Bachio millefio; Bio 
ne folenfe Cherea ateneo: Diodoro 
prienneo:Dionecolophonio; Epi/ 
gene:Rhodio:Euagone Tafio:Eu/ 
phroio;Ateneo:Hegefia: Maroneo 
Menandro priennio: Heracleote: 
Menecratepoeta: Androcione qui i 
de agricultura fcripnt:Eicttonequi' I 
item :Dionyfio qui magonemtrl/ i 
RuIitiDio^ane qui ex Oionyfio : 
epitomen Kcit:Aichelao rege : Ni/ i 
candeo* 

Ibro Nono continentur ani/ I 
I malium aquaticoiu hyR<^ v 

TixSi naturae. 

De aquatilium natura ca*i. <i 

Quare maxima in mari ani/ 
malia ca«n* ti 

Dc indici maris beluis ca.iii. il 

Quae in quo$ oceano 
maxima ca*iiil* ii 



TABVLA 



De tritonum ncreidum Si el^han 
iorum maritimo^ figuris ca<v. 
De balenis Si orcis ca«vit 

An rpirent pifcesian doF 
miant ca«vii< 

De delphinis ca.viii. 

De rorfionibus aquatilibus ca.ix. 
de teftudinibus quomodo 
piamur caiX. 

Quis primus teftudines fetare in/ 
Itituit ca.xi. 

Tegmenta aquatilium ca,xiu 
de uirulo marino caiXiiu 

de pifcibus pilo carentibustSi quo 
modo pariantiSi quot eorum ge^ 
nera ca.xmu 

de nominibus Si naturis multoni 
pifcium ca.xv» 

de auguriis Si diuerfiratepri 
fciurn ca.xvi. 

de mugili Si aliis pifcibusiSi $ non 
idem ubigi placeant ca.xvii. 
de muIoiSi coracinoifalpairab 
mone ca.xviii. 

de cxocetoimuribus: poIypisiSi 
murenis ca.xix, 

digeflio pifaum in figuras cor-' 
porum ca,xx. 

deanguitis caixxi. 

de lacu benacu ca.xxiit 

de murena natura ca.xxiii. 

de planis pifcibus ca.xxiut« 

de echenide pifccieiufque natu' 

^la mirabili ca.xxv. 

* de u arietate natura pifciu ca.xxyi. 
de miluo pifce Si dracone ma 
rino caixxvii, 

de pifcibus fanguine caren^ 
libus ca.xxviii. 

de loligine Si fepiisiSi polypisiSi 
naupliis ca.xxix, 

,deonigena;Ioculhs Si cancris; co^ 
'deis Si cochis ca«xxx. 

decaneris ca.xxxi. 

de cocleis caixxxii. 

de pectinibus caixxxiiit 

^ de diui tiis marinis catxxxiiii* 

Quomodo nafeantur Si ubi;S£ 
quomodo inueniuntur mar^ 
gantae ca.xxxv. 

, de natura purpurae Si mu' 

',ricis catxxxvit 

Quot funt genera ca.xxxWii 

Quo capiuntur rpe ca.xxxviii. 

Romae quando ufus purpu' 

XX ca.xxxixt 

de praecfo earum ca.xl, 

de tingendo amethyflino Si cocco 
bilTynto ca»xlu 

DepinnaSipinnotereiSi aquatili/ 
, um fenfu caixfai. 

[ De fcolopendcisruulpibus Si 



glanis ca.xliit. 

de ariete piTce catxlmi. 

Dehis qu$ tertiam naturam ha/ 
bentnon animalium neque frua/ 
cum Si de urticisiSi fpon' 
giis ca,xlv, 

de caniculis marinis ca.xivi. 
de animantibus quae filicea teOa; Si 
quae fine uillo includuntur Si reli/ 
quis fordidis anima' 

Iibus ca.xlyii. 

de uenenatis marinis caixlyiii* 
de morbis pifcium ca.xlix* 

de generatione eorum mira ca.U 
Item de gcnerationc:Si q pifees oua 
pariant ca.Ii. 

deuului^ifcium catlii. 

delongifTima uita pifeiu ca.liii. 
de uiuariis oHrearum ; Si quis pri/ 
mus inuenerit ca.Iiiii, 

Quis primus murenarum uiuaria 
fecerit ca.Iw. 

De coclearum uiuariis : Si quis pri/ 
musmftituit ca*Ivi» 

de pifcibus terrenis ca.lvii. 

de muribus nili cadyiii. 

de anthia pifce: Si quomodo ca> 
piatur ca.Iix. 

de ftellis m arinis cadx» 

dedaClylis eorum que mi ' 
raculis ca,lxi, 

de inimicitiis Si amicitiis inter fe 
aquatilium ca,Ixii. 

Summa res Si hy [toris Si obferua 
tionesidc.I. 

Ex auctoribus. 

TurranioiGracuIo ;Togo: Moece>' 
nate: Albino flauioiCome. 

NepoteiValerio mi/ 
nographo : Fabia/ 
no: Feneltella 
Muriano:He/ 

Jio Srilone:Sra/ 
lio febofoiMelif 
fo:Seneca: cicero 
neMacro:Aemi<' 

Jio: MeiTala Cor/ 
uinoTreboioNj/ 
geo Nigidio. 

Externis. 

AriftotelerArchilao regeiCallima/ 
cho:Democrito:Theophralto: Tra 
fillo:Hegefidono:Cudnio: Alexan/ 

dropolyhiftore 

Ibro Decimo cocinentur 
1 naturs Si hy floris aiali/ 

um uolanlium. 

De natura auium ca.i, 

dephoeoice ca,u. 



de aquilis ca.iif» 

Quando legionum figna elTe eoe/ 
perint ca.uii. 

Mirum deaquila ca.v, 

deuulruribus ca.vi* 

defanquale ca.vii. 

de accipitribus ca.viii. 

de cocyce qus a fuo genere inte/ 
rimitur ca.fx, 

demiluis ca.x. 

digeftio auium per genera ca.xu 
de inaufpicatis auibus:cocnice: cor/ 
uis:bubone ca.xii« 

de incendiaria aue ca.xiii. 

decliuina ca.xtiii. 

de auibus incognitis ca.xv. 

de au ibus noCtu rnis ca.xvi. 
denoCluis ca.xvii. 

de pico m artio ca.xviii. 

de uncos ungues habentibus Si di/ 
gytos C3.XIX. 

depauoibusiSi quis eos primus co 
mederit ca.xx. 

de galIis:Si quomodo caltrerur ; Si 
gallinaceo locuto ca.xxi* 

Deanferibus:8i quis primus iccur 
anfertnum comedent : Si de adipe 
aufennocomageno ca.xxn. 

de gruibus ;ctconus;oIoribus;Si pe/ 
regrinisauibusiSi coturnicibus: de 
glore cajfxiii* 

dc hirundinibus:merulis tuidisiSi 
(turnis:turturibus:Si pa' 
lumbis ca.xxiiii( 

Qus auium perennes:qus feme/ 
ltres:quscrimeflres ca.xxv* 
de auibus mira ca.xxvi* 

de a uibus feleucidibus ca.xx vit* 
de ibi ca.xxvtit, 

Qus aues in quibus lods no funt; 
Si qus mutant colorem Si uocero ; 
Si lufdniis ca.xxix* 

de merulis ca.xxx. 

Tem pus auiu gentturs ca. xxxi* 
De halcionibus : Si de diebus ea/ 
lum nauigabilibus : Si gauietSi te/ 
liquo aquaticarum ge/ 
nere ca.xxxii* 

De diuerfitate nidificantium aui/ 
um argathilis:cinnamulgis Si per/ 
dicibus ca.xxxiti. 

de columbis ca.xxxiiii* 

de pai u mbibus Si differetia colu m 
barum ca.xxxv. 

depalteribus ca.xxxvi* 

de unnu ngu Io ca.xxxvji. 

de uolatu Si incenu aui/ 
um ca.xxxviif. 

deapodibus ca.xxxix* 

de caprimulgis Si pia/ 
teis ca.xl* 

de ingeniis auium caali. 

b ii 



De carduele & pl}'taco;& aaibus 
quaf loquuntur ca.xlii. 

decorucgi intclligentia ra.xliPt 
de diomcdeis auibus catxUiUi 

Qux animalia nihil di> 
fcant ca.xir. 

depotuauium ca<xlvt. 

dehcn\aropodi& onocrotali: 
Rdc peregrinis aur 
bus ca.Ixvii. 

de multarum auium no^ 
tninibus6£na<' 

tura C3.xIWii. 

de nouis auibus 8i fa' 
bulofis ca«xlix« 

Quis gallinas farcire inftituerit: 
de autariis BC. quis ea prv 
musinnituerit ca.Ii 

de Aefopi patina ca<li. 

de generatione auium fiT prac^ 
ter au es quae quadrupedes 
oua pariant cadiu 

de tempore & generatione 
incubatus auium 8C 
coitu catliiif 

de uitiis 6C remediis incu^ 
bantium ca.!iiii« 

de auguriis ouorum ca.lv. 

Quae gailinaz optima; caJvi. 

de morbis earum 6£ reme/ 
diis ca.Ivii* 

de conceptu S£numeio foc/' 
tus au iu m cad viif. 

depauonedCanleribus cadixt 

de ardeolis ST quomodo 
feruentur optime 
oua cadXt 

Qu^uolucrum folaani'' 
mal pariat ladte 
nutriat adxi. 

de conceptu uiperx 8C partu: 

& quae terreflrium oua 
pariant cadxiu 

de generatione rerre^ 
ftrium cadxitu 

de uaria generatione 
auium cadxiiii. 

de murium fbeni cadxv. 

de fpina hominis anguem na<' 
fci cadxvi. 

de falamandra cadxvii. 

de his quae nafeuntur ex non 
genitis:di quae nata nihil 
gignunt cadxviii. 

defenfibusanimaliu ca.Ixix* 

Auditum SC olphatumefle pr 
fcibus ca.lxxt 

Tadlum communem eflic om/ 
Ilibus cadxxi* 

Quse uenenis uiuant: BC qux 
terra ca^Ixxii» 

De cibo di potu quorun/' 



TABVLA 

dam ca.Txxiii. 

Quae inter le diflideantiSi qua: in/ 
terfeconuemant cadxxiiii. 

de fomno animalium ca.lxxv. 
Sum ma res 6i hydorix 8C obferua 
tionestdcc.xxnii. 

Exautdoribus. 

M3niIio:Cornclio:Valcnao:A£ho: 
Vmbhtio melioreiMaflbriqiSabi 
no: AntidiorLabeone : TrogoiCre/ 
tnurio,M.Varrone:Macro: Acmi> 
lioiEmilTioiMutiano Nepote: Fa/ 
bianopndorc.T.Lucretio: Cor .Cei 
fo:Oratio DeIufone:Higino;Sarfe 
nisiHigidiotManilio Sura. 
Externis. 

Homero:Phoemonoe;Phi!emone: 
Boerc.quionytogonia Hyllaqux 
de augu riis: A ri ftorele; Theoph ra/ 
fto : OlIimachoiEfchilo: Hierone 
rege:Philometere rege;archir3:am'' 
phliochoathenienfeiAnaxipolitha 
hoiApollodoro lennioiAriftopha^ 
ne miilefio: Antigono cym eo; Aga/ 
toclechio: Apollonio pergameno: 
Ariftandroathcneo:Bachio mille/ 
fioiBione SolenfeiCherea athenien 
feiDiodoro pi iennio:Dionc cholo^ 
phonio;Democrito; Diophaneni/ 
cere:Epigene rhodio : Euagora rha 
fio:Euphronioatheneo:Iuba An/ 
drotione q de agriculrura: Aefchrio 
nequiitcmiDionyfioqui magonc 
tranftuIit:Dioph3nequicx Diony 
fio epiro ma fecit: Nicandro: Oneb/ 
ctito:PhiIarcho;Hefiodo. 

Ibro Vndecimo cotinenf 
1 hydorix & narurx paruo 

cum animalium di repti/ 

liutTii 

De infeidorum genere ca.i, 

defubtilitatenaturx ca.ii. 

Vtrum rpirent an habeant fan/ 
guinem catiii* 

de corpore eorum ca.itiii 

de apibus ca.v. 

Qui ordo naturx in eis catV). 

de uocabulis operis ca.vii. 

Ex quibus donbus opera fi/ 
ant ca.viii, 

de amaroribus earum ca.tx. 

Ratio operis ca.x, 

de fucis ca.xp, 

Qux natura mellis caixii» 

Qux optima mella ca«xiii( 

Qux genera mellis in fin/ 
gulis ca.xiiii. 

Quomodo probentur mei/ 

la C3.XV, 

de tertio genere m ellis:di quo/ 
modo apes proben/ 



tuc 



ca.xvJ« 



Qux regiminis ratio ca.xvtf, 
de gene: e apum: di qux inimica 
apibus C3,xvtir, 

de morbis apum ca.xix. 

de continendis apibus : di quom o/ 
do reparentur ca.xx« 

De uefpisd: crabronibus ca.xxi. 
DcbombicibusSi bombyli: BC 
necydaIo:6i quis prim us hom/ 
bicinam uedem inue/ 
nerit ca.xxii. 

De bombice coa ca,xxiiL 

De araneis 6i generatione eo/ 
rum ca,xxiiii. 

De feorpionibus ca.xxv. 

De dellionibus ca.xxvi* 

De cicadis ca.xxvB, 

De pennis infeflorum :8i fcara/ 
beis:5i reliquis fcarabeo-' 
rum generis ca.xxviii. 

De locudis ca.xxix* 

De formicis noftrati/ 
bus ca«xxx« 

Deindiris ca.xxxi. 

De diuerfirate infeidojK ca.xxxii. 
De animalibus in ligno 6i ex ligno 
naicennbus ca,xxxiii# 

De animali cui cibi exi/ 
tus non ed ca.xxxiiifi 

De tincis di culicibus :6i de diuerfi/ 
tate earum ca.xxxv. 

De pyrali fiue pyrauda ca.xxxvi, 
Hydoria natu exanimalium 
per frngu Ia membra ca.xxxvif. 
De fanguine BC quorum cclerri/ 
meficcetunquonim non coc/ 
atiquorum grauidimus uel te/ 
nuidlmusiquorum nui/ 

Ius cS.xxxviii, 

An mTanguineprincipatus 6i 
rergore:8i pilis & mammis 
di uedim ca.xxxfx* 

Notabilia animalia qux mam/ 
tnis ca.xl. 

De Iatde;6i unde cafeus non fi/ 
ac ca.xlu 

De diuerfirate cafeorum ca«xIiU 
Differentia membrorum ho/ 
minis a exteris anima/ 
libus ca.xiiii 

De fimiaru fimilitudine ca.xliiiii 
De unguibus ca,xlv. 

De ungulis cadivi. 

De pedibus aui/ 
um di ungui/ 

bus ca*xlvii \ 

De pedibus infesdorum 
a duobus ad cen/ 

tum ca.xiviii i 

DepomilionibusdC genita/ 

Iibus catxJ/xi t 

De caudis ca,l. u 




deaocibus ca.ti. 

Deagnafcentibus membris ; & di> 
£taariRotelisdeui< 
ea hominis ca.Iii, 

De anima 8i de habitu animalium: 
gux guilata interimantiSd deui' 
i3u hominis;6£ quibus decaufis no 
coquatur ca.liii. 

De corpulentia augenda uel minu' 

I enda;6fquxguftu 
I famem ac fitimfe^ 

I dent ca,liiii. 

Summa res & hyflori* & obferua 
liones.iiiM.cc.Ijix, 

Exaudloribus» 

M.VatroneiHiginorScropharSarrf' 
fenaiCelfo Corne. Aemilio Macro: 
Virgilio : Coiumelfa : luiio Aquila 
qde heirufca difciplina fcriprit: Tar 
quitio qui item ; Vmbritioq item: 
Catone Cenforio : Domitio calui/ 
no:Trogo:MeIilIb:Fauonio:Fabia' 
no:Mutiao:Njgidio:MaiIio;Opio, 
Externis, 

AriftotdeiDemocrito : Ncoptole/ 
mo;qui mella fcripfinariftomacho 
qui item:Phi)jflo qui item:Nican/ 
dro: Menecrate; Dionyfio qui ma/ 
gonem trannuIit:Empedocle:CaI-' 
Iimacho: Attalo rege : Apollodoro 
qui de beftjis uenenatis;Hippocra/ 
te:Enphi!o: Erafyftrato : Afclepio: 
ThemifoneiPofidonio ftoico: Me/ 
mndro pnenncnfe;Heraclide; Eu/ 
phronio ateneo:Thcophtafto;He/ 
fiodo:Philometere rege. 

ibeo Duodecimo conti/ 
1 netur de arboribus. 

De arbo^ honore 6C qua'' 
do platanus primum in 
it3!ia;3£ de natu 

raeavum ca,f, 

Dechameplatano:&qs totonderit 
uiridaria, ca.iit 

De peregrinis arboribus 6i malo 
aiTyria ca,iii, 

De indix arboribustuel quido prP 
mum rom£ hebenus caiUii* 
De fpina 6£ ficu indicis ca.v. 
De arbore pala di arbori'' 
bus indicis fine nomP 
nibus 3i laniferis ca.vi. 

De piperis arboribus: 
&gariophyloS£ aliis 
pluribus ca.viii 

De machir di arboribus ama'' 
nse gentis ca.viii. 

De bedeliorSi arboribus perfici 
maris ca,ix. 

De arboribus perficae infulae Sila/ 
nigerisarbonbus ca,x, 

degoHampino Si arboribus ex qui 



TABVLA 

bus uefies fiuntSi quibus modis 
confient arborum fru/’ 
tfius ca.xi» 

De cofloSi nardo & diiferen' 
tiis nardi ca.xii. 

de afiaro amomo:Si amomi : & de 
cardamomo ca,xiii. 

de thure Si arboribus thu-' 
ris ca.xiiif» 

de natura thuris Si gene^ 
ribus ca.xv. 

de myrrha Si arboribus myr/ 
rhae ca.xvf. 

degeneribus myrrhseSi natura Si 
praecioems ca,xvii. 

de maftice;ladano: 6i bruta : enhc/ 
tno:6i ftrobo Si fiyrace ca.,xv]ji. 
de foelicitate arabis ca.xix. 

de cinnamomo Si xilocinnamo/ 
moSicafia ca.xx. 

deifociiinamoSi cancamo 
adaro ca.xxi, 

de ferichato Si gabaIio:6i de myro' 
b^I^no ca«xxii. 

de phoenicobalano Si calamo odo/ 
rato ca,xxiii. 

de hammoniaco Si fpa/ 
gno ca.xxtiti. 

de cypero Si afphalatro 
Simaro C3,xxv, 

de balfamo Si opobalfamo Si xilo/ 
balfamoiSi fiyrace Si 
galbana ca.xxyi, 

de panace Si fpondilio Si malo/ 
bathro ca.xxvii. 

de oleo omphacfo ca.xxvni. 
deyrio SioenantheiSide ela-^ 
te arbore Si Cinna/ 
mocomaco ca.xxix. 

Sum ma res Si hyftoriae Si obferua 
tionestcccc.lxxviii. 

Exauefioribus, 

M.Varrone:Mutiano;Virg!lio:Fa'' 
biano:Sebofo:P6ponio :Mela Fla/ 
uio ProcuIo:Trogo:Higino;Clau/ 
dio Csfare Corne.Nepote: SexiNi 
gto quigrscede medicina fcripfit: 
OfiioiHemina.L.Pifone: Tudita/ 
no:Antiate. 

Externis, 

TheophrafiotHerodotoiCalfinhc/ 
ne: IfigonoiClitarcho: Anaximene: 
Durjde;Nearcho;Oneficnto:Poly'' 
crito:OIympiadoro:Diogeneto; ni 
gibuIo:Anticlide:Carete; Cydonio 
Menechio:Dorotheo:Xenia Athc/ 
neo Lfco; Anteo:Epidodo: Cherea: 
DemodejPtoIem^eo Lago : Marfia 
Macedone:2oiIo; Item Democri/ 
tq: Amphilocho: Ariftomacho:Ale 
xadro polyhifiore:Iuba:ApolIodo^ 
ro qui de odoribus fcripfit: Heracli 



de mcdico:Archidemo: IteDiony/ 
fioiltem DemocIe:Item Euphone: 
Irem Opfenide:Item Diagera:Item 
lolladtem Heraclide tarentino:2e 
nociateephefio. 

IbroTertiodecfmo contine^ 
i cur de unguentis Si arbori/ 
bus maritimis. 

De unguetis Si qdo primu funteo-' 
gnita nobis Si de copofiiioe ca.f* 
Quod unguentu regale uocetur;& 
quae diapafmata Si qualiter 
feruentur C3.ii, 

Quata in unguentis Iuxuria:Siqdo 
primu roinanis in ufu ca.i]i( 
De palmis Si natura earum gene Si 
ribus ca,im. 

De iyri* a rdoribus ca. y. 

De terebintho ca.vi. 

De ficu trgypna Si cypria ca.yif. 
Decerauniafiliqua ca.viii. 

De perfico xgypn Si fpina aegy/ 
ptia ca.ix. 

De pruno Si arboribus circa 
memphim ca.x* 

De gummi generibus Si pa'' 
pyro ca.xi. 

Degeneribus chartagftSi quo char 
tae fiant :Si de charta^ probatioe Si 
uitiisSigluiinoea^ ca.xn. 

De 1 ib tis N u mae ca.xiii. 

De at bonbus aeihioptae ca.xtiii. 
De athlantis arboribus Si citieisiSi 
quae in his laudemur: Si quae uiru/ 
petentur C3*xv, 

Dearboretrogete ca.xvi. 

De arbore lotho ca.xyut 

Dc fcapo jpfo Si radi' 
celothi ca.xviii* 

De paliuro Si punico malotSi de 
flore punici mali ca.xix* 

Dc afia Si grzcia; frudlibus ca.x x« 
De timelea fiuecamelea Si tragaca^ 
theSi de trago fiuc feorpioe Si mu<' 
ryce Si bria Si galla ca.xxi. 

De enonymo & adrachna congry/ 
giaSithapfia ca.xxii. 

De cappari fiue ^nolbato autophe 
ofiaphy le;Si de laripha ca.xxiii. 
De (pina babylonis regia:Si de 
cytim ca.xxttiii 

De fruticibus Si arboribus nfi ma/ 
ris atqi rubri Si indici ca.xx v« 

Summa res Si hyfioriae Si obferua 
tiones.cccctlxviii. 

Ex audoribus. 

M.Varronc:Mutiano: virgilio: Fa^ 
biao:Sebofo:Poponio M cla:Fabio: 
Higino:Trogo Proculo:claudio cae 
Iarc:Cor.Nepotc;Scx. Nigro q grjc 
ce de medicina icripfinCaffio hemi 
na.LiPifone:T uditano: Antiate* 
b iii 



Externis. 

Thcophrafto; Herodoto: CalliOhe 
ne:irodoto:Clitarcho:An3xrmene: 
Dur!dc:Nearcho;Oneficrito:oIym 



piodoro;Diogenero:CIeoboJo: An 
riclidejCtare Mitileo: Mcnaechmo 



doro ThebanoiDoroteo athenien-*' 
re:Lyco: Anteo: Epipodo:Di6e:adi 
manthorPtoIoniaco Lago : Maifia: 
Macedone: Zoilo Jtem Democn> 
to:amphiIocho:alexandro poIyKo 
re:ariflomacho: luba rege : apollo^' 
doro qui de odoribus (cripftnHera 
dide medico:Botrye medico:archi 
demo:Item Dionyfio:Item Demo 
didciltem Euphrone:Irem Mnefi' 
de:lteni Giagora:lte ioIIa:ltc Hera/ 
dide Tarcnrino:Xenocrate ephefio. 

Ibro quarrodecimo contine 
1 Tur de uitibus 6C umeis* 

De uittum natura quibus modis 
ferant ca.i. 

De generibus uitfum ca.ii. 

Irem de uitium generibus ca.iii. 
Inftgnia culturae uinearu ca.ilii. 
De natur a u ini ca.v. 

Vinagenerofa ca.vi. 

Vinatranfmarina ca.viii 

De uino quod uocatur bion ge/ 
nera feptem ca ,i/iiit 

Dedulciu generibustxiiii, ca.ix. 
De deuteris dC fecundariis uini ge/ 
nera tria ca.x. 

Qua: nuper in italiagcnerofa uina 
efle coeperunt ca.xi, 

Oe uini obferuatione Romulo re/ 
gepofita ca«xii. 

Qui uini ufus antiquis 6fdeuinis 
annquorum ca.xiif. 

De apothecis 6C de uino opi/ 
miano catxiiiit 

De liberalitate Cxfaris in uino : 6C 
quando primum genera oi/ 
nifadtrii ca.xv* 

De uinis fadlitiis ca.xvi. 

De hydromelle 8t oxu 
meile ca.xviit 

Prod igio fa genera uini ca.xviii* 
Quibus uinis ad iacra uti fas no fit: 
& quibus generibus mufla cori' 
diantur caixix. 

De picis generibus BC refinis; & mu 
flis condiendis 8C de aceto 
&fece ca.xx, 

Decellisuinariis ca.xxi. 

De uitanda ebrietate ca.xxiit 
Summa res & hyftoria: & obfeiua 
tiones-.d.x. 

Exaudloribus. 

Cor. Valeriano: V irgilio;CeIfo Ca/ 
tone Ceforio:Sarfenis patre & filio: 
5cropha.M.Varr6c.DtSylIano;Fa/ 



TABVLA 

bio piftore;Trogo:Higfno: Flacco: 
VerrioiG recino: Iulio Aftico: Co/ 
lumella:Maflbno.Sabino: Feneftel 
Ia : TcrgilJa : Mai^io Planco:FIauio 
DoifinotSceuola: Aelio: Atteio Ca 
pironc:Cotto Meflalino.L Pifonc: 
Pompeio Lenco: Fabiano:Sex. Ni/ 
gro:Vibio RufTino» 

Hxternist 

Hcfiodo:Theophrafto: Arillotelc: 
Demacrito: Attalo regc:PhiIometc 
re regc:Archita:Xenopbanre:Am/ 
phiIocho:Ateneo : AnaxipoliTha/ 
fio: Apollodoro Lennio: Ariftopha 
ne milefio; Antigono Cyneo; Aga/ 
tone: Apolloneo pergam ento; An> 
llandro Athenaeo :Dotrie;Itcm Ba 
chio milefio;Bionc:SoIefe ; Cherca 
athenicfe:Cherifto ; Item Diodoro 
priennco:Dione Colophonio • Epv 
gene Rhodio: Euagora Thafio: Eu 
phroncarcnco: Androtionequi de 
agricultura fcripfit ; Elchirione qui 
item:Lyfimacho qui itemiDionj / 
fio qui magonem tranflulit : Dyo/ 
phenequi ex Dionyfio epitoma fc' 
cit: Afdepiadc medico : Oneficrito; 
Erafiftrato qui item: luba rege. 

Ibro Quintodccimo cotine/ 
1 lur de natura frugiferarum 

arborum & cultarum* 
Natura: firugifetamm arbo/ 
rum C3ii. 

De oleo ca,if. 

De natura oIiu£ 8C oleae incP 



pientis ca.iii. 

De natura olei catiiit* 

De cultura olfuarum ca.v. 

De feruandis oliuis : 8C quomodo 
faciendum oleum ca.vi. 

De oleo faiSitio ca.vii. 

De amurca ca.viii* 

Pomorum omnium genera 
naturae ca,fx. 

Nucum pinearum genera quar/ 
tuor ca,x* 

De malo cotoneo ca,xi. 

De terfico genera quar/ 



tuor 



ca.xii* 



De pruno genera, xi* ca*xiii« 
de diuerfis generibus malorum : ge 
nera.xxix. ca*xiiii. 

de pyris df infitorum uarie/ 

tate ca,xv* 

De pomis feruandis - 

8C UUiS C3.XVU 

De cotoneis pyris 8C fotbis ca.xvii. 
De ficis genera.xxix* C3«xyiii. 
De caprifico dC caprifica/ 
tione ca.xix* 

De mcrpilfs & eorum gene/ 

ribus tribus* ca«xxi 



De forbis genera quattuor, ca.xxi* 
denuceiuglande ca,xxii. 

de caftaneis genera ofto ca.xxiii« 
de filigs K carnofis pomis:& moris 
6i de acinis & baccis ca.xxini. 
dc cerafis genera oflo ca.x x v* 

de cotno & lentifco ca.xxvi» 
de generibus fuccorum de 

odore ca.xxvii, 

de fuccis fruiSuum & arboru & co/ 
loribus 6C odoribus : Bi natura po/ 
morum:S£ de commendatione fru 
dtuum ca.xxviii* 

dc myrto genera 

etus,xxix. ca.xxfx* 

de lau to genera ,x iif. ca.xxx. 
Summa res 6i hyfloriae BC obferua 
tiones,d.xx. 

Ex auiloribus* 

Fencftf Ila ;Fabian o : Vi rgil ioCorne 
lio ValerianoCcIfo; Otonc Cenfo 
rio:Sarfcnis patre & filio : Screpha: 
M,Varronc:Lyfimacho : Fabio pi> 
dlore;Trogo:Higino : Flacco: Ver/ 
rfoiGraccino: Atn‘co:IuIio ; Sabino: 
Tcrgina:Cotta:McfTalino: colum d 
Ia. L.Pifone: P6pcio:Leneo: Maflio: 
Placo: Flauio Dorfcne:Sccu ofa: He/ 
Iio:Atreio:Opitone;Sexto: Nigro: 
Mumio Ruffino. 

Externis. 

Hefiodo:AnftoteIf;democrito:hie 
rone rege Archira:Phi1omere re re/ 
gc:Arra!o rege:Xcnoph6te:Amphi 
locho: Ateneo : Anaxijjoli : Thafio: 
Apollodoro Lennio : AriRophane: 
milcfio:Anrigonc Cyrneo: Agato/ 
de Cbfo:Apollodoro Pergameno: 
AriftadroateneoiBacchio Milefio: 
B ione folcnfe Cherea ateneotChe/ 
riflotfte Diodoro Prienneo: Dione 
CoIophoio-.Epigenc Rhodio; Eua 
gora Thafio;Euphronio areneo;an 
drotioequide agriculmra fcripfit: 
Efehirioe q ire Dionyfio qui mago 
nem trafiulit : Diophaeg cx Diony 
fio epitoma fecir:afclcpude medico 
ErafiRrato ite:Comiade q de condi 
tura uiDi;arifiomacho g irem:Hy/ 
cefio qui item : Themifone medico 
Onericiito;Iuba rege* 

IbroSextodecimo conrinen 
I tur filueftrium arborum na 



turae ca*i* 

Getes finearborc:& miracula in fe/ 
ptctrioalis regiois arboribus ca.ii* 
Dehyrciniaeulux magnitu' 
dine ca.iii* 

De glandiferis ca,iui* 

De ciutca corona: BC qui frondea co 
rona donati ca*v* , 

Deglandegenera«xiiii ca.yi* ! 




TABVLA 

de fagina glande 8i reliquis glandiV De ram is d£ cortice 8! radici 



bus arborum ca.xxxii* 

De prodigiofis arboribus; 

& quibus modis fponre 
fcunturt&qtnonomnU 
ubig^ narcanturdC 



bus;6C carbone &pailu poc/ 
eorum caivii. 

de galla &q multa prxter glan/ 
dem ezdem ferant ac/ 
bores ca .viii. 

decanchrye 6; cocco grano &agari quae non alibi na/ 
co&fubere ca«tx* fcanturar/ 

Quaru fine in ufu cortices ca.x. bores ca*xxxiii« 

de fcandulis 6£ pinuipinaflco: abiey De cupreiTo:6C ^ ex terra na 
(eipiceaqdariceitx/ ua aliqua fxpe nafeam 

dairaxo ca«xi. rurquxmeaan/ 

Quibus modis fiant genera picis 8£ re non fue/ 
quomodo fiat cedrum &de fptlia runt 
pice quomodo fiat 6i quibus mo/ De hedera 
dis refina coquatur ca,xii, De hedera quae uocatur 

dczofippa & fapino & quarum ar fimilax 
boru materia iii precio ca.xiii. De aquaticis calamis 8i fru 
de fraxino genera emsuiii. ca*xiiii, dticibus ca.xxxvii, 

de tilia genera duo ca,xv. De falice genera cius odfo: 8i 

de aceris generibus.x. ca.xvi» quae prxrer falicem fint uti/ 
debrufeho molufthoiJi Itaphilo/ lia ligaturis &de 
dedro& buxo ge^iera tria ratXvii. rubis ca,xxxvifi, 

de ulmo genera qttuor C3,wiii, De fuccis arborum ; & natura ma/ 
de arbo^ natura per fttus ca.xix, tcriarumiSidcceden' 
dtuifio generum ca.xx. dis arboribus ca.xxxfx. 

Quibus folia no decidanr:6i de tho De teredinibus larice ca.xl. 

dodendro catxxi. De matcriis;de magnitudine arbo 

Item quibus folia non decidunt: & rum :di quae cariem 6i ruinam 
quibus non omnia folia adant ; 6C non fentiunt;& de per/ 
quibus locis nullae ar/ petuitate mate/ 

borum catxxii. riarum 

de natura foliorum cadentium 6i De teredinibus 



catxxxiin. 

ca.xxwt 

ca.xxxWt 



C3«xli. 
ca.xlii. 

De materiis archite(5i;& quae ma/ 
teries:ad quid utilis:6i quacfir/ 



quibus foliorum ua/ 

SII colores catxxiii. 

Depopulotria genera:&quorum miormateriain 
foliorum figura mu/ teffum C3*xliif. 

tetur ca.xxiiii. De glutinanda materia:6i lignis fe/ 

Quae folia uerfentur omnibus an// dfilibus ca«xlmi. 

tiisiqux foliorum ex eius palmis Deaiborum aetate:dC quaege^/ 
cura 8C ufus 6i folioru m nera arbo rum na ini/ 

mirabilia ca«xxr. me durant C3.xlv, 

De ordine naturae in fatisiSJ de flo/ Sum ma res & hylloriae 6i obferua 
re arborum & conceptu & ger/ tiooesiC.xxxv, 
ininatione6C partu:5t quo 
ordine floreant catxxvi. 

De corno & quo tempore qux$ fe 
ranr:8t qux fruflum non ferant: 

6C qux infoelicesexiflimantui: 
dCqux facillime frudfum 



perdunt;& quibus fru 
ftusanteqfoH 
umna/ 

fcantur ca.xxvif. 

Pe biferis & triferist 
qux celerrime fe/ 
ne(cant:& dexta/ 
tibus earum ca.xxviii* 

De moro ca,xxix. 

De filuefl ribus ca.xxx, 

Debuxo&faba grxcafi/ 
ueioto ca«xxxi» 



Ex au^oribus, 

M.Varroe:FeciaIe:Nigido:Cor,nc/ 
pote Higi'o:Mafrurio:catoe; Mutfa 
notUPifoneiT rogo: OlfurnioiBaf 
fo:Cremutio:Sex.Nigto:Cor#Boc 
cho:Vitruuio:Grxcino» 

Externis. 

Alexandro poIyhitlorctHenodo: 
Theophrafto:DemocriioHomero 
Timeo:Mathematico, 

IbroDecimoreptimo con 
1 linentur fatiuarumaccuj/ 

lurarum aiboru naturx. 



Arborum preda mirabifta ca*T* 
De natura cxli ad arbores ;& quam 
partem cadifpediare 
debeant ca.iih 

De focietare cadi 8£ terra ad ar/ 
bores ca*iiu 

De qualitate regionum ca.mt* 
Genera terrarum ca.i/* 

De terra quam biitania 8L gal/ 
lia amat ca,vf. 

Degracorumdodlrina ca.m 
De terrarum generibus ca.i/iii« 
De cineris ufu:dC de fimoi& qua fa 
ta uberiorem terram faciant 
& qua urant ca.ix« 

De(aiionearborum:&qi anulfio/ 
ne nafcunf arbores ca.x. 

De rrafferendis fem tnariis:& ulm is 
ferendis & fcrobibus ca«xi. 

De interuallis plantandarum arbo/ 
rum& umbris & flillicidiis & ubi 
plantari debean t ca<xii. 

Qua arbores tarde crefeat : & qua 
celeriter:& de fabtna caixiiit 
De utte inferenda ca.xv. 

deemplaflrarione ca,xvi. 

Exem plu m huius rei ca*xv/ii, 
decultura talea rumtfif quibus tent 
poribusinfitiofat ca.xviii. 

Qua arbores focierate gaudeat : 
de difciplina ablaqueandi fiCaccu/ 
mulandi ca.xix^ 

de faluSlo & harundincto:6c cateris 
czduis ad perticas palos ca.xx. 
de culturis Gi difciplina 
excolendarum 

uinearum ca,xxf, 

defulcodi: uinearum pu/ 
tatione ca*xxti« 

Ratio arbuflorum ca.xxiiu 
de feruandis uuis:dd morbis ar/ 
borum caixxiiif« 

de prodigiis ex mutatione:& de re/ 
mediis ex arboribus:& qua irriga/ 
tione proficiant ; & qualiter rigan/ 
dum:& mirabilia de 
riguis ca.xxvt 

de remediis morborum ar/ 
borum ca.xxv/i. 

de caprificanone & flerco/ 
ratione ca»xxyiii 

de diuerfls medicamentis arbo/ 
rum contra uenenata ani/ 
malia;& contra fot/ 
mtcas:d£ contra 
noxia ani/ 

malia ca»xxvtfi« 

de fatione arborum fi£infttioDe:S£ 
quo inuenta fit tenera inferendi im 
plaflratio ca.xiiiit 

Summa res & hy (foriae 8i obferua 
tiones.d,1xxxi. 



b iiii 



Ex aufloribus, 

Cor.NepoteiCatone; Ccnrorio.M. 
Varroe CeIfo:Virgilio:Higmo: Sar 
Tenis parrc 8; fi!io:Scropha;Calfur/' 
tiTo:Barro:Trogo:Acmilio:Macro: 
GraennoiColumeUaiAmco: lulao: 
Fab) 3 o:Sura;Manilio:Dofino:Mu^ 
dotGEpidico»L<PiTone* 

Externis. 

lliodororTheophrafto : AriHotele: 
Democrito:Theopompo:Hierone 
rege:Attalo rege: Philometerc rege 
ArchitaiXenophonte : Amhilocho 
AthenieletAnaxipoliThafio : Apol 
lodoro Lcnnio: Ariflophane Mdle/ 
no: Antigono cymcoragatocle chio 
V^poIIonio pgamcno; Bacchio Mil 
lcfio:Bionc;Chereaathenicre:Che/ 
refloilte Diodoro pricnnioiDione 
colophoio Epigcne rhodioieuagoe 
Thario:Euphroio:arenco:androrio 
ne q deagncultura fcrjprjtiafchryoe 
n ite; Lyumacho qui irem; Dioay^ 
fioqui magonem trinulit: Diopha 
ne qui ex Dionj^fio epitomen fecit: 
Anftatidro qui de portentis» 

Ibro decimoodlauo con^ 
I tinctur de agricultura. 

Quod antiquis maximu 
ftudium agriculturae fuit:&: horto^ 
rum ftngulari diligentia ca.i. 

Qua: corona primo rom se ca,if. 
De iugere aflu legibus circa pe 
cora:6C quotiens 8C quibus tempo^ 
fibus fuit furam 3 utilitas annonae: 
qui agricultura illu^ 
flres ca.iii» 

Raho de agricultura ca.iiri» 
Laus agricolaru m:6i quae obferua 
da in agro parando C3.v. 

De uillarum pofitione: di praecepta 
antiquorum de agro 
colendo ca,vi» 

De frugum generibus Bi na' 
rura ca.vii» 

Non omnia frumenti genera ubi$ 
nafci;Si de reliquis in orien/ 
te generibus ca.viii» 

De pinoriis 8i molitura & fa' 
rina C3tix. 

Dc fimilagine : Si fi!fgtne:6i de altis 
generibus de piftura ca.x. 
De fermetis Si panis facicdi ratio 
genera S; quando primum piRores 
rora3E;& de cribris & alica ca.xi» 
De leguminibus cajfii. 

De rapis Si napis amiterinis ca.xiii. 
De lupino ca*xun. 



TABVLA 

Deuitia&cruo c3,xp. 

De foeno Si faragine:Bideocimo:Bi 
medica SCcytifo ca.x vi. 

De uiriis frugum Si remediistSi qd 
in quo^ terrae genere debe/ 
at feri ca,xvii. 

De prodigiis frugum :8i 'arandi diy 
fciplinai&uomerum gey 
neribus ca.xvm. 

De temporibus arandi & iundiio/ 
ne boum ca,xix. 

Dc occido Si quodaAi arationis ge 
nereiSi iteratione Si re/ 
feAione ca.xxi 

De culmra terr* ca. xxi . 

Exempla diuerfarum : Si de funi/ 
ma fertilitate Si bifera uirae:6C aqua 
cum differentia ca.xxii» 

De qualitate terrse Si fterco/ 
ratione ca,xxiiii 

Dc bonitate feminum 8£ difcipfina 
feminandi :& quarum ex quo^ ge- 
nere frumenti in iugero ferendum: 
Si temporibus fc' 
rendt ca.xxiiii. 

Digeftio fj/derum in nodles 
&dies ca,xxv. 

Replicatio totius culturae Si quid 
quogt menfe in agro fio- 
ri oporteat ca.xxvi. 

Me agricolae afpiciat ftellas:(ed ma/ 
gis tempora ferendae frugis : & or/ 
rus occafufq; ly dens in quibufdam 
haerbis Si dc Rdlarum or/ 
tuSioccafu ca,xxvii. 

De pratis & reparatione prati Si ccy 
tibus & falcibus & deferiprio fru/ 
gu m & lyderu m ca,xx vii>, 

Dercmpeftatibusutriuf^ tempe/ 
ris Si remedus fleri/ 
liratum ca,xxix« 

DemefleSi triticoSi palea Sjfiu/ 
mento feiuando ca.xxx* 

De uindcmiaSi autumni tempo/ 
ribus ca.xxxi» 

De lunari ratione c3.xxxii» 

de uentorum ratioe ca»xxxiii, 
de lim itatione agroru ca.xxxiiii» 
Prognoftica tempe/' 
flatum ca.xxxv* 

Summa res Si hyfloriae Si obferua 
Ciones»u»M.Ix« 

Ex audtoribus» 

Maflbrio:Sabino; Calfio Hemina: 
Verrio Flacco,L.Pifone:Cor,Celfo: 
Turanio : Graeculo, D.Syllano.M. 
Varrone. Catone Cenforio : Sero/ 
pha;Sarfenis patre Si fiiio : Domi/ 
tioCaIuino:Higino: Virgilio Tro/ 
go;Ouidio:Gcecino: ColuiueI]a;tu 



bcrone.L. Arantio q grjece deaflris 
fcripfit : Caefare diiflatore qui item: 
Scrgio:PauIo:Sabino : Fabiano»M, 
Cicerone Olfurnio BalTo : Atteio 
Capitoe: Manilio : Suira. Aiflio qui 
praxidica» 

Externis* 

'r 

Hefiodo:Theophfaflo : Ariflotcle: 
Democrito : Hierone rege : Philo/ 
metere rege: Attalo rege : Archelao 
rcge:Archita:Xenophontc:Amphi 
locho Ateneo: Anaxipoli thafio: ari 
ftophancmilerio:ApoHodoro Lcn 
nio ; Antigene Miccnco : Agatoclc 
chio : Apollonio pergameno : Ari/ 
flandro ateneo: Bacchio Millefio: 
Bione folenfe : Cherea Athemenfc: 
Chercftoilrem Diodoro prienneo; 
Dioe coIophonio;Epigcne rhodio: 
Euagora thafio:Huphronioatenea 
androtionequi deagricultura feri/ 
pfit : Efchryone qui item Lyfima/ 
cho qui item:Dionyfto qui mago/ 
nem tranftulinDiophaneqex Uio 
nyfio epitoma fecir:Palcte:Eudoxo 
PhilippoiCalippo : Dofirheo : Par/ 
m en ilco:Mel i ronc:Cntonc;Oeno' 
pide; 2 cnone;Eutemone : Haipalo; 
Hecateo: Anaximandro: Sofige/ 
ne:Hippaccho;arato: ^oroaflre ai<*‘ 
chibio» 

Ibro decimonono cont^ 
I nentur lini natura : Si mi'' 

rabilia, 

de Itni farione Si generibus eius : Si 
quomodo peific;atur:Si 
de mappis:& lino non 
ardenteiSi quando pti' 
mum in thea' 

irisuela ca.i« 

derpartinatura:Si quando 
primum ufuseius:& quo' 
modo perficiatur: Si 
quxftne radice na/ 
fcanturSiui' 

uant ca,ff« 

de myfi Si tuberibustde fungis pe/ 

zicis lafcrpitioiSi magy/ 

dert:Si rubia Si ra' 

dicula ca.iii* 

De hortorum cura Si digefltoter/ 

raenafcenrium praeter 

fruges Si frutices ca.iiii* 

Natura Si genera Si 

hyflona nafccnti- 

um in hortis 

tcrum ca,v. 

Dehorrenfiam haerba/ 
rura radicibus foliis 
floribus coloribus ca,yi. 



TABVLA 

Quoto (Jiequargt harba tiarcun/ debraflicamarmajSircynatSd 
rurfara Sf quomodo qua^ for/- de bulbis 6fbulbine ca.fx. 

inantur uel d:geraniur:& quorum Dearparagis 6£coru/ 
finguia generat quO/'' da:5f tibyco 

rum plura ca.vii. horminio C9»x, 

Natura 6£ genera &bynon'a ad co Oeapio 6£ apianto:££ heltofelino: 
dimenca in horto fataium re/ 6i oreofdino 
rum.xxxvi, ca.vm. Depecroreliy 

de foenicuIoSicanabe ca.ixt no&ocfmo 

de morbis hortorum 6i remc/ De filueflriodmo&cru/ 
dia arca formicas & erucas 6c cu caiS£ nal^urrio 8C rura 

lices C3,x. Dementaflro&men/ 

Quar magi s fint forria uel minus: la 8i pulegio 6i nepeta SC 



ca.su. 



C3.X1I. 



ca.xiii. 



ca.xmi. 



de cumino 
De cumino aEripico:quae urr 
nam ftringk;&: de 
cappari: & de Iiguflicoifiu e panace: 
& cunila bubula ca.xv. 



ca*xvii* 



catxviii* 



ca.xix. 



& quibus raifx aquse pro/* 
finr ca.xi. 

Ratio rigandorum hortorum 6C 
qua: tranflata meliora fianr:& de 
luccis hortcnriorura:6i fa^ 

poribus ca.xif* Itero de cunila fmeoriganc6i de 

Summa res&: hynoriae QC obfet/^ cunilagine&cunilamol/ 
DationestM«c.xliiii. Ii:& Iibanotide;6£ decuni'’ 

, Ia fariua ca.xyii 

Ex aufloribus. De pipe riti 6; origa/ 

no&othiminepraC' 

M.Adbo Planco, M, Varrone.D. fio6i rragorigano 
Syllano;Catonc:Cenrorio;Higinc: heraclio 6c iepido:6i 
Virgilio;Mutiano.CeHo;Columel de gith fiue melany' 
la:Caifurnio Baflb: Manilio: Sura; thio & amfo 
Sabmo.Tyrone;Licinio:Macro,Q, De ancto & fagapenio: 

Hn no; Vibio:Ruffino;Cefe nneoiq 8C de papaucre albo & ni/ 
cepurica fcripfit:CaftritJo: Item Fir gro:K quomodo fuc/ 
niiodtem Pcntioi cus hirbarum colli' 

gendus:eft&deopio 

Externis, De empradlico 8C cerrati 

co & glaucio fiue para 

HerodotoiTheoph rallo: Dem ocri Iio 6c herae rio fiue aphro; 
lorAnPomachoiMenandtoq bio' &dedtacodio 
chrefta fcnpfit: Anaxilao. De nr^malo 5i archelio Bi por' 

I Ibro Vicefimocontinen/ tulaca fiue pepliofC coriandro 

rurraedicinseex his quae deattriplid ca.xx. 

in hortis feruamur* De malua malope 6C alrhea Sc lipa 

De cucumere filueftridc eia/ tio:6ioxylapato fichydrolaparo fii 

terio ca,t. hippoIapaiOSfbupalapato ca,xxi. 

De anguino cucumere fiue errati/ De finapis tribus generibus 6i mar 
co;SC de fatiuo;& de pepone ca,ii. rhubio di ferpilio 6i 
De cucurbita filuc/ fifymbrtofiuaethym/ 

Rri & rapo ca.ifi, brato & de Iini fe/ 

De naporum differentiis & rapha/ mme& bliro ca,xxii. 

no filueftn:6i raphano fatiuo & pa De meu Si phoenicu/ 

Rinaca ca,mi, loSihippomaiarto; 

De fla phyiino fiue pallinaca :8i gi/ uel mytfeneoSicana/ 
gido:6i fi reie;6i fefiluSi inuIaiSi de biSi de futuU 
cepeftiuenii ca,Vt Si carduis ca,xxiiia 

De porro fefliuo Si capitato: Si de Confedlio tyriacae compofitio me- 
allio ca*vi, diraminisanthlochi 'jn c3*xxiiii. 

De laiffuca faluarica fiue caprina: Si Sum ma medici' 
f fopo Si ifatt Si la/ nae Si hy ftoriac 8i obferua/ 

Auca niuefiri ca,vii* tiones,M,dc,vii. 

Degeneribus betae 6i in/ Exaudioribus. 

iub:s Si dchorioiSi feri ge/ 

neraduo ca,v»i. Catone cenforic*,M,Varrone:Pom 

De biafHcaiSi lapranaiSi, pcio feneo Gallione ; Higmo : Sext 



Nigro:qoi gracce fcrfpfiir: lulio baP 
fo qui Irem : Celfo : Antonio : Ca/ 
flore* 

Externis. 

Democrito:Thcophraflo: Ot 
pheo: Menandro qui bio 
crea fcriprit; Pytha' 

gora.Nicandto* 

Medicis* 

Hicad rorHippocraf e:Crinppo:dio 
cle:Opioe:HeracIide:Hiren:Oioy/ 
rio; Apollodoro tarerino citiefe:Pra 
xagoraiPhiflonico medo:Dieuce: 
QcopanietPhihnione : Afclepiade: 
Crateia : perronio ; diodoro : lolia. 
Eraf I fl ra ro:diagora; Andrea : Mne>' 
ficIe:Epicarmo ;damione dalione: 
SofimenerHylepoIcmo: Met rodo/ 
ro:Soloiie;Lydo: Olympiade The'' 
bana:Ph;lliiio: Pemdio ; Midlione: 
G lauda: Xenocrate. 

IbroVigefimoprimo con 
I tinentui Horum Si coro/ 

namentorum naturae* 

De natura Horum Si coio/ 
namentorum de mi' 
la florum uarie' 

rate c.i. 

de ftrophiolo ferto:6i qui pti^ 
mum flores mtfcerc roepC'' 
rit:Si quando primum 
corolla inuen' 
ta uel appellata 

Si quare ca.n« 

Quis primum cofonam foliis au/ 
reis Si argenteis dedic Si de ho/ 
nore coronarum apud anti' 
quos Si de Scipionis hono'' 
teiSi de padliiibus coro/ 
nis:6i Oec patre regi/ 
nsfada ca.nft 

de rofa in coronis: 

Si degeneribus 
ems:Si ubi 

feratur cajm* 

de hlio tria generatSi ratione 
ea inferendi ra.v; 

De uiolis : Si de catta Si bacchare Si 
combreto ca.vi* 

de floribus antiquis Si de odoram e 
torum diuerfitaie Si falium 
ca Si polio ca«VM» 

de ueflium emulationecum 
floribus Si amaranthoSi 
chryfocome fiue 

chtyfin ca.viii. 

de honore coronarum & cy/ 
clamino Si meliloto Si trifo' 
lio tria genera eius caux* 



de origano K 8i tnelle atri/ 
co 6i coni23 6iIouis flore 8i helenio 
R ambrorono Si leucatemo ca.x, 
de amaraco uei fanfugo Si nytSegre 
to Si meliloro Si uiola alba & codia 
mino Si de filueftribus bulbis Si he 
liochryfo Si lychnis Si de herbis ci 
tramarc ca.xt, 

de cura apum pabulo Si morbis ea^ 
rum Si remediis catxifi 

de uenenaro mclle Si de remediis 
mellis uenenati Si mellis in/ 
fani C3.xiiit 

de meile quod mufeae non attingat 
6ialueariis Si cura eorum (i fame 
fenriunt apes Si quomodo cx/ 
rafiat ca.xiiii. 

de hxrbis fponte nafeentibus Si 
aculeatis ca.x^/* 

de carduo Si helxine Si tribulo Si 
anchufa ca.xvi« 

differentia haerbarum per folia Si 
quee haerbae toro anno floreant Si 
haflula regia Si piftana Si dc gla/ 
diolo ca.xvii. 

de junco genera fex Si de cypero Si 
de medicamentis earum Si decypi 
ro Si odorato iunco ca.xvjii* 
Exrofa medicina; Si de lilio Si de 
narcifo Si ex uiola Si de bacchare Si 
combrrro Si afaro C3ixix. 

de nardo gelI/co:Si de croco medi/ 
cinarrSi croco magorSi firi Si faliun 
ca Si holochryfo & chryfocome Si 
meliloto ca.xXt 

de trifolio Si thymo 81 hemorocal'' 
le,5i de helenio Si am/ 
brotono ca.xxi. 

Ex leucanthemo Si fanfuco medix 
cinae ca.xxii. 

de anemona medicins ca.xxiii. 
Ex oenanthe medicinae ca.xxiiii. 
de hcliochryfo medicinae ca.xxv. 
Ex hiacym no medicinae catXxvi. 
Ex uincaperuinca medi/ 
cinx ca.xxvii. 

Ex colocafia mediem® ca«xxviii. 
Exanthalomedi/ 
cinx ca,xxix. 

De parthenio medi/ 
cinx catxxxt 

De flyrchnemedi/ 
cinx ca.xxxi* 

Decorcoro ca.xxxii, 

De perfolura ‘ ca.xxxiiu 

De menfunsSiponde/ 
tibus ca,xxxiiii* 

Summa medicinxhyflorixSi ob' 
fecuaiiones.dcctxxx* 

Exaudtonbusi 



TABVLA 

Catone Cenforio.M. Varrone 
MafTurio: Antiatc.CtHelio Ve 
ftino : Vibio RufTmo ; Higino» 
Pomponio melaiPompeio lena/ 
reiCor.CelfoCalfurnio Baflb* 
P.LargioiUcink) macro:Seftio 
qui grxee fcripfinlulio baflb: 
qui Item: Antonio Caflore* 

Externist 

Theophraflo:Democrito:Orpheo: 
Pythagora:Magone;Menandro: 
qui biocrea fcri^itiNicandro; 
Hora ero :Hefiodo:Mufeo: 
SocophleiAnaxiIao, 

Medicis. 

Mnefleo qui de coronis : Callima/ 
choqui ire; Phania phyfico: Simo: 
Timariflho: Hippocrate: Chryfip/ 
po:Diode:Opionc:HeracIide:Nice/ 
fio:Dionyfio:Apollodoro Citicnfe: 
Apollodoro T3rentjno;Prot3gora; 
Phrftonio: medodi : Euche . Cleo/ 
phanfoiPhilifline: Afclcpiade: Or/ 
tecia:Petronfo:Diodoro:loIl3:Era' 
ft fl rato: Diagora; AndreaiM neficle; 
Epicarmo:Damionc : Dafione:So' 
fimene:TheopoIemo: Metrodoro; 
Soloe Lycio; Olympiade Thebana 
Ph)Ilino:Petreio:Myiflione : Glau' 
cia:Xenocrate* 

Ibro Vigefimofecudoco' 

I tineiur de audocitate hxr 

barum. 

Degentibus hxrbisformx gratia 
urentibus cati. 

Quod hxrbis uefles infi/ 
ciantur ca.ii* 

De corona graminea cauii. 

De rarirate eius ca.iiiU 

Qui loli corona ea donati catV. 
Qui folus centurio corc»/ 
narus ca.vt. 

Medicinx ex reliquis ornamentis 
Si erynge ca.yii. 

De hxrba quam centum capita uo 
eant ca.viii, 

De achano Si glycyrrhixa : Si flo/ 
machice ca.rx» 

De tribulo Si generibus eius Si me 
dicinis caiX. 

De ftoebe Si medicinis eius ca.xi. 
De hyppophye Si medici/ 
nis eius C3ixii. 

De urtica Si medicinis eius ca,xiti. 
De lamio Si medicinis eius ca.xiiti. 
De fcorpioneigeneribuf^ ac medi^ 
dnis eius ca,\yt 

De leucacanthia fiuc phinio flue iCc 



chada Si medicinis eius ca.xvh 
De helxine perditio parthenio fide/ 
rite Si medicinis eius ca.xvii« 
De chameleone generibuf^ Si me/ 
dicinis eius ca.xviii* 

De coronopo Si medici/ 
nis eius ca.xix. 

De anchufa Si pfeudanchufa Si me 
dicinisearum ca.xx* 

Deonichy!o:anthemi:lotho;6i \o>' 
tometra;heliotropio;tricocco Si cal 
litricho ca,xxu 

De picrideithcflo Si afphodcloiha/ 
limo Si achantoSi buprefltielapho 
bofeho fcandtceiSi lafinaiSi de cau/ 
caIide:fiOTfyllibo:fcolymo flue h> 
monio;fonchocondnIo flue con/ 
drili Si boletis catxxii. 

De fungis Si filphio:8i de lafex 
re medo ca.xxiii. 

De natura mellis ex aqua mulfa:Si 
quare genere ciborum mores tmu 
lentunSidemcIiti/ 
de Si exra ca.xxiiii* 

Contra copofltiones medicord mc 
dicinx Si frugibus C3.xxy. 

Summa medicinx Si hyflorix Si 
obreruationes.dcccc.vi* 

Exaudforibus* 

lifde quibus priore libro:Siprer eos 
Chryfermo;Eratofthene:Alceo. 

IbroVigefimotcrtio con' 
1 tinetur de cultis ar/ 

boribus. 

de medicinis uuarum recentium S£ 
farmetis uuammSiuinaceis:Side 
uua thearicetSi de uua pafla Si afla/ 
phide Si aflaphifagria pituitaria Si 
labrufea; Si de uite alba Si nigra : Si 
demuflisSiuinigC' 
necibus ea.i, 

deacerofcyllinoSi oxymelleSi &/ 
pa Si fxceumi aceri 
Si fapx ca.i^ 

Dc oleis Si foliis olex:flore Si cine/ 
re:SideoIiuaalba:Siiiigra:Si de 
amurca ca,iu. 

de foliis oleaflriSi oenanrino oleo 
SicoccinoSiamygdalino Si lauri/ 
no Si myrreo chamemyrfino Si cu 
preflino Si citreo caryino ca*iiii* 
de myrobalanopalmaSi de palma 
elata a.v, 

Medicinx exfingulo/ 
rum generum 
flore:foliis:frudu:ra 
mis:cortice:li/ 
gno;fucco;radicc 
onere a.vU 



de pyris K eorum obrcruttionibus 
& de ficorum obferuatide;5£ capnV 
fico& hermea& aliorum generi/ 
bus medicinae ca.vii. 

de pineis & amygdalis &nuce auei 
Iana:& de nuce iuglande & piftaciis 
dC caflaneis & filiquis Sc cornuiune 
dtne& lauro ca.viiii 

de myrro fatiua:6i myrridaot & de 
myrto filuertri a,(x. 

Summa med/ciac Si hyflorijE & ob 
feruationes.M.cccctXix, 

Exaudoribus. 

CVaIgio:Pompeio LenniorSefiio: 

Nigro qui gracce fcripfit: Tui, 
Baflb qui item anronio: 
Caftore.M.Varro/ 

ne,Cor,CeIfo; 

Fabiano, 

Externis. 

TheophraftojDemocrito; Orpheo 
Pythagora:Magonc; Mcnadro qui 
biocr a fcripfinNiandro : Home/ 
ro:Hefiodo:Mufeo:SophocIe; 
Anaxilao, 

Medicis. 

Mnefteo: Cailimacho:Phania Phy 
ficoiSimo Timarifto : Hippocrate: 
Chry{ippo;Dioc1e:Opione;HeracH 
de:Hidefio:Dionyfio Apollodoro: 
Otienfe: Apollodoro Tarctino Pra 
xagorarPhiffonico medo;Dieuche: 
CieopharoiPhiliftione: Afclepiade; 
Crateua;Petronio : Diodoro: loIIa: 
Erafiftratoidiagora; Andrea: Onor 
ca:Mneficle:Epkarmo Demione: 
datione:Conmene Teopoleno: Me 
trodoro: Solone Lycio : Olympia/ 
de ThebanaiPhil lino:Petrino:My/ 
df ione Glaucia:Xenocrate. 

Ibro Vigefimoquarto con/ 
i tinentur medicinae ex arbo/ 

libus filueflribus ca»i. 
Lotos ca.ii. 

Glans ca.iii, 

de coco ilicis Si galla uifco pilulis 

f lande:de cerri radice Si fu^ 
ere a.iii/, 

de fago Bi cuprefTo fii caedro ma' 
gna;6cdecaedride 
galbano ca,v. 

dehammoniacoSi flyrace 6i Tpon/ 
dylio Si fphao 6C therebintho Si ca/ 
mepite & pitiufa Si relinis Si pi-" 
cea Si Icntifco ca.vi, 

depicefpiila Si liquilla SC palimpif^ 



TABVLA 

fa Si pifla fphalcos Si sopifla Si tar/ 
da Si lentifco ca.vii, 

de platano Si fraxino Si acere Si al/ 
ba populo Si ulmo Si talia Si fam/ 
bucoSiiunipero ca.yiiit 

defaliceSiamerinaSi uitilibus 
8i erice ca.ix, 

de uirga fanguinea Si filere Si ligu/ 
ftro Si alno Si hedera Si cyftho Si 
ciflb Si ery thrano Si chamecifTo 
Si milace Si de clematida ca,x« 
deharundine Si papyro Sihebeno 
Si rhododedro:de rhufe Si ery/ 
thro Si canchry Si fabina 
SifelagineSifamii/ 
loSigummime/ 
dicina: ca,xf. 

de fpina aegyptia Si fpina alba Si aca 
to Si acatio ca,xii. 

de uulgari fpina Si filueftrhSi de fy/ 
rifceptroSi de appendice fpina 
Si pyrachanto Si paliuro aqui^ 
folia Si taxo Si tubis me^ 
dicinae ca.xiii, 

de cynobato Si ideo rubo Si 
rhanno Si lytio farco/ 
cola Si oporice 

medicmse ca.xiifi. 

dechamedrye Si chamedaphncSi 
chamelea Si chamefice Si chamecif 
fo Si chameleuce Sichamecipe/ 
riflb Si ampcloprafo Si fta/ 
chye Si clinopodio Sicem 
runculo Si clematide 
aegyptia medicinae ca.xv. 

De aron Si dracuculo Si dracontio 
Si eri SimilefolioSi hxrba eiufdc 
nom inis Si pfeudounio Si myrrhi 
Si onobryce medicinae, ca,xvi, 
de coriacefia Si callicia Si me/ 
naideiSi aliis.xxiiiVSi medi/ 
cinis earum quas qui/ 
dam magicas eiTedi/ 
cunt:Si de conii/ 
diaSideapToni 
Si recidiuis 

morborum ca,xWi. 

de eriphia Si lanaria 5i flratioti 
mediana: ca,xviii. 

dehxrbaquaenafciturin capite ITa 
tuxiSi de haerba de fluminibus Si 
haerba lingua Si cribro Si fimetis 
Si rhodora Si impia Si ueneris 
pefline Si nodia & philanthro 
po Si canaria lappa Si tordy/ 

Ie:Si de gramine Si da' 
flylo Si foenogra/ 
comedicin® ca.ix, 

Suma medicinae Si hynoriat Si ob/ 
fccuationes,M.cccc,xviii, 

Exaudtoiibus. 



CValgioiPompefo Lcneo: 
Sex.Nigroiqui grarce 
fcripDt:Iu1io ballo 
qui item :Anto 
nioca(lore,M. 
Varrone.Cor, 
CeIfo:Fa/ 
biano* 

Externis. 

TheophraRo: Apollodoro: demo/ 
crito:Orpheo: Pythagora : Ma/ 
gone:Menadro qui bio/ 
crea fcripfit:Nican/ 
dro:Homero: 

Hefiodo Mufeo; 
Sophorie: 

Anaxilao, 

Medicis, 

Mncfleo: Callimacho; Phania Phy 
nco:Simo;TimariRo ; Hippocrate: 
Crifippo;DiocIc Opione : Heracli/ 
de: Hicefio rDionyfio : ApoIIodo/ 
ro Cicienfe : Apollodoro Tarenti/ 
no: Praxagora ; PliRonico medico; 
CIcophantus PhiliRone : Afclepia/ 
de:Cratcia:Petronio:Diodoto : loP 
la:ErafiRrato:Di3gora: Andrea: 
Enorta : Aneficle ; Epicarmo; 
Demione:Sofimenc:Theo' 
polemo:SoIone;Lycio: Me 
trodoro : Olympiade 
Thebana: Phillino: 

Pctreio Midfone 
GlauciarXcno 
cratc:Dieuche. 

Ibro Vigefimoqumtoco/ 
1 tinentur naturx haerba/ 

Tum fponte nafcemium: 
audoritas haerbarum:Si de origi/ 
ne ufus earum ca«i« 

Qui latine ufus haec' 
barum fcripferintiSi quan/ 
do ad Romanos noti/ 
cia earu ,peruenerit: 

Si qui primi graecorum 
de his compofuerint: 

Si de hxrbarum inuen/ 
tione:Si antiqua me/ 
dicina:Si quare minus 
exerceantur earum re/ 
media:Si dccynhoro/ 
do:Si de diacunio me/ 
dicinx ca,ii« 

De quodam peRifcrofoB' 
te germanix:Si de bri 
tanniaiSi maxi/ 
mis morborum do/ 
lotibus ' ca.iii. 



De moly 5C dodfechateo:5i poeon^ 
uel pentorobo:uel glycyfide 6i pa/' 
nace ruei afclepio;& Heracleo pay' 
nace:chironfoSd panace centaureo 
uel pharnaceo 6i Heracleo lyderio 
6i Hyofcyamo uel appollinari fiue 
altercangeno ca#iiii. 

De Iino2ofte: partheio : hermupoa 
fiue potius mercuriali:&: achillea dC 
panace Heraclea fiderit millefolio:dC 
de fcopa regia : Si hermineo teucrio 
fplenioidemelampodiofiue helle^ 
boro:quot ue eorum genera : Si de 
nigro helleboro dC albo medicinae; 
6£ quadodetur:& quomodo fu 
mendum;8i quibus non dan> 
dum ;Si mures 

necat ca,v, 

de mithridatiarSi fcordoti fiue fcor 
dio:SipoIemonia uel pHilaeteria uel 
chiliodynama 8C eupatoria Si cen^* 
laurea fiue chyronia Si delefto cen' 
taureo libadio felle terrae Si tri^ 
orche medicince ca.vi* 

DecIimenoSi gentiana Si lylima.^ 
chia Si parrhenideSi arrhemiiiaSi 
ambrofia Si nymphea Si Heracleo 
fiue rh opalo Si euphorbia me/ 
dicincE ca*viu 

de plantagine Si bugloflb Sicyno/ 
gloflb Si buphtalmo & fcythicarSd 
de fpartania Si hippice Si afch^mo 
nc:8i betonica Si canta biaca Si con/ 
fjligine SihibcridaSi chelidonia Si 
canaria Si elaphobofco Sidiflanno 
6C ariftoIochiaiSi g>eius deleftarioi' 
ne inuoluat pifces Si ftatim capian/ 
turiSi mcdicin^contraf rpen/ 
tium iflus ex hcerbis 
quasfuperiusno/ 
ttiinauit ca»viii. 

de argemonia Si agarico Si echio Si 
hyofcyamo Silera boranc Si blatta/ 
ria Si lemonia Si quinquefolio Si 
dauco Si perfolata Si anftio Si 

S f/clamino Si peuce/ 
ano C3,fxi 

de thy fellio Si centaurea Si che/ 
lidonia Si panace Si h)/ofcya/ 
mo Si euphorbio ca.x. 

dcanagallfdefiueacoroSi mandra 
gora fiue cfrcelo Sicicuta Si erem no 
agrio Si molibdena Si inde Si cax 
pnoSi aliade achorocoryledo ai/ 
SooSiandrachneSierigero: Si 
de ephcmeroiSi de labro uene 
ris:& de ramfculo medicince: 

Si de oris uitiis ca.xi. 

Summa medicinae Si hynori* SC 
obferuationes. MiCcJxxxxii. 



Exaudloribusi 



TABVLA 

Scx,Ga11ico : Pompeio Lenio: 
Sellio : Nigro qui greeee 
fcnpfit;iulio:BalIb 
qui item: An to/ 
nioCaflore. 
Cornelio: 

Celfo, 

Externis. 

Theophraflo: Apollodoro: Demo/ 
cnro:Iuba: Orpheo : Pythagora: 
Magonc:Men3ndro qui bio/ 
crea fcripfit:Nicandro:Ho' 
mero HefiodorMufeo: 
SophodeiXaniho: 
Anaxilao. 

Medicis. 

Mnefteo:CalIimacho:Phania phy/ 
fico:Timarifto:Sim o : Hippocrate: 
ChrifipporDiocle : Opione ; Hera/ 
cIide:Hicefio:Dionyfio: Apollodo- 
ro : Citienfe : Apollodoro : Taren/ 
tinoiPraxagora : Phiftonico medo: 
Dieuche : Qeophato : Phyliftione: 
Afclcpiade;Crarcua;IolIa; Erafiftra 
to:Di3gora:Andrea:MneficIe;Epi/ 
charmo:Demione:Sofimene; 
Thcopolem o: Metrodoro: 
SoIonc:Lycio:01ympia/ 
de thebana.PhilIino:Pe 
treio:Mi£tioe:G]aa 
ciaiXeno crate. 

Ibro Vicefimofexro con/ 
I tinentur reliquae per mor 

horum genera medicinae: 
Sidenouis morbis:Side lichneqd 
fit:6i quando primum in ita- 
lia coepcrint:6i de carbun/ 
culo Si de elephantiafi 
Si colo ca.i, 

Laus Hippocratis ca.ii. 

Denoua medicinatSi Afclepiade 
raedico;Si qua ratione ueterem 
medicinam muta/ 
uerit ca.iiit 

Irrifio magicae artisiSi de lichene 
Si rapfia ca.iiii. 

Ad ftrumasrSi ad dtgytos;Si 
ad pedus Si ad tuiTim 
medicinae ca.v. 

DeuerbafeoSi chameleuceuel 
tulTiIagine Si bechio 
Si aquilegia Si 

faluia ca.vi. 

Ad lateris dolores & pe£ioris:3d 
hortopnoeasiad iocineris dolo/ 
rem cordis dolori pulmoni 
urinae tulTi pei^lori ulceri/ 
bus pulmoni renibus 
epaticis;ad uomitio/ 
ncs:adringultus 

pleurericis lateri ca.vit. 

De omnibus uitiis uentis & reme/ 



diis Si eorum quae circa uel intra 
funtiSi de aluo fiftenda 
uelfoluenda ca.viiit 

Ue pulegio Si argem one ca.x. 
De nymphea Si abflinentiaSi apat 
petentia ueneris:6i de faty/ 
rio crytrococco 
SteraregiSifi' 

deriti ca.xft 

Medicinaegeneralcs de pedibus ra/ 
lis articulis neruis:Si remedia con/ 
tra morbos qui totum corpus oc/ 
cupant : Si de my rtido Si uigtiiis Si 
paralyfnSi de febribus frigid is Si fe 
breiumentorum Si freneticis 
Si chameadta Si aizoo Si 
ignefacro ca«xif. 

Ad luxata membrata Si corra moc 
bum regium Si contra furunculos 
Si ftftuias Si inflationes Si ambu/ 
(lionem Si contra alios mor/ 
bos ad neruos Si fau' 
guinem catxiiu 

Dehscrbaeqefeto Si ftephanorac/ 
Ii Si erifitale Si con/ 
trauermes ca.xiiiit 

de ulceribus Si ad plagas Si depoly 
chnemo ca.xv* 

de pl urim is experimentis ad in fici/ 
endos capillos Si partus eiiciendos 
Si continendos Si alia/ 
rum remedia • ca.xvi« 
Siima medicinte Si hyftoria: Si ob/ 
feruationes.M.cr.]xxxxii. 

Ex audtoribus. 

M.Varrone.C.Valgio.Pompeio Ic/ 
tieo;Scftlo : Nigro g gracce fcripfit: 
lulio baiTo qui ite Antonio Cafto/ 
re:Cor.Cellb, 

Externis. 

Theophra{fo;Apollodoro:Demo/ 
crito:Iuba:Orphco;Pythagora:Ma 
gone; Menandro qui biochreaferi/ 
pfit:Nicandro: Homero ; Hefiodo; 
Muteo;liophode:Xanto:AnaxiIao« 
Medicis* 

Mnefteo: CaIlimacho:Phania phy 
fico:T imarchoiSimo: Hippocratei 
CrifippoiDiocIc : Opione: Hcracli/ 
de: Hiccfio,Dionyfio: Apollodoro: 
Ciriefe. Apollodoro:Ta retino;Pra/ 
xagora:Phi(lonico medo: Dieuche 
Clephanto:PhiIi(hbne: Afclepiade; 
Craceaa:Iolla:Erariftrato:Diagora: 
AndreaiMnefide: Epicharmo: De/ 
mioneiTheopoIcmo ; Metrodoro: 
SoIone;Lycio:Thebana Olynmia/ 
de;Phylino;Pcireio.Myd:i6e: Glau 
ciaiXehocrare. 

Ibro Vigefimoreptimo con^ 
1 tinentur reliqua hactbarum 
genera ca.i. 



De aconito 8t pathera 8C quae cxtin/' 
guitur aconito ca.iu 

Quod omnium creaturarum con 
ditor fit deus ca.iii, 

Deaethiopide 8i amaratho 6i aloe 
Calcea &aI]pho&ainna8:andro^ 
face SC androfemo & ambrofia 6C 
anconi & anagyro 8C ano/- 
nymo cauiii. 

De aparine 5i ardlio 6i fpleno dC afx 
clepiade fiC aftere ueI,bubonio 8i afy 
ro uel arcyroide 6i phace dC 
dealcibiox di alet^orox 
lopho ca.v^t 

De alo ca*vi. 

De alga 6i actea de ampelo agria 
Ciabfimhio ca.viii 

De abfinthio 5C ballote di borrye 
fruticofa Si brauylla 8i bn'o di bu/ 
pleuri di catanance di calla 8i circea 
6C circefio 8i craregono 8i theligo 
6C crocodillo di cy nolbrchy Si chry 
folachano di cuculo di con/ 
ferua ca.viii. 

de cocco gnidio 6C driopteris 6i dry 
phonoSi elatie diempetro fmecal'' 
cifraga di epicaiti uel helleborine Si 
epimedio & entaphylo di filiceptey 
ri:Si de femore bubulo cauXt 
De glaucio Si glycyfideSi glapha/ 
lio fiue camczdo Si galedrago Si 
holco Si hyofiri Si holofteo 
Si hypopefto ca,x, 

De nypogloffa di hyppeco idea ifo/ 
fphiro:laryri;lentopetalo lirapfo lix 
toipermoilapide uulgari ; delimeo 
leuco a*xi. 

de medio Si myofota di myagro Si 
natrice Si othoe Si onofma Si ono^' 
pordo Si oxy ri Si oxye Si barrachio 
Si polygono Si leucanthemo Si ply 
thema Si phy Ilo Si phellandrio di 
phuleri Si polirrhiso Si profcipina 
ca Si de rhecoma de refeda Si ftoe/ 
chade ca.xii« 

De folano Si fmirnoSi thelephio 
Si thrichomane Si thalietro Si thla 
fpe Si thragonfa Si trogoni Si trago 
& tragologo Si fpodile ; Si ^ quida 
morbi in quibuldam non funt gen 

tibus C3,xiii) 

Suma medicinx Si hyAorixSi ob/ 
leruationes.dc.iir 

Exaud^oribus. 

Pompeio LennfoiSeflio Nigroiqui 
grxce fcripfrtilulio baflb qui item: 
■Antonio CaftoreiCor.Celfo. 

Externis. 

Theophratto : Apollodoro q item: 
. Democrito:Ariftogitone:Orpheo: 



TABVLA 

Pythagora:Magone.Menadro qui 
biocrea fcripfitiNicandro. 

Medicis. 

Mnefteo CalIimacho;TimariIlo:Si 
mo:Hippocrate: Chrifippo: Diocle 
Opioe: Heraclide: HicefioiDioyfjo: 
ApoIIodoroiCitiefe: Apollodoro ta 
rctino:Praxagoca:Pliftonido medo 
Diuche : Cleophanto : Philiftione: 
AfcIepiade:Crareua:Iolla:Erafinra 
to:Diagora:Andrca.Mneficle: Epi/ 
carmo:Demione:Sofimenc:Theox 
poIeno:Metrodoro: Solone; Lycio; 
Olympiade Thebana. Phy lino: Pex 
treio:Mydtioe:G laucia : Xenocrate. 

Ibro Vigefimoodtauo con 
1 tinentur. 

De medicinis ex animax 
libus. ca.i. 

An fit in medendo aliqua uis uerx 
borumiSi fanari Si de' 
pelli caiii* 

Remedia ex homine contra ma' 
gos ca.iii, 

Dequibufdam fortilegifs Si fali' 
u 3 hominis ca.iiii* 

Ad lippitudines oculotii ca,v. 
De Hernutamento Si ue/ 
nere:6i exteris reme' 
diis ca.vi. 

De remediis muliebribus ca.vif. 
Medicinx exanimalibus peregrix 
nis:de elephanto Si leone de camex 
le Si hyena Si crocodilo Si chamele 
orne Si llinco Si hippopotamo Si 
lyncibus ca.viu. 

Medicinx communes ex feris ani' 
malibusiauteiufde generibus plax 
cidisila^is ufusiSi obferuationesSi 
cafeisibutyro Si adipe. ca.ix» 
MedicixdeaproSi capris Si equis 
(eris Si remeclia de belliis cotra om 
nes morbosi ca«x» 

Mira de animalibus ca.xi* 

Suma medicinx Si hyllorix Si ob/ 
remationc5*dc.lxxxv. 

Exaudloribus. 

MiVarrone»L,Pifone;Fabiano:Vcr 
re : Annare : Verrio Flacco : Cax 
tone CenlorioiSergio; Sulpix 
tio : LicinioiMacro : Celfo: 
MaiTurio: Seftio : Nigro 
qui gracce fcripfir.By/ 
tho Dinrhaceo.Ophi 
Ijo:Medico:Gra 
nto medicis. 

Externis, 

Democrito:ApoIIom'o quiSimir' 
fin.Mileto Artemone: Sextilio ; Ho 



mero:Teophrafto:Lylimacho, At/ 
taIo:Xenocrate:Orpneo qui diophi 
os:atchelao qui item:Demerrio:So 
tira:laide:Elephatide:SaIpe:Olym' 
piade:thebana:dioho:IolIa:miAio/ 
ne:Smirneo:xfchine medico: Hip' 
pocrate:AriftoteIe:Mettodoro:Ica/ 
eida m edico:He(iodo:dialcone:Ce'' 
cilio: Bione:q peridinamcon * Ana^' 
xiIao:Iuba rege, 

Ibro Vigefimononocon/ 
1 tinentur medicinxexani 
malibus. 

Oe medicina Si inuentoribus eius: 
de origine medicinx Si quando pt j 
m um clinice Si quando primum 
iatraliprice Si de Cryfippo Si Erafi> 
{Irato Si em piricc &L Erophilo Si re 
liquis illu {Iribus medicis; Si quotis 
ens ratio mcdicix mutata fitiSi qui 
primus Romx medicus Si quldo 
Si quid de medicis antiqui Roma^ 
ni iudicaueiim Si uitia medi/ 
cinx ca«i. 

de medicina lanarum ca.ii, 

de ouorum natura ca.iii. 

Remedia de caneiSi ex animalibus 
q placida no funt fed ferarSi ex uolta 
eribus Si contra morfus phalan/ 
giorum ca.iiii* 

de fcuo camelino Si canerabido SC 
lacerta Si anferibus Si columbis 
Si mullellis remC' 
dia ca.v. 

Ad alopecias tollendas Si ad pilos 
reddendos Si ad lendes tollendas Si 
ad palpebras Si ad glaucomata Si 
ad oculos Si ad parotidas tc' 
media ca.td» 

Summa medicinx Si obreruatiox' 
nes.d«xxi. 



Exaudloribas* 

M,Varrone,L,Pilbne.Vcrrio Flao' 
co. Antiate«N igidiotCalTio.Hemi/ 
na, Cicerone. Plauto, Celfo :Seftio; 
Nigro q grxce fcripfit Cecilio medi 
co , Meiel lo.Scipione , Ouidio poe 
ta,Liciniomacro, 

Externis, 

Philopatore, Homero . AriRotele: 
Orpheo Democrito. Anaxilao, 

Medicis* 

Botrie . Apollodoro : Archidemo. 
AnaxiIao,Ari{lonc.Xenocratc,Dex 
mocrate, Diodoro, Chryfippo phi 
toropho,Oii,Nicandio:AlpoIonio. 
Tyaneo», 



I 



Ibro frtcefimo continen/’ 
tur medicinae cx animali’ 
bus reliqua; prioris libri. 
De origine magice artis: quando 6i 
a quibus coeperit : 6i 3 quibus ce^ 
Icbrata fuerit 6i reliquae ex anima/* 
libusmedicinx ca.i* 

Vituperatio Neronis Caefa^ 
ris ca.ii. 

de talpis ST reliquae medicinae per 
morbos digeftx in animalibus 
quorum genera placida funt 
aut fera ca.iiif 

Ad muliebria mala medenda;6C 



ta.Cailio' Hemina» 
Mecennate«L» 
Ateio. 



TABVLA 

de natura falis & eius medicis 
nis ca.fx. 

de nitri generibus confeSuris 

medicinis di obferua/' 
tionibus ca»x. 

de fpongiarum natura ca.xi. 

Summa medicinae hyftoria Si ob- luba.Andrea.Salpe.Appione.Pelo' 
femationestdcccctxxiiii pe*ApelIe Thafio » Trabllo» 



Externis» 



ExaudoribuSf 



Nicandro. 



conceptus maturans 
dos ca.iiiii 

Promifeuae medicins ca.v. 

de miraculis quarundam be'* 
iliarum ca.vi* 

Summa medicinaeSi obferuatioz 
neSidccc.hiii» 



M.Varrone:Oflio Parmenfe: 
Ciceronc:Muno:Corne, 
Ce!fo;Trogo:Ouidio 
Polybio:Sornatioi 



Ibro Tricelimoiertiocon 
tinentur natura metallo^ 



Externis. 



Exaudloribus. 



M.Varronc:Nigidfo*M. Cicerone. 
Seflio Nigro quigrxee fcripfit.Lyc 



cinio macro» 



Externis» 



Heudoxo : Ariflotele : Hermtppo: 
Homero: Appione : Orpheo : De/* 
mocrico:Anaxilao* 



Medicis. 



BotrichorotApolIodoro : Menan'* 
dro: Archimede; AnftonerXenocra 
te:Diodoro:Cryfippo:Ori : Nican' 
dtoiApoIIonioiTyaneo» 

Ibro Tricefimoprimo co' 
I tinent medicina ex aqul'* 
tibusiaquaru mirabilia. 
Aquarum mirabilia ca»]» 

Differentia aquarum; medi> 
cinis Si obferuationibus 
cc,lxvi. ca.ii. 

De qualitate aquarum in falubrita 
cate uel commoditate ea* 



OlIitnacbo;CeciIio:CtdTa: Lyndo 
Theophraftp:Eudoxo:Teopom 
po:PoIycIi ro: I uba Lyco : Ap/' 
pione:Epigenc:Pclope;ApcI 
le;Dem ocrito:TrafilIo:Ni 
candioiMcnandro co/ 
mcedo:AttaIo:SaIu' 
ftio:Dionyfio:Anjr 
diea:Nicerato:Hip/ 
pocraterAna/ 
xilao» 

Ibro T riccfimofecudo co' 
I tinentur reliquae medici'' 
nae ex aquatilibus. 
Deechenide pifce: 6i mirabili eius 
propnetate:6i forpedineSimarino 
lepore:6i mirabilia rubri . 
maris ca.i* 

de ingeniis 8i roanfuctudine quo 
rundam pifeium Si ubi ex manu 
edanriSi ubirefponfa dantur ex 
pifcibus ca.ii. 



De his i^uibusin terris Si in aquis 



uiflus eft Si de caftoreis medi' 
cinae Si obferuatio- 



rum ca.iii. 

Aquarum fubito nafcentium aut 
definentium ca,iiii. 

Obferuatio hyftorica ca.v. 

Ratio aquae ducendae : Si quomox 
do medicaris uredum;6i quid pro' 
fit nauigatio Si medicina aquae ma 
rinae ca.vi. 

De generibus falis 8i confediuris Si 
medicinis Si obferuatio' 
nibus ca.vii» 

De fcombro pifce 5i muria Si 
alece ca.yiii. 



nes ca»ui. 

de teflitudine Si multorum pi' 
fcium medicinaeSi obferua' 
tiones ca.]'iii. 

Promifcux medicinae ca.v. 
Ad febrem omnium generum : Si 
contra diuerfas infirmi' 
tares ca.yi» 

Animaliumomnium in mari 
uiuentium,c.)xxvi.gene' 
ra elTe ca.vii. 

Summa medicinae Si hyflotii Si 
obferuationes.dtcccc.xxyiii. 



rum, 

Qux prima commendatio metaV 
Iorum auri Si de origine annulorii 
aureorum Si modo auri apud anri' 
quos: Si cqueftri ordine : Si de iure 
annulorum aureorum ca.i. 
de decuriis iudicum ;Si quoties no/ 
mina equedris ordinis immutata: 
Si donis militaribus;Si quando pri 
m u m Coronea aurea ca.ii. 

de reliquo ufu auri in uirisSi mu^ 
lieribus:Side numo aureo; Si quan 
do primum fignatumeft aesrargen 
tum:Si aurum: Si anteq fignaremc 
qui mos in aere: Si quae maxima pe 
cunia primo cenfu : Si quotiens : SC 
quibus temporibus au^oiitas 
auri ca.iif» 

Ratio naturalisauri inueniendi: Si 
quado primum aurea Ilatua: Si me 
dicinxexauro ca.iiii» 

de ch ry focoUa:6i medicinae Si chry 
focoila.vi.Si mirabilia naturae de 
glutinandisinierfe petGciea/ 
dif^ metallis ca.v» 

De argento Si argeto uiuoexGibia 
fiue alabaflro ; Si fcoria argenti : Si 
de fpuma argenti ca.vi» 

de minio quantae audloriratis fu&/ 
ritapud Romanos: Si origineacin 
uentioneeius;Si cinnabaris ratione 
in pi^uris:Si medicinae : de generi/ 
bus minii Si ratione eius in pi' 
Suris c3*viU 

de hydrargyro;deargento inaurati 
do :de coticulis in argai generibus 
Si experimentis ca.viiit 

Defpeculis Si aegyptio ar/ 
gento ca.ix. 



de immodica pecunia : Si quorum 
fui 



ExauSoribus. 



Licinio macro « Trebonio Ni/ 
gro.SeflioNigroqui grs/ 
ce fcnpfit.Ouidio poc' 



maxime opes fuerint:Si quado pri/ 
mum Popu,Roma.Gipem 
fparferit ca.x» 

De luxuria Si frugalitate in uafis Si 
ledis argenteisiquando lances imx 
modice faSae ca.xi» 

defiatuis argenteis Si caelatura ar/ 
genti Si exteris quibuP 
dam ca.xii| 



1 

i 



De file Si ceruTeo Si chiyrocolla Si 
re(loriano6icilono:5iginon om^ 
nianno xqualiter fpeties uendan' 
cut ca.xnt. 

Summa medicinae Sihyflorix Si 
obferuationesiMtCCiXV* 

Exactoribus* 

L.Pifone. Antiate : Vcrrio.M.Var/ 
rone.CormNepote : MelTala ruffo: 
Marfo poeta buthodulro bafib qui 
de medicinis graecae fcripfiit : Seftio 
nigro qui item:Fabio Veflalci 

Externis* 

Democrito; Metrodoro Sc^fio: 
Menechiotqui de toreutice fcripfir: 
Xenocrate qui item Antigono qui 
item. Heliodoro qui deathenienfi' 
um anathemam: Praxitele qui ad/ 
nairabilia opera fcripfit : Nympho-' 
doro: Timeo qui de medicina mi> 
liarcripfinlolla : Apollodoro : An/ 
dreatHeraciide: Diagora: Botriefe: 
ArchimedaDionyrio: Ariflogene: 
DemocmoiMneficle : Atralo me/ 
dico:Xenocratc:Zenonis ;Tchom/ 
nefto. 

Ibro tricefirnoquarro con/ 
I tinentur feris m etalla: Si fer^ 

ri;SipIumbiSi fia^ 
gni C3,i» 

Genus aeris quae corinthia; q delia^ 
ca;qux aegnetica catii* 

de candelabris Si templorum orna 
nentis ca.iii* 

Quando primum fimulachrum 
romx fatum Si deorigifieflatua/ 
Tum:Si honore fiatuarum:Si gene 
ribus Si figuris cadiii* 

De {fatuis togatis : Si quibufdam 
aliis:Si quibus primum in colum/ 
na;Si quando roftraiSi quando pri 
tnum publice:Si quae primum {fa 
cuaeromx ca.v* 

De flatuis fine tunicis; Si quibuf/ 
dam alitsiSi quae ptima tomae fia/ 
iuaeque[fris:Si quando omnes {fa 
cuaepriuatim Si publice fublatae:6i 
quibus rom* mulieribus : Si quae 
primae ab exteris publicx 
pofitae. a,vi« 

De antiquis ftatuariis Si praeciis fi/ 
gnorum immodicis Si colofTis in 
urbeceleberri/ 

niis ca.vii. 

Nobilitates ex]scre operum Si arti/ 
ficum, ccc.IaW. ca.vm, 

DifFerennx ®ris Si mixturae : Si de 
feruandoaere ca.ix. 



TABVLA 

decadmia medicinae ra,x, 

de Icorea Si flore Si fquama aeris Si 
ffomace Si erugme Si 
hyeratio ca.xf* 

De fcoletia Si calciti Sipfoco Si chal 
canto a,xii* 

de pompholyge Si fpodio Si an/ 
tifpondio Si diphryge Si triente 
feruilio ca,xiii, 

de ferro Si ferreis metallis Si difie/ 
rentiae ferri ca,xiiii, 

de temperatura ferritSi medians 
ex ferro Si exerugine Si rufaigine 
Si fquama ferri Si hyrem ' 

^aftro ca,xv. 

De plumbi metallis Si albo pium/ 
bo Si nigro ca,xvu 

de (fagno Si plumbo argentario: Si 
quibufdam altis ca«xvii« 

Medicinae de plumbo Si feoria 
plumbhde molienda fiue galc'' 
na:dc pfymitio Si fan^ 
daraca ca,xv'iif. 

Summa res & hyfloriae Si obferua 
tionestdccc.xv', 

^ Exautoribus* 

L.Pifone: Antiate , Verrio :M.Var/ 
ronciMefTalaiRuffo : Marfb poeta: 
5etho;lulio baflb qui de medicina 
graccae fcripfitiSex. Nigro item Fu/ 
no Veftale. 

Externis. 

* 

Democrito : Metrodoro Sceptio; 
Menechino qde toreutice fcnpfit; 
Xenocrate quiirem Antigono qui 
itcm:dunde qui item : Heliodoro 
qui de Athenienrium anathemate 
l'cripfit:Nymphodoro:Andrea;He 
raclideidiagoraiButriefetloIiaiapol 
lodoro:Arthimede:Dionyfio: Atf 
ftogoeidiomedeiMneficle: Zenoe. 

Ibro rricefimoqutntocon 
I titinetur honos pi' 

(Sturs. 

Honos piSurs ca,i« 

Honos imaginum ca, iu 

Quando primnm clyper imagi/ 
num pubIic£:Si quando in domi/ 
bus pofiti Si de pidlurae initiis Si 
monochromaton Si primis pifio/ 
ribus :Si antiquitate pidtura' 
rumin Italia ca,u'i. 

De pi^onbtis romanis : Si quando 
prunum dignitas pifturaeiSi qui 
uidfonas fuas pictura propofue^ 
runt:6i quando externis pidu^ 
ris dignitas rom^ ca.iiii. 

Ratio pingendi de pigmetis ca.vr. 



de coloribus tiatiuis Si fadti' 

Ciis C3.V1. 

Qui colores udo no inducatur;Si q' 
bus coloribus antiqui pinxerunt: 

Si quando primum gladiatorum 
pugnx propofits 
fune ca.vii* 

dextate pidfurxopum Si arttfi> 
cum indicatura nobilita^ 
ies.ccc«v. ca.viii* 

Primum pidfurx certamen : Si qui 
primi penicillo pin-' 
xerunt .ca*tx* 

de auibus per pii^uram deceptis:Si 
quiddiliiuiJimum inpi‘’ 
dura ca.x. 

deauium cantu copefcendo:Si qui 
encauffo Si penicillo pnmus lacu/ 
naria Si cameras pinxei itifpar 
fimque pixcia mirabilia pidu^ 
rarum ca.x« 

Plaflices prim i tnuentores de fi' 
mulachnsSiuafisfidjlibus Si 
prxeio eo rum ca,xt» 

Terrx uarietates:SidepuIuerepu/ 
teolano : Si aliis terrx generibus q 
jn lapidem uertunrur ca.xti, 
de parietibus fornaceis Si lareiinis 
Si eoru m ratione ca*xiii, 

defulphure Si alumine Si generi/ 
bus eorum Si medi' 
cinx ca.xiin. 

de terra famia Si eretria Si chia Si le 
linufia :Si phmiti Si appdlm me/ 
dicinx C3.XV* 

Ct eix genera ad ueflium ufus ci/ 
molia:faidaumbiica:faxum argrn 
taria ca.xvi. 

Qui Si quorum liberti prxpo/ 
fiti ca*xvib 

Terra galata Si terra clupea: terra 
balearica:terra ebufi' 
tana ca.xvni« 

Suma medietnx Si hyftorix Si oV 
reruationes«d.cccc.]vi» 

Ex audonbus* 

Meflala oratore:MelTala ftneiFenc-' 
flclla attico.Vcirio.M.VarioeiCoc 
ne.Nepote:decio Eculcc nc:Mucia^ 
no: Meliflb : Vttruuio Ofllo feue^ 
ro:Longuiano:Fabjo ueHale qui de 
piduralcnpfic. 

Externis. 

PrafifcIe;Apellc:Me!a*th{o:Afclcpio 
doro: Euph taore.Pat rha(io:Helio ^ 
doro 9 anathemata Icriplit ath> nis: 
Metrodoro qui de architedioe feti 
pfit:democrito:Theoph rallo : Ap/ 
ptone grammatico qui de metal/ 
lica medicina feripAt : Nymphodo 
ro Andrea : Heraclide; lolia: ApoP 
lodoro : Diagora ; B uincafe : Ar/ 



LIBER 



chydcnio:Dioyrio: ArfAcgetifrOe 
madf :Mncficle : Xenocrate:Zeno' 
liis:Thconnefto. 

Ibro T riccfi m ofexto cof inc' 
I turnatura:bpidum&: luxu 
rix martnorum« ca«i« 
Quis primus in publicis operibus 
^endcrit ca.ii. 

Quis primus peregrino marmore 
columnas habuerit romae ca.iii. 
Qui primum laudari in marmore 
fcalpendo;& quibus tem' 
poribus ca.iiii. 

Nobilitates opum artificum m 
marmore.c.xxxvi.de marmore pa^' 
rio&maufoleo ca.v« 

Quandoprimum marmorum in 
aedificiis ufusrdC quis primus ro^ 
niae cruftauerit parietes : & quibus 
aetatibus quaegp marmora in ufum 
uenerir romx:& quis primus 
marmora fecueritidi ratio fecandi 
deharena ra.vi. 

De naxio & harmonio:& dc 
generibus marmo 
rum ca.vii. 

De alabraflritc & lygdino alaban 
dico ca.viii. 

De obelifco thebaico; alexandrino: 
& de illo qui eftin circo ‘ 

magno ca.ix. 

De illo qui eft i campo martio nro/ 
gnomone ca.x. 

Dc tertio obelifco romx in uati' 
cano ca.xi. 

Depyramidibus ffgyptiis& 
fph}’ngc ca.xii. 

De laberynthis aegyptioilem nio 
iralico ca.xiii. 

Dcpenfili& horto & oppido 
templo dianx 

cphefiae ca.xiiii. 

De delubro cyzici& lapide fugiti> 
uor&deechofcpties refonante 
& aedificio fineclauo:6C mi' 
rabilia xdificiorum 
comae ca.xv* 

De magnetis generibus & mc' 
dicinis ca.xvi. 

Dc lapidibus qui cito abfumunt 
corpora in eis condita & de his qui 
diu feruantiS: de thafib lapide 8C 
medicinis eius ca.xvii* 

Decbore foffili & Iapidibus offeis 
6i palmatis 6C aliorum ge 
neribus ca.xviii. 

De corallioruei pyrite8{ medicinis 
eius:8C oflracite : de amanto lapide 
6£ medicinis eiuside militino lapi/ 
de 8i uiribus eius de gagate lapide 
& medicinis eius:defpongiis de 
phrygio lapide 6i natu/ 



ra cius ca.xix. 

Dccmathite fiiquingp generibus 
eiusiScfchifto ca.xx. 

De quattuor generibus attidis:6C 
calamo 6i famio 8C arabo & puni/ 
Cibus ca,xxi« 

De lapidibus mortariorum medi 
cinaliumdC mollibus lapidibus & 
fpeculari lapide & filicibus & phen 
girc & cotibus 8C reliquis ad ftru/ 
auram lapidibus igni 8i tempefta 
tibus relificntibus • ca.xxii. 
De cifternis & calce & harenae gene 
ribus & mixtura calcis & h*aren£e 
6i uitiis ftrueSurat tefloriis 
columnis ca.xxyi. 

De medicinis calcis & malta & 
gypfo ca.xxiiii. 

Dcpauimenris STquado primurp 
romaeidCfubdialibus pauimentis 
Si graecanicis Si quandoprimum 
camerx ca,xxv. 

De origine uitri Si ratione faciendi: 
Si de obfiano uitro:& de gC' 
neribus multiformibus 
uitri ca.xxvi. 

Ignium miracula:& medicinaf pro 
digia ca.xxii-ii. 

Summa medicinrcSi hyftodit& 
obferuationes.d.xxiiii» 
f Exaudtoribus. 
M.VarronerCdio-.Galba, Cldllo: 
Mutiao Neporc Cor.L.Pifone:Tu' 
beroneiSeneca Fabio Veflale: Am^ 
mo FoeciaIe:Fabiano:Catone Cen/ 
forio:Vitruuio. 

Externis. 

Theophrafto : Praxitele: luba rege: 
Nicandro SotacoiSudine: Alexan 
dro poIyhinore:Apione : Plifloni/ 
co:Duride:Herodoto:Eumcro:ari 
ftagora : Dionyfio : Archemidoro: 
Bucorida:Anthinenc:Democrito: 
demotele:Lycca. 

Ibro Tricefimofcptimo con ' 

I tineturorigogemmarum* 
De gem ma poIycratis tyrani &: pyr 
ihiregis:6iqui fculptores optimi: 
Si nobilitates artificum & qui pri' 
mus daflylothecam romae 
habuit ca.i» 

de gemmis tr.iflatis in triumpho 
Pompeii:&: natura criftalli Si medi 
cinis:& luxuria circa eam:&; quan/ 
do primum inuenramyrrhina:6C 
luxuria circa cam:&natura myrrhi 
norumquae mentiti funt auaores 
defuccino ca.ii. 

de ortu:& medicinis: Si generibus. 
Si luxuria fuccinoruni:&: lyncurio: 
Si mcdicinx ca»iii, 

de adamantis generibus Si medici' 



nisSfmargariris » ca.iiii, 
de fmaragdi generibus: Si gem mis 
uiridibus Si tranflucidis ca.v» 
de opali generibus Si uitiis Si expe/ 
rimentisSCuanisgemmis ca,vi, 
degeneribus carbunculorum Si ui 
tiis Si experimeris Si gemmis arde' 
tibus ca.viu 

de generibus fopatii Si callaite: Si 
de gemmis uiridibus non tranilu/ 
centibus ca.viii* 

dc iafpidum generibus ca.ix* 
dequibufdam gemmisper alpha' 
beti ordinem ca.x* 

de gem mis quae amem bris hornis 
nuni cognominantur :& quae ab 
animalibus:6C de his quae a Caere' 
ris rebus ca.xi. 

de gemmis nafccntibusSi fadJitiis: 
Si figuris gemmarum ca,xii. 
de ratione probandarum gem 
marum . ca.xiih 

Summa res Si hyftoriae& obferua 
tiones, M.ccc. 

Ex audoribus* 

M. Varrone:Adi$ triumphi: Moe/ 
cenatc:laccho, Cor.Boccho. 

.1 Externis. 

Juba rege:Xenocratc:Zenonis:Su/ 
djine;efchylo:Phy!oxene : euripide: 
l)4icadro:Satyro:Theophran6: Ca' 
tttie.Phylomenc:democrate : Xeno . 
tino:Metrodoro:Soraco:Pythea: ti 
meo Siculo:Nicea: ThcocreftorAfa 
ruba:Mnafia:theomcne:Ctcfia: mi 
thridate:Sophocle : Archelao rege; 
calIiftato:dcmocrito:lfmcio ; oiym 
pico:A!ex.idropol)'hiftorf;Appio' 
ne:Ori:Zotoaftre:Za<5alia. 





SECVNDVS 

CAII PLYNU SECVNDI NATVRAUS HYSTORIAE UBER SECVNDVS, 
An Finitus Sit Mundus«Ec An Vnus* 



CA. I. 




VNDVM Et HOC QVOD NOMINE ALIO CAELVM APPEL 
lari libuiticuius circu flexu teguntur cundamume ec credi par e aeternum: 
immenfum:ne^ genitu : ne® interiturum unq.Huius extera fdagare nec 
interefl hominum:nec capit humans coniedura meas,Sacerefl stemus 
immdusitotusiin toto: immo uero ipfe totum :finitus:ac infinito limilist 
Omnium reru m certus;& flmilis incerto.Extra intra cuda copIexUs in le: 
idem^ rerum naturs opus;& rerum ipfa natura«Furor efl mefuram eius 
aio quofdam agitafle:at® prodereaufos. Alios rurfus occafione hinefum 
pta aut his data inumerabiles tradidiiTcmundosiut totidem rerum natu/ 
ras credi oporteret. Aut fi una oes incubarenntotidc tamen foIes:totide 9 
Iunas:6i cstera etiam in uno im enfa 6C inumerabilia fydera : quafi non , 
eadem queftioe femp in termino cogitatiois occurlura dclydcrio finis alu 
cuius« AutTi hsc infinitas natura omniu artifici poflit aflignariinon illud 
idem in uno facilius fit intelligi tato praefettim opere»Fu ror efl: profedo furor egredi ex eo:& tanq inter 
na eius eunda plane iam fin t nota;ita ferutari cxtera:quafl uero menfura ullius rei poflir agere qui fuine 
fdanaur mens hominis uidere quae mundusipfencn capiat, DeFormaEfus, CA, II* 

' Orma eius in fpeciem orbis abfoluti globata eife nomen in primis 6C confenfus in co mortaliu 

f orbem appellantium, Sed & argumenta rerum docem:non folumquiaralis figuraomnibus 
fui partibus uergit in fefe:adfibi ipfa toleranda efl:requeindudit&: continet nullag; egens com 
paginuminec finem aut mitium ullis fui partibus fcniiensinecquia ad motum quo fubinde uerti debe/ 
at(ut mox apparebit) talis aptiflima efl,Sed oculorum quo^ probatione g>conuexus medius quacun® 
cernaturreum id accidere in alia non poiTit figura. De Motu Eius, CA. llT* 

Anc ergo formam eius seterno di irrequieto ambitu inenarrabili ceIeritatc»xxiui*hora^ fpacio 
h circumagi folis exortus dC occafus haud dubium reliqueretan fit imenfus ; 6i ideo fenfum au/ 

rium faciJe excedens tanra molis roratte uertigine aflidua fonitus no equidem facile dixerim; 
non hercle magis qcircumadlorum fimiil tinnims iyderumifuof^ uoluentium orbes. An dulci qdem 
6i incredibili fuauitate concentus nobis qui intus agimus luxta diebus noiAibuf^ tacitus labimr mun/ 
dusiefle innumeras ei effigies animalium rerum^ cunftarum impreflas . Et ut in uolucrum notamus 
ouis leuitate continua lubricum corpus : quod clariffimi auiflores dixere tenerum argumentis indicam 
tur : quonia inde deciduis rerum omniu feminibus innumera: in mati pcipueiacpleru^ confufis mon 
ftrifies dfgeneranf effigies.PrEeterea uifus^batione alibi plauftra:ahbi mfiitauri alibiialibi littera: figu 
ra candidiore medio fuperuerticem circulo. Cur Mundus Dicatur, CA. UII» 

• Quidem & confenfu gentium moueor , Nam quem koctjulon cofmon graed noie ornamenii 

e appellauerunt:eum 8£ nos a perfla abfoluta^ elegantia mudum.Oelum quidem haud du/ 

' bic cxlati argumento diximus; ut interpretatur,M,Varro, Adiuuat rerum ordo delcripto cis/ 

culo qui fignifei uocatur in,xh.animalium effigies; per illas folis curfu cogruens tot feculis ratio. 

De Quattuor Elementis, CA, V. 

Ec de elementis uideo dubitari quattuor ea effe.ignium fuminotinde tot flellarum colluccn/ 
R tium illos oculos, Proximum fpiritus;quegr£ecinoffriqi eodem uocabulo aera appellant. Vi</ 

talem hunc:6£ p eunda re^ meabiIem;toto^ confertu: Cums ui fufpdam cum quarto aqua/ 
rum elemento librari medio fpacii tellurem. Ita mutuo complexu diuerfitatis effici nexum:& leuia po/ 
deribus inhiberi quo minus euoIenr.Contra^ grauia ne ruant fufpendi lembus in fublime tedentibus. 
Sic pari in diuerfa nifu ui fua qu;e$ confiflere irrequieto mundi ipfius conflrida circuitu : quo femper 
in fe currente imam at 9 mediam in toto terram eandem^ uniuerfo cardine flare pendentem libran/ 
cem per quxpehdeaMtafolam immobilem cicca eam uolubili uniuerfitateeandem^ ex omnibus ne 
di;eidcm$ omnia inniti. De Septem Planetis. CA. VI* 

Nter hanc caelum^ eodem fpirim pendent certis difcreta rpanis*vii*fydera:qux ab inceffu uo/ 
i camus errantia: cum errent nulla minus i]lis.Quorum medius fol fertur ampliflima magni/ 

tudine ac poteftatemec temporum modo terrarumij : fed lyderum etiam iplbrum cxligi rc/ 
dor. Hunc mundi efletotius animum ;ac planius mentem. Huc principale naturx regimen ac numen 
credere decet opera eius extimantes.Hic lucem rebus miniftranaufert^ tenebras.Hic reliqua fyderaoc 
euItat.Hic uices temporum annum^ femper renafeentem ex ufu narurx lemperar, Hic carfi triftitiam , 
difcutit.At® eriam nubila humani animi ferenat,Hicfuum lumen exteris quoque lyderibuslbenerat; 
prxclarus:eximius: omnia uuens omnia etiam exaudiens ut prinapl litterarum Homero placuifle in 
uno eo uideo. De Deo, CA, VII, 

Vapropter effigiem dei formamque quxrere imbecillitatis humanx reor:quifquis eft deus (fi 
q modo eft alius)6i quacunque in parte totus eft fenfus: totus eft uifus: totus auditus: totus ani 

mx:totus animi:totus fuijlonumeros qdem credere at^ et ex uirtunbus uittirqi holum ut pu 



^ 'i- .-n 







LIBER 

d!citiam:coiicordi;km:mcnrem:fpem:hotioictn:ci;emenfia:fide:autCutDemocritopIacuit)duosoTno 
poenam 8i bcnefidil maiore ad focordia accedi N Fragilis Si hboriofa mortalitas in partes ift i digeflitin 
fi rm itatis fua: memonut portionibus coleret quif^ quo maxime indigcrettlta^ noia alia aliis getibus 
& numina in iifdem innumerabilia rcperimus.Inferis quo^ in genera deferiptb morbifgj & multis et 
pclt/busdum elleplacata trepido metu cupimus.ldeoq; etia publice febri fanu in palatio dicatu eft, Or 
bonae ad aede lariu ara.Et malae fortunae cfquiiiis»Quaobre maior carlitu m popul us etia q holum itelli 
gi p6t:cu finguli quo^ exfemctipfis roride deos faciant lunones genio% adaptando fibi * Gentes uero 
quaedam animalia etia aliqua 8i obfcena^ diis habentiae multa didu magis pudenda per fetidos cibos 
& alia fimilia iurates. Matrimonia quidem inter deos credi tantoqt aeuo ex his neminem nafci:6; alios 
cflegrandaeuos:lempgicanos:alios iuuenesiat^ pueros atri co!ons;aligeros:claudos:ouo editos; 8C ab 
ternis diebus uiuentes morientefqj pueriltii prope dclirametog; eft,Sed fuper oem fpudentia adulteria 
inter ipfos fingi:mox iurgia:& odiaiat^ etia furtojt ee & fceleji numina.Deus cft mortali iuuare mop 
talem:& haec ad aeternam gloriam uia:hac proceres iere roraani:hac nunc colefii pafTu cu m liberis fuis 
uadit maximus omnis sui reiffor Vefpafianus Auguftus feffis rebus fubueniens. Hic eft uctuftiffimus 
referendi benemerentibus gratia mos:ut tales numinibus afctibauQuippe Si omniu alio^ noia deoji 
8i quae fupra fyderu rcmli ex hoium nata funt meritis.Iouem quidem aut mercuriu alitetue alios inter 
fe uocari:8; elfecaelcftis nomcculaturac quis non interpretatione naturae fateafrlrridendum uero agere 
curam rerum humanape illud qcquid eft lummum, An ne tam trifti ati^ multiplici minifterio no pob 
Iui credamus dubitemuHiec'Vix prope eft iudicare utru magis conducat generi humano quando aliis 
nullus eft deorum refpeiftusialiis pudcndusiexternis famulantur facrisiacdigytis deos geftant;& mon^ 
ftra quom qu:E colunt damnant:5f excogitant cibosiiraperia d i ra in ipfos ne fomno quidem quieto ir-' 
rogant.Non marrimoniainon liberosinon deniep quicq aliud niti iubetibus facris diligunt, Alii in ipfo 
Capitolio falluntiac fulminantem peierantiouem:& hosiuuat fceleraiillosfacra fua pecnis agunt. Inue>' 
nit tamen interhasutraf^fencen Cias medium tibi ipfa mortalitas numen : quo minus etiam plana de 
deo coniedlano eflet.Toto quippe mundo 31 locis omnibus olbuf^ hons hoium uocibus fortuna fola 
inuocatur:& una nominatuiiuna accufafiuna agitur reaiuna cogitaturifola laudatunfola arguitur: 6C 
cum conuitiis colitunuolubilifquca plcrif^i uero 8C carca etia exiftimata:uaga:inc6ftas:incerca:uana:i'' 
dignotu^ fautnxihuicoiaexpenfaihuicoiaferururacccptar&i rota ratione mortalium fola utramp»' 
ginafacittAdeo^obnoxifefumus fortisiutfbrs ipfa pro deo finqua deus probatur incertus.Pars ana 
nane peIIic:aftroquc fuo cuemus aftignat:6^ nafcendi legibus femel^ in omnes futuros unq deo deae-' 
tu.ln reliquum uero ocium datur.Sedere coepit fententia hiec:pariter^ Si eruditu uulgus Si rude in ea 
curfu uadittEcce fulgurum monitus:oracu loru m pr^efeita : arufpicu prxdidtaiat^ et parua didha i au-' 
gunis rternutamcnta&offcnfiones pedum, Diuus Auguftus Iterum ^didit fibi calceii prxpoftereidu 
&um quo die feditione militari ,ppe afflidus eft.Qux lingula tprouiiim mortalitatem inuoluuntifo 
Ium ut inter ifta uel certum fit n ihi I elTe certiinec m ifenus quicq homine aut fuperbius,Oeteris quip^ 
pe animantiu fola uiiftus cura eft,ln quo fponte nacurx benignitas fufticitiuno quidem uel prxferenda 
cuneftis bonis:q; degloriaide pecunia:ambitione;fuperg; de morte non cogitant.Verum i his deos age^ 
re curam rerum humanarum credi ex ufu uitx eft:poenaf^ maleficiis aliquando feras occupato deo in 
tara moIc:nunq autem irritas efle,Nec ideo proximum illi genitum homincm;ut uilitate luxta beluas 
ellet.lmpcrfcdfx uero in hominenaturaetprxcipua foIatia:ne deum quidem pofle omnia . Na^ nec fi'' 
bi poteft m ortem confcifcereifi uelitiquod homini deditioptimum in tantis uitx poenis: nec mortales 
xternitare donarc:aut reuocare defundosmec facere ut qui uixit non uixctit;qui honores geflir: no gcf 
ferit.Nullum^ habere in praetenta ius prxterq obliuionis, AtgiCurfacetis quoque argumentis focietas 
hxc cum deo copuIetur)ut bis dena:uiginti non finnac multa limili ter eflDcei e non poiTe , Per qux de/ 
claratur haud dubiae naturae potentiam id quo$ efte quod deum uocamustlii hxc diuertifle non fue/ 
rir alienum propter uulgatam afliduc quxftionem de deo. 

De Natura Syderum Errantium. CA, VIIL 

Inc redeamus ad reliqua naturx fydera quxaffixa diximus mundomon illa utexiftimat uul/ 
h gus fingulis attributa nobis;&l clara diuitibus; minora paupenbusiobfcura defe<ftis:& pro fot 

tecuiur^iucetiaadmuneramortalibus.Quiancccumfuoquacffl homineorta moriuntun 
necaliqucextingui decidua fignificant.No tanta cxlo focietas nobifcum eft:ut noftro fato mortalis fit 
illequoi^ fyderum fulgor.llla nimia alimento tradli humoris igneam uim abundantia reddunt. Cum 
decidere creduntunut apud nos quo^ id Iu mmibus accenfis liquore olei notamus accidere, Cxtcrura 
xternaeftcxleftibusnaiuraintexentibus mundum intextu^ concreris,Potcntiaautem ad terram ma 
^nopere eorum pertincns:qax propter effedtus daritatem^^fii magnitudinem in tanta fubtilitate no/, j 
fei potuerutificut fuo demonfttabmms loco.CircuIoju quo^ cxli ratio in terrx mentione aptius dice/ 
cunqdo ad eam pertinet tota figniferi modulatio inuentionibus non dilatis. Obliquitatem cius intelle 
xifleihoc eft rerum fores apcruille Anaximander Milefius traditur primus olympiadedviii,Signa dein i 
de 10 eo Cleoftratus:6i primum arietis acfagittarii,Sphxram ipfam ante multo atlas, Nuc relitfto ipfi/ ' 
us mundi corpore reliqua inter oelum terraiq! tratftentur.Summum efle ^od uocant Saturni fydus: j 
ideo^ minimum uideri:6C maximo ambirecirculo:ac,xxx.anno ad breuiuima fedis fux principia re/ ^ 
gcedi certum eft, Oium autem errantium fyderum meatus intcr$ ea folis & lunae contrarium muta' 



SECVNDVS 

do agere currum:ideftlanmni:rempcr illomdeAtram praecipffn&quisaflidiiaconucirlTone imtnenrse 
celeritatis attollanf ab eo ; rapianrurque m occafumtaduerfo tamen irc moturpcr fuos quaeque pafliis 
ira ferriineconuolutusaereandc m partem sterna mundi uerngine ignauo globo torpeat: fed fidatuc 
aduerfoiyderumuerberedifcretus&digeftus.SaturniauremrydusgeljdxacngctiseflenaturstmoI'' 
toqueex eo ifenorem iouisarculum:& ideo motu celeriore duodenis circumagi anmstTertium Mar/ 
ti$:quod quidam Herculis uocant:ignea ardentis folis lucinitate binisfereannis conuerri.Ideoqi huius 
ardore nimio & rigore Saturni uericdtum ambobus ex utra$ temperari louerairalutarc^ fieri deiimi 
Inde fohs meam cnc partu quidem treccntajiJx.Sed ut obferuatio umbratum eius redeat ad notas q' 
nos anms dies adiicnruper^ quartam partem diei* Qua ob cam quinto anno unus intercalaris dtesad<' 
ditunut tempe^ ro facilius folis itineri congruar.Inira folem ambit ingens lydus appellatum Veneris: 
alterno meatu u.igum:ipfi% cognominibus smulum folis 6i lunsiprsucnics quippe & ante matuti-' 
numexoriens:Iuc'jferi nomen accipit: ut foIalteridiem^marurans.Contraaboccaiu refulgens nuncu/ 
patur uiTpenut prorogans lucem;uicemgi lunsreddes.Quam natura eius Pytagoras Samius primus 
deprehendit oIympiadecircirer.xIii.qui fuit urbis Roma: annus cIxii.Largiori magnitudine extra cun/' 
fla alta rydera:dl claritatis quidem tantx ut umus huius Hellae radiis umbrae reddantur* lraqi& in ma 
gno nominum ambitu e(l*AInenim iunonfs:alii ifidisialii matris deu appellauere. Huius natura cun-' 
fla generantur in terris-Na^ in alterutro exortu genitali rore conipergens non terrae modo conceptus 
implenucrum animanura quo^ omnium ftiro tilar.Signiferi autem ambitam peragit tricenis di duo 
de quinquagenis dicbus:ab folenunqabfiflenspambusiexatg} quadraginta Idgiusi.ut Timeo placet) 
Simtli ratione fed nequag magnitudine fcilicet autui proximum illi Mercuriifydusaquibufdamap/ 
pellatum Apollinis inferiore circulo ferrur*]x,diebus odore ambitu modo ante folis exortum : modo 

f )oft occafum fpledens:nunq ab eo.xxii.parribus remotior ut Ctefias 6cSofigfnesdoccnt;ideo & pecu 
iaris horum fyderum Hatioeflineqicomuniscum fupradiftis. Na^eafif quam pme caeli a foleabcP' 
fe Si KTXiiiSi aduerfa foli faepe cernuntunmaiorefqi aliis haben r cunfla plenae conuerlionis am bitus in 
magni anni ratione dicendos. De Lunae Natura* CA. IX* 

Ed omnium admirationem umcirnouinimum lydus ternl^ familiarifltmum;& in tenebra 
f rum remedfumabnatura rcpertumlunaf.MulttformihaecambagetorfiringcniacontcpIan 

tium.Si proximum ignorari fydus maxime indignanrium:crefcens fr mper aut fmcfcens.Et 
modo curuata in cornuaimodo arqua proportione dmifa; modo finuata in orbcm:maculofa:codcm^ 
fubito pratnitensitmmenfa orbe pleno:ac repente nuliaialias pernox: alias fera:6£ parte diei folis lucem 
adiuuans:deficiens.&: in defeflu tamen conlpicua*Quat menfis exitu latet cum laborare non creditur* 
iam uero humilis excelfaid: nc td quidem uno modoifed al las admota carIo:aIias corigua montibus: 
nunc in aquilonem elatainunc in aultros deiefla* Qu^ finguia in eam deprehendit hominum primus 
Endymion .8i ob id am ore rius captus fama traditui *Non fumus profeflo grati ciga eos qui labore cu 
raqi lucem nobis aperuere,in hac luce mira quocp humani ingenii peHe fanguinem dC ca:dcs codere an 
nalibus iuuatiut fcelera hominum nafeantur mundi ipfius ignanstProxima ergo cardtniiideo^ mini'' 
mo ambitu uicenis diebus reptenifqi tertia diei parreperagit fparia eademtqua: Saturni tydus altiflV 
mumiXXXtUCdiflumeHanniStDejri remorata in coitu miis biduo cum tardiiumea triceOmaluce rure 
fus ad eafdem uices exit*Haud fcio anomniumquxini^Io prxnofci potuerunt magiHia in«xii*fpatia 
roeniiu m oportere diuidi annum :quando ipfum totiens folem redeundo ad prmcipia confequimnSo 
iis fulgore eam ut reliqua lydera tegi:fiquiderh tn totum m u tuata ab eo luce fulgure: qualem in repeti 
culTu aqux uiolare confpicimus.ideo molliore & imperfefla ui Coluere rantum humorem at^etia ao/ 
gereiquem folis radii abfumant,ideo 8C insequali lumine afpici;quia ex aduerlb demum plena reliquis 
diebus cantum ex fe tertis oHendatiquatum ex fole ipfa concipiar.in coitu quidem non cerniiquoniatn 
hauftum omnem lucis auerfa illo regerat:u nde acceperit* Sydera uero haud dubie humore terreno pa 
fciiquia orbe dim idio nonnunq maculofa cernatu rifctlicet nondum fuppeteme ad hauticdum ultra iia 
fla ui.Maculas enim non aliud elTe q terrx raptas cum humore fotdes* 

De Defeflu Solis £t Lunx £t De Nofle* CA* X* 

Efeflus autem fuos folis rem in cora contem piatione natura; maximae mira QC ofleto fimi^ 
h lemeopj magnitudmu umbrx^ indices exiflere*Quippemanifeflumefl folem fteruentuiii 

nx occuitariiiunagt terrx obiedtu:ac uices reddiieofdem folis radios luna interpofim fuo au-^ 
ferente terrxitecraque lunxtHac uero fubeunte repentinas obduci ccnebras:mrfumque illius umbra 
lydus hebetari.Ne^ aliud efie noflem q terrx umbra» Figura aute umbrx fimilem merx ac turbini re 
uerfoiquado mucrone tantu ingruat:nec^ Iunx excedat altitudinciquonia nullum aliud lydus eodem 
modo obfcQretur;& talis figura femper m mucronem deficiar*Spauo quidem cofumi umbras indico 
funt uolucrum palti uolatus*Ergoconfiniu illis eH aeris terminus ini tiu^xtheris, Supra luna puraoia 
ac diuturnx lucis plena. A nobis autem per noflem cernuntur fydera ut reliqua lumina & tenebris. Ec 
propter has caufas noflurno tempore deficit ]una.Stati autem at^ menflrui nofunt utrig^ defeflus pp 
obliquitatem figniferiilunx^ multiuagosfut diflu eft)fiexus:non femper in fcmpulis partium c6«u 
ente fyderum motu. De Syderum Magnitudine. CA, XI* 

h Aec ratio mortales animos fubducit in exium ac uelut inde conteplantlbus trium maximape 

rerum naturx partium m agnitudinem detegit. Non poflet quippe totus fol adimi terris 

c ii 



LIBER 

tcrcedente Iuna:fi terra maior effet q Iuna*Gectior ex utra^ uaHitas folis apcritunut non fit neceffeani 

E limdinem eius oculorum argumentis at^ coniedtura animi fcmtarUmmenfum effe conftatrquia arj- 
orum in limitibus porredlarum in quotiibet palTuum milia umbras paribus iaciac-mteruallisitanq to 
to fpatio medius«Er quia per arquinodliu m omn ibus in meridiana plaga habitan tibus fimul fiat a uer/ 
tice.Item quia circa folftitialem circulum habitantiu meridie ad feptetrionem umbra: cadant: orm ue-' 
ro ad occafum:qu$ fieri nullo modo pofTent:nifi multo eflet mator q terra:8£ ^ montem idam cxori-' 
ens latitudine exupcrat dextra laeua^ large ampledlestpr^efertim diferetus tanto interuallotDefetfhis Iu 
nac magnitudinem eius haud dubia ranonededarat;ficut terrre paruitate ipfa deficies.Nam^ cum iint 
tres umbrarum figu raeicoftet^tfi par lumini fit materiarqure larat umbramrcolumnae effigie iacirnec 
habere finem,Si uero maior materia q Iumen:turbinis redtiiut fit imum eius anguniffimum: Si fimili 
modo infinita longitudo,Si minor materia q lux: m utae exiftere effigiem in cacuminis fine dcfinetem: 
talem^ cerni umbram deficiente luna palam fit:ut nulla amplius reliquatur dubitatio fuperari magni 
cudinem terram«ld quidem & tacitis i^ius narurse idiciis.Cur enim partitis uicibusanni brumalisab^ 
fcedit:'ut noi^iura opacitate terras reficianexufturus haud dubierSi fic quo^ exurens quadam in parte 
tanta magnitudo eius eft. Quae Quis Inuenedt In Obleruatione Caelefti. CA. 501. 

T rationem quidem defeSus utriufqi primus romani genens in uulgus extulit Sulpinus Gal 
e Ius:quiconf,cumM,Marcello fuitrfed tum tribunus militum foIIicituAneexercitu liberato: 
pridie q Perfes rex fuperatus a Paulo eft:in cocione ab imperatore produdlus ad praecinendam 
ecIipfim:mox 8C compofito uolumine. Apud gra:cos autem inucftigauit primus omnium Thales MP 
lefius olympiadis.xlviii.anno quarto:predi£to iolis defetau q fub Aftyage regefaflus eft urbis conditae 
anno.dxx.Poff eos utriuf^ fyderis curfum in fexcentos annos peinuit Hipparcus menfes gentiu dief^ 
& horasiac fitus !oco^um:6^ uicos populorum complexus xuo teftc haud alio modo q confiliorum na 
turae particcps.Viri ingentes fupra^ mortaliu naturam tantorum numinu lege deprchenla: S^ miTera 
homm mente abfoluta i n defedlibus ftellarum fceleraraut mortem aliqua fydeg; paucntes. Quo in me 
tu fuiffe Sterfichori & Pindari uatum fublimiam ora palam eff deliquo folis:& in luna ueneficia argu/ 
ente mortalitate: Si ob id crepitu diffonoauxiliante . Quo pauore ignarus cauCENicicasathenienfiunt 
imperator ueritus claffem portu educere:opes eorum afifiixit.Ma(ffi ingenio Si aeli interpretes reru^ ■ 
nature capaces argumenti imperatores quos deos hominefij uiciftis.Quis enim haec cernens Si ffatos 
fy Jemm fquoniam ita placuit appellare labores non fue neceflitati mortalisgemitus ignofcat.Ntic co/‘ 
feffadeiifdem breuiterat^ capitulatim attingam:rationc admodum neceffariis locis ftrijffumg! red^ • 
dira .Nam ne^ inffituti operis talis argumentatio eff :ne^ omnium rerum afferri polle caufas minus 
mirum eff;q conffare in aliquibus. 

DeDefeaibus. CA. XIII, 

Efeaus.cc.xxii:menfibus redire in fuos orbes certum eff.SoIifij defeiffum non nifi nouillima 
d primaue fieri luna: quod uocant coitum. Lune autem non nifi plena: femperqi citra q proxi'' 

me fuerinomnibus aute annis fieri utriuf^ fyderis defeflus Itatis diebus orifij fub terra. Nec 
tamen cum fiant fuperne ubi^ cemfraliquando propter nubila; fxpius globo terrx obftante conuexi/ 
ratibus mundf.Intra ducentos annos Hipparchi fagacirate compertum eff 5f lunse defedtum aliquado 
quinto menfe a priore fieri;roIis uero fepri tno.Eandem bis in triginta diebus fupra terras occultari: fed 
ab aliis at^ aliis hoc cerni:quae^ funt in hoc miraculo maxime mira : cum conueniat umbra terr® Iu/ 
nam hebetarim unc ab occafus parte hoc ei accidere nunc ab exortus . Et qua nam ratione cum foIis ex/ 
orm umbra illa hebetatrix fub terra effe debeat femel iam accideritiut in occafu luna deficerer utroque 
fuper terram confpicuo fydere.Na m ut in duodecim diebus utrun^ lydus quaereretur : 5^ noftro aeuo 
accidit imperatoribus Verpafianispatre.ni.fiIio iterum conf* 

De Lunae Motu. CA. XIIII* 

Vuam femper auerfis a fole cornibus fi crefeat ortus rpeiffareifi minuatur occafus haud dubiu 
I efftLucere dod ranris femuntias horarum ab fecunda adiicienrem uf^ ad plenum orbe detra/ 

henrem ^ in diminutionem ; intra.xiiif,autem partes folis femper occultam efle . Quo argu/ 
mento amplior errantium ftellaru m q lunae magnitudo colligitunquando illae & a feptenis interdum 
partibus emerganr,Scd altitudo cogit minoris uideriificut affixas caelo folis fulgore interdiu non cernii 
cum aeque die ac nodt u Iuceant:id<j manifertum fiat defeiffibus roIis:6£ praealhs puteis* 

Errantium Motus Er Luminum Canonica. CA. XV. 

Rrantium autem tres quas, fupra folem dicimus‘fitas occultantur meantes cum eo.Exoriun/ 
e tur uero matutiuo difcedentes partibus nung amplius undenislPoffea radiorum eius contra/ - 
Su reguntunK in triquetro a partibus.c. xx.ffationes matutinas faciun t:quae & primae uoca/ 
cur.Mox in aduerfo a p3rtibus.c,ixxx.exortus uefpertinosiltem in.c.xx.ab alio latere appropinquare fta 
Iliones uefpertinas:quas 8i fecundas uocant:donec affecutus in partibusduodenis occulter illasrqui ue/ 
Ipertini occafus appe! ian tur.Martis ffella ut propior etiam ex quadrato fentit radios ab«Ixxxx. partibus 
unde& nomen accepic.Is motus primus 8i fecudus nonagenarius diiffus ab utro$ exortu. Eadem fta/ • 
tionalis fenis menfibus commoratur in fignisralioquin bimeffriscum caetcracutragp ftationc quater/ 
nos menfes non impleant,Inferiores autem duae occultantur in coitu uelper tino fimili modoireliiffo^ 
fole toridem in partibus faciunt exortus matutinos : ar^a iongilQmis diffantiae fux met» folem infe/ 




SECVNDVS 

quantar ;adeptx$ occafum matutino cond untur ac prxKreuntimbx eodem interuallo uefperi exor»' 
tintur ufffi ad quos diximus termmos.Ab his retrogradiunf ad folem : 8 C occafu ucrpertino deJircfcunc 
Veneris (Telia & l^ariones duas matutinam uefpertinamqi ab utioffi exortu facit a fongiflimis diflans 
fuae finibus*Mercuni Rationes breuiore momento q ut deprehendi poiTit. Hxc eR luminum occulta/' 
ttonum^ ratio perplexiore moiuimultilm inuoluta miraculis.Siqurdem magnicudies fuas:& colores 
mutant;6i eaedem ad feptentrionem accedunr.abeuntffi ad aufirumiterrifqi propioresautcselo repen/ 
te cernuntuMn quibus aliter multa q priores tradirunTatemunea quom illorum eRe moncrisiqui pn> 
mi quaerendi uias demonRrauerunr«Modo nequis defperet fecula proficere (an per pluribus decaufis 
haecomniaaccidunr.Prima circulorum eRiquosgrsci afidas in Rellisuocantietenim grarcis utendum 
erit uocabuIistSunr aurem hi fui cuiqi earum lalit^ q mundoiquoniara terra a uerticibus duobus quos 
appellauerunt polos centrum caeli nec non figniferi oblique inter eos fiti* Omnia autem bacconRat ra 
tione circini femper indubitata.Ergo ab alio cui^ centro abfides tux exurgunrJdeoqi diuerfos habent 
orbes motuf^diRimilesiquoniam interiores abiidasneceReeR breuiores efle* 

Quare Eadem Alias AltioraiAIias Inferiora uideantur, CA. XVI. 

Ginit a terrae cento abfides altilTimrefunr:Saturno in fcorpionetlouiin mVgineiMarri in leo/ 
i nciSoli in gemmis:Veneri in fagittario.Mercurio in capricornoiMediis omnium paTiibus.Ec 

ccontrario ad terrae centrum humillimae at^ proxima; . Sic fit ut tardius mdueri uideanmr: 
cum alfilTimo ambitu feruntur.Non quia accelerent rardetue naturales motus qui orm ac, fmgplifunc 
illisded quia dedudtas ab fum ma abfide lineas coartari ad cctru m necclTe cRificut in roris radios * Idc^ 
motus a lias maionaliasminonquod centri propinquitate fennrur./slterafublim iratum caufarfjuonil 
a fuo centro abfidas alrilTimashdOcntinaliis fignis.Saturnus in Iibrse p 3 rreuiccfima.IupitcrcariCn.xv» 
Mars capricorni.xxviii.foI arietis.xxix.Vcnus pildum.xvi,Mercunus mrginis.xv.LunatautMii,Teitia 
altitudinum ratio caeli menfura non circuli intelligiturifubireeas aut deicendere per profundum acris 
oculis cxiflimantibus,Huic connexa latitudinum figniferi obliquitattfqtraufa rR,Per hunc Relise quas 
diximus errantes feruntur.Nec aliud habitatur in terris g quod illi fubucer,ReIiquaa polis fqualct.Vc/ 
neris rantum Rella excedit eum binis partibus.Quaecaufa intcliigitur efficere urqusedam animalia^ 
(n defertis mundi nafcantur.Luna quo^ per toram latitudinem cius uagatunfed omnino non excedes 
eum ab ifs.Mcrcurii Rella laxiffimeiut tamen e duodenis partibus (tot enim funt lantudines)non am/i 
piius otRonas pererrer ne^ has scqualirer.Sed duas medio eiusiSi fiipra.iui.infraduas.SoI deide medio 
ferrur inter duas partes fiexuofo draconum meatu inaequalis.Martis Rella quattuor medias.Iouis mc/ 
diam 8 t (uper eam duas.Saturni duas ut fol.H3ec erit latitudinum ratio ad auRrum delccnderium aut 
aquilonem fubetitium.HaccoRa re Si tertiam illam a terra fubeuntium i cacIum.Et pariter fcandi eam 
quoflp exiRirnauere pleriqi falfotQui ut coarguatur aperienda eR fubnliras immenfa:Si ois eas comple 
xa cau(3s.Gonucnit Rellas i occafu uefpertinopximas efle terrae Si latirudie Si alritudmeexortufij ma/ 
tutinos in initio cuiufgifieruSrationes in medus latitudinum articulisiquae uocatcdcptica: perinde co/ 
felium eR motum augertiqdtu in uicino fint teiraeicum abfcedat in almudinem:minui.Quae ratio Iu/ 
nxfublimitatibus maxime approbatur. Aeque non eR dubium in exortibus matutinisetiam numere 
augrriiar^t a Rationibus primis tres fuperiores dim inui ufqi ad Rationes fecundas . Qux cum ita fint: 
manifeRum erit ab exorru matutino latitudines fcandnquonia in eo primum habitu incipiantparnus 
adiid motustln Rationibus uero primis Si altitudine fubireiquoniam tum primum incipiantdetrahi 
numeri: Rellxtp retroire.Cuius rei ratio pnuarim reddcdaelt. Percuflae in qua diximus parte Si trian/ 
gulo folis radio inhibentur redtum agere cu tfu m :Si ignea ui leuantur in fubIime.Hoc no protinus itd 
Egi poteR uifu noRroiideoqt exiRimatur Raremnde Si nome accepit flatio.Progredimr deide eiufdem 
radii uioIentiaiSi retroire eogtt uapor repercu Ras .Multo id magis i ucrpertino earum exortu toto fole 
aduerfoicum i fummas abfidas expelluturiminimegi cernutut : quomam altiRimeabfumiSiminimo 
feruntur motuitanto minore cum hocialtiirimisabfidumeuenitfignis.Abexormuefpcrtinolatini/ 
dodefccditurpartius iam feminuete motuinS tamen ante Rationes fecundas augentecum Si altitudo 
defccditur fupemeniete ab alio latere radioieadera 5 ui ru rfus ad terras deprimete: qfubfiulerit in cac/ 
Ium ex priore triquetro.Tatum itereR fu beant ne radii an fuperueniat.Multom eadem magis i aefpec/ 
tino occafu acddut.HxceRfuperio^Rell^ ratio, Difficilior reliqua^iSi a nullo ante nos reddita. 

OthoIicaSyderum trrantfum, CA. XVII. 

Rimum igitur dicatur eum iintdiuerfe ReII*:cut VencrisReIIanunqIongius.xlvii.parribus 
p Mercurius. xx»a fole abfcedanr.Sxpe citra eas ad iblem reciprocent. Conuer(as habent uttx^ 

abfidas:ur infra folem fHxitatum^ circulis earum fub ter ra eft: quamm fupeme prxdidb$t; 
Si ideo no poRu nc abcRe am pliusiquoniam curuat ura abfidum ibi non habet logitudinem maiorem4 
Ergo utrsqi fim ili ratione admodu m Ratuunt abfidu m Aiarum marginesiac fpatia Idgttudinis latiM 
dinum euagatione pefanr^At enim cur no femper ad.xlvi,6i ad partes.xx.puen]Utfimo uero.Sed ratio 
canonica falliuNaij apparet abfidas quo^ eaji moueriiq, nunq trafeant folem.lta^ cum i parte ipfam 
cius incidere margines alterutrolatereitum & flellae ad longifiimafuaintctualla perueniremtclligun/ 
tuncum cirra fuere margines totidem parti bus:Si ipfac ocius redire creduturicum fit illa femper utri^ 
extremitas fiimma. Hinc 6i ratio motuum conuei fa itelligitur.Superiores enim celerrime feruntur in 
occafu uefpertinoiha: tardifltme,lUac a terra aluffime abfimucum tacdiRime mouenmr: hac cum ocif/ 

c ili 



^ LIBER " '■ 

fime» Quia finit in illis propfnquirai centri acceler3t.:ita in ifc extremitas circuli Jlteabexortu matuti^ 
np minerue celeritatem incipiunt:hEC ueroaugerejllx retro curfum agunt a ftarione matutina u% ad 
ueipertinam. Veneris a uefpertina uf<^ ad matutinam • Incipit autem ab exortu matutino latitudinem 
fcandcre, Altitudinem uero ac folem inrequi a {latione maturina ociflima in occafu matutino & altilTie 
ma,Digredi aurem latituine.motumquc minuere ab exorm matutino retro quidem ire:fimulqueal 
tJtudinc digredi a flatione uerpcrrina.Mcrcurit rurfus ftella utroque modo fcandereab exorm matuti'' 
fioidigrcdi uero laritudinca uefpfrtino;confecutoqueroIcad.xv*parrium inicruallum confiflit.quadri 
duo prope immobiIis,Mox ab altitudine defcendir:retrogi graditur ab occafu uelpettino ufque adex' 
ortum matutinum iTantum m hsec & luna toridcm diebus quot fubiere dcfccndum • Veneris quindc/ 
cies di pluribus rubit.Rurfus Saturni & louis duplicato digrediuntur,Martis etiam quadruplicato*T;v 
ta eft narurie uaricrai.Scd ratio euidens » Nam quae inuaporem folis nimntunetiam ddcendunr cgrc. 
Multa promi am piius drca hatc pofllint fccrcta naturae legefqueiquibus ipfa feruianexempli gratia. In 
Martis fydcrc cuius eft maxime inobferuabilis curfus nunq td flarionem faccre.Touis lydetc triquetro ■ 
raro ad modum fexaginta partibus difcretOiQui numerus fexangulas mundi efficit formas» Nec exor<' 
rus nifi in duobus Ognis tamm cancri dC leonis fimul edere.Mercurii uero fydus in pifcibus exortus ucf 
pertinos raros facerexreberrime in uirgtne.ln libra matutinos» Item matutinos in aquario: rarilumos 
in Ieonc»Retrogradum in tauro & in geminis non fieri.in cancro uero non citra.xxv.par rem. Luna bis 
coitum cum foTe in nulloaliorignoracereqgeministNoncotrealiquandoinfagirtarioramum.Nouif' 
fimam uero primam^ eadem die ucl nodlcnulio alio in figno q ariete confpici:id quo^ paucis morcv 
lium conringir.Er inde fabula cernendi lyncco.Non comparere in caelo Saturni fydus & Martis cu plu 
rimum diebus»cIxX(Iouis»xxxvJ»autcum minimum denis detradlisdiebas«Venens«lxxix.auc cum mi^ 
nimum.Iii»Mercuni.xii],autcumplunmum.xviu 

Qux ratio colores eorum murer. CA. XVIIL 

Olores ratio altitudinem temperaufiquidem earum fimilitudinem trahunt: m quarum aera 
C uenere fubeundo:tingttque3ppropmquanres utralibet alieni meatus ciFctilusiFrigidior in pal 

lorem.Ardcntior in ruborem.Ventofus in horrorem»Sol arque commifTurae abfidum extre^' 
micque orbitae a rerra in obrcuritatem.Suus quidem cut^ color cfi.Sarurno cadidus.loui claruStMac/ 
xi igneus.Luciferocandens«Vcfpen refulgensiMercurio radians.Lunae blandus «Soli cum uritur ardes 
poltea radianstHis caufis connexo uifu 6£ earum qu^ caelo continenmr.Namqi modo multitudo con 
ferta incfi circa dim idios orbes lunae placida node leniter illufiranre eas» Modo raritas ut fugifle mire/ 
mur plenilunio abfcondente:aut cum folis fuprauc didarum radii uifus perflringente noflros. Et ipfii 
autem luna ingruentium folis radiorum haud dubie differentias fentti hebetante caerera inflexos mun 
diconuexirateeos:praererqubi rcdiangulorumcompetuntidus.lta^inquadratofolis diuiduaefl:in 
triquetro femi ambiturorbeiiumleturautem in aduerfoirurfuf^ minues eafdem effigies paribusedit 
intcruallisifini ili rane qua fupra iolem tria fydera. 

Solis motus a: dierum inxqualitatis ratio» CA. XIX» 

OI autem ipfe quattuor differentias habet bis aquata node diei uerno & autumno: 6i in cen-' 
f trum incidens terrx odauis in partibus anetis ac libra-tBis permutaris fpaciis in audum diei 

bruma odaua in parte capricomi»Nodis uero folflirio totidem in partibus cancrUnaequalita 
Cis caufa obliquitas efl figniferircum pars aeq tia mundi fuper fubterque terras omnibus fiat momentis. 
Sed quae reda in exorm fuo confurguncfigna longiore tradu tenent lucem: quae ucto obliquaoctore 
cranfeunc fpatio. 

Quare louifulmtnaaflignentur. .^A. XX. 

A ret plerof^ magna caeli affedione compertum apnneipibus dodrmac ufris fupmorum trv 
p um fyderu ignes elleiqut decidui ad terras fulminu nome heanr.Sed maxime ex ifs medio Io/ 
co fiti:fortaui5 quonia cotagiu nimii humoris ex fuperiorecirculo : at^ ardoris ex fubiedop 
hunc modum egeranldeo^ dtdum iouem fulmina iaculari.Ergo ut e flagrante ligno carbo cum cre/ 
pituificafyderecxleflisignisexpuitunprarfcirafecumafferensineabdicataquidemfui parte in diuinis 
teflanre o^ribus.Idque maxime turbato fit aereiquia coliedus humor abundantiam llimulanut quia 
curbatur quodam ceu grauidi lyderis partu. 

Inrerualla fyderum. CA. XXI, 

Nterualla quo^ fyderum a terra multi indagare tentauerunt.Et Iblem abefiea luna undeu»^ 

I ginti partes:quanmm lunam iplam a terra prodiderunt. Pythagoras uero uirfagacisanimia 

terra ad lunam.cxxv.milia iladioi um elle colluit. Ab ea ul'^ ad folem duplum. Inde ad duo' 
decim figna triplicatum .In qua fententia Gallus Sulpitius noller fuit. 

De fyderum mufica. CA. XXIL 

Ed Pythagoras interdum ex mufica ratione appellat ronum:quarum abfitaterra luna* Abea 
f ad Mercurium fparii cius dimidium»dt ab eo ad Venercm.A qua ad folcm fefquipIum»A fole 

ad Martem tonum»i,quamm ad lunam a terra.Abeoad Iouem dimidium.&abeoad Satut 
num dimidiura.& inde fcfcuplum ad figniferum.ita feptem tonos effict»quidiapafon harmoniam uo 
can r:hoc eft uniuerfitatem cdccntus.m ea Saturnum Dorio mouen.Mercuriu Phtongo,fouem phry/ 
gio.& in reliquis fimilia iccunda magis q neceflaria fiibtilitate^ 





SECVNDVS 

Dc mandi geometna, CA, XXIir» 

Tadium.cxxv.noftros efficit pafTus;hoccfti:«desre*centos,x*v.Ponidoniitstio mmus.xl.fta>’ 
t diorum a terra airicudinem elleiin qua nubila ac uentinubef^peruenianr.mdr purum liqui/ 
dum<p <S£ imperturbara: lucis aerem.Sed a turbido ad lunim utcies centum ftadiorum . fnde 
ad folem quinquies milies.Ho /patio fieri ut tam im menia eius magnitudo no exurar rrrras.Plures aut 
nubes noningentis ftadiis in alnrudinem fubireprodidenit. Incomperta hxc& inextricabilia: ftd tam 
prodenda q funt prodita.in quis raftnen una ratio geometricse colleaionis nunq ratlacis poftttnon rcpu 
dian;/] cui libeat altius ifta profequi.lslec ut menfura id enim uelle pene dementis ocii elr)(ed ut tatum 
nniedianti animo confter exirtimatiOiNam cum trecentis.lx.6f fere fex partibus orbis folts exctrcuitta 
eius parere appareat circulum per que meac/cmpqi dimetiens tertiam partem ambitus:6f tertiae paulo 
minus reprimam colligattapparet dempta eius cTimidiaiquoniam terra centralis icerueniat.Sextam oe/ 
ro partem huius immenh f^tiiquod circa terram circuli (blarisanimocomprehenditurinenealtitu/ 
dinisfpatiOiLunxueroduodecimamiquoniam tanto breuioreqrol3mbimcurrir.itafcrri eam in me 
dio folis ac teiTX.Mirum quo procedat improbitas cordis humani paruulo aliquo inuirata fucce/Tu. Si 
cur in fupradiiftis occafionem im pudenciae ratio largitunaufi^ diurnare folisad terram fpatia. Eadem 
adeatium aguntiquoniam fit medius foliur protinus mundi quoqtipriusmenfuraueniaiad digytos* 
Quantas enim dimentientes habeat fcpcimasirantas habere circulum duo & uicefimasitanq planea p/ 
pendiailo mcnruracalicontter.Aegypth rJtioquaPeroriris& Necepfosoftcndereifingulasparres: in 
lunari circula (ut di<3umeftjminimo.xxxui.ftadiis paulo amplius petere colligit.Infaturnianipliftimo 
duplum.ln folis quem medium cfTediximus umufque menfura dimidium. Qu^ecompurano pluri/. 
mum habet pudorisiquomam ad Saturni circulum addito fignifeiiipfius interuallonec numerabilis 
multiplicatio effici tu r. 

Dc repentinis lyderibus, CA. XXlIIf; 

I ' ’ £ftantpaucademundo.Naqi6f in ipfocelo ftelbe repente naicunrur plura earum genera* 

Decomcns6fcaclcftibusprodigiis:natur3:6ifim:&gencnbuscorum. CA. XXV. 
Omeras grxei uocantrnoftri crini ras horrentes crine fanguinco: & comaji modo i ucrticehif 
C pidastlidem pogoniasiquibus inferiore ex parte in fpeciem barbae longaejpmittituriuba: Aco/ 

nitae iaculi modo uibranrur ocilllmo figmficaiutHarc fuir de qua quinto confulatu luo Tybe 
lius imperator Caefar prxclato carmine perferiptit ad hunc diem nouiflimc uifam . Eafdem breuiores 
8C in mucronem faftigiaras xiphias uocauereiqus funt omnium palidifltmeidf quodam gladii nitore: 
ac One ullis radiisiquos ch ryfeus auro nom me fim ilis tcolore au tem t lectro raros e margine em)ttir.Pi/ 
thetes doliorum cernitur figura in concauo fumidae luc:s.Ceratias cornus fpeciem habet: qualis fuiteu 
grxeia apud falamina depugnautt.Lampades ardentes im I tamur faces . Hippeus equinas iubas celert i/ 
mt morusiat^ in orbem circa fe eunris.rit 6f candidus cometes argenteo crine tra rcfulgensiur uixeon 
tueri liceatifpecieque humana dei effigiem m feoftendens.Fiunt 6f hirti uiHorum fpecie6f lubaaliqua 
circundati.Semel adhuc iubx effigies mutata in ha/faeftolympiadecente(tmaoiftaua:urbisanno.ccd/ 
Xxxxviii.Breuiftimum quo cernerentur Tparium feprem dierum annotatum eflrlongi/Hmum c&ogi/ 
taJWouentur autem alii errantium modoialii immobiles hxrem.Omnesfermefubipro Iratencrione 
aliqua eius parre non cerra:fed maximein candidamiqua: ladlei circuli nomen accepit* Ariftoteles tra/ 
dit 6f fimul plures cerni nemini compertum alteriiquod equidem feiam . Ventos aurem abits graues 
zftufquefignificari. Fiunt 6fbybernis menfibus 8C in auftrino polo,fed ibi citra ullum iubar. Diraque 
comperta xthiopum 6f xgypti populisicui nomen xui eius rex dedit T]^n:fgnea fpecietacfpirx nio/ 
do intortatuifu quoque toruoinec fteila uerius ^quidam igneus nodus.Spargunturaliquando 6f erra/ 
tibusftdliscxterifquecrinestSedcomctes nunq in occafura parte cxlieft. Terrificum magna ex parte 
fydus ac non leuiter piatum ut ciuili motu Odfauio confule.lterumg> Pompeii 6f Cxfaris belle. In no/ 
ftro uero xuo circa ueneftcium quo Claudius Cxfar imperiii reliquit Domitio Neronizac deinde prtn 
dpatu eius a fUduum prope ac fxuum iReferre arbitrantu r in quas parces fefe laculetunaut cuius ftellx 
utres acciptar;quar$ fimilitudines reddat:6f quibus in loas emicer.Tibiarum fpecie arti muftex porte/ 
dere.Oblcenis autem moribus in uerendis parribus.Signorum ingeniis 6f eruditioni ft triquerram fi/ 
guram quadratamue paribus angulis ad alitos perennium ftcllarum firus edant • Venena fundere in 
capite feptentrionalisiau ftrtnxue ferpencis . Cometes in uno corius orbis loco colitur in templo lomx 
admodum fauftus Diuo Augufto iudicacus ab ipfoiqui incipiente eo apparuit ludis: quos Cid^Kbat Ve/ 
neris genitricis non m ulto poft obitum patris Cxfaris in collegio ab eo infticuco « Niimgt his iierbis i<l 
^udium prodiditilis ipfis ludorum meorum diebus IVdus cnnicum per fepte dies ih rrgibnecxii fub 
l^rentrionibus eftconfpedfum. Id oriebatur circa undecimam horam dieiiclarum^df omnibus ter/ 
ris confpkuum fuir.Eo figno fignificari uulgus credidit Cxfaris animam inter deorum immortalium 
numina receptam .quu nomine id infigne fimulacro capitis eius quod mox in foroconfecrauimusadic 
dum eft.Hxc ille in pubi icu m.Interiore gaudio fibi illum natum fefeij in eo naia imerprxtatus cft:K 
ut ucrum fateamurualutarc td terris fuiuSunt qui 6f haec (ydera perpetua clIeciedat:ruo^ambitu ire: 
fednonmft reliftaafoiecei ni.AIii uero qui nafa hu more foetuirodC ignea uiiidco^folui. 

Hipparchus dc fyderibus per exempla hyftoricaifaces: 

iampadtsttrabes bolides; dfcaftnacxlt. CA. XXVL 

C ftii 



LICER 

Dem Hipparchus nung fatis laudatusiut quo nemo magis approbaucffr cognationem cum 
i homineiyderumianimafqinoftraspartem eflecadincuam flellam & aliam in sruoTuo geni/ 

tam deprchcdiriciuf^ mocu qua die fulfitad dubitationem efl addutSusian ne hoc fopius fid 
rctimouerentur^ 6i eae quas putamus affjxasddem que au fus rem etiam deo improbam annumerare 
porteris rtellasiac 1'ydera ad normam expangere organis excogitarisiper qua: fingularum ioca arq; my. 
gnirudines fignarei : ut facile difeerni poflctexcoinon modo an obirennnafccrcmurgiired omninoalv'- 
quarranfirentmouerenturue.itcra ancrefcercnr minuererqi c^lo in hac reditare eundis rclidoifiqfg 
qui rationem eam caperet inuentus efrct»Em icant & faces non nifi caufam decidunt uifa", Qtiaiis Gec 
manico C^fire gladiatorum fpedaculum edente praeter ora populi meridiano tranfeurrir* Duo gene^ 
ra ea ruro. Lampades uocam plane faces, A!tc 5 ^bolldas:quaIem niurincnfibus malis uifum crt, Dirtant 

S faces uertigia longa faciut priore ardente parte.Bolis uero perpetua ardens longiorem trahit limite» 
micanr& trabes fimili modotquas docos uocannquales cum lacedemonii dafleuidiimpetium grse- 
cix amifcre.Fit dC caeli ipfius hiatus quem uocant chafma. 

De CEli coloribus. CA. XXVII,* 

Irdifanguinea fpe; quo nihil terribilius mortalium timori crt. Incendium ad terras cadens- 
f indc,Sicut oly mpiadis centefimaE feptimi anno tertio cum rex Philippusgraecfam quateret:; 

Atqui haec ego rans teporibus natura: ut cetera arbitror cxirtcreino ut plcrim uariis dccaufis 
quas ingeniorumacumen excogirar.Quippcingenrium malorum fuere pnuntia, Sed ea accidiirenon 
quia ha:c fada funt arbitronuerum haec ideo fafla quia incafura erat illa raritare autem . Occultam eo/' 
lum efie rationem :ideom non ficut exortus fupradidos defcduf^ & multa alta nofei. 

De flamma cadi. C A, XXVIIf. 

Emuntur 8i ftell* cum folc totis diebus rplcrumgi di circa folis orbe ceu fpem coronae & ueti 
c ficoloris circuli.Qualiter Augurto Ca;faie in prima iiiuenta urbem intrante poft obitum pa/ 

trisadnomchingenscapertendum. Dccoroniscdertibus. CA. XXlX»- 

Xiftunt eaedem corons circa lunam & circa nobilia aftra cado quog; inhaerentia, Circa folem 
e arcus apparuit.L,Opimo.iii.Q,Fabio,ii,conf.orbis.L,portio.M.Aalio. 

Decirculis repentinis. CA» XXX.* 

Irculus rubri coloris.L,Iulio,P,Rutiiio conf, Fiunr prodigiofi 6i logioresfolis defedus qualis 
C occifo didatore Carfatcrdc Antonio bello tonus pene ann i pallore continuo. .(■ 

Plurcsibics, CA, XXXf,- 

T rurfus pTures foles cernuntunnec fupra ipfum nec infraifed ex obliquo nunq iuxfa: nec coni- 
e rra terram :nec noduded aut oriente aut occidenrc,Sffmd m meridie confpedi in bofphoro^- 

dunrur:quiamarurino rem porcdurauerunr in occafum. Trinos foles antiqui faepius uidcre,' 
Sjcur.Sp*Portumio,Q.Minutio.Q.Mattio.M,Portio.M*Antonio,P,Dolobel[a 6i,M.Lcptdo.L.PIam^ 
co conf.5; noftra actas uidu Diuo Claudio priapeeonfulatu eius Cornelio Grfito col]ega»Plures fimul- 
S tres mfi ad hoc aeui nunq produntur, 

Piures lunae. CA. XXXII. 

I Vnxquo^ trinx:utCn.Domitio.CF.L.Annio conf,apparucre:quospIcrig? apparuerunt fo 

lesnodurnos. Dierum lux node, CA, XXXIII,- 

1 Vmen decxlonodu uifum ert,C.CeciIio,Cn.Papynoconf,6i Ixpe altas ut diei fpccies nodu** 

luceret. Clypci ardentes, CA, XXXilll, 

c Lypeus ardens ab occafu ad ortum fcintillans rranrcurrit folis ocQfum.I,, VaIerfo,Cn, Mano^ 

conf. Oftencumcadi. CA, XXXV»' 

Intillam e ftella cadere:5d augeri terrx appropinquantem :ac portq in lunae magnitudinem fa/ 
f da finlluxirte ceu nubilo die.Dcmcum in cxlum fe recipererilampadem fadam femcl unq ;p 

ditur.Cn.OdauiotCScribonio conLVidit hoc Licinius Syllanuspconful cum comitatu fuo. 
De difcurfu ftel larum. .< CA, XXXVI,' 

f leri uidenrur & difcurfus ftellarum nijquam temere ut non cx ea parte truces uenti coorian/ 

tunSiexiis tunc pcoccllx in mari rerrifqi, Deftelliscartonbus, CA. XXXVIJ* 

Idi in nodurnis militum uigiliisinhxrere pilis pro uallo fulgurum dfigiesiex Si antennis na- 
ti uigantiumaliiiq^nauium partibus ceu uocaii quodam fonoinfirtuntutuolucresfedem exfe 

de ra utanres.Graues cum iblitarix uenei eimergentef^ nauigiaiSi fi in carinx ima'deciderint 
eifurenres.Geminxdutcm falutaresiSiprofpen curfiJS prxnunnx.quarumaductu fugati diram illanx 
ac minacem appellaramq? Helenam ferunt.Et ob id Polluci & Cartori id numen affignantieofgt m ma- 
ri deos inuocant.Hominum quogi capita uefpertinis horis magno prxfagio circufulgent,Omnia icer/ 
ta ratione di in naturx maieftate abdita. 

De aere. , CA. XXXVIII.* 

Adenus de mundo ipfo fydcribufque.Nunc reliqua exIi memorabilia.Namgi di hoc exium- 
h appellauere maiores. Quod alio nomine acraromnequod inani fimiJe utilem huncfpiritum 

fundir.Infra lunam hac fedest mu Itoquc inferior . Vtanimaduerto propemodum conflare: 
infinitum ex fuperiore natura aeris di terreni halitus mifcens utraque forte confunditur. Hinc nubila: 
tonitruaiSi alia fulmina* Hinc grandinestSi pruinx;hymbres;procdIx;turbines , Hinc plurima mor/ 



SECVNDVS 

talium m3Ta:5i rerum nawf* pugna fecum«Terrcna m c^Jum tendenrfa depriAift lyderum ufSt Ea>f 
demque qu:E fponre non fubeant ad fe trahunttDeadunt hymbies.NebuIae fubeimr* Siccaturamnesi 
Ruunt grandines.TorrcntradiiiSi terram m medium undique tmpeliunrdidcm mfradii refiliunt;& 
qui potuere auferut fecum. Vapor exalto cadit: rurfum que m altum redit. Veri ingruunt inancs.ltde/ 
queeum rapina remeant.Tot animalium haunusfpirirumefublimirrahir.Atillecontra nitirur.Tt^ 
lufque ut inani cilo fpirirum infundir.Sic ultro citro commeante natura urtormento aliquo mundi 
celerirate difeordia accendatur:nec ftare pugnae iteetifed afTidue rapraconuoluimr.Et circa terram im^ 
menfo refum quafi globo tendit fubinde per nubes cilum aliud obtexens» Ventorum hoc regnum* 
Iraque praecipua eorum natura ibi:& ferme rdiquas complexa caufasquoniam 8C tonitruum 6£ fuhnt 
num ia<3us horum uiolentiaepleri^anignant.Qum&ideolapidibuspluereintenm^ucnto finc ra' 
pti:6i multa fimiliter. Quamobrem plura fimuJ dicenda funt, 

Deaefearistempeflanbus, CA» XXXlXi 

Erapefeatum rerum^quafdam flatas enecaufasiquafdam uerofbrtuitasrautadhucratjonis 
C incopertae manifeftum eft.Quis enim iftates dc hyemes quae^ in rem poribus annua uice in 
telliguncurfyderum motufiendubiret i Ergourfoiis natura temperandointelligiturannor 
fic reliquorum quo^ fydcmm propria efl quibuf^ uis:6i ad fuam cuigj naturam fcrtilis,Aiia funt iliA 
quore fbluti humoris fbccuda.Alia cocreri in pruinasraut coaifli in niucsiaur glaciati i gradincs. Alia flj 
tus teporis. Alia uaporis.Alia roris,AIia rigons.Ncc uero hic tanta debent exinimari quanta ccrnunfr 
cum ede eorum nullum minus luna ra im mefac altitudinis ratio declaret.Igirur i fuoquae^ motu na-' 
tura fua exercent.quod manifeftu Saturni maxime rranficus hymbribus faciunr.Nec meantium mo/: 
do (yderum haec uis eft:fed multorum etiam adhirentium caelo quotiens errantium acceflu impulfa; 
aut coicdu radiorum cxflimulata funt.qualirer in fuculis fentimos accidere:quas gnei ob id pluuio 
nomine hyadas appclIanr.Quin & fua fpote quida Ratif^ temporibus ur hido|t exortus airfturi ue 
lofydusnon ferme fine procellofa grandine em crgir. De caniculae exorfu. CA.XLw 

Am caniculae exortu accendi folis uapores quis ignorar^Cuius fydcrisefFeiSus ampliHlmi in 
n terra fentiuntur.Feruent ma ria exoriente eo.FIuSluant in celis uina.Mouemur ftagna.Origc 

appellar argyptusferam:quam in exortu cius conrraftare 6i conueri tradit: ac uelut adorare 
cum fternueriuOnes quidem toto eo fpatio maxime in rabiem agi nonefl dubium. 

Vis temporum anni datua. CA. XLI* 

Vin in partibus quogp fjgnorum quorundam fua uis inefl ut autumnali iquinodio brumae 
q queeum tem pedatibus confici fydus mtelligimus» 

De incertis tempedatibus, CA. XLITi 

Ec hymbribus tantum cepedatibuf^ fed multis SC corpore di ruris experimentis . Afflantur 
n alii rydere.AIfi comouentur datis temporibus:aluo:nerius:capitc:mf nrc.Olca & populus al/ 

ba 8c fal ices folia fo! ditio circumagunt;Floret ipfo bru m ali dic furpefa in tcdtis arentis haerba 
pulegii.Rumpuntur intentae fpiritu memDrani,Miretur hoc qui non obferuet quotidianoexpe rime 
to hirbam una:qui uocatur hxliottopiu abeunte folem intueri femper:oibufg> horis cu eo uerti: uet 
nubilo obubranre.Iara quide lunari potedarcodrea^cochyliorug! diconchaj^omniu corpora auge/ 
tU8C ru rfus m inii i.Q“'ri & foricii fibras refpondere n u mero 1 unae exqfiuerc dtligcntiores . Minimuqp 
animal formica fenrire uir« (j^deris interlunio femper ceflatire.Quo turpior homini infeira edifatenti 
praecipue iumento^ quoruda in oculis morbos cu luna increfeereae minui.Patrocinaf uadiras caeli i/ 
tnenfa diferera altitudine in duoati^ feptuaginta figna.Hae funt re|e autanimantium effigies : in quas 
digeffere cilum periti.In his quida milie fexcentas annotauere dellas infignes uidelicct affedtu uifuue* 
Extern pii gratia in cauda tauri feptem qu as appellauere Vergilias«In frote fuculas.Boerem quae fequi/ 
tUrfeptentriones. ^hymbribus, CA. XUII* 

!; Xrra has caufas non negauerim exidere hymbres uentof^iquoniam humidam a terra alias 
e ciero propter uapores fumidam exhalare caliginem certu ed.Nubefque liquore rgreffo in fub 

• lime : aut ex aere coaiSo in liquorem egreffo in fublimciautcxaere coaAoin liquorem gi/ 
gnuDendras earum corpufque haud dubie con ledtatu r argum en torum folem obumbret . Peirpicuu 
alias etiam urinantibus in qualibet profundam aquarum altitudinem. 

Quare lapides pluuanr. CA» XL1III« 

Gitur non eam inficiastpofTein has & ignes fuperne dcllarum decideret qualesfereno fse^ 
i cernimusiquorum idtu concuti aera uerum ed;quando Qi taela uibrata driaunt.Cum uero in 

nubem perucnen'nt:uaporem diffonum gigni ut candente ferro in aquam demerfo;8^funii 
dum uorticemuoiui.Hincnarri procellas. , De tonitruis& fulgoribus, CA, XLV* 

T fi in nube lufletur flatus aut uapor tonitrua ediifi erumpat ardens:fuImina*Si longiore tra/ 
e £hi nitatur fulgetra, His findi nubemnllis prunipi,Et efle tonitrua impaidorum ignium pia/ 

gas:ideoquc protinus corrufeare igneas nubium rimas,Pollea: rcpulfii lyderum depreffum. 
qui a terra mcauerit fpiritum nube cohibitum tonare natura drangulante fonitum dum rixetur.. 
Edito fragore cum erumpat :Vt in membrana Ppirim intenta ipoffe &atiirumdumin praeceps fe/ 
ratur illum quifquis ed fpiritum Accendi, Pofle 6i affliflu nubium elidi :Vt duorum lapidum 
ftnullanribus fulgetps.Sed hic omnia effe fortuita. Hinc bruta fulmina uapa uiqus nullane/ 



LrBER 



ftiant rarionf nafurje.T? pcrrafi mont«:iis mana:omnefque alios irritos aif^asilila uercr&tidica rxalto 
ftarif^dccaufis&cxfuis uenirerydcribus,Simili m odo uentosuei potius flatus poiTerif arido flccom 
anhelitu terrae ^*gni non ne^ucrim.PofTeSi aquis aen cxpiranttbusgnrg; in nebula deletunneccra^ 
fefcat in nubes.PoiTe&foIis Impulfu agi;quoniam uenrus non aliud intelligaturg fludhis acris : pIurK 
bufque etiam modis.Namque&fluminibusS^niuibusSfemariuidemusetiam tranquillotdf alios 
quos uocant al tanos e terra confu rgere.Qu i q uide cii e mari redeunt tiopei uocatur : fi p 



Ontium ucro flexus crebrigi uertices 6i conflexa Cubito aur confradta in humeros iugacon/ 
m caui uallium fmus frindunc inaequaliteninde refultantem aera qux caufa etiam uoces mub 

tis in locis reciprocas facit» Deuentis. CA, XLVII, 

Jne fi ne uentos generan r iam quidam etiam fpecus ; qualis in dalmarire ora uafio in pneceps 
( hiatu tinquem deiecftoleuipondeiequamuis tranquillo dieturbtnifimilisemicar procella. 

nomen loco eflfenraquintEr in cyrenatea prouincta rupes quxdam auflro traditur lacraiqua 
profanum fit attreftari hominis mano:confeftim auftro iuolueme harenas. In domibus etiam multis 
manuladta inclufa opaatateconceptacuIaaurasfuas:habentadeoca non deefl*Sed plurimum intereft 
flatus fit an uentusiillos flatos atque perfpirantes;quos non traiflus aliquis uerum terrae feniiunt ; qut 
non aura non procei Ia m aris:fed appellatione quoque ipfa uentifunt.Qui fiur afltduo mundi in incitu 
8C contrario fyderum occurfu narcuntur.fiue hic efl ille generabilis rerum natura fpiritus huc illucqi 
tang in utero aliquo uagus:fiue diipanli errantium lyderum iiflu;radioruque multiformi iaiflu fijgep' 
larus aenflue a fuis fyderibus exeunt his proprioribusifiuc ab illis c^do aflixts cadunt:pala efl illos quo/ 
que legem habere naturae non rgnotam etiam fi nondum percognitam. 

Naturae &obferuationesuentorum. CA. XLVIII» 

Iginri 8C amplias audtores gr^eci ueteres prodidere dehis obferuationesrquo magis miror oc 
u be tam difeordi Si in regna hoc cft in membra diuifo tot uiris curae fuifle tam ardua uentu p' 

quirere inter bella prarfrtrim SC infida hofpma . Piratis etiam omnium mortalium hoflibus 
Cranfiras fame tenentibusiut hodie quaedam in fuo qui% traiflu ex eorum commentariis qui nunqeo 
acceilere uerius nofcant q indigenarum fcienria*Nunc uero pace tam feflaitam gaudente prouentu re/ 
rum arriu mque principe omnino nihil adtfci noua inquif tionenmone ueterum quidc inueta pdtfd« 
Non erat maiora praemia in m u Itos d ifpei fa fortuna; magnitudineific tfla plures fine praemio alio q po 
fleres iuuandieruerunt.Nacpmorcshominumfcnuerenonfruiflus.Erimmenfi multitudo apertu 
quodeun^ efl mare hofpitali^ littorum omnium appulfu nauigattfcd lucri non luentia gratia . Nec 
reputat caeca mens etiam tantum auaritt^ intenta idipfum icictia pofle tutius fieruQuaproprer ferupu 
loiius q infltruto fortaflls conueniat operi tradabo uentos tot milia nauigantium cernens. 

Ventorum genera, CA. XLIXf 

Eterts quattuor omnino feruare totidem mundi partesiideo nec Homerus plures nominat, 
a Hebetius moa iudicatum efl fecura aetas odto addidit ratione nimis fubtili & confdfla.Proxi 

m is inter urraque m cdia placu it ad breiie nu m eru additis q tuor.Sunt ergo bini in quattuor 
caeli panibus.Ab oriente aequinodltah fubfolanus.Ab oriere brumali uulrurnu£,lllum apelioten: huc 
graeci eurum appeIlant.A meridie aufler.Etab occafu brumaliafricustnoton & liba nominanr.Aboc/ 
cafu aequtnoifliali fauonius.Ab occafu folflitiali corusizcphyron & argeflen uocant.A feptentrionibufi 
feptcmrio.Interque eum 6C exortum folftitialem aquilo,A panflias didi boreas .Numerofior rariu 
quattuor iis mteriecerat tranfeam media regione inter feptentrionem&occafumfolflttialem.ltem^ 
raetiam media inrer aquilonemdi exortum aequinodialem.Abortulblfliiialiphcenica media regione 
inter ortum brumalem dC mendiem.Item inter Iiba dc notoncompofitum ex utroque medium*lnrec 
meridiem 6^ hybernum occidentem Iibanoton*Nec finis.AItiquipwmerem nomineerianumaddide 
rt inter boream Decetiam. Et inter eurum 8C noton Si euronoron.Sunt etiaquidapeculiaresquibuf^ 
gentibus uenti non ultra certum procederes rradtim:ut Athenienfibus fcyron:pauloab argefle defle/ 
xus reliquae graidae ignotus. Aliubi elatior idem olympias uocarur,Confuetudo hisoibus nominibus 
argeflen intelligitdf extiam. Aliqui uocant heIIeiponrion.Et eofdan alibi aliter.ltem m narbonenO^ 
uinda clari nimus uen torum efl cirdus:nec ulli molentia infcriortOftipleru^ redo tiguflico mari per/ 
ferens.ldem non modo in reliquis partibus odi ignotus eflifed ne uiennam quidem eiurdem proutn/ 
tix urbem attingensipaucis an ce lim itibus iugi modici occurfu tantus ille uentorum efl coercitus . Ec 
aurros in xgyprum penetrare negat Fabianus . Quo fic mamfefla lex naturae uemis etiam SC tempore 
& fine didOiVer ergo aperit nautgantibus maria . Cuius in principio fauonii hybernum molliunccas/ 
ium fole aquarii,xxv.optincnrc partem . Is dics fextus efl ante februarias idus . Competit ferme & hoc 
omnibus quos deinde pona p ftngulas i tercalarioesiu no die anticipantibus rurfumque luflro fequenri 
ordine feruatibus*Fauoniu quida ad.vii,cal.martii chelidonia uocatab hirundinis uifu.NonnuIIt uero 
ornithia uno Si repruagefimo die poft bruma ab aducnru animu flantem per dies noue.Fauonio cotra 
rius efl que fubfolanum appellautmus.Datus eflaiit huic exortus uergilia^in totidem partibus tauri 
fex diebus ante maias idus,quod tempusauflrinu efl huic uenrofrptcnrnone cdtrario.Ardentiflimo 
autexftatis rempore exoritur canicuixfydus fole primam parte leonis ingrediente,Qui dies,xv.anre 
auguflt chaIend.efl,Huius exortu diebus odo ferme aquilones anteccdunt:quos prodromos appellat* 



Qua rarioncecho reddatur. 




SECVNDVS 

Poftlbiduam autcra exortus iidem aquilones conflati tius perflant diebus.xl.quos ethefias uocar. Mol 
lire cos creditur folis uapor geminatus ardore fyderjs.Ncc u!Ii uentorum magis flati funt.Poft eos rue 
fusauflrifrequenresufqueadrydusanfluriiquodexoritur.xitdiebusanreatquinotSium autumni. Cu 
hoc corus inapincorus aurum nat Huic eft contrarius uulturn us.Pofl id atquinotflium diebus fere qt/ 
tuor dftxltuergiliarum occafus hyemem incoat.Quod tempus in tertio idus noucmbris madere con/ 
fueuir.hoc cft aquilonis hvberni:multumque sfttuo illi difilmilis ; cuius exaduerfo efl afrteus. Ante 
brumam autem feptem diebus totidemque poflea flernitur mare halcyonum focturar:& inde nomen 
ii dies traxere.Reliquum tempus hyemauNec tamen faeuitta rem peflatum conci uditmare.Piratae pri 
mum coegere mortis penculoin mortem ruere:& hyberna experirimariatNuncidemauarimcogir* 
Ventorum etiam frigidiffimi funt quos a fepren trione diximus fptrare.Vicinus hiscorus«Ii& reliquos 
Kompcrcunt:& nubes abigunr«Humtdi auflerafricusidi: prxcipueauller iraltat.Narrant & i ponto cae/; 
cian in ie trahere nubes»Sicci corus & uuiru rnus preterq definen res. Niualles aquilo & reprentrio.Gran 
dinesfeptentrioimportac&coiusiAertuofusauflertTepidiuuIturnus ddauonius*Iidemfub(blanofi 
cores;& in totum omnes a Teptentrione 6C ocddenre ftccioresiq meridie& oriente . Saluberrimus au/ 
tem omnium aquilo,Noxiusaufler 6 C magis ficcus fortaiTls quia humidus frigidior efldvlinustfurire 
eo fpirante creduntur animantes* Erefire n^u definunr flare;5f a tertia diei hora oriuntur.ln hirpanfa 
SC afia ab onente flatus efl eorum .In ponto ab aquiIone.R.eliquts in partibus a meridie.Spirant aurem 
& a bruma qui uocantur ornithiaE;fed leniores 6C paucis diebus.Permutant & duo naturam cum litu« , 
Aufler afriese feren us, Aquilo nubilus.Omnes uenri uicibus fuis expirant maiore ex parte. Aut utcon/ 
trariusdefinentiincipiatcumproximecadennbus.Surgunra leuo latere in dextrum utfol ambiunc. 
De ratione eorum menftrua quarta maxime luna dccernit.Iifdem autem uenris in contrarium nauiga 
tur prolatis pedibusturnoduplaerumqueaduerfa uda concurranr.Auflro maiores fludlus eduntur 9 
aquiIone.quoniam ille infernus ex imo maris fpiranhicrummo.ldeoquepoflauflrcs noxii prxeipue 
icrrcmotus.Nodlu aufler inrerdiu aquilo uehementior.Erabortu flantes diuturniores fum ab occafu 
flantibus.Septentriones in pari fere defmunt numero.Qu^ obferuario etiam in aliis multis rerum na/ . 
curae partibus ualettMares itaque exiflimantur impares numeriiSol dC auget dC comprimit flatu . Au/ 
get exoriens occidefquc.Compnm it m eridianus acftiuis tem ponbus.ltaque medio dici aut noi!lis ple/ 
xumque fopiuntunquia aut nimio frigore autaeflu foluuntur.Et hymbnbus uenti fopiuntur. Expe/ 
^nturautem maxim e unde nubes difcuine adaperuere crelum .Omnium quidem fl libeat obleniare 
Diinimosambitusredireeafdem uicesquadnennioexadoEudoxusputatnon uentorum modouc/ 
xum reliquarum tempeflatum magna ex patte.£t efl principium lullti eins fempee intercalari an/ 
no caniculx ortUiDe generalibus uemis haec. 

De repentinis flatibus. CA. 1.« 

Vnc de re^tinis flatibus qui exhalante terra ut diflum rll coorti rurfuf^ deiei^ fnterim ob 
n dufla nuDiu m cure multiformes exiflunt . Vagi qu ippe dC ruentes rorrentium modo ut ali'/ 

qbus placere oflendimusitonitrua & fulgura edunt,Maioreuero illati podere icurlua fi late, 
ficcam rupennt nubeiprocella gignut qux uocaf a graecis ecnephias. Sin uero depreflb finu arctius ro/ 
tari eflregerint fine igne hoc efl fine fulm me uerticem fadunnqitf typhon uocacur idefl uibratus.Ecne/ 
phias dcKrt.Hic (ccum aliquid abreptum e nube gelida conuoluens uerfanfque ; & ruinam fuam illo 
pondere aggrauans;& locum ex loco murans rapida uertigineiprxcipuanauigantium pellis ;non an' 
cennas:modo uerum ipfa nauigia contorta frangensttenui remedio aceti in adurnientem effufiicui fit/ 
sidifTimaefl natura.Idem illifu ipfo reperculTuscori epta fecum in exium refert.fbrbetquein excelfum 
I Quodfl maiore depreflx nubiis eruperit fpecuifed minusalto g procella : nec fine fragore turbinem 

UQcanctproxima qux^ proflementemildem ardcmioi accenAirque dum fuericprxflei uocatur am/ 
burens concroifla pariter proterens* 

Alia prodigiofa genera tempeflatum. CA. LL 

! n Onfitaatem 3 quiIonibustyphonnecniuaIis:autniuei 3 centeecnephias*Quodrtf!muIrupit 
nubem;exarritg|:S£ ignem habuinaut poflea concepit fulmen efl.Diflata prxflerc quo flam/ 
ma ab igne.Htc latefundif flatu Jllud conglobaf impetu.Vortex auchic meando diflat a turbine quo 
bine quo flridor a fragorc.ProceI Ia latitud fe ab utro^ difiedla nube uerius g t upta.Fit Bc caligo beluz 
flmilis nube dira nauigantibus.Vocatu r & colu m na cu m rpiflatus humor ligenf^ iprefe fuRinct , Ex 
eodem generet in longam ueluti fiflulam nubes aquam trahit. 

Quibus in terns fulmina non cadant. CA* LJI* 

. ^ YemeSixflare rara fulmina contrariis decaufisiquoniam hyemedefatusaer nubiu craflio/ 

I b I re corio rpiflaturiom nifque terrarum exhalatio rigens ac gelida quicquid accepit ignei uapo/ 

ris extinguiuQux ratio imune fcyrhiam & circa rigentia a fulminum cafu prxflan&ediuec 
I fo nimius ardor xgyptum.Siqdem calidi ficci^ halitus terrx raras admodu tenuef^& ifirmas dclan 

tur in nubesiVere aut fii autum no crebriora fulm ina corruptis 1 utroque tepore xflatis hyemirgicau/ 

! fis,Qua rationecrebra in Italia fulmina quia mobilior aermitiorehyemeSCxflare nimbolaifcmper 
j quodammodo uernat uelautunar.lialixquoquepartibusnsquxareptentnonedercendunta tepore 
I qualis efl urbis campanix tradus iuxta hyeme 6c xflate fulguiat;quodnon in alio fttu* 

Fulgurum geneto.& miracula* , CA* LUI* 



LIBER 

Vfminum fpforum plura genera traduntur . Qu:eficca uenfuntncn aduAint: fed difltpanr* 
f Quachumfda non urunt :fedinfurcant. Ternum efiquod clarum uocammiriricx maxime 
natur^iquo dolia cxliaununtur inraflis operimentismullo^ aiio ue(h'gio relidto . Aurum Sd 
xs Sd arg encum li quatu r in tus faeculis ipfis nullo modo ambunis;ac ne confufo quidem figno exrx* 
Marria princeps romanorumidlagrauida partu exanimato ipfa citra ullum aliud incomodum uixir* 
In cati) inianis prodigiis pompeiano ex municipio.M.Herennius decurio fereno die fulmine k3us eft, 
Deobferuationibus. CA. LIIII. 

Hufeo^ littere noue deos emittere fulmina exiilimanneaque efle undecim generum. louctn 
c enim trina iaculari. Romani duo tantum ex his feruauere:diurna attribuentes iouirnoi^urna 

Summano, Rariora fane eadem caufa frigidioris cxli hetruria rupere a terra quo^ arbitratur 
qux infera appellat brumali tempore faita fena maxime & cxecrabiliaicu fint omnia qux terrena extr 
ftimant non illa generalia:nec a fyderibus ueniencia:red ex proxima at^ turbidiore natura. Argumen/ 
tum euidens eft q> oia a fuperiore exio decidentia obliquos habeant iftusrhxc autem qux uocanf ter/ 
rena re<5los,Sed quia ex propriore materia cadunt ideo creduntur e terra exireiquoniam ex repulfu nui 
}a uefligfa edant:cum fit il Ia ratio non inferni iStas fed aduerfi ; SatUrni ea a fydere proficifei fubtiliter 
illa confedlati putant:ficut cremantia a Martis,QuaIiter cum uulfcinii oppidum thufeorum opulenrif 
fimum totumconcrematurnefl fulmine. Vocant &famih'aria in totam uitam fatidicaiqux primaft/ 
unr familiam fua m cuique indepto.Cxrerum exiflimant non ultra decem annos portendere priuatar 
prxterq hxc qux matrimon io primo fadia auc natali die • Publica non ultra tricefimum annum :prx/ 
terq in deduiilione oppidorum. 

De fulminibus euocandis. CA. LV. 

Xtat annalium memona facris quibufdam 8C precationibus uel cogi fulmina uel impetrari* 
e Vetus fama efl heteurix impetratum uulfinis urbe & agrisdepopulatisrfubeunte monfiro 
quod uocauere Oltamxuocatum 8C a Porlena fuo rege 6C ante eum a Numa fepius hoc fadii/ 
tarum in primoannaIiumruorumtradit*L»Pifograuis audor. Quod imitatum parum rite Tullum 
Hollilium i(5tufu1minf.Lucofque&ata56£racrahabemus:interquxflaroresdf tonantes feretrios 
elicium quo^ accepimus iouem*Vana in hoc uitx fententia di pro cuiuflibet animo.lmperari naturae 
audacis e(f credere:nec minus habetis beneficiis abrogare uiresiquando in fulgurum quoque inrerpre/ 
tatione eo profecit feientiamt uentura alia finito die prxcinat:& an peremptura fint fatum :aut apertu/ 
ra potius alia fata qux lateanttintiumcrabilius in utroque publicis priuatifque experimentis * Quam/ 
obrem lint ilfa (ut rerum naturx libuiQaltis certaraliis dubiaialiis probataialiis damnanda«Nos extera 
quxfuniin his memorabtiianonomittemus* 

Catholica fulgurum. CA» LVL 

VIgetrum prius cerni q tonitrum audiri cum fimul fiant certu cft.Nec miiii quoniam lux fo/ 
f nitu uelocior.ldfum aut fonitujn cogruere ita modulante namra*Sed fonitum profeifh efle 
fuIminis;no illaci.etianum rpiriiu ociore fulmineudeo quati prius omne Si afflariqpcuti: nec 
queq tangi qui prior uiderit fui men:aut tonitrua audien t«Leua ^fpera exi{limanir.quoniam ieua^r/ 
re mundi ortus eft.Nec tamaduentuslpedfaturqreditusifiueabiiSurefiliat ignis:fiue opere confedto 
aut igne confumpto fpiritus remeeldn xvi.partes cxlum in eo refpedlu diuiTere tuibV Prima efta fepte/ 
trionibus ad xquinoaialem exortu m.Secuda ad meridiem.Tertia ad xquinodfialem occafum* Quar 
ca optiner quod reliquum eff ab occafu ad fcptenmones.Has i quaternas iterum diuifere parcesxx qui 
bus odo ab exortu finiftras:totidcm e cdtracio appellauere dextras.Ex iis maxime dira qux per fepte/ 
trionesoccarumatringunttltaqueperplurimum refert unde uencrint fulmina 6£quo conceflerint. 
Optimum ert in exortiuas redirepartes.Ideo cum a prima exIi parte uenerint;d£ in eandem concefe/ 
rincfummafodicitasportcnditur.Quale Syllxdidatorioftentumdatam accipimusiCxtera ipfius 
mundi portione minus profpera aut diratQuxdam fulgura enunriarenon putant &s:nec audire:praD' 
rerq fi hofpiti indicentur aut parentuMagna obieruationis huius uanitas tada lunionis xde romxde 
prehenfa e(f Scauro cofule qui mox princeps fuit*Nodu magis q i terdiu fine tonitribus fulgurat. Vnii 
animal hom inera non femper extinguitxxtera iIlico:hunc uidclicet natura tribuente honorem ; cum 
tot beluxuinbusprxfenc «Omnia contrarias incubant parces. Homo nili conuertatur ui perculTus 
non expirar.Suerne idi concidunr.Vigilans idus conuiuentibus oculis dormiens patentibus reperimr» 
Hominem ita exanimatum cremari fas non eflxondi terra religio tradidir«Nullum animal nili exani 
matum fuImineaccenditur.Vulnera fulminitorum frigidiora reliquo corpore funt* 

Qux non feriantur fulmine» CA» LVIf, 

X iis qux terra gignuntur lauri frutice no icit*Non unq altius quin^ pedibus delcendic in ter 
e ram . Ideo pautdi altiores fpecus tutiflimos putant : auc tabernacula pellibus beluarum quas 
uitulos marinos appellantiquoniam hoc folum animal ex marinis non percutiat : ficut nec c 
uolucribus aquilamrqux ob hoc armiger huius txii fingitur in italia inter rerraanamSC xde Fetonix 
turres bcllicis temporibus defietefierhquianon nullx earum funt fulmine dirutx. 

Depdigfofis pluuiis lade & fanguine carne ferro lana lateribus coadis CA. LVIIT» 

p Rxter hxc inferiore cxlo relatum in monumenta eft lade fid fanguine pIuaine.M» Acilia. C. 

Porrio confiEt fepe alias carne»ficuc.L«VoIunio Setuio Sulpitio conl^x^ ca non perpueeuiP 





SECVNDVS 

fe quod non dinpm'nentaue$Jtem ferro in lucanis anno antequamtM.Cra0ii$ a parthfs interemptus 
efliomnefquecumeolucanimilitesiquorum magnus numerus in exctcim erat* Effigies quae plurac 
fpongtarum fere fimilis fuit. Arufpicescauenda praemonuerunt fuperna uuInera*L* Autem Paulo C* 
Marcelioconfilanapluitcircacaffellumcarinanumnuxta quod poft annum T* Annius Milooccifus 
cft.Eodem caufam dicente lateribus co<3is pluiile in eius anni adta relatum eft* 

De crepitu armorum & tubarum de caelo audito* CA. LIX, 

Rmorum crepitus 6C tubae fonitus auditus e caelo cimbricis bellis accepimusxrebrom & pn> 
a us fli poff ea.Teri io ucro confulatu Martii ab amerinis tudertibus ipeAata arma caeTeftia ab 

orru occafuque inter feconcurretia puIfisqu*aboccafuerant*Ipfum acderec*elum minime 
mirum eft,Etfepius uifum maiore ui ignis nubibus correptis. 

De lapidibus e caelo cadentibus. CA. LX, 

Elebrantgraeci Anaxagoram Clazomenium ol^mpiadis fcptuagefimaeodlauae fecundo anno 
C predixifle caelcftium litterarum fcientia quibus diebus faxum cafurum effer e fole * Idque fa/ 
(Sum interdia in thracia: parte ad egos flumeniQui etiam Iapis nunc offenditur magnitudi< 
ne uehiculi colore aduftoicom ete quo^ illis noflibus flagrantc.Quod fi quis praediiSum credaufimul 
fateatur necefle eff maioris miraculi diuimratem fuiffe Anaxagorac;folui^ rerum naturae intelleftutn 
& confundi omnia fi aut ipfefol Iapis effe;aut ung lapidem in eo fuifle credatur. Decidere tamen cre/ 
bro non erit dubiumtinabidigymnafio ex ea caufa colitur hodieque modicus quidam :fed quem in 
medio terrarum cafurum idem Anaxagoras prxdixifle narratur, Colitur & Calandriae : quae potidea 
uocitata eff ob id deduiSa. Egoipfe uidi in uocontiorum agro pauloante delatum* 

De atcu caeleffi* CA, LXI.^ 

Reus notamus extra miraculum frequentes:Si extra offetum.Nam nec pluuios quidem aut 
a ferenos dies cum fide portendunt.Manifcflum eff radium folis fmiflum cauae nubi repulfa 

acie in folcm fringiicoioru^ uarietate mixtura nubium aeris igniuquc fieri.Certe nifi fole ad 
uerfo non fiiinnnec ung nifi dimidia circuli formainec nodu.Quaiiis Ariffotilcs prodat aliquando 
fumiquod tamen fatetur idem non nifi tricefima luna pofla.Fiunt autem hyerac maxime ab arqui no 
<Sio autumnali die decrefccnte.Quo rurfus crefeeme ab ^quinotSio uerno non exiftunt; nec circa fol/ 
ftitium longiffimis diebusrbruma uerohoc eff breuiflimis diebus frcquenterjdcm fubliracs humili 
fblerhumilefgt fublimi :& minores occidente uel oriente;fed in lacitudinem diffufuMendieexiles : ue/ 
rum ambitus maioris. Aeffatcucro per meridiem non cernumur.Poff autumni aequinoiSium qua/” 
cunque hora.Nec ung plures fimul g duo* Caftera eiufdem natura non multis dubia effe uideo. 

Degrandine:niue:pruina;nebula:rore. CA* LXIL 

Randincm coglaciato hymbregigniiSi niuem eodem humore molluis coaiSo,Pruinam au/ 
g tem ex rore ge!ido*Per hyemem niues cadere non grandinesnpfar^ grandines inrer diu fa^i/ 

us g nocSuidi multo celerius refolui qniues,Nebulam necaeftate nec maximo frigore exiffe/ 

I re.Rores ne$ geluineqs ardotibusineqi uentisinec nifi ferena noiSe.Gelando liquorem minui: foluta/ 

I queglacie non eundem inucniri modum. De Nubium Imaginibus. CA. LXIlf, 

' Arietares colorum figurarum que in nubibus cerni proutadmixtus ignis fuperetautuincaf: 

u DePropietatibusC*IiIn Locis, CA» LXlllI. 

Raeterca quafda proprietates caeli quibufdam locis effe.Rofcitas affate africac no(Ses:In italia 
p locris di. lacu uelino nullo non die apparere arquus.Rhodi Bc fyracufis nunq tanta nubila ob 
dua;ut non aliqua hora fol cernaf.Qualia aptius fuis referenf in locis.Haec fint difta deaere. 
De Natura Terrae CA» LXV, 

Equitur terra cui uni rerum naturs partium eximia propter merita cognome ididimus ma 
r ternae ueneratioiStSic hoiu m illa ur cslum dei:quae nos nafeentes excipinnatos alirifemelque 

editos 1 u ffinet fera p:nouifli m e com plexa grem io iam a reliqua natura abdicatosnum maxi 
meutmateroperiens:nuIIo magis facramentog quonos quo^ facrosfacit:etiam monumenta ac nm 
ios gerens.nomen$ prorogans noftrum :& mem oriam extendens c5tra breuitatem aeuuCuius nume 
ultimum iam nonnullis imprecamurratigraueitangnefciamus hanc effefolamiquae nunq irafcatuc 
hominuAqusefubeuntin hymbrestrigelcuncin grandines:tumercuntinfludlus:praccipitanmrintoc 
rentes* Aer denfatur nubibus:furit procellis.At haec benigna:mitis:indulgens:ufuf^ mortalium fera/ 

I per ancillaiquae coaiffa generattquac fponte funditur.quos odores faporelif fquos fuccosfquos ta£lusf 

( quos coloresfg bona fide creditum reddit foenus^quK noftri caufa alit ^Peftifera enim animantia uita 
I li fpiritu habente culpam necefle eff illi fem inata excipere:& genita fuffineretSed in malis gencratium 

i noxa efttilla ferpentem homine percuflb non recipit amplius : poenalqueetia inertium nomineexigit, 

I Illa metiicasfundith$rbas:S:femperhominiparturit.Quin 3iuenenanoftrimiferta inftitoiflecrc/ 

I di poteft . ne in ted io uirae dir^ famis mors terrae m eritis alieniflima lenra nos confumeret tabe : ne la/ 

i cerum corpus abrupta difpei gerem:ne laquei torqueret poena praepofferaiindufo fpiritu cui quaerere/ 

i tur exitus : Ne in profundo quaefi ta morte fepui tura fabulo fieret : ne feri cruciatus feinderet corpus, 
j Ita eff : miferta genuit id : Cuius facillimo haurtu illibato corpore Si cum toto fanguine cxtinguere/ 

I mur nullo labore fitientibus fimiles: Quo taliter defunflos non uolucrcs non ferae attingerent: te r>' 

I rxque feruaretur qui fibi ipfe perifler.Et ut uerura fateamur terra nobis malorum remedium genuit: 



I 



LTBER 

nosjltuciiiitrtfecimas ucttcnum.Nos enim & ferro quo carere nonpoflumasfimili modo utimur. 
Nec tamen quereremur merito:eriam fi maleficii cauiaarruIiflet.Aducrfus unam quippe nature par 
tem ingrati fumus;quafi quae non addelitias quafqucnon ad contumelias feruiathominuln maria ia/ 
cirurrut freta 3dmi[ramus:daicuraquis;frero:Iigno:igne:lapide:fruge omnibus cruciatur horis :mul/ 
toque plus ut deliriis qut alimentis noftris famuleturdlla tamen qua; fumma pariatu narque extrema 
cute tolorabilia uideantur.Penerramus in uifcera auriargenti^ uenas:& aeris ac plumbi metalla fodi/ 
cntcstGemmas etiam 5C quofdam paruulos quaerimus lapides ferobibus in profundum atSis. Vilcera 
eius extra himus:ut dygito gefterur gem ma quam pctimus.Quot manus atteruntur : Vt unus niteat 
articuIis.Si ulli eflentunfernuam profefto illos auaritiae atque luxuriae cuniculi refodiflent : Et mira/ 
mur {i eadem ad noxam genuit aliqua.Ferae enim credo cullodiunt illam :arcentque fkcrilegas manus. 
Nonne inter ferpenrcs foainius^Et uenas auri traflamuscum ueneni radicibus;'PIac3tiore tamen dea 
utimur ob hoc:gi Qmnes hi opulentiae exitus ad fcelera cedefquedi bella tendunt : quaeque fanguine 
noftro irrigamus infcpultis oliibus regimus,Quibus tamen uelut exprobato furore randem ipfa feob 
ducit:df fcelera q uoque mortalium occultat. Inter crimina ingrati animi 6C hoc dixerim g> naturam 
cius ignoramus. De Forma Terrae» CA. LXVl. 

St autem figura prima de qua colenfus iudicat.Orbem cerre dicimus terrae globam ; quem 
e uertfcibus icludi faremur.Neque enim abfoluri orbis eft forma in tanra montium excelfitare 

tanta camporum pianicie:fed cuius amplexus fi cufia linearum comprehendatur ambituifT 
guram abfoluri orbis efficiar.ld quod ipfa rerum narurx cogit ratioinoeiTdem caufis quas attulimus 
in c;elo.Namque in illo caua in feconuexitas uerginSC cardini fuo hoccfttcrrsrundi^incumbir.Haec 
ut folida at que conferta affurgit inrumcfccnti fmiilis:extraqueprotenditur.Mundus in centrum uer' 
git. At terra exir a cemronm menfum eius globum in formam orbis alTidua circa eam mundi uolubi/ 
litate cogente» De Antipodibus An Sinr, CA. LXVII. 

Ngens h ic pugna litterarum cotraque uulgi opinionem circufundi terrx homines undi^ co 
i uerfifque intec fe pedibus ftare:& cunft is fimilem efle carii uerticem :ac firaili modo ex quacu 

que parte mediam calcaritillo quaerente cur non decidant contra firigjiitanq non 6£ ratio prx/ 
flo fi r.V t nos non deridere miretur ill i,lnterucnit fenrentia quis indocili probabilis turbae iaequali glo 
bo:5d fi fit figura pinex nucis nihilominus terram undique incoli * Sed quid hoc refert alio miraculo 
exorientef Pendere iplam ac non cadere nobifeum ceu fpiritus uis mundo praelertira indufi dubium 
fit:an poffir cadere natura repugnante di quo cadat neganre,Nam ficut ignium fedes noeff nifi inigni/ 
busiaquarum nifi in aqutsifpintus n ifi in ipiritu :ira terrx arcentibus cunctis nifi in fe locus no cft.GIo/ 
bum tamen efi'ici mi^ eft in tanta planitie maris capo^.Cui fententix adeft Dicxarchus uir in primis 
erudirusiregum cura permenfus montesiex quibus altilllmum f didit Pelion.M»cc«I.paniium rone p 
pendiculi nullam efle eam portione uniuerfe rotunditatis colligcns,Mrhi incerta hxccoietffatio uidet 
Haud ignoro quofdam alpium uertices longo traftu necbreuioie quiquagita mtlibus pafluum aflur 
gcre.Sed uulgo maxime hxc pugna eflTicoadamin uerticeaqua^ quoque figura credere cogaf. At q 
non aliud in rc^ natura afpedu mantfeffius.Na^ dependentes ubi^ guttx paruis glofantur orbibus» 
Et puluert illatae frondium^ lanugini impoOtae abfoluta rotunditate cernunrur.Br in poculis repleris 
media maxime tument.Quapropter rubtjlitare humoris mollitia^ in le refidente rone facilius q uifli 
deprehcndunt.Id 9 etia magis mirum in poculis lepletisaddito humore minimo circumfluere quod 
fuperfir.Contra euenire ponderibus addihs ad uicenos fxpe denarios.Scilicct quia itus recepta reliquo 
rem in uerticem atrolantiut cumulo eminente infufa dilabanf .Eadem eft ca propter quam e nauibus 
terra no ccrnatur:e nauium malis confpicua. At procul recidente nauigio fi quid quod fulgeat relige/ 
turmmali cacumine:paulatimdercendereuidcatun6Cpoflremooccultetur»Deni^occeanas que fa/ 
temur ultimu qua non alia figu ra cohaerercnatq; non decideretmullo ultra margine fcludencenpfum 
id ad miraculum redit:quo nam modo etiam fi globetur extremum non decidat mare.Contra quod 
ocfinr plana maria;6C qua uidentur figura non polTe id acridere magno fui gaudio magnaque gloria 
inueniores grxei docent fubtiIitategeametnca»Namquecumefublimiin inferiora aquxferantur;5C 
fit hxc nam ra earum confelTarnec quifq dubiret in littore ullo acceflifle eas:q longifllme deuexitas paf 
la fiKproculdubio apparere quo quid humilius fit propius centro efle rerrxiomnefj lineas qux emit/ 
tanmr ex eo ad proximas aquas breuiores fieri q qux ad extremum marea primis aquis ; Ergo rotat 
omnique ex parte aquas uergerein centrum ;ideo^ non deridereiquoniam in interiora nitanri Quod 
quidem & ira formafle artifex nam ra credi debetmt cum terra arida Qi Occa coflare per fe ac fine humo 
re non pofl*ef;nec rurfus flare aqua nifi fuftinente terra mutuo amplexu mngercntur.Hac Cnus pande/ 
teilla uero permanente totam intta:extra;fupra:uenis ut uinculis dtfcurrentibusiatque etiam m fum/ 
mis iugis erumpente.Quo fpiritu adta & terrx pondere exprefla fiphonum modo emicat : titumque 
apericuio decidendi abelhut in fummaquxque&^altilTimaexiliauQua ratione manifellum eft qua * 
re tot flum inum quotidiano acceftii maria non crefcanc. 

Quomodo Aqua Sit Terrx Innexa* CA. LXVIU» 

c St igimr in toto fuo globo tellus m edio ambuftu prxeindU circuflao raarimec argumentis; 

hoc inueftigandum:fed iam experimentis cognimm. 

De Nauigatione Maris Et Fluminum. CA* LXIX* 



SECvmvs 

Gadibus coIumniTque Herculis hirpanix &galliarum circuita totushodienauigatur occi' 

9 dens.Septetnonalis uero occcanus maiore cx parte nauigarus eft aufprdis Diui Augufti ger/ 
maniam daflecircuue£ta ad Cimbrorum promontorium;&inde immenfo mari profpedo: 

‘ aut fama cognitoiad lythicam plagam di humore nimio rigentia,Propterquod minime uerifimile eft 
illic maria deficcreiubi uis humoris fuperetjuxta uero ab ortu ca; indico mari fub eodem lydere pars 
fota uergens in carpium mare pernauigara eftmacedonum armis Seleucho ar^ Anthioco regnanti/ 
busiqux feleuchida atqi anthiochida ab ipOs appellari uoIuerctOrca cafpium quogi multa occeani Iit<' 
fora explorataiparuoqi brcuis q totus hinc aut tllicfeptemtrio eremigatus, i^ttameconiecrurae locum 
fit quo^ in non reliquam ingens argumentum paludis maeoticaeifiue ea illius occeani finus eft:ut mul 
tos aduerto credidifieifiue augufto unu difcreti reftagnatio. Alio latere Gadium ab eode ocddente ma 
gna pars meridiani finus ambitu mauritanixnauigamrhodie.Maiorem quidem eius partem &orien 
ris uiiflorie Magni Alexandri luftrauere ufque in arabicum finum.In quo res gerenie.OCatfarae Augu 
fti filio (Tgna nauium ex hifpanienfibus naufragiis ferunturagnita.Et Hano Orrhaginis potentia no/ 
rcme circuucdtus a gradibus ad finem arabie nauigationem eam prodidit fcrfprotSicutad extera Euro 
pe nofcenda miilus eode tepore Himilco.Prxterea nepos Cornelius auiftor eil Hudoxum quedam fua 
Ktate cumLathyrum regem fugeret arabico finu egreiTum gadcs ufq? peruetftu.Multoqi anteeil Coe/ 
lius Antipater uidiiTe fe qu i naiiigaiTec ex hifpania in aeth iopiam comcrtii gratia. Ide nepos dc feptctrio 
nali circuitu tradir.Q«MetelIo Celeri.O Africani in confulacu coilegs fed tum galliat procofuli indos a 
regefueutorum dono datostqui ex india comcrtii caufanauiganres tempeftanbus elTentin germania 
abrepti. Sic maria circufufa undi® diuiduo globo partem orbis auferunt nobismec inde huc nec hinc 
illo peruio traiftu,Quae contemplatio apta detegenda mortalium uanitati pofccrc uidemrtut totu hoc 
qcquid eft in quo fingulis-nihil fatis eft ceu fubiedum oculis quantum fit oftendamt 

Quat Portio Terrse Habitetur, CA. LXX. 

Am primum in dimidio computari mihiuidef canq nulla portio ipfi decedat occeanoiquiro 
i to circundatus medio:6i om nes caeteras fundens recipienf^ aquas : 6C quicquid exit in nubes 

ac fy dera ipfa tot & tante magnitudinis pafcens. Quo tandem amplitudinis fpacio terra cre/ 
ditur habitaridm proba di infinita debet ee tam uafta; mol<s pofienic,Adde q> ex relicto fpatio plus ab/ 
ftulit caelum.Nam cum fint eius quin® partes:quasuocantzonas:infefto rigore di aeterno premitur 
gelu omnem quicquid eft fubiectum duabus extremis utrin® orca uerticesihunc qui feptemtrion uo 
catuneu® qui aduerfus illi auftrinus appellatur, Perpetua caligo utrobi®££ aliena molliorum lydcru 
afpe^u maligna ac pruina tantum albicans,Lux uero media terrarum qua folis orbita eftexufta ftam/ 
mis di cremata quo minus uapore torretur.Circa quam du^ tantum inter fe exuftam di rigentes tem 
perantur.Hae® ipfac inter fe non peruiae propter incendium fydensjta terrae tres partes abftulit calu, 
Occeani rapina in incerto eft,Sed di relifta nobis una porno haud fcio an etiam in maiore dano fit » Ide 
fiquidem occeanus infufus in multos (ut dicem us)finus adeo uicinoacceflu interna maria allatrattur 
centum quindecim milibus paiTuum arabicus finus diftet ab aegypiio raari.Carpius uero.ccdxxv*mi/ 
libus a poticoildem interfufus intrat per tot mana quibusafncam eucopam afiam® dirpartir, Quan/ 
tum terrarum occupet coputeturetianuncmenfura tot fluminum tantarum paliudium, Addatur 
lacus di ftagna.Iam elata in caelum ardua afpeiftu quo® iugajam filuae uallef® praerupte di folitudi/ 
nes mille caulis defertadetrahantur,Hae totportiones terra; immo uero urpTures tradidere mundi 
pundlusme® enim eft aliud terra uniuerfa.hatc eft materia gloriae noftrae:hxcfedes;hic honores geri/ 
mus:hicexercemus;iniperia:hicopescuplmus:hictumuItuaturhumanugenus;hicinftauramus bel/ 
la etiam ciuiliaimutuis caedibus laxiorem facim us terram , Et ut publicos gentium furores trafea : haec 
in qua conterminos pelIimus;furto® uicim cefpitem noftro folo aftodimusiut qui latiftime rura meta 
tus fueritiul era® famam exegerit accolas quota terrarum parte gaudeatiuel cum ad menfuram auari/ 
tiae fuae propagauetit quam tandem portionem defuniftus eius optineat, 

Mediam efTe mundi terram* CA, LXXF» 

Ediam eflemundi totius terram haud dubiis conftetargumentistredclariftimcaeqnoiliipa/ 
m rtbus horis, Nam fi in medio elfenaequales dies nodef® habere non pofte deprehenderunt. 

&Oioptra;:queueI maxime id confirmanncum atquinoiftialt tempore ex eadem linea ortus 
occafufque cernatur : dCfoIftitialtsexottuspecfuamlineam brumaiifqueoccafus,,Qux acaderenul/ 

10 modo poftentinin in centro fita elTer, 

De fyderum inxqualitate;5( de edipfi;6( ubi 8i quare, CA. LXXII. 

Res autem circuli fupradifhs sonis implexi inxqualitates temporum diftinguut*Solftitialis 
C a parte figniferi exccirifiim a nobis ad fepietricnakm plagam uerfus. Contra® ad alium pold 

br umalis.ltcm medio am bitu figniferi or bis icedens requiuinoiftialis. Reliquorum qua; mi/ 
ramur caufa in ipfius terra; figura eft:quam globo fimilcm Si cum eaaquas iifdem imelligif argumc/ 
tis,Sic,n.fit haud dubie ut nobis fepteti ionalis plage lydera nunq occidantteotra meridiana; nunquam 
onant,Rurfuf® h^c ab illis non cernan tur attollente fe contra medios uifus terram globo, Septetrio/ 
nes no cernit troglody tice Si cofinis aegyptus,Nec canopu italiaiSi qua uocat bcrenices crine. Item qua 
fubDiuo Auguuocognomiauere Caeiaris thrononiinfignis ibi ftellatadeo® maifcnoafiitrgesfaftigio 
incuruaf: ut canopus quaitam fece partem figni unius fupra terram eminere Alexandiix intucnnbus 



LIBER 

ufdeaf.Ea Jcm a rhodo tmd quodamodo ipram ftringerejn ponto omnino no ccrnaturmbimaximc 
fabIimisfcpKtrio.Idca rhodoabrcondifimagif^ alexadnsedn arabia nouebri menfcpnma uigilia oc/ 
cultusdecuda fe oflendiuln mcroe folftttio uefperi pauhfper apjparenpauaT^ ante exortum ardturi dic 
bus pariter cu die cerni£*Nauigantium haec maximecurfus deprehedut in alia aduerib;in alia j>no ma^ 
ri;fubito 5 confpicuis at^ ut e freto emwgeribus quae in anfractu pilx latuere fyderibiis.Ne^,n.(u t df 
xere aliquij mundus hic polo exceifiore fe attollitrut undi^ non cernanf haec iydera» Verum h^ec cadc 
quibufi^ proximis rublimioracreduntur:eadem^demerl3 longinquis«Vt^ nunc (ubiimis in detectu 
pofiris uidemr hicuertex:fic in illam terrae deuexitatem tranfgreffis tlla fe attollut refidettbus quar hic 
excelfa fuerant:quod nili in figura pilee accidere non poQet, Ideo^ defectus folis ac Iun£ uefptinos orie 
tis incolae non fentiuntmec matutinos ad occafum habitarestmendianos uero raepius«Nobi Ji apud ara ' 
biam magni Alexandri ultoria lunadefecifle nodis fecunda hora prodita eft.Eadem^in Sicilia exori 
ensrSoiis defedum VipfanodCfonreioconrtqui fuereante paucos annos fadum pridie chalend.maias, 
cimpania hora diei inter feptimam&odauamfenfir.CorbuIo dux in armenia inter horam dici dccv 
mam undecimam prodidit uifum circuitu globi aha aliis detegente 8£ occultante. Quod fi plana cct 
terra fimul omnia apparerent cuncrisinodef^ non fierent inxqlesmeq^ aliis q in medio fitis paria duo^ 
decim horarum interualla cernerenmnquae nunc non in omni parce iimtli modo congruunt. 

Quae ratio diurnee lucis in terris. C A. LXXIII, 

Deo ne nox diefcp quamuis eadem toto orbi fimul eft opppofiru globi nodem aut am bitu d i 
1 em afferente.Multis hoc cognitum experimentis. In africa hifpantaqt rurrmm Hannibalis. In 

afia uero propter piraticos terrores fimili fpecularu praefidio cxcitaroiin qs praenuriatos ignes 
fexta horadieiaccenfosfacpe compertum eftttertia nodis atergoultimisuifos.Eiufdem Alexandri cur 
for Philonides ex ficyonead elin mille 8C ducenta ftadia noucm diei cofecit horis. Indeq; quauis dediui 
itinere tertia nodis hora remenruseIlfacpius.C3ufa^ eunti cum fole icereraneundcm^ remeas obui^ 
um cotrario praeuertebar occurfu.Qua de caufa ad occafum nauigantes quauis breuiHimo die uincunt 
rpatianodurnaenauigarionisutfolemiprumcomirantes. i 

Gnomica de eadem re horologio primo. CA. LXXIIII, 

Afa^ horofeopa non ubiqi eidem funt ufui irecetis ftadiis aut logilllmc etia qngetis mutanti>f 
u bus lemet umbris*So]is ica^ umbilici quem gnomonem appellant umbra in Hgypro men^ 

diano tempore equinodii die paulo plus q dimidiam gnomonis mefiiram efficit. In urbe Ro 
ma nona pars gnomonis deeit umbre.ln oppido Ancona fuperefl quinta.xxx.In parte Italiae que Vene 
tia appellatur cifdem horis umbra gnomoni par fit. Vbi& quando null* umbrae. CA. LXXV. 

Imiliraodo tradunt in lyene oppido quod eflfupra alexandriamquin^ milibus fiadiorutn 
f folfiitit die medio nulla umbram iaciiPuteum^ eius experimeti gratia fadum totum iliumi^ 

nari.Ex quo apparere folem illi loco fuprauerncem eiTcqderiain india fuprafiumen hyfpa'' 
fin fieri tempore eodem Qneficritus fcripfit, Cofiat^ in berenice urbe troglodytagt 6C inde ftadiis quat 
tuor milibus odingentts,xx.eadem gentem Ptolemaide oppido quod in margine rubri maris ad prri 
mos elephantorum uenatm conditum eft. Hoc idem ante folftiriu quadrigenis quinis diebus totide^ 
poftea fieriidC per eos nonaginta dies in meridie umbras iaci.Rurfus in meroe infula qu£ eft capurgen 
tis aethiopum quin^ milibus ftadiorum & fyenein amne nilo habitatur bis anno abrumi.umbras Iblc 
duodeaicefimam tauri partem Si quartadccimam Iconis obtinente.In india gente oretu mons eft m a<f 
leus nomineiiuxraqueumbrteaeftate in auftrumihyemead fcptetnonem iaciuntur . Quidecim tantii 
tioftibus ibi apparet feptetrio,In eade india pataiis celeberrimo portu fol dexter oritur^mbree in me/ 
ridiem cadunr.Septerrionera ibi Alexandro raorateannoramm prima tantu noiftis parte arpiciOnefi/ 
critus dux eius fcriprit*Quibus in locis in die umbrae non fint reptetrionem non confpiciiSi ea loca ap 
pcllariafciainec oras dinumerari ibi, Vbi bis anno umbraeiSi ubi in contrarium, CA, LXXVl* 

e T in rota troglodytice umbras bifquadragintaquin^ diebus in anno Eratoftenes in cotrariii 

cadere prodidit. Vbi longiflimus diesiSC ubi brcuiflimus, CA. LXXVII» 

Ic fit ut uario lucis incremento in meroe longilTiimus dies.xii.horas equinoiftiales 3C otfto par/ 
r tes unius horx colligat. A lexandiia: uero.xiiii.horas.ln Icalia.xv.ln britania.xvti,ubi sftar^la 

eidae noAes haud dubie repromittat id : quod cogit ratio credi.Solftirialibus diebus accedens 
re fole propius uerticem mundi angufto lucis ambitu fubiedlo terrae connnuos dies haberi fenis m en/ 
fibusmodlel^ ediucrfo ad brunam rcmoto,Quot fieri in infula tyle pythias mafliliefis fcripfit : fex die 
ru m nauigarione in feptetrionem a britania diftante.Quidam uero i Noma quae diftat a Omalduno 
bntaniae oppido circiter ducentis milibus affirmant. 

Itemdehorogolio, CA. LXXVIIL 

u Mbrarum hancrationem 8C quam uocant gnomonice inuenit Anaximenes milefius Anaxi/ 

mandri de quo diximus 6C Taletis difcipulus : pi imufqj horologium quod appellant fcioteri/ 
conlacedemoneoftendit. Quomodo dies obferuentur. CA. LXXIX* 

Pfum diem alii aliter obferuauere. Babyllonii inter duos folis exortus * Athenienfes inter du/ 
i os occafus.Vmbri a meridie in meridiem .Vulgus omnea luce ad tenebras.Sacerdotes roma/ 

ni dC qui diem diffinierc ciuilemiitem xgyptii & Hipparchus a media nocfte I mediam, Mino/ 
ra autem interualla efic lucis inter ortus folis iuxta folftiria q equinoiftia apparet : quia pofitio fignifert 



SECVNDVS 

circa media Tui obliquior eRtiuxta folffitium uero rciSlior. 

DifferentiJtgentium & ratio. CA, LXXX^. 

On texenda funt his cae'cftibus nexa caufis.Nam» aethiopas oicini (yderis uapore torrernacfu 
C 01 n^fi miles gigni: barba d^capillouibraro non cudubium.Etaduerfaplaganiundiatgi gla/' 
ciali candida cute elTe gentes flauisjamiflas crinibus, Truces uero excxli rigore has & illas mo 
bifitates habentes,Ipforum$ crinium argumcto illis in fupera fucciim reuocari natura uaporis. His in 
inferas parces depelli humore deciduo.Hicgraues fcrasnllicuanas effigiesanimalium prouenire&ma 
xtme alimmnSf i multas figuras gigni uolucres»Corporum autem proceritatem utrobi^ ; illic ignium 
nifuihic humoris altmento.Medio uero terr* falubris utringi mixtura:fertilisad omnia rra<51us:modt 
cus corporum habitus.Magna 8C in colore temperies. Ritus moliesilenfus liquidus : ingeniafGecunda: 
toriu% natu rae capacia*! ifdem i m pei ia qua: nunq excim ts gentibus fuerint:ficut ne ille quidem his pa/ 
ruerint auulfx ac pro immanitate naturae urgentis illas rolicariae* 

Demomterrx. ^ CA. LXXXI, 

Abyloniojf placita motus terrae hiatufgj & caetera oia ut ryderum cxiRimant fieri. Sed illoru 
b trium quibus fulmina ailignant.Fieri autem haec meantium cu foleautcogruentiu; & maxi<' 

me circa quadrara mundi, Praeclara quxda efle 8C imorralis i eo(fi credimus) diuitias perhibe 
tur Anaximadro milelio phyrco:que ferunt lacedcmonfis praedixifle:ut urbem ac tefta cuRodiret.In/ 
0arc,n.motu terrx.Er tum urbs tota eoge corruic.Et taygeti moris magna pars ad forma puppis emi/ 
tiens abrupta clade inHiper ea ruina preflic. Perhibetur & Pherecydis Pyihagorx dodforis alia coledta/ 
rioiicd & illa diuina.Hau0u aquae e puteo praefenfifle ac praedixiiTe ibi terra: morum.Quaefi ucra funt 
orum a deo tandem uideri poffunt tales di0are dum uiuantfEt hxc quidem arbitrio cumfqt exillitna 
da rclinquarur, Ventos iti caufa efle non dubium reor,Ne^.n,unq mtirmircunt terrx nifi fopiro mari: 
caeloi^ adeo criquillo ut uolatus auium non pendeant fubtrado omni Ipiritu q uehirtnec unq nifi po0 
uentos codiros,f,in uenas& aucrnas eius occulto afHaru.Ne^ aliud e i terra tremor q in nube ronittua 
Nec hiatus aliudiqcum fulmen eru mpit induforpirituIudtantes;5c ad l.bertatem exire ntrente. 

De tcrrxh laribus. CA. LXXXIft 

Arie ita$ quatitur:6i mira edutur opera:aIibi pro0ratis moenibusialibi hiatu picfundo hau/ 
u 0is:alibiege0is moltbusialibi emiHisamnibusmonunqetiam ignibus calidis uefontibus:ali/ 
bi aduerfo fluminum curfu.Prxcedit uero comitaturgi terribilis fonusralias murmur fimili/ 
us mugitibus autclamonhumanoarmorum uepulfannum fragori:p:o qualitate maierix exapictis 
formaqiucicauernarum uelcumcult : perquem meat exilius graflante in anguflo eodem raucoiinrc/ 
curuis refuitanteiin duns feruenreiin humidis fluduante 6c flagnantibus. Item feruente contra foltda. 
Iraqt 8C fine motu Ikpe editur fonusmecfimplici modo quatitur unq:fed tremit uibrata . Hiatus uero 
alias remanet oflendensquxforbumalias occultat ore compreflbiRurfufij ita iduflofolo urnullaue/ 
ftigiaextet urbibus plerum qideuoratis agrorumm tradlu hauflo,Mantima autem maximequatiun/ 
cur.nec monrofa tali modo carent.Exploratum ett mihi alpes apeninas faepius trcmififle. Ecaurumno 
acuere terrx crebrius mouenmnficut fiunt fulmina.IdeogalliaEdiatgvptusminimequatiunfiquonf/ 
am hic reflans caufa obflani II ichyemtsjtem noAufspiusqinterdiu.Maximiaurem futuri fignamo/ 
tus eviftant hi marutini uefperrtmgirred propinqua lucccreori.Interdiu aurem circa meridiem fiunt:& 
folis lunceq? defeftuiquoniam tempeftates tunc fopiurur. Prxeipue uero cum fequitur hymbre seflus 
hymbrefue aedum. Signamotusfuturi. CA. LXXXIII. 

Auigantes uero (entiunt non dubia conieduraifine flatu intumefcenre fluflu fubitoiaut qua/ 
n tiente i£li,Intremunt uero & in nauibus pofita aeque q in edificiistcrcpituqi pnuntianr . Quin 

6i uolucres non impauidex fedenr.Eft 6i in crelo fignum ipraeceditqi motu futuro aut iterdiu 
aut paulo pofl occafum fereno ceu tenuis lineae nubis *n longum porcedfae rpatium.Efl 8i in puteis tur 
bidioraqua:nec fine odoris tedio. 

Auxilia contra motus futuros. CA* LXXXHII. 

Icut Siiifdcm eftremedium:quale cloacae crebri rpecuspraeber.Praeconceptum enimfpiri/ 
f cum exhalarmquod in certis notatu roppidisrquce minus quatiuntur crebris ad purgandam 

eluuiem cunicuIiscauara.Multo^func tutiora in iifdem illis quae pendentificut neapolii ita/ 
lia intclligttur parte eius quae folida efl ad tales cafus obnoxia.Tutiilimi funt aedificiorum fornices:an/ 
guli quo^ pariem m ipontef^ alterno pulfu renitente.Et latere terreno faAi parietes minore noxa qua/ 
«untur,Magna differetia efl & in ipfo genere motustPIuribus fiquidem modis quatitur .Tu ciflimum 
efl cum uibratci ifpante aedificiorum crepitu;&: cum intumefeit aflurgensialrerno^ moru refidet fno/ 
xium:6i cum concurrentia tefla contrario iftu arietantiquoniam alter motus alteri renititur . Vndan/ 
tis indinatio 8C fluidus morx quaedam uolutatio infefla efliaut cum in unam parte totus fe motus tm 
pellit,Definut autem tremores cum uentus emerfir.Sin uero durauere:non anteqdragintadtes fiftun/ 
tur.Pleru^ dC tardiusiutpote cum quidam annuo dC bienni fpatio duraucrinr. 

Portenta terrarum femcl uifa. CA. LXXXV* 

Aidum efl dC hoc femeliquod equidem in hetrufe difciplinx uotuminibus inueni,ingcns tec 
f rarum portcntum.LMartio.Sex,lulio conf.in agro mutinenfi.Na^ montes duo inter fecon 

currerunt crepitu maximo afluliantes reccdcntefi^dter eos flamma fumo$ in caelum exeun/ 



UBER 

te mterdiu fpeflarcc ma magna eqattum Romanorum familiarum Bi. uiatorura multitudine. 

Eo concurfu uilla: omnes eltae. Animalia permulta quae intra fuerant exanimata funt anno ante fociale 
bellum rquod haud fcioan funetlius ipfi terraritaha: fuerit g ciuilc.Non minus mirum ofletum &no^ 
ftra cognouita:tas anno Neronis principis fupremoificut in rebus eius expofuimus pratis olcif^ iter/ 
cedente uia publica in contrarias fedes rranfgrcllis in agro marrucino pdiis Vedii Marcelli equitis Ro, 
res Neronis procurantis. Miracula terrseraotus» CA, LXXXVI. 

lunt fimul cum terramotu & inundariones maris eodem uidclicctfpiritu infufi: aut refidcn/ 
f tis finu recepti, Maxim is terrae memoria mortalium extirit morus Tyberii Caefaris principa/ 

tu.xii.urbibus afi^e una node proftratis.Cteberrimus punico bello intra eundem annij fepti-' 
es ac^ quinquagies nuntiatus Romam.Quoquide anno ad thrafimenu lacu dimicantes maximu mo 
tu nc^ poeni fenfere nec RomanuNcc ucro fimplex malum aut in ipfo tatum motu periculum e(f,Scd 
par aut maius oftentum nunq urbs Roma rremuit ut non futuri euentus alicuius id pnuntium efler. 

Quibus locis maria recclTerint, CA. LXXXVII* 

Adem nafcentium caufa terrarum eft cum idem ille fpiritus attollendo potens folo non ualet 
c emmpere.Nafcunturenimmec fluminum tantum inuedu ficutechinadesinfulaeabacheloo 

amne couedxrmiro^ pars lEgypti a nilo,!n qua aphato ifula nodis Bi dici curfum fuifle Ho'' 
mero credimus,Nec receflu maris ficut idem circeis,Quod accidifle Bi in ambraci^ portu decem mili 
um paf.interuallo & athenienfium quin^ milium ad pyiaeeum memoratur. Et cpheri ubi quondam 
^dem Dianae aliuebar.Herodoto quidem ft credimus mare fuit fupra mephin ufqtadaethiopum ma' 
tes.Item^ a planis arabiae mare circa ilium BC tota tcuthram.qua^ campos intulerit meander. 

Ratio infularum enafeentium. CA, LXXXVIIF. 

Afeumur 6 £ alio modo rcrraMc repente in aliquo mati emergut uelut paria fecum faciete na/ 
n tu raiquae^ hauferit hiatus alio loco reddente, 

Qux & quibus temporibus enatsc funt, CA. LXXXIX, 

Larae iampridem infultedelos 8C rhodos memoriae^duntur enarae,Poftca minores ultra me 
c Io;anaphc:inter lenum BC hellefpontu nea;inter Icbedum 6 £ theon aIone:intcr cydadas olym/ 

piadis.cxxxv.anno quarto thera 6 i therafiaJnter eafdcm poflannos,cxxx,hieraeadera^ auto 
matc.Et ab ea duobus ftadiis poft annos.cx,f noftro ^uo.M.Iunio Syllano 6 f,L,Baibo coCad.viii.idus 
iuliithia. Quas terras interruperint maria, CA. XC. 

Nte nos & iuxra italiam inter teolias infulas :item iuxta cretam em erfit c mari mille quingen/ 
a tum pafliiura una.CumcaIidisfontibusaIteraolympiadis,cxliu,annorerrioi rhufcofinufla/ 
grans haec uioleto cum flatu.Proditur quogt memoriae magna circa illam multitudinem pK 
feiu m fluitantem confeftim expirafle guibus ex lis cibus fuifler.Sic & py rhccufas i capano finu fuerunt 
ortas.Mox in i is montS epopon cu repete flama ex eo emicuiflet capeftri aequatu planitia:. In eadem 8C 
oppidum hauflupfundoralio^ motu terra: ftatina emeififle,Et alio^uolutis m5tibus infulam extitif 
fe^chiram.Naqi 6 i hoc modo infulas regi natura fecitrAueilit ficilia italiaeicypru fyriae ; euboeam boe^ 
tia::euboeae Atlantem & macriamibelbicumbithyniaeileucofiam fyrenum promontorio, 

Quse infula: continenti adiunflar, CA, XCI. 

Vrfus abflulit infulas mari iuxirg) rerns»Anniram lerooisephyriu halicarnafoicthufam mine 
r doidomifton & perienem miletorarrhemifiam parthenio promontorioihybanda quondam 
infula ioniae,cc.nuca mari abeft IladiiSiSyritcn ephefus I mediterranea habet, Deraudas & fo/ 
phoniam uianam ei magnefia,Epidaurus Bi oricon infulae efle deflerunt, 

Quae terrae motu mari perm uratae, C A. XCIL 

N totum abflulit terras primum omnium ubi atlanticum mare efl(fiPIatoni credimus)! me 
i dio fpatio.Moxinternoiqua: uidemus hodie merfam acarnaniam ambracio flnuiachaia cori/ 

rhioieuropamaflam^ ^pontidc 8l ponto. Ad hoc perrupit mare leucadaiantirrhiuihellerpo 
tum ibofphoroE duos. Quae terrae ipfaefeforbuerunt, CA. XCUI. 

T 9 ut finus BC flagna praetcreamtipfafe condens terra deuorauir.Cybomm altiflimum mon 
3 tem cu m oppido curiteifiphylum in magnefia.Et prius in eodem Joco dariflimam urK quae 

tantalisuocabatur.Galanis ^Carnales urbium in phoenice agros cum ipfisphegiu aethio/ 
pi^iugum excdfiflimumitanqnon infidagraflarenturdClitcora, 

Quae urbes hauftacfintamari, CA. XCIIII. 

Yrrham & antiftam circa meotin pontus abftuIit,EIicen Bi buram nnuscorimhiusiquarum 
p in alto uefligia apparent.Ex infula caea amplius.xxx.milia palTuum abrupta fubiro cum pluri 

mis mortalium rapuir,Et in ficilia dimidiam tyndarida urbem ac quicquid ab italia deeft. Si 
militer in boetiaSCcIcufina, De Piaculis, CA, XCV* 

Otus enim uero terr^ fileantur BC quicquid eft:ubi falte bufta urbiu extat. Simul ut terrae mi 
m racula potius dicamus qua fcclera natu rae,Et hercule non cadeftia enarratu difficiliora fuerit* 

Metallorum opulentia ta uariaita diuesitam foecundaitot Ikculis fuboriens; cum tantu quo/ 
tidie orbe toto populent ignes:ruinae:naufragia:bella:fraudes:tantum uero luxuria 8C tot mortales co/ 
teranr.Gemmatum pi^ura tam multiplex, Lapidum tam difcolorcs maculae,lnter^ cos candor alicu/ 
ius pr^rter lucetn oia excludenstMedicarocum fontium uis Jgnium tot locis emicantium perpetua tot 



SECVNDVS 

tcit feculis fncendia.Spus Istales alibiiaut fcrobibus emiiTiiaut ipfo lod Rra morttreri. AlibiaoTucribas 
tacum ut forai^e uicino urbi tradutAlibi prxter hoietn exteris animantibus:nonunq6f homini: ut in 
finuefTino agro & puteolano funtiqux fpiraeulaialii Charoneas ferobes mortiferun! ipiriru exhalantesg 
Irem m hirpini» anfafti ac mcrphtiis eunde locum :quem qui intraucre moriurutt Simili modo hiara-' , 
poli in afia matris magne tantum lacerdoti innoxium.AI.bi fatidici fpecusicmo^; exhalatioe temulenti 
futura prxcinuntiut Jelphis nobiIiflimooracuIo.Quibus in rebus quid poflit aliud caufeaSertemoc 
lalium quirpiam:qdiftufe per oem naturx fubinde aliter at 9 aliter numen erumpens* 

De tcrrisfcmper trementibus. CA, XCVI* 

Vxdam uero terrx ad ingrefltis tremunrificut in gabfnenfi agro noprocul urbe Roma iuee> 
q ra ferme ducenta equitlmim CUI fu. De infulis feitiperfluMSuanabus* CAi XCVlf* 

Imiliterin reatino qua'dam inruferempei'fiuduant:ficutina|rocecubo:&eodereatinomii 
f tinenrcnahonefiim uadimonis lacu;6£ad cuhlias aquas opaca ftlua:qux nunqdieac nodlu eo 
dem loco uifituttln lydia ^qux uocantu r calaminxino uen tis folum :fed etia contis ur) quoh>| 
bcrimpulfu multorum ciuium michridatico bello fatus,Sur& in nympheoparuxfaltaresdtifixiquo^ 
nta I iymphonix catu ad itSus modula ciii pedu mouctur.ln tarquinefi lacu magno Iralix duo nemora 
circufrrunf nunc triquerra figura cdctesinuc rotundam cdplexu uctis impelleribusrqdratam nonq. 

Quibus in terris non pluandi aceruata terra^ m iracula & cxrcrop,: elrmcntO|t* CA, XCVlII* 
Elebrc fanum habet Veneris paphos:in cuius quada aream no tmpluit.ltem T ea oppido troa-' 
c dis circa fimulacru Mmerux In eodem religa iacnficia non putrefcunr, luxra h rpafa oppido 
afix cautes flat horicda:unodi^yto mobiHis.Eade fi toto corpore impellaf reriflens.In rauro 
Kum peninfula i ciuirare paralmo terra eitqua fanaruromnia uuIneraiAtdixaallbnrroadislapisnafci/ 
tur,quo confuniuntur omnia corporaifarcophagus uocatur.Duo funtmontes iuxta flumc indum:al 
teri natura cfl ut ferrum omne tcneanalrcn ut relpuar.lta^ fint claui in calciamento: ueftigia auclli i al 
tero non poin*:in altero fiffi.Locris & crotone peflilennam nunq fuiileincc ullo rerrxmotu laboratum 
annotatu eft.In lycia uero femp a terrxmoru.xl.dies ferenos ee. In agro harpauo frumentum fatu non 
nafcif. Ad aras murias i ueiente & apud tuiculanu, 6c in filua ciminia loca funr ! qbus i rena depafla n5 
extrahutur.ln crunumino natum fbenum ibinoxium;extraiaIubree{l.Et de aquarum natura com/ 
plura didla funr. Qua ratione xftus maris accedant di recedant* CA. XCIX. 

Ed xftusm aris accedei e &: reciproca te maxime mirum eft. Pluribus quidem modis accidif. 
f Verum caufa in fole luna^iBis inter duos exortus iunx afduunt ; bifqi remeant uicenis qua<' 

ternif^ femper horis, Ec primum attolJciue fecum ea mundo intumcfcenres.Moxa meridil| 
Rocxli faftigio uergeme in occafum refidentes.Rurlufqiaboccafu fubtercxli ima & meridiano cotra 
na accedente inundates.Hic donec ueru exoriantur le rorbetes,Nec unqcodcm tempore quo pridie re 
fluinuf ancilante ly^deretrahenteiqi fecumauido haullu marta;& allidue aliunde q pridie exorienrepa 
ribus tamen iteruallis rcciprodifcnifqi femper horis no cuiuf^ diei aut ncAis aut Toci; fcdxquinoflia/ 
libiis;ideo(^inxquales uulganum horarum fpatioutcumqipiuiesin easautdidaatnoAisilla^mea 
furx&idunrrdfxquinoi^iotantum pares ubi^.lngens a rgumentumplerun^ lucis ac uicis etiam diuc 
IJX heberes efle qui neget rubtermearelyderaiacrurfus eadem refurgereifimilem^ terris immouero 
uniuerfx naturx 6i indcfeciem in iifdem ortus occafufqi operibus non aliter fub terra manileftolyde'' 
riscurfua!ioueeffe£lu:gcum prxterocuiosnoRrosieratur.MuIripIex etiam num lunaris differentia; 
arimum^ feptenis diebus.Quippe modici noua ad diuiduam xflus.PIentores abea exeundam: plena 
)to maxime feruent.Inde mitefcunr. Pares ad feptimam ptimi * Iterum^ alio latere dtuidua augetur* 
n coitu foIispares.PIane eadem aquilonia & a tertis longius recedente mitiores q cum lauftrosdigref 
a^priorc ntfu uira fuamexerc'er*Perodlonos quo^ annos ad principia motus & paria {crcroemacen>' 
tefimo Iunx reuocanturambituraugenteea eunda folis annuis caufis duobus xquinodiis maxime tti 
mentes 6C autumnali am pims q uerno»Inanes uero bru ma & magis rolflirio « Nec tamen in ipfis quod 
dixi temporum articulis fed paucis poft diebusificu ti neqi in plena aut nouillima fcd poReainec fiatim 
utlunam mundus oftedat:occuItet ueiautmedia plaga declinetiuerum fereduabus horis xqutncdia 
libus feruisita rdiore femper ad terras om nium qux geruntur in exio eftedu cadete q uilb Deuti fulgur 
iris 6i tonitru i 6i fulminum*Omnes enim xRus m occeano maiora integunt fpatia inundantgt q in re/ 
liquo m a ri.fiue quia tomm i u niuerfitate animofius eD q m parteifiue quia magnitudo aperta ^'deris 
uim laxe craffantis efficatius fentit eadem angufliis arcentibus.Qux de caufa nec lacus nec amnes fimi 
firer mouentur , Odogenis cubitis fupra britania m intumefeere xftus Pytheas maflilteniis audor efi* 
Interiora autem maria clauduntur ut portu* Quibufdam tamein lods (patioDor laxitas ditionipater* 
utpote cu m pl u ra exempla funt in tranquillo manmullo^ uelor u m impulfu tertio die ex iralia perue/ 
dotum Uticam xflu feruente,Ctrca lictora autem magis q in alto deprebendutur hi motus: quoniam 
& in corpore extremo pulfum uenarum ideft fpiritus magis fentiunt, 

, Vbixftus extra rationem* CA, C. 

, N plerif^ tamen xftuariis propter difpares fyderum in quo^ tradu exortus diuerfi exiftani 

i xms tempore non ratione dilcordesificu t in fy rribus. Ex quorundam tamen priuata natura 

eftiueluf ratirom inirani eru pi,Sxpius 8C in euboea fepties ci leac node rcdprocates,Aeftus ide 
triduo in menfe confillit feprima.Oi^ainona^ luna.Gadibus qui ell delubro Herculis^ximus fons 
■ d Ii 






u6er 

Ynclufus ad putei modum alias fimulcum occcano augetur :mfnuiturg?:aIiasu«o utrun^ contrariis 
lemporibus.Eodcm in loco alter occeani montibus confentir. In ripa betbys op^dum efl: : cuius putei 
crePeente aedu minuuntur:augercunt decedente mediis temporum immobilest&dem natura in hifpa 
Ii oppido uni puteo:aetens uulgatis* Et pontus femper extra meat in propontidem : inteorfus in pom 
tum nung renuo mari. 

Miracula maris. CA. CJ« 

Mnia plenilunio maria purgantur:qu 2 edam & flato tcmpore.Circa Meflanam & milas fimo 

0 fimilia expuuntur in littus pu rgamenta.unde fabula folis boues ibi flabul3ri.His adde : ut ni/ 
hil quod equidem nouerim praeteream. Atifloteles nullum animal nififaellu recedente expi/ 

rareaffirmat.Obreruatum id multum in gallico occeano:d£ duntaxatin homine compertum. ’ 

Quae jjotcflas lunae & terrena & marina, C A. CII» 

Vo ucra conicftatip exiflit haud fruftra fpirirum lydus lunae exiHimari.Et hoc efle quod rcc/ 
q ras faturet:accedeni‘^ corpora impleat:abrceden% inaniar.Ideo cum incremento eius augeri 
conchyIia;&; maxime rpiritum fentire qbus fanguis no fit.Sed & languinu hofem etia cum lu 
mine eius augeri ac m in ui.Frddes quo^ ac pabula (ut fuo loco dicef)fentire non oia eade penetrate ui. 

Quae folis & quare falfum mare, CA, Cllli ' 

Ta^ folis ardore ficcatur liquor. & hoc efie raafculu fydus accepimus torrens cundla forbefq;» 

1 Sic mati late pateti fapotem icoquiralis:autquiaexhau(loidedu1ct tenui^quodfacillimetra 
hat uis ignea :om ne afperius crafTiuf^ Iiquatur,Idco fummaaequoji aqua dulciorem profuh 

da.Hacee ueriorem caufam afperifaporisiqqi mare terrae fudor fit aeternusiaut quia plurimum ex ari 
do mifceatur illi uapore:aut quia terr^ natura medicatasaquas inficiar* Eli i exemplis Dionyfio ficiliae 
tyrano cum pulfus efl ea poten tia accidilTe prodigium :ut uno die in portu dulcefcecet mare. 

Item de natura lunae. CA. CHII* 

Ontrario ferum lun^ foemineum ac molle fydus ar^ noiflurnum foluere humorem : BC tra/ 
c here no auferre.ld manifeftum efl feraru occifa corpora i tabem uifu fuo refoluat: fomno^ 

fopitis torporem corradfum i caput reuocet.Glaciem refundaticudlam humificofpiritu laxer* 
Ira penfari naturx uicesifemper^ fufficere aliis fyderum elementa cogetibus:anis uero fundetibus.Sed 
in dulcibus aquis lunae alimentum elTe ficut in marinis folis* 

Vbi altiflimum mare* CA. CV, 

Ltilllmum mare,xv,(tadio 5 iFabianus tradit. Alii mpontocxaduerfocoraxoru geris uocanC 
a bathea porutricentis fere a cotinenti fladiis i mefam altitudie maris tradut uadis nunq r^tis. 

Miracula aquarum fontium &: fluminum. CA* CVli 

Irabilius id faciunt aquae dulces iuxta mare utfiftulis emicantes , Nam necaquarum natura a 
m miraculis ceflar.DuIces mari inuehuntur leuiores haud dubie.Ideo 8d marinjc quarum natu/ 

ra grauior magis inuedla fuflincr.Quxdam uero & dulces inter fcfupcrmeatalias.Vt in fuci^ 
no lacu inuedlus amnisiin lario abdua in uerbano ticinustin benaco mintiusu feuinnoolliusiin leman/ 
no rhodanus,Hi trans alpes fuperiores in italiam multorum militura tranfitu holpiralcs fuas tanturh 
nec largiores g intulere aquas euehentes.Prodirum hocdc i oronre amne lyrice mulrifgt aliis* Quidairi 
uero odio maris ipfa fubeunt uadadicut Aretufa fons iyraculanus in quo redduntur iadla in alpheum; 
qui per olym piam fluens peloponnefiacolittoriinfunditur.Subeum terras rurfufij redduntur.Lycus 
in afia,Erafinus;in argolica.Tighs in mefoporaraia.Et quaein Aelailapiifonteathcnis immerfa funt in 
pbalenco redduntur.Et in acinate campo fluums merfus poRtXx.milia palTuum exit . Et in aquilcienit 
timauus, Nihil in afphaltite iudsae lacu qui bitumen gignit mergi potefl* Ncc in armenire maioris ari/ 
tiflam.Is quidem introrfus pifces alit.In faletino iuxta oppidum maduriam lacus ad margines plenusj 
nc^ exauuis aquis minuifine^ infufis augef.ln ciconu flumine &C in piceno : lacu uelino lignu deicdlu 
lapideo cortice obducitur. Et i n fu rio Colchidis flu m ine adeo ut lapidem plcru^ durans adhuc integat 
correx.Similiter in flumine filari ultra furretum no uirgulta modo immcrfaiucrum fii folia lapidelcut 
alias falubris potus cius aqu$,In exitu paludis reatinae faxum crefeit . Et in rubro mari oleae uirentef^ 
fruticesenafcutur.Sed 6C fontium plurimorum natura mira e.feruore,Idqj etiam i iugis alpium ipfo^ 
inmar];&; inter italiam Sdenariam ut i baiano finu:& i liri fluuio mulrif^ aliis . Nam dulcis hauftus in 
mari plurimis locis ut ad chelidonias infulas 8C arabumidc in gaditano occeano.Patauinorum aquis ca 
lidis haerbae uirentes innafcuntunpifanorum ranae. Ad uerulonios inhetruria no procul a mari pifces* 
In cafinare fluuius appellamr Tcatebra frigidus abundantior aellate.In co ut in archadiae ftymphali ena/ 
fcuntur aquatiles mufculUn dodone louis fons cum fitgelidus:d£ immerfas faces exttguat : fi extiniflae 
admoueantur accendir,Idem meridie femper deficitrqua de caufa anapauomenon uocant. Mox incre/ 
fcens ad medium noftis exuberat. Ab eo rurfus fenfim deficmln iHynis fupra fontem frigidum expan/ 
fac ueftes accenduntur.Iouis Hammonis fons interdiu frigidusrnodfihus ferucMn troglody tis fons Ib/ 
lis appellatur dulcis:6i circa meridiem maxime frigidusimoxpaulatim tcpcfc&adnoais media feruo 
tcBC amaritudine infeftatu r.Padi fons m ediis diebus aeftiuis uelu t iterquiefeens femper aret* In tenedo 
infula fons fem per a tertia nodlis hora in fexta ab aeftiuo folflitio exundar.Et in delo infula mopus fons 
eodem quo nilus modoiac pariter cum eo decrerdtaugetur^* Contra timauum amnem infula parua 

in mari efl cum fontibus caudisiqui pariter cuaeflu maris crelcunt minuumur^tin agro pitinate trans 

1 



SECVNDVS 

apenmnum fluuius nouanus omnibus folflmis torrens bruma ficcaturjn falircodirumniamnis aqua 
potata candidos boues facir.in boetia amnis melas oues nigras,Cephifus cx eodem lacu profluens albas 
rurfus nigras penitus;ruflar^:iuxta.ilium Xanrus:unde& nome amni.in ponto fluuiusaflaces irrigat 
campos i quibus paflx oues nigro ladle aeque gentes alunwn reatino fons neminia appellatus alioat^ 
alto loco exoritur annonae mutationem fignificans.Brundurti in portu fons incorruptas proflat aquas 
nauigantibus.Lynceflisaquaquae uocatur acidula uini modo temulentos facirdta m paphlagonia^ in 
agro calenotinandro infula templo Liberi patris fontem nonis ianuariis femperuiniiapore fluere Mu 
tianus tcrconr,credit.Dios techolia uocatur.Iuxta nonacrin archadix ftix nec odore differens nec colo' 
re epota lilico necattltem in berofo taurorum colle tres fontes line remedio fine dolore mortiferi.ln car 
rinenfi hifpanixagro duo fontes iuxta fluuntuirer omnia rerpuensialrerabfoibcnsJneadem gentealf 
us aurei coloris omnes oftendit pifees nihil extra illam aqua caetens dtfferenres.ln commenfi iuxta lari 
um lacu m fons largus horis fingul IS fem per frumercitac rcfidetuncynoniainfulaantelerbumfons ca' 
lidus uere cantum fluit.Lacus finnanus in afia circunafcenre ab lynthio inficitur.Colophone in Appollt 
nis darii l^pecu lacuna eft:cuius potu mira redduntur oracula bibciium breuiore uitj.Amnes retrofluc 
re & noflra uidit aeustNcronis principis annis fuprem is ficui tn rebus eius retulimus • lam om nes fon' 
res aeftjteq hyeme gelidiores t’iTequcmfaliit;'Sicut illa permira natura opera aes plumbum in maf' 
fa mergirdilarata fluirare.Eiufdem^ ponderis al afedereialia iuehi.Oneraiaquafaciliusmoueri-Thy' 
reum lapidem quis grandem innarare:eundem(j comminutum mergi.Kcccntiacadaucraad uadii la' 
biuntumercenttaattollittnania uafa haud faciliu.. qplenaextrahitPluuiafalmas aqua dulciores elTeqre/ 
liquas. Nec fieri falem nifi admixtis dulcibus,Mannas tardius gdaie;6i celerius accendi . Hyeme mare 
calidius efleraurum no falfiusiOmneoIeo rranquiIIari.Etobid urinantes ore IpargeiTiquomam mitL 
get naturam afperam ducem q; deporteuNiues in alto mari non cadere,Cum omnis aqua deorfum fe' 
ratur exilire fontesiatqi etiam m aetnae radicibus flagrantis in tantum ut quinquagenadc centena mi/ 
iiapafluu harenas flammarum globus crudet. 

Ignium 6i aquarum iunda miracula & de maltha. ' CA. CVII* 

Am^ 8C ignium quod eff natura quartum elementum reddamus aliqua miracula. Sed pri' 
i mum ex aquis.incomagene urbe famolataftagnumeft emittens limum maltham uocarfla' 

grantcm,cum quTd attingit folidi adhaeret. Pta;rerea radus fequitur fugientes . Siedefendere 
muros oppugnante Luculioifl agrabat^ miles armis fuis, Aquis etiam accendttui.Terra tantum reff in 
eui docuere experimenta. 

De naprha. CA. CVIII. 

Imilis clinaturae naptha : ira appellatur circa babyloniam : & in aulTagcnis parihix proflu' 
f ens bituminis liquidi modo . Huic magna cognatio ignium : tranfiliunrqi protinus in eam 
undecunque uifam.lta ferunta Media pelicem crematam.poffqua lacrificaturad aras accclle' 
rat corona igne rapta, 

Defemper ardentibus locis. CA. CIX. 

Erum in montium miraculis ardet stna nodibus femper : raroqtaeuoigniu mateiiafufficir* 
u Niualis hybernis temporibusiegeflum^ onerem pruinis openens.Necin illo tantum nacu' 

rafaeuirexulhonem terris denuntias,FJagrannphafelide mons chimaera:& quidem immoc 
talis diebus ac nodibus flam ma.Ignem eius accendi aquaicxnngui uero terra aur ibenoGnidius Ctefi' 
as tradir.Eadem in lycia ephefti montes teda flammante tadi flagrant adeoiut lapides quo^ riuorum 
CiharenSEin ipfis aquis ardeanttaliterque ignis ille pluuiis. Baculo fi quis ex iis accenfo traxerit fulcos 
riuos igniii fequi narranr.Flagrat in badris cophati nodibus uertex.Flagrat in medis &ceflia gente c5' 
finio perrtdis,Suns quidem ad turrim albam.xv,caminis maxtmo eorum.Et interdiu campus babyio 
niac flagrat quadam uelun pifrina lugeri magnitudine.ltcm sthiopura iuxta herperium montem ftel 
iarum modo campi node nicent.Similiter m megaloponitanorum agro tametfi internus fit ille lucun 
dusifrondemquedenfi fupra fe nemoris non adurensidd iuxta gelidum fontem femper ardens Nym' 
phei crater dira apoiloniafis fuis portendit ut Theopompus tradidit. Augetur hymbribus: egerit^ bt' 
tumen temperandum fonte illo inguflabili:aiias omnibituminediIutius.Sed quis haec miref^ In me' 
dio mari hiera infula ardet. Aeolia infu la iu xra italiam cum ipfo man arftt per abquos dies fociali bello; 
8i donec legario fenatus piauitiMaximo tamen ardet incendio theonochemadidum aethiopuiugum* 
Torrentef^ folis ardoribus flammas egent. Tot locis toi incendiis rerum natuia terras cremat. 

Ignium perTe miracula. CA. CX* 

Rseterea cum fit huius unius elementi ratio foecundaife^ ipla pariat:6(C minimiscrefvat fintii 
p lisiquid fore putandum eff in toto rogis terra; t'Qu£E eft illa natura quae uoracirarem auidifll 

mam in toto mundo fine damno fui pafciti' Addantur iis fvdera innumera ingenfqj fol . Ad' 
dantur humani ignes:& Iapidum quog? infiti natu raeiartrita inter relignaiiam nubium 6d origines fuF 
minum.Excedit profedo omnia mirae ila ullum diem fuifte: quo non eunda conflagrarent: cura fpc/ 
cula quoqi concaua aduerfa foIis radus facilius etum accendancur:q ullus alius ignis.Qutd qjinnume' 

I rabiles partus fed naturales rcatentdn nympheoexiteperra flam maiquxaqiu accenditur. Exir&ad 
j aquas fi:antias,Hxc quidem tnualidacum cranfitinec longe in alia durans mareria,Viretfii aeterno buc 
1 fontem igneum contexens fraxinus.Exit in m uunenfi agro ftatis uulcano diebus . Repentur apud au' 

d iii 



LIBER 

Stores fabieflis aridx arais fi carbo deciderit ardere terramJn agro fabino 6i fidicino unflum flagra re 
lapidemdn leletino oppidojnatium impofito ligno in faxum quoddam ibi facrum protinus flamma 
cxiflere.In laciniae iunonisara fub diuouta cinerem immobilem efle perflantibus undi^^ccIlis.Quin 
6C repentinos ignes exiftere & in aquis.Et i cprporibas etiam humanis emicuiile . T rafimenum lacum 
arfiffetomm.Seruio Tullio dormienti in pueritia ex capite flammam emicutile.L. Martium inhifpa^ 
nia interemptis Sapionibusconcionantem 6i milites ad ultionem exhortatem arfifle fimili modo Va 
lerius Annas narrat.Plura mox& diflindfius*Nuncenim quadam mixtura rerum omnium exhiben^' 
tur miracuIatVerum egrefla mens incerpretationem natuix fellinat legentium animos per torum oc/ 
bem ueluti manu ducere* 

Terrae uniaerfaemenfura longitudo & latitudo. CA, CXI. 

Ars noftra terrarum de qua memoro ambiente(ut didum efl}occeano uelut innatas longift 
p fime ab orm & ab occafu pater:hoc eft ab India ad Herculis, colu m nas gadibus facratas odlua-' 

gies quinquies centena TeptuagintacuSo milia pafTuum ut Artemidoro placet audiori, Vt ue/ 
ro Ifidoro nonagies odies BC decem & odo milia Artem idorus adiicit am piius a gadibus circuitu facri 
promontorii ad promontorium artabrum : quo longifli me frons procurrit hifpaniae odmgenta mi-^ 
lia nonagintaunumdd menfurae duplicicurnt uiatA gangeamne hoflio^ eius quo fe in eoum occea^' 
num effundit per indiamparthienen^ ad mynandrum urbem fyrte in iffico finupofitam quinqua^' 
gies bis quindecim pafluum decem & nouem.lnde proxima nauigatione cvprum ifulam pataram ly<' 
ci^e I hodura aftypalaeam in carpacio mari in ifulas Iaconic;e taenamm.Lyli^um ficiliae.Caralium far/ 
diniae rf icies quater quinquaginta milia.Ddnde gades quad ragies bis quinquaginta milia .Quae m en/ 
fura uniueria abeo mari efficit odogies quinquies feptuagintaodornilia panuum.Alia uia qu£c certior 
itinere terreno maxime patet a gange ad euphratem amftem quinquagies centena milia pafluum 
xvifi,Indecappadociceinm32aca.cc,miIia,xIiiiMndeperphrygiam;cariam:ephcfum:quadringeiitami 
IiapaflTuura.xcviiuAbephefopersgeum pelagus delum ducenta milia.ifthmu ducenta duodecim mi 
lia.Deinde terra 6i laconico mari & Corinthiaco finu patrans peloponncfi ducenta duo railia quingen/ 
tuLeucadem odingcnrafcx milia quingenti*Corcyram totidem Acroceraunia centu triginta duo mi/ 
lia quingenti.Brundufiumodingenta fex milia quingenti*Romam,ccc.miIia fexaginta * Ad alpes uf^ 
calcincomacum uicum quingenta decem 8C odo milia.Per galliam ad pyreneos montes ilhberiu quin 
genta quinquaginta fex miliatAd occeanum & hifpaniae horam trecenta trigiraduo miIia.T raiedu ga/ 
dis feptem milia quingenti.Quae menfura Artemidoro atteftantc nonaginta efficit fexaginta nouem* 
Latitudo autem terraea meridianofitu ad fepten trionem dimidio fere minor colligitur : quinquagin/ 
ta quattuor milium fexaginta duo.Quo palam fit quantu 6d hinc uapor abftuicritiSf illinc rigor. Ne^ 
cnim decilc arbitror ternsiaut non elle globi formam.Sed inhabitabilia utrin^ incomperta efle. H;ec 
menfura currit a 1 ittoreaechiopici occeaniiqua modo habitatur ad mercon quingenta gnquaginra mi' 
lia.lndealexandriam duodecim milia quinquagimatRhodum quingenta odogint3na.Gnidum odo 
gintaquattuormiIiaquingcnticumj!XV,M,Samum.c.M.Chiumodogintaqnuor.M.MitiIenen.Uv. 
M.Tcnedon,xxviiii.M.Sig3Eum promontorium,xii.M.quingenti* Os ponn*cccxiuM.d. Carabin pro/ 
niontorium.cccLOs macotidis.cccxii,M.d*Oflium ranais.ccIxv.M. Qui curfus compendis maris bre/ 
uior fieri potefltlxxxix.M.Ab oftio tanais nihil modicum diligentiffimi audores fecere . Artemidorus 
ulteriora incomperta exiflimauiticum circa tanain farmatarum gentes degere fatereturadftptenrrio/ 
nes uerfas.lfidorus adtecit.xu*M.I«uf^ ad tilemquac coniedura dminationis eft,Ego non minore g pro 
xime dido fpatio farmatarum fines nofei in telIigo,Et alioquin quantum efle debet quod innumerabi 
les genrcs fubinderedem mutantes captat.Vnde ulteriorem menfuram inhabitabilis plagae multo efle 
maiorem arbitror.Nam 8C gerniania immenfas infulas non pridem copertas cognitum habeo,De Ion 
gitudme ac laritudine haec funt quae digna memoratu putem. Vniuerfum autem hunccircuirum Era/ 
toflhencs iii omnium quidem litterarum fubtilitate:& in hac uti$ pr^ter caeteros folersrquem a cun/ 
dis probari uideo ducentorum quinquaginta duorum milium ftadium prodidit. Quae menfura Ro/ 
mana computatione efficit trecenties quindecies cetena miliapafTuumdmprobum aufum : uerum ita 
(ubcili argumentatione comprehenfum ut pudear non crederctHipparchus Bi in coarguedo eo Siin rc 
liqua omni diligentia mirus adiicit fladiorum paulominustXxv«milia. 

. Harmonica mundi ratio. CA. CXIT* 

Lia Dionyfiodorofidesrne^ enim fubtraham exemplum uanitatisgriecac maximum.Meli/ 
a us hic fuit geometrica fcictia nobilis.Seneda diem obiit in patria,Funus duxere ei propinquae 

ad quas pertinebat ha:rcdi[as.E3E cum fecutis diebus iufta peragerenttiuueniflc dicutur in fe/ 
pulchro epiftoiam Dionyfiodori nomine ad fuperos feriptam . Perueniffe eum a fepulchro ad ifimarn 
terram:cfre 9 eo fladiorum quadraginraduo milia.Nec defuere geometrae qui inrerpracrarcnrur (igni/ 
ficare epiftoiam a medio terrarum orbe miflam quo deorfum ab fummo longiflimum efle fpatium: 
6C idem pilfe medium.Ex quo confecura computatio efliut circuitu efle.ee. quinguagintaquin^ milia 
ftadia pronumiarenr,Harmonica ratio quae cogit r^um natura fibi ipfam congtueteiaddit huic men 
furx ftadia feptem milia: terram^ nonagefimam fextatn millefimam totius mundi partem, facit. 



\ 



I 

1 



- 




TERTIVS 

€AlIPLy.SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER TERTIVS.PROHEMIVM, 

ACTEN VS DE SITV ET MIR ACVLIS TERRAE AQVARVM 
qucaciydtTum Si ranone unmerr tatis atqt nimfura*Nuc dcpartibusqq 
infimrum idquoq? exilhmatuinec temerermeahqua icprehcfione tracta 
tum.Haud ullo in genere uenta iuftior eft;fi modo minime mirum c ho-^ 
minem genitum non omnia humana nouiflc.Quaproprerauflorcm ne' 
minem unum fequar.Scd ut quemqi uenffimum in qua« parre arbitra' 
bor.Quoniam commune fermeomnibos fuinuteosquiiqidiligcrtinme 
fitus dircercnin quibus ipfe prodebatitdeo nec culpabo aut coargua qucq 
locorum nuda nomina Qc quanta dabitur breuitare ponetur claritate cau' 
dilatis in fuas partes.Nuc enim fei mo de roto ell* Quare fic accipi ue' 
iim :ut ficut uidua fama fua nomina qualta fuere primordio ante ullas res 
geftas nuncupemuriSi fic quaedam in his nomen datura qdcm: led mun' 
di rerum^ naturae.Terrarum orbis uniuerfus i tres diuiditur partes :eu/ 
ropamiafiam lafricam lOrigo ab occafu folis & gadirano fretoiqua irrumpens occeanus atlaricus in ma 
ria iferiora diffundif-Hinc intranti dextra africa eft;Ieua;europa:inrer has afia e. Termini amnes tantas 
Si nilus.Xii«milia paflum in logitudinem quas diximus fauces oeccani patet : qngi milium i latirudie j 
meo mellaria hifpaniaead|)montDrium africa albuau<3:oreTuramnioGiachuIaiuxtagcnito.T.Liui' 
us ac Nepos Cornelius latitudinis tradideriitubi minus-vii*M.pafluum* Vbiueroplurimum.x.M.Ta 
modico ore ra immenfa equo^ uaftitas^ditur, Nec^funda altitudo miraculu minuir*Frcquercs quip 
pe taeniae candicantis uadt carinas terrirant.Qua de caufa lime interni maris multi eu locu appellauere* 
Proxima aut faucibus utrinqi impofiti motes coercet clauftraiabila africceicuropse calpc laboj» Hcrcu' 
lis mets.Qua ob caufam indigens columnas eius dei uocant credut^ perfcrflas exdufa antea admifil' 
femaria:& repi natursmutpfle faciem, Deeuropa, CA, 1« 

Rimum ergo deeuropa altrice uifloriisorum gentium populiilonge^fcrraji pulcherrima: 
p qua plcri^ merito non terna po rtionem feccreiuegi squa in duas parres ab amne ranai ad ga 

ditanii fretum uniuerfo orbe diuifo«Occeanus hoc qd diiflum e(t IpatiG atlanticum mare in' 
fundensrfl^ auidio meatu terras quscun^ ucnietem expauere demcrgesirefifteres guo^ flexuofo lirto 
mm anfradhi lambit europarud maxime receflibus crebris excauansifcd in qttuor peipue fiuus. Quo' 
rum primus a calpe hifpanis extimofut didhJ eft>montc locobrutinum ufgj proontorium immenlb 
ambitu floSitur,ln eo prima hifpania terrag; eft ul tenor appel iata.Eade bet hyca. Mox a fine uirgitano 
dterior eadcm^tarraconefis adpyrcneaiuga.Vltenor iduas per logitudinem prouicias diuiditur. Si' 
quide berbyes latere feptetrionali protenditur lufitania amne ana difcreta. Ortus hic laminitano agro 
citerioris hifpanis;8i modo fe i ftagnafundesimodo ianguftias rcforbesiaut itotum cuniculis codens 
& fxpius nafei gaudes in atlattcum occeanum effunditur,T a rracwtenfis aut hinc affixa py reneoitoto^ 
eius a latere decurrens 8i fimul ad gallicum occeanum htbero mari cranfuerfa fe pandes folorio monte 
&oretanis fugis carpetani%6iafterum a bethyca atgj lufitania dilbguitur.Bethycaa flumineeam me 
dia fecante cognominatacundfas ,puincfarum diuiri cultu & quod i fertili ac peculiari nitore praxedit. 
luridici conuentus ei qu3truor,Gaditanus:Cordubenfis,Aftygftanus;Hifpalcfis.Oppidaomnia nume 
io»clxxv,ln iis colonis,viiii,Municipia.viii.Iatio antiqrus donara.xxix.Uberratc,vi,Foedere,iii, Stipedia 
lia.cxxtEx his digna memoratu aut latiari fermonedidtu facilia. A flumfc ana littora occcani oppidum 
onnoba lufturla cognom inatUtIntei fliuetes luxia & unu m uriani motes.Bethys fluuius ♦ Utrus curefe 
inflexo fmu.Cuins ex aduerfo gadis inter infulas diceds.Promotorium lunonis.Portus B 2 efippo,Op' 
pida belon mellaria, Fretu ex ailacico mari.Cartheia tarthefos a grscis diifla.Mons calpc, Defde lirrore 
interno oppido berbefula cu flouio,Irem falduba oppidum uel malachacu fiuuio foederato^.Dein me 
nobacu fluuio.Sextifirmiu cognom le miiu, Sexi &abdcra Mu rgis,Betycsfinis,Ora ea unmerfam ori 
gmispoeno 5 iexiftimauit,M.Agrippa,Abanaauteat)acicoocceano obuerfa baftulopi turduloiuqiefl 
in uniuerfam hirpaniam,M, Varro peruenifle hiberas 6i perfas pccnicas edraf^ Qi poenos tradit, Lu' 
fum.n, Liberi patris ac lyfam cum eo baccha tera nome dedifle lufitanis &Pana pratfe^ eius.Vniucr' 
fa autem qus de Herculeae pyrene uel Saturno tradunturdabulofa in primis ut arbitror,Bcthys i tar' 
raconnefi prouincia non ut aliqui dixere mentefa oppido fed tygenti exoriens faltu riuxta quem tradet 
fluuius qui carthaginenfem agrum rigat ille ocior refugit Scipionis rogum uerfufqp in occafum occca 
num atlanticum prouinciam adoptans pctitimodicus primoifcd multorum fluminum capaxiquibus 
ipfe femam aquai^ aufert.B ethycae primum ab ofllgctania infufus amoeno blandus alucorcrebris dex 
tra leua^ accolitur oppidis.Celeberrima inter huc & occeaniotam in mediterraneo fcgcdaiquaeaugu' 
ripa cogn ominatu r.iuiia qua; fidentia.Virgao quae alba, Ebura quaacciialis, IIifcicriqdlibcrini.Libida 
quae claur3,Srici quod iulienfes.Vefci quod fauctiaif ngiha;hegua:auia:ebdanum:agIa:minon hebura: 
caflra:umaria:cpiiibrium:ipho noua;ilIurco:6i ofca;dbua;fucabo:nuduanum:tuati uetus. Omnia ba 
ftetaniae uergcnris ad marc.ConueDtus uero cordubenlis circa flumen ipfum offigi quod cognomina 
tur laconium Jlliturgi quod forum iulium,ipaflurgi quod triumphalc.Sitia &.xuii. M,pal^reraorum 
in mediterraneo.Obulco quod botificenfe appellatur, Mox ripepora foederato^tSucilimamlium ono 

d liii 




LIGER 

bdititHt dexrra cofduba colonia patritia cognomindra.fndc primum tiauigabili bethyc. Oppida cirbu 
lo decuma Buuius Tingulis eodem betbys latere incedens.Oppida hirpalenfis conuentusicdtiaca : uaca/ 
ftianaracriatilpa cognomine ilipa italica « Eta leua hifpali colonia cognomine romulenfis , EJt aduerlb 
oppidum olletiquod cognominatur iuliaconilantia.Vtrgencium quod iulii genitonHippo caurafia^ 
Buuius menoba & ipfe a dextro latereinfufus « Ac inter seftuaria bethys oppidum nebrilTa cognomine 
uene na d:! colobona « Colonia adaqiix regia dicitur. Et in mediterraneo afidaiquae cxfariana . Singu>' 
lis Huuius in berhyn quo didtum e(t ordine irrumpens aibgitanam colomam alluit cognomine augu/ 
fiam firmam :ab ea nauigabilis.Humsconuentusfiintieiiquaecoloniaeimmunes tucaqu.ecogno'' 
minantur auguBa gemella . Ituci qua; uirtus iulia. Atubi qui claritas lulia . Vrfo quse genua urbano/ 
rum inter qui fuit nundacum Pompeii filio capta .Oroida libera aftygieuecus oflippo. Stipendiaria: 
callet:calucala:caftragemina : ilipula minor : merucrarfacrana : obucula :oningis > Ab ora uenti prope 
monobam amnem & ipfum nauigabilem haud procul accoluntialontigiceliialoBigi ■ Qui autem re/ 
gio 3 bethyi ad Buuium anam tendit:extra praedidfabccuria appellatur in duas diuifa partesitutidem/ 
que gentes . Celticos qui lufitaniam attinguntihifpalenfis conuentus *Tu rdulos qui lufitaniam & ter/ 
raconenfem accolunt :iura Cordubam petunt .Celticos a celtibens ex lufitaniaaduemflemanifeftum 
eft facris lingua oppidorum uocabulis : qux cognominibus in bechyca diPinguntur . Seria qui dici/ 
tur fama iulia . Vcrtobrigcconcordia iulia . Segedc reftiruta iuIia:conrribura iulia.Vcultuniacum :quac 
6i turiga nunc cB.Laconimurgi conftantiaiuIia.Tcrefibus forturtales : callenfibus emanici .Pn' 

ter haec in ccitica ac irabrO: : arunda:arunci : turobrica rlaftigiialptfa ; fifeponeiferippo . Altera beturia 
quam diximus turdulorum 6i conuentus cordubenfis habent oppida non ignobilia.Arfam :mel/ 
lariam : mirobicam regiones ofintiadis fifeponem. Gaditani conuentus ciuium Romanorum , Re/ 
gina latinorum reeia.Ciriih cognomine aurelia.Vrigia cognominata caftrum iulmm.lfcm Cx'*aris fa 
lutarienris.Stipendiaria bararo:belippo:barbefulula:lacippo Befippo callerxappagum : oleaBroricocio: 
brana:rargantia:andorire.Porro longitudinem uniuerfam eius prodidir.M, Agrippa.cccrlxv,M.p.Lati 
cudinem.cc.Ivii.M.Sed cum termini carthaginem ufq! procederctiqua: caufa magnos errores compu' 
tatione mcofura; faepius parit.Et dum alibi mutato prouinciarurn modoialibi innei um auftis aut di/ 
minutis paBlbus incubuere maria tam longo aeuo alibi proceficre Iirtora.Torfcre fe QC fluminum aut 
correxere flexus,Pnterea aliunde aliis exordiil mcnfunei&alia meams.Ita fit ut nulli duo cocinant. 

Bethycae longitudo & latitudo. CA. If» 

Ethyci longitudo nunc a caflulonis oppidi fine g3dis.cccdxxy.M,ST a murgi maritima ora 
b xxii.M.p,ampIfor. Latitudo a carteiana ora.ccxxiiii.M.p. Agrippam quidem in tanrauiri dili 

gentia pntergj in hocopereicuracum orbem terrarum urbi fpefladum proponeret cice er/ 
ralle quis crcdar:& cum eo Diuum AuguBum.Isnamqt complexam ea porticum ex deftinatioeSico 
mentariis.M. Agrippae a forore cius in^oatam peregit. 

H/rpania citerior. CA. III* 

Iterioris hirpaniaericurcompluriumprouinciarumaliquantum uetus forma mutata efl:ut/ 
c porecu Pompeius Magnus rrophaeis fuis quae Batuebat in pyrenco.diccxl vi. oppida abatpi/ 

biis ad fines hifpanii ulterioris in dicionem a fe redatfla teilatus rir.Nuc uniuerfa proufeia di'/ 
uidftur tn conucrus feptcm.Carihaginenfem:Tarraconenrem:Caefaraguftanu,Clumenlem.Aftugf.Lu 
ceniem.B racarum. Accedunr infufe quarum menrione repofira pnter ciuitates contributas aliis ^uin 
cta ipra.cc.xcm.conrineroppida*ln iis colonias«xii.Oppidaciuium Romanorum.xiiii Latinorum uete/ 
rum.xviii.Fcederatorura unum.Siipendiaiia.cxxxii.Primi in orabaftuliipolleos quodicitur ordie in 
tus recedentes merefancorerami&adtugum carpentaniiiuxraeos uaccei:ue£Iones:&:cdtiberi:atrcba/ 
'ci.Oppida on proxima urci.Ad feriptum^ bethici batea regio mauitaniaimox deitania.Dein conte/ 
ftaniaxarthago noua:coIonia;cuius a promontorio quod Saturni uocatur Cifaream mauritanii uf/ 
bem.cIxxxvii,M.par.traie(Bus.ReIiqua in ora flumen tader colonia im munitUici unde ilkitanus finus; 
in eam contribuuntur icofitama:mox latinorum lucentium: dianiura ftipendiarium : fuero fluuius:6i 
quondam oppidum.Conteflaniae finis regio edetana amoeno praetendente fe ftagno ad Celtiberos rece 
dens.Va1entiacolonia*iii.M.palLa mari remota.FIumen duriasirantundem amari fagontumciuium 
Romanorum oppidumifide nobile flumen idubeda regio ilergoanum.lbarus amnis nauigabili com/ 
mertio dmes ortus in cantabris haud procul oppido iultobrica.ccccl,M.par.fluens.nauium.per«cctx.Mt 
a uia oppido capax que propter uniuerfam hifpaniam grici appellauere iberiam.Regio cofletania: flu/ 
men fubi:colonia:Tarraco Scipionum opus ficut carthago pinorumtRegio ilergemm : oppidum fu/ 
bur:flumen rubricatumia quo laletani & indigetes»PoBeos quo dicetur ordine intus recedentes radi/ 
ce pyrenei au fctaniiiraniilaccrani, Pergi pyreneum ceretaniidein uafcones.In ora autem colonia barcine 
cognomine iauent.a. Oppida ciuium Romanorum beturoilluro. Flumen larnum blande flumen al/ 
ba , Emporia geminum hocueterum incolarum digneorum qui phocetium fuere foboles. Flumen 
tichi, Ab eo pyrenea Venus in latcrejimontoiii alrcro.xI,M.Nunc per fingulos conuentus reddenf in/ 
fignia pnrer fupradiila tarracone dirccpranr.populitxliiii.quorum celeberrimi ctuium Romanorum 
dtTtufannbifgargirani.Latinorum aufetani:cerrctam:qui luliani cognominanturrfii qui auguBani;efte 
tani : gerudenfes : geflorieiifesiteari qui mlienfes. Stipendiariorum aquicaldenfcsionenfes :bemIonen/ 
fes : CeiaraguBana colonia immunis amne ibecoaffula : ubi oppidum antea uocabatur l^dyba . Re' 




TERTIVS 

gibnisidetahiac recTpftpopuIos.Tii.Exhfscmium rotnanorum bellitanosxelfetlfeStHx coTonia calatu 
riganos:qui nafdct cogtiominjntiir.Ilerdenfcs furdaonum gentis mxta quos ficoris fluuius ; ofcfnfes 
regionis bafletanlae:runaiTbnenres,Latinorum uererum carcantenfes:ergauiceres:gracchuritanos. leo/ 
tiicenres ofTtgerdcnfes*PccJeraros rarragenres.Stipendiarios arcobnenfes:andologenres:arcocrliraiios 
burfaonenrcs;cal 3 guriranos:qui fabula renfes cognominantur,CompIutcnfcs:carcer.fcs:cinenfes : cor/ 
tenres:'limanitinos;carnenres:ilIurrenres:rpalenres;iIumberitanos;lacetanos:iubienres: pompelonen/ 
festfegirenres.Citthaginetn conuemuncpopuli.Ixii.exceptisinfuIarumincoliStExcolonia accicaniage 
mellenfes & libifoca cognomine fero augulranatquibus duabus ius iraliac datu.Ex colonia lalanereop/ 
pidam lani uecensca(luancnrt‘s:quicaerari uenalesappellantunScrabitaniquiauguftani ualcrfenres.ott 
pen diarioram autem hf celeberrimi labanenfes baftiani cdraburefes;diane{es:fege(lani;ilorcirani:lamj 
nttani:menfani qui Si oritani mente fani qui 8C baftulitorerani qui &germani cognominanf ; caput^ 
celtibentctfegobrigenfes : carpentani Si tollerani: rago flumini tmpofiruDem uicienlestuirgilienies t Iti 
conuentum clunienfem uarduli ducunt populos«xiiir,rxquibuslabanenics tantum nominare Itbeac 
Turmodigi quattuonm quibus fcgifamonenfes:fegifamaiulienfes. In eundem conuentum carietes 6C 
urnnenfes quinque ciuitaribus uaduntrquarum funt ueIienfes:codem pelcdeones ccinberorum quat/ 
tuor populis quorum numantini fuere clare ficut in uace eorum twiii.ciuiratibus inter catinenfcs palla 
ciniilacobriccnfes icaucenfes.Nam m cantabris quattuor populis iuliobricaibla memoratur, Inautri/ 
gonum decem ciuitatibus tritium &uirdouefla.Areu3cis nomen dedit fluuius arcua.Horum frxoppi 
da faguntia 8( ibi uxama:qu:e nomina crebro alus in locis ufurpantur.Pi ccterca Tegouia Si nolia augu/ 
ita termesiipla^ clunia Celtiberia: finis* Ad occeanu reliqua uergunt uarduliqj cx prxdu3is&' tatabndu 
gunrur ii aftrum,xii.popu!i diuifi in auguftanos aflurica urbe magnifica in his funt giri ipefici lacien/ 
fes soefe.N umerus omnis mulritudinjsad,cclx.M,liberorum capiEum.Luccnfis conuentus populo/ 

Tum efltxvii.prarrcr ceucosS; lebu nos ignoro iniofe ac barbarae appelIationis.Scd liberorum capitum 
ferme.cUWtSimili modo bracarum.xxmi.auuates.cdxxv.capirum:ex quibus praeter ipfos uib. Ics cele 
renosiub3lii:celerin :galIcci:cquifilici:querquerm:citrafaflidium nominentur. Longitudo cireiioiis 
hi^panis cft ad fi nem caflulonis a py reneo,d»Sexcera Teprem ,M.p.& ora paulo ampIius.Latirudo a tar/ 
racone ad litus oIarfonis.ccrvii.E radicibus py reni ubi cuneatur anguftis inter duo manaipaulaiim de/ 
inde fc pandens ; qua contingit ulteriorem hifpaniam tanrumdem SC amplius latitudinem adticir.Me 
tallis plumbi : ferri : aeris argenti : auri rora ferme hirpama fcatet.Cirerior & fpecul ,nbus lapidibus»Be 
thycadf minio. Sun r6d marmorum lapidicinae uniuerfae hirpanis . Velpalianus imperator Augu/ 

Itus iaAjtus procellis reipub.latii ius mbuittPyreni montes HifpaniaegalUialquedifleiimnatpcomd/ 
torus in duo diuerfa maria pioieflir. 

Narbonenfis prouincia. CA. IIII* 

Arbonenfis prouincia appellatur pars galliarumiquae interno mari; alluitur rbracchata ante 
n didtaiamneuaroabitaliadircretaalpmmquefiiluberrmiisRomano imperio lugis. Arcli/ 

qua uerogallia latere feprentrionalt montibus gebenna&iuribus agioium cultu uirorunt 
morumque dignationeamplitudineopum nulli prouinciarum poflferendaibreuiterqueitaliauenus 
g prouinctadn ora regio fardonum : /nrufque confuaranorum. Flumina Thelim Si obrin oppida illibc 
jis magn£ quondam urbis tenue uefligium Rufeino latinorumiflumenaraxe pyreneo rubre fum p/ 
means lacum.Narbo Martius decumanorum coIoni3,xii.M.panuum a maridiftans.Fluminaararisli 
ria.Oppida decaetero rara pi ar lacennbus flaents agatha quodam mafltlienfium & regio uolcavum re/ 
Aofagu m latque ubi rhoda rhodiorum fuitTVnde di^us multo galliarutn fertiliirimus rhodanus flu/ 
titus exalpibus fe rapiens per remannum lacum treguem que deferens ararim :nec mtnus leipfo torren/ 
tem ifaram druenciam. Libyca appellantur duo eius oi a modica.Ex his alterum hifpanicieialteruin 
metapinumiiertiumiidemqueamplinimum mailalioticum.Sunt auctores &hcracleam oppidum m 
hoflio rhodani fuifle ultra folTam cx thodano.c*panibus.Marii opere & nomine infigne flagnu» Aflro 
mela oppidum maritima auaticorum ifuperque campi lapidei Herculis prxiiorum memoria .Regio 
anaralioruin Si intus deruuiacium canarumque.Rurfus a man triconum 6c intus tricoliorum.Vocon 
tiorum Si fcgoudlannorum moxaliobrogum ac in ora maiTiliagraecorum phoctnfium.Foederaia 
montorium nomine citarifta portufregio clamatuIicorum.Dem fueltcri fupraffi ucrucmuln ora autc 
hacaihcnopolis mairilienfiu fo^nulii ^autanorum colon taiquae paccfis appellatu r:&dalfica amnis 
in ea argenteus .Regio oxtbioru ligaunorumi^iruper quos fuebri quariares adunicantes.At in ora op/ 
pidum latinum antipolis, Regio deciatiii. Amnis cemaexalpium monrecemeno pfufustln medicerra 
neo Colonia arelate fextanorumibiterae feptumanorumiaraufio fecundanorumtln agro cauarum uale 
tiaiuienna allobrogum.Oppida latina aquaelextix falorumiaueniocauarumiaptaiulia uulgietitium ale 
fceceriorum appollinariumialbaheluorumiaugufta tricaflinoru : anialia area bormanico macina bel/ 
lio carcafu uoloarum redtofagu ctflero carpomhoradlhc:mcmmoru;cenitcfcs:cambolf diriiquiatlanti f 
ci cognoratnantur.Foruni Vocon;:gIanum Uui Lcotcuaniig SCforonrroniefes.Nemaufum arecomi/ 
copt.Pifcenx rureni fanagenfes tolofani tedlofagiiaquitanix cotermini tafeodunirari rononicfcs um/ ' 
branici.Vocotio^ ciuitatis ferderatx duo capita uafgo &lucus augufti.Oppida uero ignobilia.xix.ficut 
xxiiii.nemaufenlibus artnbura.AdictitformulxG3lba ipator exinlpims auanticos arm ebrodionrios 
quo^ oppidu dinia, Logitudine puittx naibonetisXcclxx«M.p3L Agrippa tradit:laaadinc.ccxlviui* 



> UBER 

Jtaliatyb^risrattiacampania. CA, V* 

Talia dehinc pnmique cius Iigures:mox httraria:umbfia;Iatium:ubi ryberina cfha:6i rcma 
I terrarum caputtXvitM.pjnrerualloamariiVoifcorum pofiea Iirrusi&campaniae picentium 
inderac lucanum bruriumque:quolongiflime in mendicm ab alpiutn pene lunaris lugis 
in maria excurrit italia • Ab eo graectaeora : mcxfalentini : peduculi : apulnpeligni fcrenrani : marru/ 
cini:ueftini:fabinipicenrcs;galli:umbn:hetrufci:ucncti:carni:iapides: iftriilibuini.Neagnoroingra^ 
liacfegnisanimi exiniman polle mericoiribreuiterarqueiniranicuiruin hunemodum dicamrrec 
raomniumterrarumaIumna:eadem&parensnumineacumcIc(S3:qu^c;diim iprum clarius face-' 
rerifparga congregaret imperiairitufque molire : 6£ tot populorum difeordes ferafque linguas fer m cy 
tiis commercio contraheret ad col!oquia:& humanitatem homini daret; breuiterqae una cunftaruni 
gentium i toto orbe patria fiereuEc quid agam tanta nobilitas omniu m locorum ;quos q u is attigerit ^ 
tanta rerum fmgularum populorumqueclariras rcnet.Vrbs roma uel fola i ea 8£ digna etiam fefla cer/ 
uke facies quo tandem narrari debet opere;'£t qualiter campanik ora per fe roclixqiillaac beata amoe^ 
nitas ut palam fir uno in loco gaudentis opus elTe naturae.Iam uero tota ea uiratis ac perennis falubnta 
ris cadi temperies editam fertiles campi tam aprici collesiram fnoxii falms ram opaca nemora:tam m u 
nifica fiiuarum generaitoc montium afflatus tanta frugum d£ uitium olearumque fernlitas:tam nobi 
Ita pecori uelleraitot opima tauris collaitotlacusitotamnium fontium que ubertas totam eam perfun 
densitot maria:portus:gremiumque terrarum commercio parens undique ; & tanquam ad iuuandos 
mortales ipfa auida in mare procurrens.Neque ingenia ritufque ac uiros Si lingua manuque fupera tas 
commemoro gentes*Ipfi de ea fudicaueregraecirgenus in gloriam fuam efFufiflimum quotam partem 
cx ea appellando graeciam rnagnam.Nimirum id quod in mentione ca'li feamus hac quoque m parte 
faciendum ed;ut quafdam notas ac paucalydera at tingam ustLegentes rantum quxfo meminerint ad 
fingula toto orbe ediflerendafeftinari.Ed ergo folio maxiniequernoaffimilataimultoproceritatcani 
plior q latitudine in leuo fe fletdens cacumine :6C amazonicx figura dcfinens parma^iubi a medio excuc 
fu rirthos uoatur per fin us lunatos duo cornua emittens leucopertam dexrrailacfnium finiflra . Patec 
longitudineabalpino fi ne prxtorixauguftae per urbem capuam neque cur fu meante rhegium oppi/ 
dum in humero eius fitumia quo uelun ceruicis incipit flexus: decies centena 6i uiginti milia palTuum 
tnultoque amplior menfura fieret lacinium urqueint talis obliquitas in latus digredi uideretur. Larini 
doeiusuariaeft.ccccx.miliuminterduomariamferum&fuperumiamntfque uarum atque arfiam: 
medisc arque ferme circa urbem romam ab hoflto atemi amnis in adriaticu m m are influentis ad ty be 
rina hoflia«cxxxvi.&: paulo minus a caflronouoadriarici maris alfium ad thufcum aequor. Haud ullo 
in Ioco,cc,inIaritudinemexcedens.Vniuerfacautemambitusa uaro ad aifiam.xxx*M.pafIuum,lviu* 
cfficifAbefla circundatis terris Hiflriaaliburnia quibufdam Iocis*c,M.pafTuum,Ab epiro Sc illirico, 
I, Ab africaminus,cc.ut audior affirmat Varro. Ab Sardinia.cxx.Milia . A Sialia,M.d.A coifica mi> 
n us.Ixx. Ab illa J.Incedic per maria cxli regione ad mei idiem quidem « Sed fi quis diligenti fubtilitate 
id cxigantnter Textam horam primaraquebrumalem.Nunc ambitum eius uibefc^ enumerabimus* 
QuainreprefarineceflariumeftaudloremnosDiuumAuguftum fec-uturos: deJcriptionemque ab 
co fadlam italiae totius in reglones.xi.Sed ordine eo qui in littorum tradlu fiec urbium quidem uicini^ 
tares oratione utique praepopera leruari non pofleiitaquc interiori in parte digeftionem in litteras eiuf 
dem nos fecutu ros coloniarum mentione fignataiquas ille i eo prodidit numero. Nec fi tus origi nef^ 
perfequi facile eft.In gaun is liguribus ut eseteri omitcanrur agro tricies dato.Igif ab amne uaro nicea 
oppidum a malfilienfibus conditum.Fluuius pado.AIpes populique inaipini multis nominibus ; led 
maxime capillari oppido uendiatiorumtciuitatis Cemellion.Portus Herculi,Monacchi:Liguftica ora. 
Ligurum celeberrimi ultra alpesfalyi deceatesunoxubiiicirra ueneni SC caiurgis oi ti uagicnniiftatelli; 
clibi uelli:aielli;euburiates ; cafmonates:ueliates:d£ quorum oppida in ora proxima dicemus . Flumen 
rutubaioppidum albiumiintemeliumiflumen merulaioppidum albingaunum: portus uadum fabati 
um:flumenporcifera:oppidum genuaifluuiusfericoriporrusdelphinuTiguliaintus fcgcfta tigulio^ 
Flumen macra Iiguriae finiStA tergo aure fupradidlorum omnium apeninus mos italix ampliffimus 
ppetuuis iugis ab alpibus tendens ad ficulu fretu. Ab attero eius latere ad padum am nem i talis ditifly 
mum omnia nobilibus oppidis nttenc.LibarnaderconacoIoniaitriraibarderatsunduflLiaipolctiaicar/ 
reaiquod potentia cognominatur,Forofului quod ualeminum.Augufta uaciennorum :Alba pompeia 
afl aiaqus fcatiellorum.Hsc regfo ex ditereprione Augufli nona efl.Pa et ora Iigurice i nter amnes ua/ 
ru & macra.ccxi.M,par. Adnedtuur feptimsi qua hetiuna cftabamne macra:& ipfa murans fepe no 
ttiinibus, Vm bros inde exegere antiqutrus pela%i.Hos lydiia quoj; rege ry n heni; mox a lacnficio ritu 
lingua graecorum tufei funt cognominati.Primum hetruriaeoppidu luna portu nobifc.CoIonia luca a 
mari recedensipropior^ ipfa in ter amnes Aderem 8C arnu orra a Pelope pifil^ifiue a tenucanis grxea 
gente. Vada uolaterancaifluuius cecinaipopuloniu hetrufeorum quondam hoc tantum i' Iitroie.lHjnc 
amnes prilleimox umbro nauigiorum capaxidC ab eo tradlus umbria; porcufcp reiamoicofa uolcientili 
a populo Ro.dedu£la grauifcc caflrum nouum:pvgri:cer^tanus amnis:6i ipfum caerejntus mil.pafTP 
bus qtruor agilia a pelafgis coditoribus didlii airiu:phregune*'^'berisamnis3 macra. cdxxxmi.M.paf* 
Intus coloniae falifca agris otra (ut audior e.Cato q cognominauierrufcojt lucus.Colonia’ rultilanade/ 
nefis, cuctonaidxcetero aretini ueteiesaretini fidecioiestacecini iulieresiamitinenfesiaqiires cognomP 




TERTIVS 

ne taan'm':bTerani:cortonenrcs ; capinafes : clufini : nouicfufini uerercs : flucntiniprxBtientiarno ap/ 
pofiti:fefule:ferentmu:fefccnma:hortanum:hcrbanum :nepeca.Nouem pagi pryfe£lurae : claudix Fo-' 
ro Clodii;piftorium:perufia:fuanenres:fatumtiii qui anreaurinini uocabainur:rudercani:f\aTones :tar 
quenienfes : thurcantenfes : :uetuIonienfcs : ueretani:uefentini ; uolererrani cognomine hetrufci : uoi<' 
rcinfenfes in eadem parte» Oppidorum ueterum nomina rctinentagri cniBuminus caletranus.Tybc 
ris antea tybris appellatus:& prius albula e media fere longitudine appcnnini fmibus arctmorum pro/ 
Buir ; tenuis pnmo nec nifi piTciiiis corriuatus;em irufque nauig ibihsiHcun tmia& glanis influentes in 
eum nouenorum ita conceptu dierum fi non adiuuent hymbresiied ryberis propter afpera S£. confra/ 
gofa.Ne fic quidem prteterquam trabibus uerius q ratibus longe meabilis ferrur,piC,I.M.d . non pro/ 
cui tiferno perufia6£.otnculo;hetruriamab umbris ac fabinis ; mox citra.xiii.M.paf» urbis ueientcip 
agrum a cruflumino:dein fidenateilatinumquea uaticann dinmens»Sed intra tini^ &glanim duo/ 
bus S/*x1.fluuiis au Aus:prtecipuis aute nare Qi anieuetqui 8L ipPe nauigabilis « Larium includit a tergo. 
Ncc minus tamen aquis ac tot fontibus in urbem perdudlis . Et ideo quamlibet magnarum nautum 
exitalo mari capax rerum in toto orbe nafcentium mercator placidiflimustPIuribuspropeiblusgcx/ 
teri in omnibus terris am nes accolliturafpicimrque nullis. Nullique fluuiorum minus licet indu4is 
utrinquclateribusmectametiipfe pugnat quaiiquam creberacfubitis incrementis:& nufquam ma/ 
gis aquis q in ipfa urbe ftagnantibus.Quimmmo uates intelligimr potius ac monitor aud;u lempcr re 
ligiofus uerius q faeuus » Latium antiquum a tyberi circeios feruatura cfl.M. pafluumJ» longitudine. 
Tam tenues primordio imperii fuere radiccs.Colonis faepe muratis tenuere alii aliis temporibus. Ab/ 
origines:peIafgi:archades:ficuli arunci: rutyli.Et ultra drceos uolfd:ofd:aufoncs unde nome modo la/ 
tiiproccfiitad lirinamnemjnpnndpioertofiiacolonia a romano regededuda.Oppidum laurentum 
lucus folis indigetis .Amnis numitius, Ardea a Danae perfei matre condita.Dein quondam aphrodifi> 
um antium colonia.Aflura flumen & infula. Fluuius nympheus:c!oflra romanatOrceii quodam infii 
Ia immenib quidem mari circundara(fi creditur Homero)&nuc-planc,Mirumeft quod hac de retra 
dere hominum notitiae pofTumus.Theophraflus qui pnmo externorum aliqua de romanis diligenti 
usfcripfit.Nam Theopompus ante quem nemo mentionem habuit urbem duntaxata gallis captant 
dixir.CIitarchus ab eo proximus legationem tantum ad Alexandrum mifiam.Hiciam plufquam & fa 
ma circeiorum infulae & menfuram pofuit flad ia.1xxxtin eo uolu mine quod Jcripfit Nicodoro athe nie 
fium magiftratui:quifuiturbisnoftrac.cccclx.anno.Quicquideftergo terrarum propter decem Mi^ 
lia paiTuum prope ambitus adnexum inrulat.Pofleum annum accellititaliae aliud miracuIum.A circe 
is palus pontina eftquem Iocum,xxiii.urbium fuifle Mutianus ter confut prodidit.Dein flumen ufens 
fupraquod terracina oppidum lingua uolfcorum anxurdiflum.Ibi fuereamydxa ferpentibus dele/ 
tae.Dein lacus fundanusrcaietapottus.Oppidum formiae antiqua laeftrigonum fedes.Vltra fuit oppi/ 
dum pyraeicolonia minturnac lyri amne diuifa glanico appdIaco.Sinucm extremum in adiero lario: 
quam quidam dixere finopemuocitatum.Hincfoelix illa Campania efl.Ab hoc finu incipiunt uitiferi 
colles:6C temulentia nobilis fucco per omnis tcrrasiincly to:atquc(ut ueieres^dixerc) fummum Liberi 
patris cum cerere cartamen . Hinc fetini d£ cecubi obtenduntur agriilis iunguntur falerni:calem.Dein 
confurgunrmafTiciigauranufurrentiniquc montestlbilaborinicampiflernuntun&m delitias alicx 
politur menfis.Hsc littora fontibus calidis rigantur;pra:terque cetera in toto maricochylio pilce no' 
biIiannotantur,NurquamgencrofioroIesliquor.Erhocquoquccerr3mehuraanacuoluptatis renue 
xe ofciigraeci umbri;tufci:campani.In ora fauo fluuius.VuIturnum oppidum cum amne.Licernum cu 
maecaladenrium:mifenum:portusbaiarum:bauIi:lacuslucrinus8iauernu$.Iuxtaquem cimerium 
oppidum quondam : Dein puteoli colonia dicaearchia didi poflque plaegrei campi . Acherufia palus 
cumisuictnatLittoreautemhocneapoliscalcidenriumi&ipraparthencpeatumulofyrenis appellata. 
Herculanium Pom peii haud procul expedante monte uefunio « Alluente ucro farno amne ager nuce 
riuseft:&.ix.Miliaipaflibusa mari ipfa nuceria , Surrentum cum promontorio Minerux firenunt 
quonda m fede nauigarion a circei duo detlxxx.Milia*p.patet.R.egio ea a tyberi prima italiar (eruatur ex 
deferiprione Augufti . Intus Colonis Capua a.xi.Campo dida aquinumifueflaiucnafrum : foraithea/ 
num : fid icinum cognom ine nola . Oppida abellimi m :aritia ; alba longa : acerani : allifani : attinates: 
alerrinates:anagnini : atteUani . Aefulani:arpinates : auxiniates : auxellani : alfatemi . Et qui ex agro Ia 
tino, Irem hernico.Item labinocano cognominati. BouellaE; calati* tcafinum : calenum : capiru/ 
rumcecnerum:cernctani qui mariani cognominantur, Corani a Dardano Troiano orti. Cubulte/ 
rini: caflrimonienfescingulani .Fabienfes, In Monte Albano foropopulienfes.Ex Falerno fnifinates: 
Ferentinates : fregtnates ; frabaterni uerercs ; frabaterni noui : ficolenfes: Fregellani ifbroappi : forenca' 
cani ; gabini : inferannates ; fuccafani qui 8C lirinares uocantur * lllionenfes ; lauimi : norbani : nomen/ 
cani; prsneflini urbe quondam flephane dida .Priuernates : fetini : fignini : fu eflulani : telini trebula 
ni cognomine balimcnfcSj^TrebanKthurcuIannuerulaniiueliternnuUibrcnfesiuluarnates fup$ Roma 
ipfa; cuius nomen alterumdtcere arcanis ceremoniarum nefas habetur ;optimaque 6£ falarari fide 
abolitum annuntiauit Valerius Solanus ; luitque mox poenas. Non alienum uidetunnfererehoclo 
co exemplum religionis anriqu* ob hoc maxime filentium inftitut*. Namque Diua Angerona 
cui facrificatur ad die.xii.chalendas ianuarii ore obligato obfignaroq! fimulacrum habcr.Vrbe tris poc 
cas habete Romulus celiqt aut ut plurimis tradcttbus credamus qtcuor.Maenia dus coUegef abitu ipe 



UBER 

ratoribus renfonbufque Vefpafianis anno condirEe.d.cccxxxviii.Mil.paf.xin.M.cc.CompIfxa montes. 
viiJpra diuiditur in regrones,xini.Conipita carum »cc]xv.paf.eiiif3em fpani menfura currente a milia/ 
rio in capite romani fori ftamto ad^ingulas portas:qu 3 c funt hodie numero.xxxiiii.ua ur,xii,porr3E fe/ 
mcl numerentunprerereantujqne ex uetcnbus.vii.qusE efle deficrunr. Efficit pafluum per diredium, 
xxx.M.d.vJxii.Ad extrema uertjteftorum cum caflris practoriisabeodem miliarioperuicos omniu 
marum menfura coi 1 igit paulo am plius.lxx.M.pafTu um .Quod fi quis akiTudinem tedorum addandi 
gnam profeflo ^(fimationem concipiatifatearurque nullius urbis magnitudinem in toto orbe poruif 
feei comparari Claudituraborientc aggere Tarquini Superbi inter prima opere mirabiJi.Namque 
cum muris Eequauinqua maxime patebaraditu plano, Cxtero munira erat praccclfis muris aut abru/ 
pris montibus; nifi g» expatientia tefta m u! ras addidere urbes in prim i regione. Prsterca fuere in latio 
clara oppida fatricum:pometia:rcaptia:pitulum:pohtorium:teIIene:rifafa:cean ficulnea: crufturaeriu: 
a meridia:medQllia:corniculum:faturnia ubi nunc Roma eff, Antipolis quod nuncianiculum in parte 
roraacantenna : cameriu, collatia amiternum:norbe:fulmo:Sicum his carnem in montealbano foliti 
accipere populi albenles,Albani:AefoIani:accicnfes:abolani:bubetani:bo]ani:curucrani:conolani: fide/ 
nates:forcrii:hortenfes:latinienfes;longult3i:m3nates:macrales:mutucinenfes:olliculani:odtulani;peda 
ni:polluftini:querqaetuIani:ficani:fifoIenfes:toIerienfes:ruticnres;uimireraIiudienrcs:ucnctulani;uicel/ 
lenfes.Ita ex antiquo latio.Iin.populi interiere fine uenfgiis,ln campano aurem agro ftabie oppidum fu 
it ufque ad Cn,Pompeium,&,L.Carbonem conf.a pridie chalend.maiirquo die Sylla legatus bello fo' 
ciali id deleuitiquod nunc in uilias abiitiintercidic ibi & raurania.Sunt & morieris fcalini reliquiae.Prx 
terca audfor eft Antias oppidum latinorum apiolas captum a L.Tarquino rege:ex cuius praeda capiro' 
lium is in fine incohauerit.A furrentino ad fi larum amncro.xxx,M,pafrus agerpicentinus fuit, thufco 
rum templo iunonis argiuse ab lafone condito infignis,]ntus oppidum falerniipicentia * A filaro regio 
tertia & ager lucanusbrunurqueincipit.Ncc ibi rara incolarum muratio.Tenuerureumpelafgnoeno/ 
tni:irali:morgetes;ficmi:graeaa£maximepopuli:nouiiTimclucaniafannitibusortiduceLutio.Oppi/ 
da peffum a grseds pofidonia appellatum finus pe{fanus:oppidum eleaiquar nunc uelia. Promontori/ 
um palinurum a quo finu recedente traietSus ad coloniam regiam, c,M.paflus.Proximum autem hu. 
ic flumen meIphes,Oppidum buxentumgraiciaepyxus magnae:nunc !ucania;.Saus amnis fuit &!oppi 
dum eodem nomine. Ab eo brutium lirtus:oppidum blanda;flumen baIethum:porrnsparthcnius:& 
phocentiu m finus uibonenfis locus clam petiae . Oppidu m tem pfa:a graefis temefe didl:um:& crotoni/ 
cnHium terinarfinufque ingens terinus.Oppidum colentia.Imus in penifula fluuius achetonra quo op/ 
pidani acheronrini . Hippo quod nunc uibonem ualenriam appclamus , Portus Herculis : Metaurus 
amnis.Tarentum oppidum : porcus Horeftis dc medma.Oppidum rcylleumiCrads fluuius paterfut 
dixcre)rcylIae.Dein columna regia, Siculum freruni:ac duoaduerfa promontoria ex italia cenys, Exfi 
cilia peiorum .xii.ftradiorum interuallo.Vnde rhegium,xii.pafl"uum,indeapennini fiIua,Promonton/ 
umleucoperra,xii,MiI,paffibus»Abealocncognoniinati:apromontorio 2 ephyroabfunt a filarotccc. 
ni,M,Et includitur europae finus primus in eoque maria nuncupanc.Vnde irrumpit atlaticum ab aliis 
magnu : qua intrat porthmos a graects.a nobis gaditanum fretum cum intrauiuHiTpanum quatenus 
hifpanias abluit. Ab aliis iberricum aut balearicum, Mox gallicumian te narbonenfem prouinciamihic 
ligufticum ,Ab eo adficiliam infulam thufcum quod ex grjecis alii noriumialiityrrhenum lenoftris 
plurimi inferum uocanr.Vltra fia 1 iam quod eft ad falen tinos aufonium polybius appcllat.Erarohfte/ 
nes autem inter hoftfum occeani Si fardmiam quicquid eft fardoum.Inde adriciliam tyrrenum . Ab 
hac cretam ufqueficulum: Ab ea creticum. Infulae per hacc maria primae omnium pityufea graecis di 
&x a frutice pineom une ebufus uocatunucraque ciuirate fcederata angufto freto interfluente, patent. 
xlii.M.pafllbus abfunt a dianio;feptingentis.ftad,totidem dianium per continentem a carthagine no/ 
ua.Tantumdem a pityufis in altum baleares duae:6i fucronem uerfus coIubrariatBaleares funda belli/ 
cofas grseci gym nefias d ixere,Maior.c. M.p.eft longitudincicircuicu uero,cccdxxx,M,Oppida habet ci 
uium romanorum pa1mam& pollentiam latinorum cinium;& cunici quod foederatum bochorum 
fuir:ab ea.xxx,M»p,diftat minor;!ongimdine»ix»M.drcuitu.cl,M,painium.Ciuit3tes habet lamonemt 
faniferamimagonemTa maiore4Xii,panuum in altum abeft C3prana:ifidiofanaufragiis:& e regione pal 
mse urbis merariaae triquadra parua Hannibalis.Ebufi terra ferpentes fugancolubrari^ pari t. Ideo in 
fefta omnibus nifi ebufiranam terram inferentibusrgraedophiulam dixere: nec cuniculos Ebufus gi/ 
gnit populantes bale3riummefres.SuntaI]£e,xx. ferm e paruae mari uadofo. Galliae autem hinc ora in 
rhodani hoft io metinaimox quae blafcon uocarur : tres ftechades a uicinis malfilienfibus difftae .pptec 
ordinem quas item nominat fingulis uocabulis proten:K mefeniquaeai: poponiana uocaturitertia hy/ 
pc.Ab iis fturiu:phoenice:phila:tero;&: lerina aduetfum antipolimrin qua uergoani oppidi memoria. 

DeCorfica, CA, VI, 

N liguftico man eft corfica:quam graeci cy rnon appellauercifed thufco propior a feptentrio,r 
i ne in meridiem proierftaiionga pafTuu m centu m quinquagmra.M.Iata maiore ex parcc.I,Cir/ 

cuitu,cccxx!i,M,Abeftau3disuolaterranis.lxii.M.p.Ciuirateshaber.xxxiif,&coIonias:m3ria/ 
nam a Mario dedudtam -.aleriam a dijftatore Sy Ila.Citra e oglafa. Intra uero.lx.M.palTibus a corfica pia 
naria fpede didla ^qualisfreto : ideoque nauigiis fallax : amplior urgo Si capraria :quam graeci aegilon 
dixere, Item igilium Si dianium ; quam artemifiam iambee contra cofanum iittus:& contra littus har/ 



TERTIVS 

j3oncT:mencria:coIubria{utfnan*a:iIua:cum rerri meraliis ciraiitu.c.p.3.popuIom"a.x,M.3 gtxcK staifa 
diflatabca pIanafi3iXX\vmi.M.ab iis ultra ty berina hiftoria inantianoaftma m oxpal maria Hnoniaiad 
uerfiim formias pontiar.In putcofano aurem finu pandatariaiprochita non ab Aeneae nutriccitcd quia 
profufa abaenaria erartAenanatpfa a ftationenauium Aenea Homero inanmadiflaigracis pythem 
fainon a fymiarum multimdinecut aliqui cxiftimaucre)fed a figu linis pythos dolium . Inter pauiilpi/ 
um Kneapolim megam:moxafurrento.viii,M»paflibusdiflanres Tybcrii principis arce nobiles ca-' 
preae circuitu^xI.Mtpaf.cxdeuchotea.Extra quem confpedtum pelagus africam attingens»Sardinia mi> 
nus.ix»MiI.pafTIbus a corfies extremis eriamnum angu Ilias eas arcentibus infulis paruisiqux cunicu/ 
larix appellantur.Item que phitonis foflx a quibus fretum ipfum taphros nominatur* 

De Sardinia» CA. VII. 

Ardinia ab oriente patens.dxxxviij»M.pairuumrab ocadente.cIxx.miIia:a meridie.Ixxiiii.mi'' 
f Iia.afeptenrrione,cxxii,Cirruitu»d.Ixii.miIia»abeflabafnca calaritano promontorio ducenta 
mi!ia»a gadibus quatruordeciefeentena habet:&a gordirano ^motorio duas infulas quxuo 
cantur Herculis a fulchenfi enolinia calaritano ficariam.Quid haud procul ab ea etia beleridas ponut: 
6£ coIIodemiS; quam uocat heras lutra.Celeberrimi in ea populorum ioIenfesiBalarirrorfi.Oppidoru 
xiii.fulchitani :ualentini:ncapolirani:boccnfcsrcalariraniciuium romanorum.&norenfo.CoIoniaau 
tem unaiqux uocarur ad turrim libyfbnis.Sardiniamipfam Timeus fandaliarin appellauitab cfFigie 
foIerc.Myrfilius rchnuPam a fimilirudineueUigiuContra peflanum finum leucafiaella fyrene ibi lepui 
ta adpellata.Contra ucliam pontia Si ifacia;utraeque uno nomine oenotridesiargumetum poilellxab 
Oenotriis italixiSi conrra uibonem paruae quae uocamr ithacefix ulixis fpecula. 

De Sicilia. CA. VIII, 

Erum anteomnes claritate Sicilia Sicania a Thuq^dide didaiTrinacria a pluribus aut trique/ 
U tra a triangula fpecie.Circu itu parens ut audior elr agrippa.d.cxviu.M.painbus:qu6dam brii 

tio agro cohaerensimoxinterfufo mari auulf3,xii.M,in longitudinem freto. In laritudinenx 
autem mille quingenri.Iuxta columnam regiam ab hoc dfhifcendiargumctoihegium grxei nomen 
dedere oppido in margine italfx Iiro.In eo freto ellfcopulus fcylla. Item carybdis . Mare uorticofum. 
Ambo clara feuitia.Ipfius triquerrx ut diximus promontorium pelorus uocaiuraduerfus fcyllam'uec 
gens in italiam.Pachinum ingrxciam»cxIiin,M.ab eodiflatepfIop6nefo.LiIybcu inafrica,c]xxx»M.in 
teruallo 3 Mercurii promonrorioiSf a calaritano fardiniar centum uiginri,M.Inter fe aute hxcjJinon'' 
toria lare diftat his fpatiis.Terreno irinerca pcloro pachinu.clxvi.M.paflus.Inde liIybeum.cc.M. Inde 
pclo 5 j,clxx,M.colonixibiurbfsacCTuitatcs.lxxii.Apeloromareioniumorafpcdlatcoppidu Meflana 
ciuiu romanojiiq mamerrini uocanfiPromororium drepanu:coloniataurominiu:qux antea naxos. 
Flume afines.M6s aetna no<5umis mirus Iccdiis.Crater eius paret ambitu Hadia«xx.Fauilla taurominfi 
carina ufg? peruenit feruesiFragor uero ad maroneSf gemellos colles Scopuli tres tyclopum pottus 
uIixis.Bo1onia;atena:Fluminarymcthu:tcrtas.InrusIcftngonicapi»Oppida leontiniimegaris: amnis 
panthagiesiCoIonia fyracufae cu Fronte arerbufa.Quamq 6i temenitis;5C acchidemifa : di. margea ; dC 
tyane militiae fontes in lyracufano potan f a^roiportus nauftach musiflumen elorus.promontociu pa' 
cnynuia qua fronte ficiliae flumen hirm iniu loppidu cama rinaifluuius gelasioppidu a gregasiqd agrige 
tu noflri dixere.Thermx coloniaiatis ipfa & ftlinus.Oppidu lilybeumrab eo ^motorium drepana: 
mons erixtOppida panhormuifelinus hymera cum Huuio cxphafxdisialeuminu agarhyrfumitynda/' 
ris coloniatoppidu myle.Et unde cepim us pelorostlnrus laeinaecdditionis centuripiniinellioiiargena^ 
ni,Stipcdiariiairormi:xtneres;agyrim:aceftei:acrenres:bidini:citaru&cinnidrepanitani;ergctini:eceRi 
enfes:;erecini;fnrelletini;edinirenguini‘gelaniigalateni:halerini:enncnies:hybleefes.herbitesherbellcn 
fes;heubuIeres;helKycfes;hadranitani:Imacareres:hypanenfes:Ietenfes:mutu(lratini:magelItn;murge 
tini:motycnfesmcnanini:naxmonii:petim:paropini.ter3phitiefes:femellitai;Icherini: elinuntiifymxti 
TaHarienfes:tiirmenfes:triocaIini:triraciefes: 2 anclaei meffcnio 9 f,Ho 5 ^ Ificulo freto funt infulae in afri>' 
ca uerfx gauros mellta a camer]natlxxxiiiitM.panibusiLiIybeo.cxiii.CofyraihieToneros.Oenegaiaiha: 
Ibpadufaiaethufa quam alii aegufam fcriplerunr.Bucinona £tuae;& a roIute.lxxv.M*oHendes;contraqp 
paropinos ullica.Citraueroficiliam rxaduerfo raetauriamnis.xxtitfermepalluum abitalia.vii.arolix 
appeilatx.Exdem lipareorum di ephelliades agreasia noUris uuIcaoi«Aeoltce$ Aeolus iliacis tempo 
ribusibiregnabat. De lipara. CA. VIII. 

Ipara cum duium romanoge oppido didla a Liparo rege. Cui fuccenir Aeolustantea longonis 
1 uel meligunis uocitata abefl.xii.M.p.ab iralia ipfadrcuiru paulo minori.lnterhac& ficiliam 
altera antea theralia appellata nunc hieraiquta facra u ulcano eH^CoIIe m ea nodlurnas euomc'^ 
te flammas. Tertia (Iron gy lea lipara mille palTus ad exortum folis uergens : in qua regnauit Aeolus: 
qux a lipara liquidiore flamma tantum dinertiCuius fumo qui nam flaturi fine uenti tn triduum prae 
dicere incolxtradunrur.Vnde Aeolo uentosparuifle cxiftimaturo.Quarta didyme minor g Iipara« 
Quinta ericufa.Sexta phGentcufa pabulo proximarum reIidla.Nouinimaeade$ minima euonymas« 
Hadtenus deprimo europxfinu. 

Dclocrisirahacfronre» CA. IX. 

a Locris italie frons incipirim agna grxda appellata in tres flnus incedens aufonii marisiquoni^ 

am aufones tenuere primiipaterUxxxu.M«fafllium ut auAoc ell Varro • Pleri^.lxxiijv].tecere« 



LIBER 

In ea ota flum ina innumera :fed memoratu digna loconustfagratK ucftfgra oppidi cauIonis;mynia:c5^ 
fulinum caftrum:carcinum;qQodefleIongiflimum italiaeproraotorium aliqui ejfillimat.Dcin finus 
6ifcyl!3num &rcylletium arhenienfibuscum condcrentdidluin:queIocum occurres therineus f nus 
pcninfLilam effint;6i in ea portus qui uocaf caftra Hannibalis ; nufqanguftiore itaIia«xx.M, palTuum 
larirudo eddta* Dionyfius maior intcrcilam eo loco adiicerefiCilia: uolait. Amnes ibi nauigabilrs eae-' 
cinos:crotalus:{emiriis:arocha:targine';.Oppidum tncuspetilia:monscItbanus:promontonum laclni 
umicuiusanreoram infu)a.x,M.p.a rcrradifcoron,alreracaIypfijsqnam ogygiam appellane.Home/ 
rus exiftimafiPraererea tres firenufliEMeloeQa ipfum a cauIoeabelfeJxXtMtpanibus jpdidit Agrippa. 

Secundus europse finus. CA. X.- 

Lacinio promontoriofccunduseuropaefinus indpitimagnoambttu flcxas;5i acroceraunio 
ft cpyri fimf promonroriota quo abe(l.!xxv.M.pafIibus.Oppidu cotroramnis naeethus . Oppi'' 

du thuriu inter duos am nes crathin 8i lybarinmbi fuit urbs code nomine. Similiter cft intef 
lyrin 6; acirin heradea aliquado fyris uocirata.Flumina rhaladruicafuetii.Oppidu metapontum : quo 
f ertia italise regio finif-M edirerranei brurioje apr uftani tantum. Lucano^ aut hinc atinates: buxetini: 
ebarini;grumentini;porfntini:fontini:lyrini:rergilani;urfennni:uolfentani:qbus numeftraniiungunjf 
Praeterea interifle thebas lucanas Catoau£lorc{t£t pandoAam lucano^ urbem fuifle Theop6pus;in 
qua Alexander epirotes occubuir.Omncdhf fecunda regio amplexa hirpinosicalabriarapuliam : falen^ 
tinos.ccl,M,finuqui tare tinus appellaf ab oppido laconu in receflu hoc in mofito contributa eo mari 
Cima coIonia:qu£ ibi fuerat. AbeA.cxxxv^i.M.p.a lacinio ^montorio aduei fam ei calabria in peninfula 
emittes,Gra:ci meflapie a duce appellaucrc.Etantc peucetia a Paocerio Oenotri fratre.In lalcrino agro 
inter promontoria,c,M.paniium tnrerfunr.Latitudo peninfutea rarenro brudufium terreno itinere: 
>rxxii.Mtpan*tbi]s paretimultoqi breuius a portu fafma.Oppida p cotinctem a rarenro uaria.Cui cogno 
men apule:menapia:alettu.ln ora uerofenond gailipoIis:quae minc en:anxa.lxii.M.painbus a rarenco. 
Iude,xxxiii.M.promontoriura quod acran iawgia uocanquo logtflime in maria excurrit icalia. Ab eo 
haRa oppidu 8C hydruntmmtX.M.ac.ix.M.pafruam.ad diicrimen ionii Qi adriatici maris:quia ingrae/ 
Cia brcuiRimus tranntus.Ex aduerlb appollonia oppido latitudine uercurretts freti.Cetu milia n5 am 
piius pa0uu,Hoc iteruallu pedeRricotinuarecranfitu potibus iadis primum Pyrrhus cpiri rex cogita 
uir.PoR eum .M. Varro cu m cl aRibus Popeii pyratico bello prxeflet. V rrun^ aliae impedire curae. Ab 
hydrunre foleru defertu.Dein fratuerttuij^rtus tarcrinus: Ratio militum Lupiatbalefiu celiu: Brundu 
fium.l.M.pairuum.Ab hydruntedprimis iraliae portu nobileac uelut certiore : rranfitu : ficuri logior 
excipiente illyrica urbe dirrachio.ccxx.M.traieiRu brudufto coterminus pediculo^ ager noue adolelc£ 
CCS tortdetp uirgfnes ab illyris.xiu.popuIos gcnucrc.Pediculo^ oppida rhudia:cgnati3:barion:ante ia/ 
pyxaDedalifilioaquo&tapygiaiamirapaSiusiaufidusex hirpin is montibus canuRum praeRuens. 
Hinc apulia daunto^ cognomine a duce Diomedis focero*In qua oppidum falapia Hanibalis meretri 
do amore inclytum iSipon tu m:uria:amnis cerbalus Dauniorum finis:Portusagafus.Promontorium 
moris gargant.a faletinoftue iapygio.c.xxxiiit.Mitibus paRibus ambitu gargai porusgarganae: lacus pa 
tanusmume porruofum frento teanum apulorum.Item^ larinu.Oiternia ; tiernus amnis.Inde regio 
frentana.Ita apulorum genera tria.Teani a duccGaresiLucani qui fubadiacalcharae tenucredoca qux 
nunc tenent etinates, Dauniorum praeter fupradidla colonii luceriaiuenufla.Oppida canuiium ; harpi 
aliquando hargos hippium Diomede condente.mox hargirippa diiRumtDiomedesibi deleuit gentes 
monadojf dardoruqi & urbes duasiquac in ^uerbii ludricu uertereapina 8C Tricam.Cxrera intus.Itv 
fecunda regione hirpino^ colonia una beneuentum aufpicatius mutato no!e:quae quondam appellatJ 
maleuentu m :aufecuIani:aqloni:abcIIinates cognomine ptropi:copfani caudint ; liguresiq cognoianf 
corne!ani:5fqbebiani;uerceIIani:decuIani:aIetrini:abelIinates;cognoratimaTfi;arr3ni:ecani;aI[eIIanj:aj 

tinates:arp 3 ni;borcani;coIlatini:corinenfes;&: nobiles clade romana canenfesidirinKforemani ; genufi/ 
ni:herdorienfes.Hyrini:Iarinacescognominefremani:etinatesxxgaigano mateolaniinerecinimatini 

tubuRiniifiluiniiRrapeliniiturmatiniiuibarnatesiuenunni.-uIurtiniiCalabrorummediterraneiegerini 
butuntinenres:dcdani:brumbeRini:natbonenres:Rurnini;tutmi.Saletino^aIetini:bafterbiniIncretK 
ni:ualentini:ueretini. Regio italix quarta. CA. 

Equitur regio quarta gentium uel foriiRima^ iralix in ora fretano^ a riferno flumen trinid 
f portuofum.Oppida hiRoniumtbucarortonataternusamnis.lntusanaxinicognominefreiy 
taniicarctini : fupernatesi&infernatesdauenfes.Muricinorum teatinuPelignorum corfintefts: 
fuperequani fui monenlei.Marfo^ anxanrini:aanates:(uccenies;lucentes:marruu. Albenfium alba ad 
funnum lacum. Aeqculano^ dicernini;carreolani;VeRinc^angulani:pinnenfes; peltuinares : quibus 
junguntur aufinates:cifmontani.Sanirium quos fabellos Qc grxcifaunttas dixere. (^lonia bouianum 
uetus :8C alte^ cognomine undecutnanos^;3uftdenates:efernmi:fagi;rugali:ficolenfes:repmates:creu&' 
tiares,Sabino 9 £amiternini:curenfes:fqp£Decii:fo 5 i:nouu:fidenatesintcremnates:nurfini:nomentanu 
Reat iniitrebulani qui cognomiaapf mumflxi 6i qui fuffenatesityburteserarynates.In hoc fitu ex aqui 
culis tnterierecomtni:radiates;acedici:alfaterni.Gelianusaud;oreR]acu fucino hauRum marforum 
oppidum alchippe conditum a Marfia duce lydo^.Ite urcicino^ in piccno deletum a romanis Valen> 
anus Sabini(uc quida exiRimauere)a.religione& deorum cultu feuini appellati uelinosaccollur lacus 
• rofeidis collibus . Nar amnis exhaurit fllosfulphurds aquis rXyberin ex his petens leplete monte ft 



TERTIVS 

fccllo labens iuxfa uaoinae nemora 8£ reafe in eofde condims,Ef ex alta p_te anio fn monre trebanorum 
ortus lacus tris amoenitate nobiles qui nomen dedere fub laqueo defert i rybermjn ^gro reatino cuty»' 
liae lacum in quo Budtuet infula Italiae umbilicum efTe.M. Varro traditJntca fabinoslaimm eH :a lare/ 
re picenumta tergo umbria apeninis mgis fabinos utrin^ uallantibus* 

Quinta regio* CA. XII, 

Vinta regio piceni eft quondam uberrimae multirudinfs*ccdx,M,picentium mfidem Ro,po 
q pult uenete.O. ti funt a labinis uoto uere racro.Tenuere ab arerno am ne:ubi nunc ager hadria 

nus;& hadriacoloniaa maritVii-MipalTuum flumen uomanumrager pratutianus palmen/ 
fiTqueJtem caftrum nouutn;flumen batinumttruentum cum amneiquod lolura libnrnorum in ira/ 
lia reliquum efltFIuminaalbularesifuinumiheluinumrquo fimrur prxtuciana regio:&' pxennum in/ 
cipir.CupracppidumicafleHumfirmanorumi&rupend colonia afculum picem nobilimraadntus no 
bana.In ora daucanaiporemiatnumana a ficulis condita. Ab iifdem colonia ancon appofita promonro 
lio cumero in ipfo flet^enns fe ore cubito a gargano*dxxxiii,MipanibusJntus anximares ueregrani: ci 
bulaniicuprenfes cognomine monTam:faUrienres:paurulani:pIynienres:ncmenfes;feptem pedant: tolle 
tinatesitnacenfes cum urbefaluiarpolentini. 

Sexta rcgio, CA. XIII. 

Vngirur hiefexra regio umbriam compIexaragRiq? gallicu circa ariminu. Ab ancone gallica 
t ora icipic rogara galliacognoie ficuli 6i liburni plurimi cius tradlu tenuere i primis palmcfeni 

praecutianu adrianu^ agru.Vmbii eos expulere;hos hetruria:hac galli. Vmbroje gensanriqf 
fima Italia: exiflimafiut quos umbiios a gr^as purct di£Ios:q> innudetioe terragi hymbnbus lupHiif/ 
fent Treceta cope oppida tufei debellafle reperiunf,Nuc in ora flumc ffis;lenogal!ia:mcraurus fluuius; 
colonia fanum forrunae:pifau^ cum amne.Et itus hifpellu ruder.Deca:rero amerinbattidiaresiaflnna/ 
tes:arnares:aErinatcs:camerres:caruennni:carfuIant;doiarestognominefdlenrini:fuIginates:foroflami/’ 
nienfes:foroiulicnfes cognoiecocQbienres:forobremitiani:fororcmpronicnfes;ingininiinrcranatcsco/ 
gnoic narfcs:meuanates'.mcuanioneres;marriIicarcs:narnieres;quod oppidu nequinu antea uociratum 
einucerini cognoie rauonir^nres;^: cameIldnr;ornruIani:oftrani;pituIani cognoic pifucites:& alii: mer/ 
gentini:peftini:ferinares:f'rfcinates;(poIfrini:ruare3ni:fcfIin3tes:rui!lates:6dinatci:riebiares;tuiricani; 
libernares;cognoietyburini:& alii timeta' ireniesmefionicarpsiurbinaies cognoie mctaurcfesi&alii hoE 
renfes:uetrionenres:uindina[cs:uiuenrani,ln hoc Ikuinfencrefdigmatesi&quiclufiolum tenuere: fu/ 
pra interranani:fi(: faranates cu oppidis acerris quae uafi iae cognommabanf.T urocco quod uettiolum. 
Item fol1inares:ruriares;faIIienatcs,Apien nates inreriere 3i arienarcs cum crinouolo:& ufcidicani:& pia 
genres:pifi 3 Ces:cxlaflini:Ameria;rupracnptatTiCitoameperfeibdIu condita annts.dtcccdxiiii.pdidirt 
Odtaua regio, CA, XIllI, 

Craua regio determinatur arimino:pado:appenfno.In ora fluuiuscniftumiu:ariminum co/ 
O Ionia cum amnibus anrnino & aprufa,Fluuius hinc rubito quodam finis iraliae * Ab co fapis: 

&uitis:Scanemo,Reuenalabino^oppidum cum amne bcfedeabancone,cii,M.pairibus,nec 
^cul 3 mari umbro^,butriu.lntus colonia bononia felfma uocitara cu princeps hetrurixeflei* BrixiI/ 
lum;Mutina:Parma:PIacetia*OppidaCcrena;clarerna:forucIodii:liuit.Pompilti truenrinorum:Corne 
lii;Iicinii:f3uencini;fidtntini:otefm):pandmares:regienresaLeptdo:rolonates:raltu!quequigallian! co/ 
gnominantur:aquinanres:tanmtani;ucliates cognomine ucteti:regiatcs:urbinates.ln hoc tradlu inte/ 
lierun t boii:quorum tribus, cxii.fuilTe audor eft Cato,Item fenones qui coeperant Romam. 

De pado flumine, _ CA, XV, 

Adus e gremio uefuli moris celfiflimu in cacumen elati finibus liguru gabienopt uifcndo fon 
p te pflues codefm fefe cuniculo:& in foro uibiefitl agro ite^ exories;nulli amniu claritate infe/ 
rior;a grxeis diaus eridanus:ac poena Phaetontis ilIuAratus. Augetur ad canis ortus liquatis 
niuibusiagris qnauigiis torretionnil tamen ex rapto fibi uendteans. At^ ubi liquit agros:ubcttafe lat 
gior.ccc,M.paiIibus a fonte addes meam duodenonagua*Nec amnes tatu apeninos albinof^ nauigabi 
les capiens:fed lacus quo^ immenfos in eu fefe exonerares om ni numeio»xxx.flumina in marehadria/ 
ficum defert. Celeberrima ex lis apenini latere iadl:u:ranap£:rredia pla(etinu:ra^:niciam gabcllum:rcul 
tcrnam.rhenum.Alpium uero fluta:morgu;durias duas;fefnten:ricinu;l mbru:abdua:o!liu : mintiu« 
Mecaliusamniu ta breui fpatio maioris incremctiefi.Vrgef quippe aquage moIe:& in j>fundu agitur* 
Grauis terrre qq deducius in flumina:& folTas inter rauena altinuin panuu«cxx.M*tamen quia latgius 
uomir fepte maria didlus facere,Angufia foira rauenam trahituriubi padol^ uocaf:quondam racm ni 
cius appellatus.Proximu inde hofhu magnitudinem portus habenqui uarrenidiciiur«Quo Claudius 
^far e bhtania tduphans praegridi illa domo uerius q naue Itrauir hadna.Hoc anteendanu hoflium 
didlu efi:ab aliis fpinetiai ab u rbe fpinatquat fuit iuxta:praualcs & delphicis creditu eft thefauris condi 
taa Diomede,AugeE ih‘padum uatrenus amnis ex forocornclienfi agro,Priximum inde hoftiu capra 
fiae:dein fahfs;dein iioIane:qd ame olane uocabatur.Omnia ea foflas flurainaqi primi afegi fecere rulci 
egefto amnis itnpetufit-^^anfuerfum in hadrianoge paludesrqua: fepte mana appellanfinobili portu op 
pidi tufeogr atricea quo arnaticu mare ante 3ppellamm;quod nunc hadrian‘cum*Indehoftia plena car/ 
Donaria ac fofTiones phiIiftina;:quod alli tai rarum uocant.Omnia eft philiftinarfofte abundatione na/ 
(ceotia accedentibus atefi ex tnden cinis alpibus uigifono ex patauinoge agris. Pars eogt & jpximurq 



UBER 

poitum facit brudulu Rcat cJrone Medoaci duo ac fofla clodia.His (c padus mi Icettaci per haec cffuit^' 
difur pferutKjmtin acgypto nilus quod uocanrdeira triquetram gi figura in alpesar^ oram maris^^ 
ccreprodif ftad.ii»M.circuitu,Puderagrxcis ftalis ratione mutuarf.Metrodorus Tamen Sceptiusdi' 
at.Quoniam circa fonte arbor multa fit picea quae pades gallice uocerur padum hoc nomen accepifle* 
Ligurum quidem lingua amne ipfum bodincum uocari:quod fignificetfundocaretem.Dui argumc' 
to adefl oppidil iuxea indoflria uetuffo noie bondicomagu m :ubi precipua altitudo incipit. 

De Italia trarpadana regio nona. CA. XVI» 

Rafpadanaappellaf abeo regio nona tora in mediterraneoxui maria cundla Hudluofo alueo 
t Iporrar.Oppida uibiforujfegufio.CoIonis ab alpiu radicibus auguHa taurino^ antiqua ligu 

rum ffirpe:indenauigabili p3do*Dein falaforum auguffa praetoria iuxta geminas alpium fau/ 
Cesgraias ar^ pocninas.His poenosrgraiis Herculem Tranfiffe memorant.Oppidum eporedfa /ybilli-' 
nis libris a po.ro» condi iulTum.Eporedicas enim galli bonos equorum domitores uocant. Vercellae Ii' 
kitiorumex5alyisorrae:nouariaexuerramacoris uocontiorum:hodiequepagOtNon(ut Cato exifti/ 
mat)1igu9£ ex quibus Icui &marici condidere tricinum no procul a pado.Sicut boii tranfalpes profe&‘ 
laude popeiam.lnfubres mcdioIanu.Orobio^d ftirpis efle Cornu ar^ Bergomu Si Iicinifo 5 f:& aliquos 
drea populos audior eft Oroifed origine gentis ignorare fe faretur : quam docet Cornelius Alexander 
ortam a grxeia inrcrpretationeetia nois uira in moribus degentibus.ln hocfim ueriiroppidu orobio/ 
ru barramnde bergomates Cato dixit ortos etianu prodete fe altius q fortunatius finjntericrc Si Caiu 
riges infubrum exules :& fpina fnpradidla,Ite melpu opuletia pr;eapuum:quod ab infubribus Si bous 
& lenonibus deletu ell eo die quo Cam illus ueios coeptt;ut Nepos Cornelius tradir. 

Venetia decima regio. CA. XVII. 

Equitur decima regio ital ise Hadriatico mari appolita ; Venetia cuius FIuuius Silis ex monti' 
f biis taurifanistOppidu altinum:dumen liquenria ex monnbus opirerginis ; Si portus eodem 

nominexolonia concordia:Bumen Si portus romahnuxiliauentu maius minufq^ : anaflum: 
quo uaramus defluitralfarnatifo cu turrb pBuenteaquiIeia coIonia.xii.M.palfibus a mari lita.Carno|K 
hxc regio iundlaquc regioni iapidumiamnis timauusxaftcllum nobile uinopudnum.Tergeflinus Ii' 
nustcolonia rergelle.xxiii.M.P.ab aquileiamitra quam fex milia pafTuuin formio amnis. Ab Rauenna 
dxxxix.paflibusiantiquus audlce italiac term inus.Nunc uero iltri^ quam cognominatam tradut a flu/ 
mine ifiro in hadriam efBuente edanubtoamne eodemque iftro ex aduerfo padi fauces contrario eo' 
rum percuflli mari interiedlo dulcefcenre plcrique dixere falfo & Nepos Cornelius etiam padi accola. 
Nullus enim ex danubioamni m marehadriaticum effunditur.Deceptos credo quoniam argo nauis 
flumine in mare hadriaticumdercenditinec procul tergefte.Nec iam coflatquofiuminc.Humeris tra' 
uedam alpes diligentiores rradu ntiSubitlle autem illro :dein faoidein pamportoicui nome ex ea caula 
eft inter remonamalperm exorienti. Deiftria. CA. XVllI* 

Stria u t peninmla excurrit. Latitudine etus.xIiM.panbum xircuitum uero.cxxii.M, prodidc' 
i requidam*ltem adherentis liburnia^ Si fanatici finus. Alit hburnix.clxxx*M.NonnulIi in fana 
ticum linum iapidiam promouereia tergo iRriaeiCxxx.MtpaiTum.Dem liburnia.cKM. fecere* 
mditanus qui domuit iHros in llatua fua ibi infcripfit ab aquileia ad ririum flumen flad.cc.M. Oppida 
iBnaeciuium rora anorum agida:parenriu.CoIonia polaiquaenuciulia pietas quonda a cokhis codita. 
AbeB a tergeftc.c.M,n.p.mox oppidum nefadliu :& nunc finis italis Buuius aifia.PoIa ab ancona tiaie' 
dlus.cxx.M.pafnbus c.In mediterraneo regionis dedmac colonia cremona:brixia cenomanno^ agro* 
Veneto 9 <: at matri atellx 8C oppida accedum patauinu:opitergiu;beIuniu:Vicetia::Matua thulco^ tras 
padum fola rcIiqua,Vcnetos troiana ftirpe ortos audior e Cato.Cenomanos iuxta mafliliam habitalTei 
In uolfcis Fcitrini:SC rndetim;& beruefes.Rhetica oppida rhero 5 f:& eugancoji Veronatiuliefes camo/ 
ru.Dein quos fcrupulofe dicere no attineat:alutraefes:aireriates:f!amonieres:uanieies: Si alii cognomi' 
iiecuIia:foroiuIicrescognominecranfpadani:foretani:nen!dates;quarqueni:caurifani:rogieres:uarua' 
ni.In hoc liru interier^ oram iram inx:pelIaon;pafitium :ex Venetis atinaid^ caelinaxarnos.Tegelle ; SS 
ocra.Taurilcis noreia.Ei ab aquileia ad duodecimu lapide deletum oppidum etiam inuito fenatu a.M. 
Claudio.L.Marcello»L.Piro audor c: In hac regioe &«xi.Iacus inclyti funtiamnerque eorum partus auc 
alumni fi moaccepeos tedduniiut abduam lariusiticinu uerbanusimintium benacus:o)jium lebinus: 
labrum eupiIis:omnes incolas padi«AIpes in Iongiiudine,XtM.pairuum paterea fuperomariad inferu 
Oelius traair*Timagenes»xxii*M«pairuum dedudlis in latitudine.Cornelius Nepos.c.M.T.Liuius cria* 
M.lladiorumiurerque diuerfis in iocis.Nam di centum milia excedunt aliquando ibi germania ab ita' 
lia fubmoaenr.nec.lxx*M4expIet:reIiqu3 fui parte glacilis ueluti naturae prouidentiam.Latitudo italiae 
fubter radices earum auaro per uada fabacia taurinos:Comum;Brixiam:Veronam:Vicenam:opitei/ 
gium:aquileam:tergclle:polam:arfiam*d.ccxlii.M.ptCoIligit« 

Dealpibus6c gentibus alpinis. CA. XIX* 

Ncolae alpium multi populi:fcd illuftresa pola ad rergellfs regionem lecuflcs:fubocrini: atali 
i menocaleninuxtaque carnos quonda taunfei appellatiinuc norici.His cotermini rheti 8C ulde 

lifci oes in multas ciuitates diuifi.Rhetos rhufeorum prolem arbitrantur a gallis pulfos ducc 
Rhcto.Verfo deinde italiam peftore : alpium latini iuris euganese genccsrquarum oppida,xxxin. enu' 
merat Cato*Ex iis triumpilini uenalis cum agris fuis popuIus.Oein canunucompluref^ fimilesifiniti' 



TERTIVS 

mis attributi municipiis. LeopontJos;& falafos taurifer gentis idem Cato arbitratur, Carteri fere lepo^ 
tios reliflos ex comitatu Herculis interpra tationegrsci nominis creduntrprceuifts intra fmus alptuin 
luue membrisiemfdem 8i graios fuifle pofitos in tranfitu.Graiarum alpium incolas pracrtantefgj gene 
re euganeos inde traflo nomre*Oput eorum ftonos:rheroi um tiennonesifaruncter^ ortus rhcni am/ 
nis accolunt«Lepontiorum qui uiberi notantur fontem i hodani eodem alpium tradiu « Sunt prjeterea 
latio donati incolxiut oftodurenfes 8i finitimi ceurrones : cottianjc duitates .Oturiges SCcarungibus 
orti:uageni:Iigures:6i qui montani uocantur,OpiIlatorumque plura genera ad cofinium liguftici ma 
ris.Non alienum uidemr hoc loco fubiicere infcripnonem etrophxo alpium quse talis efl* Imperatori 
C^fari Diui fiiio Augu.pontifici maximo imper,xini,tribuniticE porefeatis, Senatus popuIufqueRo.^ 
eius dudtuaufpiciifqj^entesalpinac omnes quae a mari fupero ad inferum pertinebant fub imperium 
po.Ro.funt redadsEtGentes alpinae deuidt£e:triumpiIini:canumi;uennores:uenonetes : hifarciibrcuni: 
naunes:focunatcs.umdelicorum gentes quattuor confuaneres:uiiucinates:licares:catrenares:abifbntes: 
rugufci;ruanetes:coI!ocar;es:brixentes;leponni;iuberi:nautuates:redunt:uaragri:falafG:acitauones:mc/ 
dulli:ucenni:caturiges:brigiani:fontiotii:ebrodunrn;neroaIoni:edcmnates:erubiani:ucamini:gaIIicar: 
tnulatniedtinnuergunnneugirunnemeturKoratelliiuerufnuelaunnruetniNonfuntadiedfaeconanacci 
uitares.xii.qure non fuerant hoftillcs:fed item attributa municipiis lege pompeia.H^eceft Italia diisfa/ 
craihae gentes eius;h:ec oppida popnIorum.Super hxc Iraiia qu3e.L.Acmilio Paulo.GStatilio Regulo 
conf.nunciaro gallico tumultu fola fine externis ullis auxiliis : atg; etiam nuc fine trafpadanis rqulnim 
Ixxx.M.peditum.d.cc.M.armauit. Metallo um omnium fertilitate nullis cedit ceniStSed iterdiclutn 
id uetereconfultu patrum italix parci lubenttum. 

Illyricum. CA. XX. 

Siae gens liburnorum iungitur u% ad flumen titium.Pars eius fuere mctorcsibmanuenche-' 
a Ieae:dudini:6C quos Callimachus peuceciasappellarinunctcrum uno note illyricum nocatur: 

generarim populorum pauca effatu digna aut foelicia nomina.Couenrii fcardoniranupetunt 
iapidcs;& Iiburno^ciuirates.xmi.e quibus lacinienfesirtulrino :buimftas:aibcrcnfts: nominare no pl 
gcat.lus italicum habent eo couenrualuraeiphlanatesia quibus fmus noiatur.Lopfiuarubariniiimnm'' 
relm afreriatesidi ex infulis fulfinatcs cunds.Oete^ per ora oppida ancfadtioialuonaiflauona : tarfatte 
ca:iaua:iofpica:orropuIa:ycgium:argiiurum;corniu:enonaciuitas:paurinus:fluiTien ledaniumiquofi 
fiitur lapida.Infulse cius fmus cum oppidis prseter fopra fignifiat3:ablyrnu:arba:Croxa giflaiportunai' 
taiparos ante.Rurfusin continente colonia iaderaiquaea poia,tlx.Mip.abeftindc,xxx,MtcoIcntum in^ 
fala .xviii.hoffium titii fluminis. Liburnia. CA. XXI« 

Iburnia finis &L initium dalmafiae feardona in am ne ea.lxii.M.pafllium a mari . Dein rariora-^ 
I rumantiquaregfo;6icaflellum tariona,Promomoiiuro Diomedes:u€lutaliipeiiinfuIa.His 

circuitiuc.M.panuum tragurium ciuiu romano^ marmore notu fieum.ln quem locum 
uus Claudius ueteranos mifit . Salona colonia ab iaderatCcxxxix.M.pafluum. Petunt in ea iura iuribus 
dercripnsindecuriastCcdxii.decunt,ccxxxix.ditiones.ixix.m£ezsi.1ii.raidiatcs.In hoctra£lu iuntburna 
mandetriurtribulium, Mobilitata prodis caftella petut ex infulis Srxixo]entini:repari:epetini,Abhisca 
Ifdia pigumiaeirataneummarona colonia . Terri conuentus a falona.Ixxii.M,pa(ruum appofiracognoe 
minis mi fluuio am3ri.xx.M,piM.Varro.Ixxxix.auitateseouenritalIeaudorcft.NuncpropcfoIino/ 
fcunfCerani decuriisjfxiiii,daurri,xvii.defitiates.ciii,dodeates,xxxin.dfretini.xhii,dere uiflae.xxx.dine 
daruxxxiii.glinditioncs.xliNi.melcomani.xxiiii. narefii,cii.rcirtari,Ixxi).ficuIorse,xxiiii.PopuIatorcfque 
quondam iraliac uardei no amplius q.xx»dccuriis.Prsetcr hos renuere rraiflum eum ocnci:partheni:he/ 
mafi:marfthits;armiflhae. A naroneamne,c.M.par.abeftepidaurum coIonia.Oppida ciuium romano 
rum rhi 2 inium;arcriuium:burua:oIchintum : quod antea colchinumdiiflum efl acolchtscondimm; 
annis dinloifuper^ eum oppidum cmium romanorum feodraa mari.xviiii.M,paflbu.Praetcrea rnuP 
torum grsciae oppidorum deficiens memoriamccnon & ciuiratum ualidarum . Eonamm tra^ufue/ 
re labea tes:enederudini;fafrei:grabei:jpprie 9 di(£tiinyni:& tauIantii&pyrei.Rerinetnomemora nym 
phaeum promontorium. Lyffum oppidum ciuium Ro.ab epidauro,c.M.panuum« 

Macedonia* CA. XXII. 

Lyflb macedonia prouinciaigentes parthiniiSi a tergo eo^i diflaretac. Monres candaaixa dyt 
a rachio,lxxix,M,paffuum,In orauero ciuium Ro,epidamum colonia propter laurpicatura noe 

men a Romanis dyrrachium appellara.Flume aous a quibufdam eas nominatum* Apollonia 
quondam Corinthiorum coIonia.vii.M,panbumamari recedes. Cuius in finibus celebre nympbeum 
accolunt barbari amantes 3i belliones.At in ora oppidum oricum a colchis coditura «Inde initium epie 
ri.Montes acrocerauniiquibus hunc europx determmauimus fmum.Oricum a faletino italiae^mone 
torio difla r.lxxxv.M.paffus a tergo camorum & iapidum qua fe offett magnus ifler* 

Norici. CA. XXIII. 

Heris iunguntur noricf.Oppida eo|si uirunum:celeia:teurnia:agunrum:uiana. Aemonia claii 
dia; flauium foluenfe.Noricis iunganf lacus peifotdeferta boiorum * lam tamen colonia Diui 
Claudii fabaria:& oppida facarbantia lulia. Pannonia, CA.XX1I11, 

h Abitantur inde gladifera pannoniaiiqua mircfcenriaalpium iuga per medium illyricumar& 
pten trione ad meridiem uerfa molli in dextera acleua deuexicate confidunt* 



e 



UBER. 



Djiitistui* CA* XXV» 

V£ pars ad ma re hadriaticu fpedat appellaf dalmatia 8C iltyricu rupradidhj« Ad feptentnones 
g pinonia uergiririnif inde danubio.In ea colonix mona:filcia«Amnes dari 8C nauigabiles i da^ 

nubid fluut dranus dc nogicis uioIetior*Saus exalpibus cainios pIaddior*cxv.Mtp.inceruallo» 
Drauus p rerrerestferapillos ;iaros:fandrizeces*Sauus p colapia nos breucol^tPopuIo^ hxc capita* Prae 
tereaarmates:azjI]amares;beIgites:carth3ri:cornacates;erauirci:hertun]ates:Iatouici:oleriates:uarciani 
mofdaudiusicuiusj fronte fcordifd:i'rergo taurifddnfula i iauo membarris amnicajt maxima* Praete' 
rea am nes m emoradi colapis i lauu iflues iuxia fifda i gemio alueo itUla ibi effidesiq fegeffica appellaf» 
Alter amnis bacumius in (aum firmio oppido influit: ubiduitas (irmienfium &amantinorum *Indc 
xIv'.M.palTuum tautunum ubi danubio mifcetur faus • Supra influunt ualdanus urpanus : & ipti no» 
Ignobiles. ^ Mefia, CA. XXVf. 

Annonia iungifpninda q melia appellaf ad pontum u% cu danubio decurrensilndpita con 
p fl uente rupradifto,In ea dardani:celegeri:tribali:trimachi:moeri:thraces:potogt cotermini fcy 

thae.Flumia clara dardanus:margis:pingius:timachus ex rhodope:cefcus ex hemo:utus:ercar 
mus:ieterus:iIIyTid larirudo q maxima efl«cccxxv*M.p.colligit.Logitudo a flumine arfiaad flume dri/ 
tiiu.d.ccc*M.aarinioad^montoriuacroceraun]U*clxxii*M*Agrippaj7didituniuerrum hucfinumita^ 
lix 8i illydci ambitus*xiii«IVI.in eo duo maria quo diflinximus flue infe^ flue ioniu in prima parcerinte 
rius hadriaticu:qd fuperu uocatiinfulx in aufonio mari pter iam diAas memoratu dignx nullzeiin io/ 
nio paucae calabro littore ante bmndufiumiqua^ obiedu portus ef!icif*Contra apulu littus diomedea 
cofpicua monumeco Diomedis.Et altera eode noie a qbufdam reuthria appellataiillyrici ora milleam 
piius infulis fruequetatur natura uadofi maris xnuariif« tenui alueo irercurantibus.Clarae ante hoflia 
rimaui calido^ fontiu cum xflu maris crelcentiu iuxta iuro^ agrum.Cifla pullariae di ablytides graiis 
di^ae a fratre medeae ibi incerfedito:noie abf}rrco:iuxra eas eleAridas uocauere:tn qbus proueniret fuct/: 
numiquod illi eledrum appellant uanitatis graecae cemflimum documetum*Adeo uriis quas eape dc/ 
fignent:haud unq confliterittCotra iader efl lifHuQuae^ appellatae cocra liburnoa creteae aliquot . Nec 
pauciores ticanae liburnicXiCeladufae intra flirium bubus & capris laudata Braitia illa duium R.o.reIi/ 
qua:6C cum oppido phara*Ab his Corcyra melana cognomiata cum gnidorum oppido diflar.xxii.M» 
palTuumiinter qua & illyricum melita*Vnde catulos meitteos appellari Olimachus auAoreft.xxibM» 
p.Ab ea.iii.M.elaphites:in ionioautem mari abonco.M.M.p.Safontus piratica Ratione nota. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE UBER QVARTVS. 

Sinus Claritatis Litterarum Et Omnis Fabulofltatis. 

ERTIVS EVROPAE SINVS ACROCERAVNIVS INCIPIT M3 
nbustfinif hellerpontotamplefiitur pter minores flnus.xix.xxii.M.pafla 
um.ln eo epirus a carnani : aerhoIia:phocis:locris:achaia:meflenia:lacoia; 
argol>s:mergaris:atrica:boetia:irerumqiabaIiamarieademphocis:d( lo 
cris:doris:phthiotis:theflaIia:magnefia:macedonia thracia . Omnis grae 
cix fabulofiras:ficut & littera^ claritas ex hoc primu finu efluIGr. Quapp 
in eo paululu comorabimur. Epicos in uniuerflim appellata acrocerauni/ 
is incipit mdcibus.in ea primi choanes a quibus chaonia.Oein thefproti: 
antigonefesilocus aornos:& peftiferaauibus exhalatio. Ceflrinuperhebi: 
quo^ mons pindus:canbpei;driopes:feIbe : hellopes:moloiri:apad quos 
dodonei louis templum oraculo illuftre.Tomaius mons centu fontibus 
circa radices Theo^mpo celebratus. 

Epirus, CA. I. 

Pirus ipfa ad magnefia maccdonia^ tendes a tergo flio daflarethas fupradiAos liberi gentem 
e mox feii dardanos hcc. Dardanis leuo tribalh ptendunf laterc.Et mcefleae geres a fronte iun/ 

gunf:mxdi:ac befelerxtqbus thraces ad pomu ufqi ptinenrcsiira fliccinfla rhodt^esimox 6£ 
hemi uallaf excel fitasii epiri ora caflellu,in acrocerauniis chtmeraifub eo aqux regix fons.Oppida me/ 
andria.Ceflria flume thefprotise:Thyamiscolota butrotuimaxime^ nobilitatus ambractus flnuslau/ 
cibus fpatiofum xquor accipies:Logitudinis*xxxix.M*pairuum.Lamudinis.xv«M.ieum deferf amnis 
acheron e lacu thetprotix:acherufia^fluens.xxxvi*M*panuum:inde & mille pedu ponte mirabilis oia 
fua m i rannbus: in ftn u oppidu ambracia«Molol!bp^ flumina aphas:& arachthus*Ciuitas anadioria. La 
cus pandofla. Acarnania q anrea curetis uocabaf*Oppida heradea:cchinus»£t in ore ipfo colonia Augu 
Ri adiu cu replo Apollinis nobiliiacciuitate libera nicopolirana, Egrellbs finu ambracio i ioniu excipit 
leucadiu littusipmotoriu leucatesidein finus:ac leucadia ipfa peninfula qudda neritis appellata opere ac 
colaji abfeifa a cotineti ac reddira uetope flatu congerie harense accumulantiuiq locus uocaf diorydios 
Radio^ logitudine tnu.Oppidu in ea leucas quoda neritu diiRutDeideacatnanu urbes halyrcaiaRacus: 
argos:amphiIochicu cognominatu Amnis achelous e pindo flues at^acarnania ab anholiadirimesidC 
artemita infula alTiduo terra: inuedIucbhnentianneAens. Aetolia» CA. if. 




QVARTVS 

Etolopf populi athaminn.tympheiiephyrt senienresipcrrhebudoTopesttnaragntatracesraq" 
a bus arraxamtiis iomomari infunditur* Aerolix oppidu calidoncnfepte niiliil qumgentoril 
pafTuum a mari iuxra euenil amnem*Dein machyma molycriaxuiusa tergo chalcis & mons 
eft raphiafus.Ar in ora promontorium anririumiubi hoftium corinthiactrinusminus mille palluum 
Jatirudine infiuentisiaetolof^ dirimcnris a peloponnefo.Promonronum quod contra procedit appella 
tuf rhiontfedin Corinthiaco finu.Oppidaactoiiae naupadi:um:pyIene:S: in mediterraneo pleuronthaly 
i^rnatMonces dari in dodone romamsiin ambraciacarniaun acarnaniaaracymhusnxtoliaacanchon: 
panetoliumimedion. _ Locri* CA. lil* 

Roximi actolis locrigcognominaf ozoiae imunes.Oppidu*ceanthe.Portusapo!Iinis phxifii* 
P Sinus criraelis*lntus oppida argon.eupolea:phxnu;caIamifus«Vltra cirrhei phocidis capiroppi 

ducirrhaiportuschalxontaquofepte milia.p.introrrus liberum oppidu delphifub motepac 
nafo dariillmi in terris oraculi Apo1Ionis*Fons caRelius* Amnis cephifus praeflues delphos:ortus in li^ 
lea quonda urbe.Prieterea oppidum crifa Sf cum bulefibus anrycira:naulocu:pyrrha:amphifla imrau/ 
nisrrrichone trireaambryfus drymaca regio daolisappdIata.Dein in in rimo finu angulus boetiae allui/ 
tureum oppidis gymnisithebis qu^ corlic^ cognominata funr iuxta heliconem* Ternum ab hoc ma 
riboeti^oppidumpageiundepeloponneriproniirceruix. Peloponnefus. CA. IUI. 

Elopdnefusapie ante appellata pelargiadipeninfuU haud ulli terrae nobilitate poflfereda iter 
p duo maria aegeuu 3i ioniil platani folio fimilts pp angulofos iccflusicircuitu qngentoji fexa/ 
ginrariu mtliu palTuu colligit audore IfidorotEade p finus pene tarunde aditcir. Angufti^ un 
dej>cedit iUhmosappellaf.Ineolocoirrupentia ediuerfoqdiiflafuntmartaa feptemione exortu eius 
oem ibi latitudine uoradoidonec cotrario i curfu aequo 9 i ta'to^ in quinqi miliu pafluu fteruallo exefis 
utnn^ lateribus anguUa ceruicepeloponefum cotingac hellas*Corithtacus hlcullinclaronicusappella 
tus finustLecheae hicicenchreae illinc anguflia^ termini longo & ancipiti nauiuambituiqs magnitudo 
plauflris trafuehiphibct.Qua ob cam pfodere nauigabili alueo angu Uias tentauere Demetrius rcxidi/ 
dator Oefar.Gpriceps,Domitius Nero ifaufto utoium patuit exiru icoepto.Mcdio hoc interuallo q3 
ifthmiappellammus applicata colli habita f colonia corithusiantca ephyra didafexagenis ab utroij lit^ 
tore fladiis e fuma fua arceq uocaf acrocoruhus,In q fons pyrene diuerfa duo maria^fpcdlans.Ixxxvii, 
M.pailtiu ad corinthiacu finu traiedus c patras a Ieucade«Pacr^ colonia i logtflimopmontorio pelopo 
nefi codita ex aduerfoxtoliaefii fluminis eueni minus mille pafluu ut didu eiteruallo.ln ipfis faucibus 
finu corithiacu.ixxxv.M.p.f logitudme uf^ ad ifthmon tramitrur* Achaia. CA. V# 

Chaiacnomepuinciaeabifthmo icipinanteaegialos uocabafpp urbes in lurore p ordine di/ 
a fpofitas«Primx ibi qs diximus iecheae connthio^ portus*Mox olums pellencop; caflcilu* Op 

pida helice;bura,In q refugere hauftis prioribus ly nomaegira segionxrincos. Intus cleone hy/ 
fiaetpanormus portus,Dcm6flratu^ ia rhium:a quopmontoriu quin^ miliu pafluu abfunt patraeiqs 
fupra meniorauimustLocus phere m achaia noue montiu fcio ec.Notifllmus fons Cymothoe* Vitra pa 
trae : oppidu olenuxolonta dymedoca buprafum hyrmynetpmontoriu araxurfinusxylene ^montorl 
um cheionarhes . Indecyllenen duo^ miliu pafluu caflellu philtus.Quae regioab Homero arseihyrea 
dida poflea afophistinde elio^ agenq antea epeae uocabaf*lpfa elis i inediterraneoidC a piIo»xii.milibus 
palTlbus*lntus delubru olympii touis ludq^ claritate faflus graeciae coplexum.Pifa eope quoda oppida 

{ ‘Sfluentealpheoarane.Atiorapmontonuichihis.Amnisalpheus nauigabilisppe fex oppida. Aulon: 
epriu.pmontoriu planiflustOia hxc ad occafum uerfatAd meridie aut cypariflius finus cu urbecypa/ 
nira.lxxii*mihupafluuarcuitu*OppidapyIos;methone:locus helos:pmonroriu acritas : Unus afineus 
ab oppido afinxxoroncus a corona«Ftniunf tenero^montorio.Ibi regio meflenia duodeuiginti mon 
tium amnis pamifustlntus aut ipfa meflene:ithome;oechalia;aren£:pteieon:thryon:donon: 2 ancle ua 
riis tpibus clara*Huius finus circuKustIxxx*miIiatpar.'i' raiedus uero,xxxtmiIia. Uehica taenaroagecla 
conicus liberae gencis:£t finus circuitu duedafex miliaitraiedu trigita noue milia.Oppida tenap<t:anii/ 
cLe:pharc:leuflra 8C intus fpartauheraneiat^ ubi fuere Ordamile pitane:anthane;locus thyre gerania* 
Mons taygecusiamnis eurotasifinus aegilodestOppidum pfammathus Sinus xytheates ab oppido.Ex 
quo ad creta infula ccr ciflimus curfuSiOia au t m aleo^montorio icludunf . Qui fequif finus ad fcy lea 
argolicus appellat traiedu qnquagtnta milia paflUu.lde ambitu cetu m feptuagintaduo milia. Oppida 
boeatepidaurus limera cognoie.Zarax:cyphania portusiAmnes inachusierafinusuter quos argos hip^ 
pium cognominam.5upra lacum lerne a mari qdringentis milibus nouccp additis militaus raicenae:&: 
ubifuifle cyrintha rradut;& locus mantineatmontes artem lUsiApefas antheus:aflerio:parparus:aliigp 
undecim numeroiFoces niobe:amymone;pfammate.Afcylleo ad iflhmu.c.lxxvii.mili.paiTibusoppi/ 
da hermonieitrcESene coripharfium appellatutqux alias inachiu alias dipfium argos.Portus cenircsifi/ 
nusifaronicusolim querno nemore redimitus. Vndeei nome ita grxciaantiq appellante qucrcii.ln eo 
epidauji oppidu Aelculapii delubro celebre.Pireumpromontonu:portus anthedon:6ibucephalon: 
^ quas lupra dixeramus ccnchrcae. Iflhmi pars altera cum delubro Neptuni quinqucnalibus inclyto 
ludis.Tot iinus peloponenlem ora lancitianr.tot mariaallatrantiStquideareptemnoe ionium irrupit: 
ab ocndenre ficulo pulfafia meridie cretico urgefiab oriete brumali segeo : aborietefolftitiali myrtoo 
qda mcganco incipies finu totaatticamalluu. ' 

Dearchadia. CA, VI. 

e ii 



LIBER. 

EditcrratiM cius arcadia maxime tenet undig? a mad remota:initio drymodis : mox pelafgis 
m appellata. Oppida cius panophus:marinca:ftymphalu:tegea:antigonea:orchomcnu:phencu;' 

pallatiu uiT palatiu romac.McgaIepoIis:catia:bocaliu:cran6:prhafiar:thelpufa:meIanca herxa: 
pyle:pellana5agr£Efpiucynaerhc:lepcon:arcalic:pthcniu;aIca:mcthydriu:cnifpe:maciftu:lapea:cIfronu; 
deone:iter quae duo oppida regio nemca eft hembinadia uocitata.Mores i archadia phoIoe cii oppido. 
Itc cyllene:lyceus:in quo lycei ioui.s dcIubru.Mcnalus:avrhemifius:prhcnius:Iapeus:nonacris.Prc'ctcr^ 
^nobiles odIo.AmnesIadon e p,iludibus:phcncus& erimarhus emoteciufdenoisin alpheu dcfiucs. 
Reliquae ciuitares in achaia dicedaeialiphiraeirahearae pyrgcres:jpethes;peragenite:tortuni:riania»Thria/ 
fii:attriccfes.Vniucrfe achaiae libertate Domitius Nero dedit.Peloponefus in latitudinea j>monrorio 
tnaleoe ad oppidu Lechaeum corinthiati finus,clx.milibus palTibus patet.Et in traluerfum ab dide cpP 
dau^e.cxxv.milibus. Ab olympia argos per archadia.Ixxiii.milibus . Ab eodem loco ad phliunta di&a 
itiefura eft.cl.milium paiTuumiVniuerfa aut uelut penfanteequope incurfus natura in montes fexarm 
fcptuaginra attollitur. Graecia d^attica. • CA. Vli» 

B ifthmi angufliis hellas fcipitta noftris graecia 3ppellara»ln ea prima attica:ann'qtus adle uoca 
a ta. Attingit ilthmu parte fui quae appellat megans a colonia megara e regioe pagaje.Duo haec 

oppida excurrete peloponefo fita funt utra^ ex parte uelut in humeris helladis pagei.cIii.M. 
p.8£ amplius egoflhencfcs cotributi megarefibus.In ora aut hac portus fchaenus.Oppida duo erem ion 
lyronia laxa fepte milia I6gitudine:gcranea:megara:eleufin,Fuere 6C oenoa 8t,pbalinthos : quae nuc no 
mnt. Ab ifthmo qnquagintaduop^ miliu paHuu pyreus & phalera portus duo^ miliu paiTiiu muro re 
cedetibus athenis iundh.Libera haec ciuitastnec fdiga ulliu^conii amplius rata claritas fupfluit.In attP 
ca fontes ccphifu:Iarine:calIiroe:cnneacrunos Motes brileflus.aegelialusiicarius : hymerusilycabettus: 
lacus felinos. A pireo.xIii.Mil.pal« funiu dorilcu,pmontoriu.Polypo{Ierc:brauron:ion quonda oppida. 
Rhanos pagus.Marathon capus. Tria iliis oppiduimiletu & oropus in cofinio boetiae. Cuius anthedon 
onchcftosithefpiae libere oppiduilebedeia. Ncccedetes atheis claritaterquaecognominaf boetiae thebac 
duope numinu Liberi at^ Herculis (ut uolunt)patria.Et mufis natale in nemore hei icone affignanDa^ 
tur 6i his thebis faltus citheromamnis ifmenius.Praeterea fontes in boetia oedipodiaipiammate.dirce: 
epigranea:aretura:hippocrenc:aganippe;gargaphic.Montesextrapdi(!Josmicalcfus:adilifius;acontius« 
Reliq oppida iter megara 8C thebas eleutherie:haliartus:pIatee:pheriE:afpIedon:hylac:tifbc:erithre:glif 
fas cope,Iuxta cephifum amne lamic dC anichie:medeon:phlig6e:grcphis:coronea chaeronia.In ora aut 
intrathebas ocaIe:etheon:ioIcos:fchenos:peteon:hyrie:mycaIeflus:hyrefeon;pteleon:oIyros:Tanagra 
liber populus.Et i ipfis faucibus euripi que facit obiedlu ifulae euboae aulis capaci nobilis portuiboctos 
hxantas antigtus dixereilocri deide.-epicncmidi cognominanf olim legeges appcllatiip quos amnis ce/ 
phifus defert in marc.Oppida opunsiundeopotinus cynus phocidis in littore unu daphnus. Introrfus 
aut Iariire;elatea:& in ripe cephifi(ut diximus)lilea delphof^iuerfenemis &C hyampolis.Rurfus i locro 
rum oraiin q lary mna:throniu:iuxta qd boagrius amnis defert in mare. Oppida narycion:alope:fcar/ 
phia.Poftea maliacus finus ab incolis didus in quo oppida halcyone:econia:phalara» Doris deinde in q 
Iperchios erineon:boion:pindus:cythinu,Doris a tergo mons eft oetha.Sequif muratis faepe nofbus he - 
monia.Eadc pelafgicu argos.Hellas eade theflalia:&: dr/opis femp a regibus cognoiata . Ibi genitus re* 
noie grxeus a quo greccia,lbi Hellena quo hellenis.hos eofde Homerus tribus noibus appellauit myr/ 
midonas 6C hcllenas 6i acheos.Ex iis phthiorse nominanf dorica accoIetes.Eoje oppida echinus in fau/ 
cihus fperchii flluminis.Termopiiai 3 i£ anguftiaciquo argumcto.iiii.milia pa.ide heraclea trachin ditfta e: 
mos ibi calidromus.Oppida celebria hellas:halos:lamia:phthia:arne. Theflalia. CA, VIII, 
N theflalia aut amnis orcomenus minyius antea didlus.Et oppidu alimo ab aliis elmoniatrax 
i palamna fons hyperia.Oppida pheraeiqru a tergo pierus ad macedonia ,ptendif’:larifla:gom/ 

phiithebcc theflaliseincmus ptcle5;finus pagaficus.Oppidu pagafaude poftea demetrias duftii 
tricca.Pharfalici capi cii ciuitare libera crannon ilcria.Motes phthiotidis nympheus quoda topiario na/ 
turae ope i*pe(ftabilis,Bu£igeus:donacefa:bermius:daphufla chimcriomathcmasrftephane. In theflalia 
funt qttuor atqj trigita motes quo^ nobiliflimi ccrceti:oIympus:pierus oflaicuius ex aduerfo pfdus 8C 
orhris laphytap: fedes ad occafum uergetes. Ad ortus pelios oes theatrali mo iflexi caueatis ate eos.Ixv. 
urbibus.Fiumina theflaliaeapidanus:phoenix:eniphcus:onochonus:Iaminiflus,Fos meffeis.Lacus be/ 
beis:& ante cudlos claritate peneus ortus iuxta gomphosiiter^ oflam 3C olympii nemorofa coualle dc 
fluens qngentis ftadiis dimidio eius fpatio nauigabilis,ln eo curfu tepe uocanf.v.milia paflliu logitudi/ 
ne:S( ferme fex latitudie ultra uifum hofs attollctibus fe dextera leua^ leniter conuexis iugis, Intus fua 
luce uitidate allabif peneus uiridis calculoiamoenus circa ripas gramineicanorus auiii cocentu , Aedpit 
amne orcomnec recipitrfed olei mo fupnatatem (ut didlu eft ab Homero) breui fpatio portatu abdicar. 
Phocnales aquas dinfgi genitas argeteis fuis mifceri rccufat. Magnefia, CA. IX, 

Hcflaliaeannexa magnefia efticuius fons libetra.Oppida hormeniu:pyrrha:methone:olizon, 
t Promontoriu fepias.Oppida caftana:fpaIathra,Promotoriu seantiUiOppida melibocairhizus; 

crymnc.homoliLi pcneiioppidu omoliu:orthei:rhefiac : pelinna thaumacie cyrron : crannon: 
acarnc:dorion:mcfite:pbila:ccponio.Epiri,achai:E theflalia: in porrectum Idgifudo quadringentorum 
octoginta milium palfuum traditur.Lacitudo«cclxxxvii*milium, 

Macedonia, CA, X. 



I 



QVARTVS 

Acedonia porte3.cl.popuIo^ duobus iciyta regibus quonda^ tcrraji ipenotemathia antea di 
m flj.Hxcad epirotecas geres in folis occatum recedes poftrerga magncftrear^ theflal/ceinfe/ 

ftjf a dardanis.Parte eius fcprcrrionale psonia ac pelagoma ^tegunra tnbalhs. Oppida aegae: 
in quo mos rcpdire rcses,Beroa & i regioe qu^e pieria appel laf a nem ore cgidiu*ln ora heraclea : 6ume 
apilas:oppida phinaioforosiAmnis halucmonjntus halontce:uaIIei:philacei;cyrrei tynffei.Pella colo/ 
matOppidu ftobi ciuiu ro»Moa antigone europus ad axiii amne : code^ noicaroms p qd rhedias fluit: 
fcydraiphordeaiemionaigorgidone.Mox f ora ichneifluuius axius» Ad huc fine dardam:rrercs:pieres; 
macedonia accoIuuAb hocamne peoniac getes:parocei:heordcres;aImopii:peIagoncs:mygdones.M5/ 
tes rhodope:rcopiui:orobdIus,Dem piaccte gremio rerra^arcthufii antiochf ib:idomenetes:dobmV 
eofesirriefesiallaten res;andariftcfes:mon 1 liigareci : ly nceft;e:othryonei:& amatini liberi:atqi oreftac cof 
Ionia:buIliddes:cdiefes:xyIopolit*:fcotuflaciIiben:hcraclea:fintica:ttmphei:coronef,InoraCnusma/ 
cedonici oppida caJaftiaiSi itus phileras;lere*Medio$ flexu Iitrons themlonic* liberae coditionis . Ad 
haca dyrrachio,cxiiii,miIiu pafTuu thermaedn thermaico finu oppida dicaeaipydnatderraifcione.Pro/ 
mororiu chanatlreu«Oppida paleneiphlegra.Qua in regioe motes hypfisorusicpitusialchioneileuom/ 
nc,Oppida niflbs:phryx;ekon:meaae;& hippalerisnfthmoquonda potidea;nuccaflandriacoIonia:an/ 
themus:holophyxos finusimecyberna.Oppida phyfella:ampclos;toronc:foggoftedcs;fretu quoraon 
te athon que Xerfes rex perfaji cotinenti abfeidit in logitudinc pafTuu mille qngento]^.Mons ipfe a pia 
nicie excurrit in marc.lxxv.milia pafluu.Ambitus radtasrfI,M.colIigit.Oppidu in cacumine fuitacro' 
thomNuefunt uranopolisrpaleotru thyflus deonc:apolIonia:cuius icolte macrobii cognominatur.^ 
pidu ca/rera:fauceT(j alterae ifthmi,Acarus:iftria;graR6ia;heracIea, Regio mygdoniae lubiacens* In qua 
recedentes a mari apollonia:arethufa.ln ora rurfus pofidiurdi Tinus cu oppido cermoro amphtpolis. U 
beragens byfalte.Dein maccdoniar terminus. Amnis ftnmon ortus in emo . Memoradu in fepte lacus 
eu fundi priufq dirigat curfum.Haeceft macedonia terca^ iperio potita quonda.Haecafia:armeni 3 :ibe 
ria:albjnia:capp3docia;fyria:^gypTu:tau5c:caucafium tranfgrefTa,hic in badlristmedis :plis dominata 
toto oriente poirefTo,ha:c et incli^ uidttix per ueftigia liberi pa ris ar^ Herculis uagata.haec eade eft ma 
cedonia:cuius uno die Paulus Aemilius iperator nofler.lxxiiiUrbes direptas uendidii : tanta differentia 
fortis prxftitereduo homines, Thracia, CA. 

Hrada fcquic uer ualtdifllmas curop^getes in ftraregeas qnquaginta diuifa,PopuIonim eius 
t quos nofare no pigeat. Amne ftrimonem accolu t dextero latere defelethx 6£ medi byTalthas 

uf^ fupradidIos«Leuo digeri.5eflbru^ multa noia ad neflu amne pangei motis ima ambien 
tenter heIetos:diobefos:carbilefos:inde biyfas:iap^os,Odomates,odryia 5 f gens infundit hebru accoIS 
iibus:carbiletis:pyrogen's:drugeiis:cxnicis:hypr3lns benis:corpillis:boheisedonis,EoderuntintTa<fhj 
lyaleraejprimatacidobangaeiihynicardalerae maiores emoiminores rhodope ftibditi*Inter quoshebrus 
amnis.Oppidu fub rhodope peneropolis anteaimox a c6ditore philippo polismuc a fitu termutium di 
Aa.Emi excelfitas Tex.M.p.fubift Auerfa eius & tn ifl ru deuexa mer!.gerx:aoti;gaugdz:clanaeqi.Sub iis 
carrei fa rmatsiquos areates uocat,Scy raej & circa poti littora motilenz:fithonn^ Orphei uatis geni/ 
tores optmet.Ita finit ifter a fepteti ione. Ab ortu pontus acpfwntis.A meridie zgeu mareteuius inora 
aftrymonc;appollonia;ocryma;neapolis;baros.lmus Philippi colonia, Abfunr a dyrrachio.cccxxv.rco/ 
lufa:topiris ciuiras,Nefti amnis hoftiu,Mons pageus:heradea:oIyntos .Abdera libera ciuitas.Stagniini 
biflonu 6d gcns,Oppidufuit tinda Diomedis equogt flabulis diru,Nuncfuntdicez:ifmaron:locuspaf 
ihenioniphalefmatmaronea prius ortagurea didIa.Mons ferriu & 2one:tu locus doriTcus cetitu uiginti 
milia hoium capax.lta Xerfes ibi dmumerauitexercitu,Os hcbri.Portus fletoris . Oppidu znos litoii 
cu Polydori tuniuIo,Ciconu quonda regio, A donfeo incuruaf ora ad macruticos centu uigmtiduo^ 
milia pafluu.Orca que locu fluuius melasta quo finus appellaf. Oppida wpfella biTanthe macronticos 
didtu qa a^potide ad melea Tinum Iter duo maria potr^is muris ^currtte excludit cheroneTum.na^ 
thraciae altero latere a pocico littore incipies ubi ifter amnis fmergifiuel pulcherrimasin ea parre urbes 
hetiflropolin miIefio^;tomos;caiatingt quz antea aceruetis uocabaf , heraclea habuit bizoneterrx 
hiatu rapta,Nunc het dionyfiopolin crunos antea didi. Alluit ziras amnis.Toni eu tradtil fty thx arote 
res difti tenuere.Eoge oppida aphrodifias;libiftos:2igere;brocobe;eumeneda:parteopoIis:gerania,Vbi 
I^gmeo^ gens fuifTe^dit :quos gatizos barbari^uocat;credut$ a gruibus fugatos.In ora adionyfiopo 
ii ert odefTus milcftojii, Flumen pamifus,Oppidu terra naulochus,Monsemus uaflo iugo^cumbes in 
pontu.Oppidu habuit in uertice arifteii,Nuc in ora mefebriaranchilaum ubi mefebria merar, Afliez re 
gio habuit oppiduanthiu nunc eft apollonia, Flumina panina;cira:ftearus;orolines.Oppidathynnias: 
halmideflbsideuelcon cu ftagno qij nuc deultum uocat.Veterano^phynopolis iuxta qua hofphorust 
Ab iftri oftio ad os ponti pafluu qngent 05 i.Iv,M jlii fecere. Agrippa adiccitqdragint 3 ,lndead mu^i fii 
pradidtu.cl,3b eo cherronefus,cxxvi,M.Sed a bofphoro finus cafthenes.Portus fenu : 6i alter q muiieje 
cognom inaf . Promotorium ch^focera,in quo oppidum bizatium libcrz coditioistantea lygos di^« 
Abeft a dyrrachio.d,ccxi.M.pafluum.Tatum patet logitudo terra jc fterhadriaticum mare 6c sponti' 
dem. Amnes bathyniasipidaras fiueatyras, Oppida felymbria pimhus latitudieducemo^ pedu conti/ 
ncnri annexa, Intus bizya arx regum rh raciae a T erei nefafto crimine iuifa hirundinibus regioicelicaxo 
Ionia flauiopolisrubi antea zda oppidu uocabaf . Eta bin2ieqnquaginra.M.pafluu apros coloniatqux 
a phtlippis abeft,cIxxxviiitM.par, Ad in ora amnis eginus«Oppidu ganos foUTe fercur QC IyGnachia,1am 

e ih 




LIBER 

irt cheronnerotalitis nim ibi ifthmos anguflns fimiles eodem nofr 5i pari laticudfcillQftrandu^ urbes 
utrin^ liitora haud dtmmili mo tenuerc.Paflyar apporide:cardia a melane finubaec ex fade loci noie 
accepto urrxiji coprehenCr.Poftea lyfmachta qn^.M.pafTaum a logis muri. Cheronnefos apponridc 
habuit ryrifl;jiTn:critone:fcifram flamini ego appofita.Nunc het a colonia apponride*xxii.M.feflon:5i: 
exaduerfo coloniae pharianar.Ethellerpotus fepre ut diximus ftadiis europaabafia diuides illic inter ft 
cotrarias urbes hetrin ciiropa caliipolin 6C feflon.In afia lapfacum S£ abydon.Dein^montonu cheron^ 
nefi maftufiaaducrfumigaeo cuius in fonte obliqua cynofIcma:ira appellatur Hecubae tumulusrflario 
ach^eop^.Tur^■s &dclubru Protefilai.Et i excrema cheronefi frote quae iiocafaeoiiu pppidu cleus.Dein 
peteti melane finum portus ccelos;Si pahormus & fupradiiSa cardJa.Tertius europa: finus ad huc mo/ 
du claudif.Motes extra pdidlos thracis edonus:gygemoros:merirus:meIapillus,Flumina in hebni a/ 
dentia bargus:fuemus:Macedont^ thracia: helleipon logitudo fupradiftatQuida-d.ccxx.M.faciuf.La/ 
titudo 4 CccIxxxiii*M.efl. Aegeo mari nome deditfcopulus iter tenu chium uerius q ilula ex noiea fpe 
ciecapraerqusitaagracisappellaf repete in medio mari exilics.Ccrnur eu a dextera parteandru naui^ 
gates abachaia dti^ acpcftifepe , Aegei pars myroodarus appeilaf ab ifula parua qua: cernif maccdonil 
a gerefto percnribus haad^cul cuboex cariflo.Ronaani oia hxc maria duobus noibus appellar. Mace/ 
doniciT qaodcu<|t macedonia aut thracia attingit.GrKciefe qua graecia alluir. Na graeci dC ioniu diuidut 
in (iculu ac creticii ab ifulis.Ite icarium qd efl inter famu 6i myconc.Oercra noia finus dedere quos di'" 
xiraus.Et maria quidem gentefqi in fertio europse finu ad hunc modu m fe habent. 

Infulae intercas terras inter quas creta:euboia:dydades:rporades:maeotis. 

heilefpontus;ponti:m^otidis:dacj^:raimatia’:rcycha. CA, XII» 

Nfulae aure cx aduerfo thefprotiae a butroto.xii.M.paiTibus.Eade ab 3crocerauniis,!,M*cu u r/ 
j be eiufde nois corcyra libera ciuitatis Si oppido caffiope : teploq! caflii iouis pafliiu.Ixxxxvii» 

M.in logitudic patcs.Homero didlafchera &phacacia.C3l!imacho etia drepane.Circa eam ali 
quottSed ad italia uergens thoronosiad leucadia paxoc du^ qn^.M.difcrctae a corcyra nec ^cul ab iis* 
Ante Corcyra ericula:marathe;elaphufa:maItacc:trachie;pyttoia:ptichia:taracie;Ecaphalacno Corcyra: 
^motorio fcopulus in que mutata Vlyxis nauS a fim ili fpede fabula eft. An tc leucadia fi bo ra.Inrer ieu/ 
cadia autem & achaia permulcaciqrum teleboides eaedem quae taphia: ab incolis ante leucadia appella/ 
tuntaphiasiarnoxiarprimcfia. Et ante xtolil echinades:sgialia:cotonis : thyatira:geoaris:dion}'fia:cir/ 
nus;chaIcis;pin3ra;rayftus.Antceasinaltoccphalenia:zacifhus:utrceqjIibera:,Itacha:dulichiu;famos: 
crocilearpaxos.Cephalenia quonda melena di5a.xi.M,paflLJum abeflidreuiru p3rer.x]iin,M. Same di/ 
ruta a Romanis adhuc tamc oppida tria habcr.Intcr hanc & achaiam cum oppido magnifica QC fertili/ 
tatepra:cipuazacinthusaliquadoappcl!3rahyriecephalanireamerid!anaparte,xxif,M.abefl:mons cla 
tus ibi nobiIis,ipfa circuitu colligir,xxxv'i,M. Ab ea irhaca,xii,mil,diftar.in qua mons nerirus . Tora ue/ 
ro circuitu patcr,xxv.miI.panimm.Ab eo araxum pcloporinef),pmoncorium,xii.miltpar. Ante hanc in 
altoafteris.ProrhcantczicinthumtXXXV.mil.palTuum.in eurUm uentum flrophades duaeiab aliis pio/ 
tsdiclar. AnteccphaIcniamlctoi3.Anrepilus,iii.fphagia;& totidem ante meflenen ocnufta.in finu afii/ 
neo threfliridesrin laconico theganufaicothonrCythera cum oppido antea prophyris appellara.H^c fi 
ta efl a malere promontorio,v.mii,pairuum ancipiti propter anguftias ibi nauium amoiru.in argolica 
psryufa:irine;cphircconrra hermonium agrum riparenus epiropia colonisiariftera cotra trcezeniu cau 
lauria qiiinqginta.M.p 3 fidiftas a p!ateis,belbjna,laQa:baucidias.Co[ra epidaugi cetiphalos : fyrionefos. 
Vi.M.pafilnim abcfta continente.ab hac egina liberre coditionis.xvii.M.panum.cuius.xx.M.pafluum 
nauigatioefl.Eadcautapireoathenicfmm portu,xii,M.pairuum abeflanteoenoneuocitata.Spiraeo^ 
monrorio obiaccnt.cleufardendrosigraugiae du^icetiae dua: fe lacofaidacechrisifafpi :fcpte : Et in me/ 
gano finu cthru rides qttuor. Acgyla aur.xv.pafluum acythera.Eadcq? a crete phalafarna oppido.xxv» 
M.pairuumJpfa creta altero latere ad auftrumialtero ad reptetrionc inter ortum Qi occafum qu^ por/ 
rigif centu m urbium clara fam3.Dofiadcs eam a creta ni mpha hefperidis filia» Anaximader a rege cure 
tum.PhiliftideS.Malotcs Crates primu aeria di£ta:deinde pofleri curet in 3ppeIiaucre,Et macaron no/ 
nulli a teperie caeli appellata exiftimauerc.Latitudine nufq.l.M.pairuum excedens : 6i circa mediam fui 
parte maxime pafens.Logttudine implet,cclxx,M.pafruurn.Circuitu,d.lxxxix,fledenfq 3 fe in creticum 
pelagus abea didumiqualongifliraaeft ad onen te fammonium^pmontoiiumaduerrumrhodo. Ad 
occidentem criu metopon cyrenas uerfus expellit. Oppida eius infignia phalafarneieleaicifanuipgamu: 
cydon:minoum:apteron:pantomatriu:araphim ala;Rhithymna:parnomiu:cyteum:3poIlonia;mati/ 
um;heracIia:miletos;3mpe]a:hierapytn3;icbana:hierapoIis. Et in mediterraneo cortina : phaeftuigno/ 
fum:poIyrhenium:myrina:lycaflus:rhamdus:li(fl:us:dium:afium:phileros:rhynon:cIaros:pharaE:ho/ 
Iopyxos:lalpha:eleu terne :,thcrapne:manathufa : githifos &alio^ circi rcr.lx.oppidoj^ memoria exrar. 
Montes cadifcus;idaeus:dcdlincus:crocus,Ipra abclt a jpmontorio fuo qd uocaf criu metopon:ut ^dic 
Agrippa a cyrenagcpmontorio phicunte»cxxv,M.p.Item cadiflo.a melco pcIoponefi.lxxx.A carpato in 
fula ^monrorio fammonio.Ix*M.in fauonium uentum.Haec inter ea & rhodum interiacet. Rdiq dr/ 
ca ea ante peloponefum dux coficsitotide mila: & a latere feptetrionali dextera cretam haben r.Contra 
cydonia leuceiSd dure budrae.Contra matium dria.Contra itanum promontorium onifa Icuce,contra 
hycrapycnam ciy fa gaudos»Eode traitu ophiufa buto;aranus circunucflif^ criu metopomtres acaiifa 
goresappellan^.Hfantefammoniumpromontonum phocae;plach]a:;finndes;naulocos;armcdon; 



QVARTVS 

zephfre.Ac in helladeetianum in aegeolycades fcarphia corerasphocafiajcoplurcfgjalfeexaducrroatti 
cx fine oppidis 8c ideo ignobiIes,Sed contra cleufina clara falamis ante eam plytalia. A funio uero hele' 
ne.y ■ M.paiTLium diftas.Dem eoos ab ea toridera ;qua noftri quidem dixere ceam • Graeci BC drybufatn 
auuirani euboeaeiquinquentis longa ftadiis fuit quondamimox quattuor fere partibus qusad boetia 
uergebant eodem tbari deuoratis.Dppida habet reliqua iulida:cartheia:jnferciderccorcfla.poceefla,Ex 
hac profedtu m deleiSationi fceminis ueftem audfor eft Varro*Euboea & ipla auulia boeriae & a modiv 
co interfluere euripo ut ponte iungatur ad meridiempmontoriis duobus geraflo adarrica uergente 8C 
ad hellerponrum caphareoinfignisra feptetrioneceneo.nufq latitudine ultra. xl.Mtpafliiu exteditnulq 
infra. xx,mi[.contrahir.Sed in longitudine uniuerfe boetiae ab attica thcitalia ufgt praerenra in,cl*mil.p« 
Circuitu uero,ccdxv<sebeftab ellerponto parte capharci,ccxxv 4 urbibus clara quondapynhaiportamo: 
neffbicerintho o rco:dio:a;depro;oechalia:nunc chalcidCi Cuius ex aduerfo in corincti aulis ert geraffo: 
cretria;canflos:oroftane;oritano:artemiria:cum fontearerhufa flumine lelanroaquifa calidis quae hei 
lopfe uocatiir.Caryftus nobilis notior® tame marmore caryflio ante uocirata cfl:cha1codotis:aiir ma 
eris ut Dionyfius Si Ephorus rradunuVt Ariftides macra.VtCallidemuschalcisi^re ibiprimu reper/ 
to:VtMenechmus3mbarias,Vtpaeraeuulgoafop!s:exrraeamin myrtoomuIraKfcd maxime iHuftrcs 
glauconefosiSi begiliai&a promontorio gerefto circa delum in orbem fitaeiunde Si nomen traxere cy 
clades.Prima carum andrus cum oppido abeftagercftotX.M,pafiuum.aceo.xxxix.M.Ipram Myrfilus 
cauron deindeantandroncognominaram rradmCallimachus lafliamialii nonagnamihydaufam epa^' 
gn'n,Pater circuitu«xciiitMtpaliab eade andro pafius miHciSi a delo 4 Xvii.MiTenos cum oppido.xv,Mi 
paiTuum porrcdta,Qua pp aquarum abundantia Arifloreles hydrulam appellata aitialiqui ophiufam. 
Carrere myconos cu monte dimafto a delotxvii. mil.pafiuumt Scyros fiphnus ante metopia & acis ap^ 
pclIafacircuitu*xxv*H*miI*paf,feriphu£.xii.prarperimnusciranos.Ipfag?longeclariffimacycIadumme'' 
aia a templo Apollonis & mercatu celebrata delosiquae diu fludtuara(ur pditur)lola morum tcrix no 
fenfit ad,M* Varronis retatem. Muria nus prodidit bis concufiam*Hanc Arifloreles ita appellatam prO'' 
didir:quoniarepenreapparuerirenat3;eglqrthcnescynthiam:a!iiorrygia;aftcria:lagiam:ceram:mydia: 
cynethumipyrpilenigneibiprimum rcperrotCingirurquinqjmil.paiTuuiaflurgircintho monte» Pro 
xima ei rhenctqua Anticlidesceladufam uocat.Itcm arrhemitem Hdiadius.Scyrosquacircuiru pate/ 
re,xx,m il.pairu u m ^didere uereres.Murianus.dx, Oleatus: paros cum oppido ab delo.xxxviii*M.raac 
more nobilis qua primo platea poftea minoida uocarunr.Ab ca feptiesqngcnra naxusa delo,xviii.miI. 
cum oppido qua ftrogylenidein diammoxdionyfiadaa uinea^ ferrilirateialii Sicilia minorem autcah 
lipolin appenarunttPater circuitu,lxxv.M.paf.dim idiogi maior efl q paros*Et haflenusquide cydadas 
reruar,Ca:rtTas q fequunf fporades, SunrauthellcnaiphocufaihecanaifchinufaipholtgradosiSia naxo 
decem Si feptem mil*pafi'uum icaros; qu$ nomen mari dedit : tanmdem ipfa in longitudinem patens 
cum oppidis duobus tertio amifib ante uocata dolicheSi maris : Si ichtbiuiia. Sira eft abexortu folfli/' 
tiali ddo,J,miI.pafruum.Eademaramo.xxxv.mil,Intereuboeam Si andrum,x,mil.panbum freto* Ab 
ea gereflum.cxii.mil»qutnqginta pafiUum.Nec deide feruari poteft ordo. Aceruatim ergo ponenf icli/ 
qux.Ios a naxo,xiin,miI.paffuum Homeri fepulchro uenerada * Longirudinis.xxv.miltantea phoenice 
appellata .Odua latandrogyarosatm oppido circuitu.xii.mil.pafiliu prope. Abeftabandrofexaginta 
duoji mii.pafiuum. Abeafyrnos.lxxx.mil.palTuum.Cynethus telos unguento nobilis a Callimacho 
agarhufa appellata.Donyfaipathmos circuitu, xxx»m iI,pafTuu, Orufa Iebuirhus:gyrus:cynara:ficynus 
quae antea oenoeicheratia quae onusicafos quae aiSrabcicim olus qus echinulaimdos cum oppido qua 
Ariflidis miblida appellar. Ariftoteles zephyria: Callimachus mimalIida:Heradides fiphnum Si acitia: 
Hxc infularum rorundiflima eft* Poft machia:hipere quodam patageiSi ut alii platage nunc amorgos 
polyxgos ; Philethera cu prim um emerfit califle didlaiex ea auulfa poflea therafia at^ inter duas enata: 
moxautomateieadem hiera Si in noflroceuorhia iuxta eadem hieranata«Diflatios athera.xxv,mfl*p« 
Sequuntur leaiafcaniaianaphethippurusihippurcura ; aflipalea liberte ciuitatis circutru,lxxxviii.mil.p. 
Abeft a cadiflo crete.cxxv.mii.ab ea pIatca,lx,miI,Vnde cam inia .xxxviii.tnil.AziHtailanifeitragiaiphac 
macura;techedia:ch3lcia:calymna;in qua oppidum co.Cotefia olomnos. A quacarpatum quis nomen 
carpariomaridedit.xxv.miI,panUum«ln rhoduafncouenro.I.miI.paiIuu.Acarpatioadcaron.vu.mi1. 
A cafTo lammoniu crers promontoriu.xxx.miUn euripo aureuboico primo fere introitu petalite.ini» 
infulae Si in exitu athlace cycladcs:6i fporades:ab oriente littoribus icariis afiatiab occidente myrtois ac/ 
ticaeia repterrioneaegeo marita meridie cretico Si carpatio inclufae.cc.mil.pafluum in Idgitudmem : Si 
per.cc.mil.in latitudinem iacent.Pagaf[Cus finus ante fe habet eutyciam SC cicynetum fcyrum fupradi/ 
damtSed cycladum Si fporadum extima gerontia:fcadiraithermcufim:irhefia:fylymniam:eudcmia: 
neamtquac mineru^ facra efltAthos ante fe quattuor peparethum cum oppido quondam euonum di 
ftam nouem mil.pafiliumtfcyathum.xv.mil.imbrum cum oppido,lxxxv.miI.p.Eademabell:a matu 
nacheronefiJxxi/.milpafruumtipracircuitu.lxxii.mil.paf.Perfundituramneiliflb.Abcalemnos.xxii. 
mil.quce ab arho.lxxxvii.mil.Circuitu batet.xxiumil.d.paf .Oppida habet cpheffiam Si myrinatin ca/ 
ius foru m (blflicio athos eiaculatur umbra. Ab ea thafos libera. v.mil.pafluumtolim eria iiel ctnadiifla 
inde abderaa conrincnri.xxii,miI.paf,ad othos.Ixii.mil.tanrudem ad inlblam famorhrace : qus libera 
ante hebp; ab imbro.xxxil.mil.a leno.xxii.M.d .attollif motefaoce.x.mil.p.portuollflima omniu Cal/ 
limachus eam antiquo nomine dardaniam nominat ; intet checonnefum Si famothtacen utrin^ fere 

c iiii 



LIBER 

qutndedffl miI.HalonerosuTtragcthohe:lamponia:a!pccqnnerushaud[ pculacaclo Ctieronneliporm 
& qu^da ignobiIcs:deferns quo^ redduntur in hoc finu qrum uix inuenirf potuerunt nomina.Defti^ 
cosiarnos:cyfliros:carbrura:caIamufa;fcylIa:diaIeon:didianidanha:draconon:arronefus:diethufa:fca^ 
pos:capheris;merate3;eanriron:ph3teru nefos:paren'a:alere:nenphus:polendos, Quartus e magms eu/ 
ropx finus ab hellefponto incipiens maeotis oftio finitur.Sed totius ponti forma breuiter ampleftcnda 
eft; ut facilius partes nofcatur*Vaftum mare praciacens aftac & ab europa porrcdlo chcronnefi littorc ex 
puifum angufto meatu irrumpit in terras feptem rtad,(ut didium eftjinteruallo europam auferes afi^e 
primas angiiflias hellefpontum uocat.Hic Xerfes perfarum rex conftrato in nauibus ponte duxit exee 
citum.Porrigirur inde renuis euripusjxxxvi.mil.paf.fpario ad urbem priapum afiae:qua magnns Ale/ 
xander trarcendir.Indecxpatiatur squonrurfui^ in ai dtum coit laxitas.Propotis appenarur.Anguftia 
ehracius bofphorus Iatirudine.d.paftuuni;qua Darius parer Xerfis copias ponte trafuexir. Tota ab hei/ 
lefponto Iogirudo.cc,miI,xxxix.miI,pafluum.Dein uaftum mare.pontus axenus qqi quonda annexus 
longe refugientis occupat tcrrasrmagnom Iirtop; flexu retro curuarus in cornua ab iis utrin^ porrigif 
ur fit plane arcus fcythici forma.Medio fiexu iungttur hoflio matotici lacus cimerus bofphoros : id os 
uoc 3 r.ff.miI,du.pafluu Iatirudie,At inter duos bofphoros thraciu dicimeriu diredto cutfu ut audior eft 
PoIibius.d.pafTus uerfunt.Orcuiru ucro totius ponti uities femel milia ut audior eft Varro & fere uete 
res.Nepos CorneIius.ccc*M.I.adiicir, Artemidorus uities nouies dece noue milia fecit. Agrippa,xxiii.lx, 
mil.Mutianus.xxviii*Ixv,mil.Simi!im6europ3eIarcrcmcnfuraaliiqtruordecies.lxxviiitmil.p3r,deter/ 
miauere. Alii undccies.1xx»mil.M. Varro ad huc modu metif.Ab oftio p6ciapolIonia.cIxxxvni.M.d.p. 
Calarin rarunde. Ad oftiu iflri.cxxv. Ad bory ftenf,cci 4 MtCheronefum neradeata^ oppidu,ccdxxv. M. 
paf* Ad panticapeu qdaliq bofpho^ uocat:extremu in europae ora»cctMtXAii,d«quae fumma efficit»xiii* 
^xxxvumil.d.Ag rippa a bizatio ad flumc iftru.d*lx.lndeparicapeu*dtcxxx. Inde lacus ipfe m^otis ta/ 
nain amne ex ripheis moribus defluere accipies nonifTimu iter europa afiaq! finc*xiii.M.v/tM.circuitti 
patere tradif.abaliis.xi.M.xxv*Ab hoftio cius tanais orru dircdlo curfu.ccc,Txxv.miI.pafrue efle coflati 
Accolx finus eius in raetione thracr-e didli funr iftropolinrinde oflia iftri . Ortus hic m germaniae sugis 
mons arnobaesex aduerfo tauria galli^e oppidi: multis ultra alpes milibustacp innumeras iapfus getes 
danubii nofe imefo aqmm audtu & unde primu illyricu alluit ifler appellaf:iexagira amnibus receptis; 
medio ferme numero eoge nauigabili in ponru uaftis fex guminibus euoluif» Primu ofliu peuces:mox 
ipfa peuce infulnin quapximus alueus appellatus tXix*M.p»magna palude forbedtEx eode aluco Si fug 
iftropoli lacus gignif.lxm.M.p.ambituihalmirim uocar.Secudu ofliu naracuflomaappellaf.Tertiu ca/ 
loftoma iuxra liula farmatica.Quarru preudoftoma Si ffula conopondiabafis:poflea borioftoma Si fpi 
reofloma.SiguIaautoratatafuntutpdaf in.xl.M.p.logsrudnis uindmare:duIceqiitelligihauflu.Ab 
eo in plenu qdeoes fcytaje funt gcres:uarie tame lirtori appofits renuere alias gethae daci a romanis di/ 
ifhialiasfarmataea grsrcis fauromataeieorug? hamoxobii auraorfi;a'ias fcythae degeneres Si a feruis or/ 
ti:aurtroglodytae;raoxaIaniSi toxolani.Supioraaut uer danubiu Sihycinufaltu ufqjad panonica hy/ 
berna carunri germanoru^ ibi cSfiniu.Capos Si plana lasygesifarmata; uero montes Si faltus.Pulfi ab 
his daci ad patiflum amne amoris fiue duria efta fueuisrregnoqi uanniano dirimes eos,Ex aduerfo ba/ 
fternae rcnct:halicp tde germani. Agrippa toru eu rradtu ab iftro ad occeanu bis ad decies ceni milia paf/ 
fusiin logirudieqttuor milibusqdringcris.ln larimdfead flumeuiflulaadefertis faimahaepdidtr.Scy 
taji nome u% quaqt rrafir in farmatas atqi germaos.Nec aliis prifea illa durauitappcllatioiq qui extre/ 
mi gentiu hapi ignoti jipecaeteris mortalibus degunt.Vejk ab iflro oppida crenefeepoliu» Montes ma/ 
crocrenus clarus Am nistyra oppido nomen imponens :ubianreaophiufadicebaf.In eodem infulant 
(patiofam fcoluntryragetae.Abefla pfeudoflomo iflri oftio»cxxx«mil.Moxaxiacx cognomines fiumi/ 
ni:ultra quos crobyznflumen rhoderfinus faggaricus;portus ordefus,Eta tyra.cxx.M.pafluum flumc 
bonftenesilacufqp Sigens eodem nomine : Si oppidum a mari recedens.xv.M.pafruum. Oibiopolis Si 
mileropolisannquis nominibus, Rurfus in littore porrus achxorum. Infula achillis tumulo eius utri 
clara,Erab ca.cxxi/.mil.paf.pcninfula ad formam gladii in rrafuerfiim porredta exercitarione eiufdem 
cognominata dromos achileos.Cuius longitudinem. Ixxx.MtpafTuum tradidit AgrippaiTotum eum 
cradlum (ardi fty ths Si fcyrad renent. Indefilueftris regio : hyleum mare quo a! luitur cognominant* 
Enxeadioae uocantur incolsc. Vitra pamicapes amnis qui nomadas Si georgos diftcrminat.mox accfi 
nus*Quidam panricapem confluere infra olbiam cum boryflene tradunt* Diligentiores hypanin tati/ 
to errore eorum qui illum in afiir parte prodidere » Mare fubit uaflo receflii donec quin^ m i [.palHiti/ 
xeruallo abfica maeotide uafla ambiens iparia mulrafqi gentes.Sinus carcinites appellatur : flumen pa/ 
cyris»Oppida nauamm gorcine.A tergo lacus buges fofla milTus in mareJpe buges a coreto macoris Ia 
cus finu petrofo difcluditur dorfo*Recepitam nes bugem:gerrhum:hypanin;ex diuerfo uenientes tra/ 
dlu.Mam gerrhus bafilidas Si nomadas feparat, Hypanis p nomadas^ hylcos fluit manu fadlo alueo 
in bugemrnaturali in coretu.Rcgio fcythiae fendia noiatur.Sed a carcinite raurica incipinquodam ma 
ricircunfufa Si ipfaiquaqi nunc lacent capi. Deinde uaflis attollitur iugis.Triginta funteo^ populi.Ex 
iis mcditerranei.xxyii.Sexoppida orgocyni icararcnuaflyraniitradlan : arcifTalntecali rcaliordijugum 
ipfum fcythorauti tenent. Clauduntur ab occidente chcronnefo:ab orru fcytifla taucis. In ora a cardnj 
te oppida taphroc in ipfis angufltis peninfulac:Mox Heraclea cheronefus libertate a romanis donatum, 
Megarice uocabatur antea prxeipui nitoris in toto eo ttadlu cufloditisgrxcix motibus:quinque mili* 



QVARTVS 

pflfnitim ambiente marojnde parrheniu pmotonu tauro^ ciuitas plaaa. Symbolum poitas.Promo 
toriij crio meropon aduerfum carabico afix ^>mororio p mediia euxinum percurres.clxx.Mtl.pailuu 
interuallo quae maxime ratio fchyrici arcus forma efficit>Abeo taurorum portus multi & lacus* Qppi 
du theodofia a criu meropoxxxii.mil.paf. A cheronnefo.cxIv.mil. Vitra fuere oppida cyteizephirium: 
acre nym pheum :dia. Reflat longe ualidifUmum in ipfo bofphori introitu panticapeum milcfiorum a 
theodofia mille.xxxv.pafTuum ; a ctmero uero oppido trans fretu fito mille.d.ur diximus fpatiu.Hxc 
ibi latitudo afiam ab europa feparat-.eagt ipfa pedibus pleru^ peruia glaciaro freto bofphori cimeri.La 
titudo.xii.d.pafTutJ.Oppida habet hermifium:myrmecium:& intus infula aIopecc.Permeotin autab 
extremo iflhmoiqui locus taphrs uocarunab or£e bofphori ducenta fexaginta milia pailuu logitudo 
coHigif, Ataphi is p continente inn orfus renent auchetae:apud quos hypan is oritur.Neuri: apud quos 
boryfthencs;gcloni:thugarerac:budini:bafilidae;& ceruleo capillo agaihyrfi.Super eos nomades Defde 
antropophagi, A butefuper meorin fauromatae Si hefTedonev.Ar per oram ad tanain ufgi roatoteag/ 
bus lacus nome accepit, VItimicp a tergo eorum arimafpi.Mox riphei motestSi alTiduo niuis cafu pin-' 
napi fimilitudine prerophoros appellara rcgioips mudi danara a natura repiiSi dela merfacaligineine/ 
m in alio q rigoris ope gelidis aqlonis coccpracu lis,Pone eos m onres ukraq? aquilone gens fcelixffi cre^ 
aimus)quos hypboreos appellaucre annofo degit a^uoifabulofis celebrata m iracuhs,lbi creduf ee car^ 
dines mundiiextremiq! fydcrum ambitus:femeflri luce Si una die Iblisauerfiinon ut Ipcriti dixere ab 
equinoflio urrno in aufunum.Semel in anno folftitio oriuntur iis folcsibrurnaq» femcl occidunr.Re^ 
gio apricaifodici reperieiom ni aflatu noxio carens.Dom us iis nemora luci^ Si dcopiCuItus.Virin ere/ 
gatimqi difcordia ignotaiSi xgntudo om nis.Mors non mfi farietare uirs epulatistdelibutifi^ fenibus 
luxu ex quada rupe in mare falientium.Hoc genus fepulturae bcatilTimum, Quidam eos in prima par 
tae afi^E littorum pofuere non in europaiqui funr ibi fimilitudine Si fittu attacori nomine . Alii medi' 
os fecere cos inter utruqi folem antipodum occafum exorientem nolTrumtquod fieri nullo modo po 
teft conflare tam uaftomariinrei uenienre.Quialbig infemeui ilucetoflitucrecosfcrerematurims: 
meridie metereioccidenrefole foerus arborum deccrperemcflibus in fpccuscondt tradiderunt. Nec Ii/ 
bet dubitari de gente ea cum rotauiSores prodantifrugum primitias folitosdelon mittere Appollini: 
quem pra:cipuecoIunt. Virgines ferebant eas hofpitiis gentium per annos aliquot uenerabiles ; donec 
uiolata fide in pxim is accolap; finibus deponere facra ea inflituerc.Hig) ad conterminos deferreiatque 
itadelii ufgi,Mox & hoc ipfum exoleuir,Sarmati^:n.yn3e:rauncae:omnifqueaboriftcneamne:tra(3us 
kingirudo«d.cccclxxx,MiI.Latimdo.d.ccxvn.M.Ag!ipp3rraditaeft .Ego incertam hac terrarum par 
menfuram arbitror. Vep; infiituto ordine rdtqua huius finus dicanf :& maria qde eiusnucupabimus. 

Infulae ponri. CA. XIII. 

Ellefpontus ifulas no habet i europa dicedasJn poto dnae.M.d.palTibus abeuropa.xiiii.Mil. 
h ab hofiio cyaneaeiab alus fymplegades appellaraeirradiraeqifabuhs inter leconcunflc: quoni/ 

am paruo difereta: interuallo ex aduei fo innantibus geminae cernebanturipaulumq' deflexa 
adecoeutiu fpecie pbebat.Circa iftru appolloniarapd una.lxxx.Mil.a bofphoro thracio.Exqua.M.Lu/ 
cullus Capitolinum Apolline aduexit.Inter oftia ifln qu* ecnr dixiinus.Ante boryflhenem achillea eft 
rupradidlateade Ieuce& macaron appellata. Hanc tpop; hop; dcmoflratioa boryflhene.c.xxxx.mil.po 
nit.a tyra.cxx.mil.a peuce ifula.I.mil.Ongit circiti rtx.mil.paf. Reliquae in carcinitis finu cephallones: 
rhofphodus:amacra,Non eft omittenda multopi opimo piiufg digrediamuna pontoiqui maria om/ 
nia interiora illo capite nafei non gaditano freto exiftimauereihaud improbabili argumeto: quoniam 
aeftusfemperepontoprofluensnunq reciprocetur ad cundem.Deindeeftut extra europae dicantur: 
tranfgreffif^ in ripheos montes littus occeani feptencricnalis in leua donec pemeniaturgades legcdu* 
Infula: complures fine nolbus eo fitu traduntunex quibus antefcythia quyappcllaf bannoniaiunani 
abefleafcythiadiei curfutin quam ucris temperie fluftibus elefltu eiiciaturTimseus ^didit .Reliqua 
littora incerta fignatafama,Septetri6al is occeanusiamalchiu eu hecaraeus appellata paropanifo amne 
qua fcythiam alluitiquod nomen eius gentis lingua ITgnificar congelatum. Philemon morimarulam 
a Cimbris uocariihoc eft mortuum mare, Inde uf^ ad promontorium rubeas.Vlrra deinde cronium. 
Xenophon lampfacenus a littore fcyrarum tridui nauigatione infulam elle immenfae magnitudinis 
balriam tradit.Eandem Pythias bafiliam nominar.Feruntur&oonae:in quibus ouisauium&auenis 
incolae uiuant. Aliae in quibus equinis pedibus homines nafcamunhippopodes appellati . Fanefiorum 
ali^e in quibus nuda aliogtiin corpora prsgrandcs ipforu m aures tota integanr.incipit inde clarior ape 
riri fama ab gente ingcuonum;quae efl prima. Inde germaniae feuo mons ibi immenfusmec ripheis la 
gis minor immanem adeimbromm ufgi piomotoiium efficit fmumiqui codanus uocatur refertus 
infulisrquapi clariflima fcadiauia efi incom perts m agnitudinis.Portione taniii eius quod fit notuihil 
leuionugcnregngentismcolctepagisiquaealte^oibem terrajsceam appellat. Nec eliminor opinione 
eningia.Quida hsec habitari uiflulam ufq! fluuiuia farmatis benedis;fcyris:hyrris:tradunt .Sinuclyli/ 
peum uocan:& in oHio eius infulam latnn.Mox alre^ finum lagnum conterminu cimbris.Promon/ 
tortum Cimbrorum excurrens in maria longe peniniubm effiat : quaehaufhTus appelIacur.xxiti.Mil. 
paiTjumJnde infulae romanis armis cognitae, Eage nobiliiTimre burcana fabaria a noflrisdidta a frugis 
fimilitudine fponte prQuenientis,Itc glaelTaria a fucino militire appellata a barbaris au(lerania:praeter^ 
adlania.T oto aut hoc mari ad fcaldin u% fluuiil germaniae accollunt gentes haud explicabili menfuia; 



UBER 

ta imodica pmdefiu difcordia c,Gr£eci qda noftruxxp.M.paf.ora germania; tradiderut. Agrippa cu 
rheriaKnoricoIogitudine.cc.M,p,IxxxviJvl,p.Laritudincrf:c-xIviij.M. Gcrmaniar, CA. Xilll. 

Heri£F prope unius maiore latinidinerfane circa exceflum eius fubadt^aetNam germania mul^' 
r tis podea annis nec rora percognita eft . Si conieflarc permittitur haud multum ore de erit 

gr^ecorum opinioni:& longitudinis ab Agrippa tradit3e.Genera germanorum quigt.vrdeli 
ci:quorum parsburgundiones:uarrinn;e;charini:gurtones,Alterum genus ingeuoncsrquorum pars 
cimbrirteutoni a cauchomm gente.Proxirai aure rhcno ifteuonesiquorum pars cimbri mediterranei: 
hcrmiones:quopi fueui hermuduri:catri:cherufci.Quinta pars peucini:haberna: fupradidtis contermi 
nidacis.Amnes clari in occeanu defluungutallus luftilus fiue uiitulaialbis uifurgis amraifluis: rhenus: 
mofailotrorrus uero nulla inferius nobilitate hercynium iugum praetenditur. 

Infulae in gallicoocceano. CA, XV. 

N rheno aute ipfo prope cetum Mil.pafTuum in longitudine nobiliffima bafauo^ infula 8C 
i cannenefatum;S£ ali^ frifiojircaucogiifrifiabonum ifturio^: morfatio^:qute fternunf inter 

helinum ac fleuum*Ita appellanf hoRria in que effufus rhenus ab feptarione in lacus ab occi^ 
dete in amnem molam fe fpargirimedio inter haec chore modicum nomini mo cuRodtes alneum . 

Britaniahibernia. • ■ CA, XVI, 

Xaduerfo huius fitus britania infula daragr^isnoRrif^ monumetis:inter feprentrione 6^ 
C occidete iacengermamar galliac hifpani^m ulto niaximis europ:^ partibus magno interual/ 

Io aduerfa. Albion ipfi nome fuit:cu britanix uocarenf omnes de qbus mox paulo dicemus. 
Haec abeft a geforiaco m orino^ gentis littore ^xime traiefto qnqginta m ilia m iliu.Ct rcuitu uero pa/ 
teretrigintaodo Mil.paffus,Ixxv,MiI,Pythias & Ifldorus tradilr.7 riginta ^pe ia amnis notitiam eius 
romanis armis no ultra uicinitate filuae calidoniae ^pagatibus, Agrippa logitudine odlingeto^ miliu 
palHiu credit efle.Latitudine rrecetoj; milium credir.Et cande hibermae Iatimdinc,Sed longitudinem 
ducento^ MiI,p,minorc,Sup ea haec fita abeR breuiflimo trafitu a filu^ gere.xx.(VIil . paRuum . Reli/ 
qua^ mcIf 3 ,cxYi?,MiI,circuim amplior prodif.Suntailt hinc.xI.MiI,paGorcades modicis inter fe difere 
ce rpatiis.Septem acmodae:6C triginta hebudes:& inter hibernia 6C britania:mona:menapia:ricnea ue/’ 
ftis.Tt!inus:andros,Infra uerofiambis:& axantos,Etabaduerfoin germanicu marae fparfae gleflariae; 
quaseIe<SlridasgraecirecenrioresappcUauere:g> ibi elcdlrumnafccrcf.Vltimaomniuquac memora^ 
cur ryle.In qua mlRitio nullas eiTe nodles indicauimus cacri fignum fole cranfeunte:nulIorq^ contra per 
bruma dies,Haec qda ftnis mefibus cotinuis fieri arbitraf.Timaeus hyfloricus a britannia itrorfus fex 
die^ nauigatioe abelle dicit infula mitterin.in qua cadidiu plubu ,pueniat*Ad ea britanos uitilibus na'' 
uigiis corio circufutis nauigare,Sunt dC q alias ,pdat fcedia : duma:bergos maxirnaq; oium nerigon:ex 
qua in tylen nauigetur, A tyle unius diei nauigatioe mare concretum a nonnullis cronium appellatur. 

Gallia, CA. XVJI. 

Allia omnis comata uno nomine appellata in tria populorum genera diuiditur amnibus ma 
g xime diRiniRa. A fcalde ad fequanam beIgica.Ab eo ad garumnam cdtica : eademque lugdu<' 

nenfis.Inde ad pyrenei montis excurfum aquirania aremorica ante didta.Agrippa uniuerfa^ 
gallia^ iter rhennu dC pyreneu at^ occeanu ac montes gcbena 3C iura : quibus narboneniem gailia cx/ 
cIudit:Iogitudine,ccccxx»M.paffuu,Latitudine,cccxiii.c6putauit,Afcaldi icolut:externi:texandrip!uri 
bus noibus.Deinde menapii:morini:oromafaci iundti pago g gefoi iacus uocaf .Britani; ambiani: beP 
Iouaci,bafl}:introrfuscaRologi:atrrebatcs:neruii:liberi:uero maduidueuconiifuelTiones : ueruni Iibe^ 
ritulmanetes Iiberi:tungri:rinuci:fri{i;auones;b€tafi;leuci ltberi:treuei liberi;amea:& lingones foedera 
ci:rhemifoedcrati:medio matnci:fequani:rauraci;heIuetii.CoIonia equeRrisdf rauriaca.Rhenum au/ 
Cem accolentes germanfe gentium in eadem prouinciamenetes:triboci:uangiones;cubi:coIoniaagri/ 
pinenfis guberni: butani:6£ quos in infulis diximus rheni. 

Lugduncnlisgallia. CA, XVIII, 

Vgdunenfis gal lia habet lexouios :ueIIoc3Res:gaIIetos:ueneco5:abrincatuos:ofi fin ios;Ru men 
I clarum ligetin.Sed peninfulam fpcftatiore excurrere i occeanu a fine oflifo^ circuitu,d.c,xxi/, 
MilpaRuum logitudine.ln latitudine.cxxi/.mii .Vitra ea uanete.lntus at hedui foederau:cau/ 
i:atani:foederati:boii:fenoncs,AuIerci qui cognominanf eburones:& qui cenoraani;me]di;liberi:pari/ 
fii:trecafle5:andegaui:inducalTes:bodicaRes:ueneIli:carioruelites:diabIidi:rhcdones;turones:irefui;le/ 
cufli:albiiIiberi:inquopfagrocoIonialugdunum. Aquitania. CA. XIX. 

Quitanicae funt:ambuIatri:anagnutcs:piiRones:fan(Rones:Iiber:bituriges liberiifef gnani co/ 
a gnominc ubifci:aqtani unde nome ^uincia::rediboniates:Moxim oppidu m comburi conue 
na::bergebi:carbeliqctuor:fignani:cocol3tes:fexagnani:uen3m:ienobrilates:beledi:laltus py/ 
rcneus,Infra^ nemeofi;ofqdates ; motanilybilIates:caponi:bercorcates:pipedimui:falIumini: uellates 
cornates:conrcranni:aurci:elurates:rottiates;ofquidates:capeRres:ruccaires:latulates:bafabocates:uaRa 
fenn 3 tes:camboleRri:agefinares:pi(Ronibus iundi.Hinc bituriges liberi qui cubi appellamur . Dein Ic/ 
mouices;aruerni liberirgabales.Rucfus Narbonenfis prouinciae contermini rutentncadurci: antobro/ 
ges.Tarn:eque amne difcreti a tolofanis peteogori maria circa oram ac rhenum Teptentrionalis occea/ 
nus:inrer rhenum Si fequanam britanicus:inter rhenum & pyreneum gallicus :lnfulx complures ue/ 
neto 54 :Si quae ueneticae appdlantunSi inter aquitanicum finum. 




QVINTVS 

Ottcriorhifpania. CA. XX. 

Py^rctiei jjmotorio hiTpama icipit anguftior no gall/a moiucjf et feniftipla(ut'dixtmus)fme'' 
a fu m ^tii hic occeanonl Ime h iberico man' coprim enbustipra py renei iuga ab exortu a;gno(fha 

li m occafura brumale breuiores latere feprentnonali q meridiano hifpamas faciut. Proxima 
ora citenoiis e eiufdS rarraconeofis fitus a pyretieo p oceanu bafronu raltus.AoIarfo uardulojt oppida 
itiorofgi:mcnofca:uefperies;amanu portusiubi nucobrica flaui colonia ctuitatu noue.Regio catabro' 
ru flume fangatportus uidloriaeiuliobriceriu.Abeo loco fontes hiberiqdragita mil.pafluu:portus bi5 
diu:origeni m ixris carabriStPorrus eojt uefenueca.Regio aftugimeoga oppidu in penifula piCcuBt dein 
de coactus lucefis a flumine nauu.Albiones:cibarci:egouarri cognomine namarini:iadoni:arrotreb 2 e: 
.pmotoriil celcicil Amnes:florius:ne!o;ceItici;cognoie neriserfupqi tamarciiquo^ in peninfula treiara; 
feftianae.Auguflo dicar* &Oepori oppidu noeb.Celtici cognomine pfcmartincileni.Exifuhs nofan^ 
dae corricata;6iaunios;aciliefis:couetus braca^helenngronincaftellu tidergrjecoji fobolis ofa.Inrulaeci 
cae.Infigne oppidu abobrica, Minius amnis quattuor mil.paf.ore fpariofusdeunitleurbiibrachapj oppi 
du auguflatquos fupra galecia.FIumen limia.Durius amnis e maximi> hirpania: ortus in peloJonibus 
Si iuxtj numantiatLapius dein p areuacos uacceofq! diflerm inatis ab afluria ucftonibusra lufiranta gal 
lecis.Ibi quoqp turdulos a bracharis arces:oif^ diiSa regio a pyreneo metallis referta auri argenti Ferri 
pliibi nigri albi^. Lufitania. CA, XXI» 

Durio lufitania rcipir.Turduliiueteresrpefuri.Flumeuagia.Oppidu ralabrica.Oppidu Si flu-' 
a meeumeniu.Oppidaconibrica;coIippo;euburno:bririu,ExcurrirdefdeinaIiuJuaftocornu 

^mororiu;qda!iiartabruappeIIauere:aIii magnunnulti uiyfipponefe ab oppido; terras ma/ 
ria caelu difteiminas.il io finif hifpani* latus.Ht a circuitu eius icipit fros reptetrionis» 

Infulae in occeano. CA. XXIf» 

Incocceanus g Sigallicus occafusiillincoceanus atlaticus j>m6rorfi cxciirfiim.xi,mil.j>dide^ 
h rc.Alii.xc.mi!.pa(iad pyreneu.Inde no pauci duodequiquagita railia:Siibigcce artabru quae 

nunqfuit manifefto errore. Arrotebras.n,quos antecehicu diximus ^motoriuhoci locopo 
fuere Iris pmutatis,Erratu 6i in amnibus iciycis ab mimo que fupra dixi'mus.cc,mil.panuu ut audior 
f ft Varro abeft eminiusrque alibi gda intelligunSi limaea uocanobliuionis antiqs diiftusimultu^ fabu 
lofus.Ab durio tagus.cc,miliu pafluu iterueniere muda.Tagus auriferis harenis celcbraf.Ab eotclx.m. 
pafluu pmororiu facru e media ppe hilpani* fronte prilir,xiiii,mili3,paflua.lnde Si pyreneu medium 
coUigtf Varro tradit. Ab ana uero quo lufitama a bcrica dircrcuimus.cxxvi.mil, paffuu.A gadibus.cii» 
mil.p 3 f,addicis geres cekic*turduli:Si circa tagd uetones,Ab ana ad facru lufirani oppida memorabi'' 
lia a tago in oraiolyfippo equa^e fauonio ueto coceptu nobile falaria cognominata, Vi bs imperatorij 
merobrica:,pmororiufacru:6iake^cuncus.Oppidaonbnobabafta myrtili.Vniuerfa nuicra diuidif 
in couetus tres:emericefem:pacefem;fcolabitanu,Tota popiilofsi.xivi.in gbus coloni* funt quig) mu>^ 
nicipiuciuiu romanoji^latiiantigqtcuor.StipediariatXXXvuColoniaauguftacmeriraanzfluuio 3p{w 
fita:mertaIlmeris:pacefis!norbefis czfanana cognoie.Cotributafut in eacaftraiul»a;caftra cecilia.Quin 
la eft fcal abisiqu* przfidiu iuliu uocac,Monicipiu ciuiu romanow olyfippo fbelicitas iuIia;cognomfa 
tu»Oppida ueteris larii eboraiqd ide liberalitas iulia SC mjarjlis Si falatia qu* diximus ftfpcdiariorum: 
quos noiare no pigeat. Pr*ter ia didlos in betica cognominibus:3uguftobrigefo:emincfes : araditani: 
taxabritcfcs;b!axenres:c*farobricefcs:capercres:caurefes:colarnici:bilitanix6cordiefes;8ibocori:kerati 
renres:l 3 tienfes:m!robngefes:qui cekici cognominanfimcdubrigefes :qui pIubarii:ocelcnres:Iauciefes: 
turduli gbarduli:8i tapori.Lufitania cu aufturia Si galeaa patereTogitudine,xI.M.p.Latitudie.d.xxxvi. 
M. Agrippa pdidit.oes aut hifpani* a duobus py’ienei ^motoriis p maria totius orz circuitu.xxxix» 
M.xii.colligercexiftimanf' Ib aliis.xxvi.Mii,Ex aduerfo ceinberi* coplures funt infui* caftiteridesdi/ 
£l*a gr*cis a fertilitate plub/.Si e regione arrotrebage pmotono deo^fexiquasaligfortunatasappeP 
lauerc.ln ipfo uero capite mox betic* ab oftio freti pafTus.Ixxv.Mil.gadis loga Si (ut Polibyus fcnpfit) 
xiuMil.lata.iff.Mil,pa(ruu abeft a cotinete pxima parte minus pedes,d.caRcliqua plus fepte mil.ipfius 
fpariu . XV. Mil.par.eft.Habet oppidu ciuiu romanogiqdappellaf auguftana urbs iulia «Gaditaniab eo 
fatere quo hiTpania fpeftat pacibus fcte.c. Altera infula eft in loguzc.miliu pairuu.xl.mil.lata. i quapri 
us oppidu gadfu fuit,Vocat ab Ephoro Si philiftide:*rythrea a Tim*o SiSyleo ophrodifiastab indi'' 
genis Iu nonis. Maiore Tim*us cotinufam apud eos uocirata air.Noftri tarteron appellat:qua pocniap 
pellatur gaditiiiaipeni cadiruta punica ligua fepte fignificate.Etythrea diAaeft quonia ryriiaborigine 
eopeorti aberythreo mari ferebanQn haegeriones habitaflea gbufdaexiftimanfiquo^armeta. Her 
cules abduxerk.Sunt qui aliam efleeam:8i cgtralufitaniamarbitrarentur:eodem$ nomine quonda 
ibi appellant, Vniuerf* europ* menfura. CA, XXIII» 

Eradlo a rabitu europ* reddenda confum atto eft:ne quid in expedito non fit nofcere uoIcni>' 
p tibus,Logitudinc eius Artemidorus at^ Ifidorus a tanai ufqt gades.Ixxxiiii.Mil.xiut. pafluu 

prodiderunt. Polybius latitudinem europ* ab kalia adocccanum fcnbir,xuMiU.eire etiam 
tumrcompertamagnitudinehaius.Efttautipfiusir3li*(utdiximus),xii,miI,xx,adaIpes.VndcIugdu 
num ad portum marinorum brirannicumiqua uidetut menfuram agere Po!ybius.xni»Mil»xviii. Sed 
cetior menfura ac longior ad occafum folis *ftiui oftiumque rheni per caftra legionum germani* ab 
iirdem dirigif alptbus,xii,MiUIiii.par.Hmc deinde afucaat^ alia dicentur» , 



UBER 

CAII PLIYNII SECVNDI NATVRAUS HYSTORIAE LIBERQVINTVS, 




Atricx DifcnptiOt 

F RICAM GRAECI LIBYAM APPELLAVERE QVA MARE 
anteeam libycum incipiens acgypto finitur. Nec alia pars rerranim pau/ 
jciores recipit finus longe ab occidente littop^ obliquo fpatiot Populorum 
eius oppidorum^ nomina uel m axime funt ineffabiliaipraeterq ipforum 
linguis 6£ alias caltellafermcibabiiar* Mauritania. CA* I* 

Ridpio terra^ mauritaniat appdianf ufgi ad OCaefare Germa'' 
p nici iiliu regna»Seuitia eius i duas diuila etl^uidas.Promo toriu 

occeani extimu ampelufia nolaf a gra;cis.Oppid3 fuere liflaicod 
tetultra columnas HerculisHiunceR tingi quondam abAntco conditu: 
poliea a Claudio Cxfare cum Colonia faceret appellatum tradui^Ia iulia. 
Abcfl: a belone oppido bcric^ proximo traied):u.xxx.mil.par« Ab eo*xxv. 
mtl.in ora occeani colonia Augudi iulia codamiaizubil regu ditioni exo' 
pta:d£ iura I bctid petere iufla:& ab eo.xxxit.mil.pafluum colonia a Clau 
dio Crfare fa£ta lixosiucl fabuloliffime ab antiquis nar rarajbi regia Antei:certamcgi cum Herculc:& 
hefperidum horti. Affunditur autem huic aeiluarium e mati flexuofo meatun quo draconis cuflodix 
indar fuifrenuncinterpretantur.AmpleifliturincrafeinfuIam;quam folameuicino ttadlu aliquanto 
exceIfiorenontameni£dusmarisinnudant.Extatinea&araHerculis:nec praeter oleadros aliud e* 
narrato illo aurifero nemore.Minus profeido mirentur portentofa grateiee mendacia de iis de amne ly 
xo prodttatqui cogitent nodros nuper paulominus mondrifica quaedam de hfdem tradidifle.Prxua^ 
lidam hanc urbem maiore^ carthagine magna,PnEterea ex adueifo eius fitam .ppe fmenfo traidu* . 
Abtingi quo^ aliam Cornelius Nepos audacidime credit ab Iixo.xI.mil.palTuum.ln mediterraneo ah 
tera Augudi colonia ed babba:iulia capedris appeIlata.Et tertia panafa,Ixxv.m] Uualetia cognoiata Ab 
caaxxvwmil.pjfluu uolubile oppidum tantudem a mari utro^ didas;& in ora a lixo.I.M«amnis fubu/ 
bus praeter banafam coloniam deduesid: magnificus & nauigabilis.Ab ea roride milibus pafiuum op 
pidum fala eiufde nominis duuio impoIitum:iam folitudimbus uicinumielephantorum gregibus ife^ 
du.Multo rame magnis autololum gente per qua iter ed ad montemafricaeuelfabulofillimum atla'' 
cem.E mediis hunc harenis in ctelu attolli ^didecuntiafperuifqualctem qua uergat ad littora occeani; 
cui cognomen ipofuiuEunde opacu nemorolbmg! & fcatebris fontiu riguum qua Ipedfacafrica frudti 
bus omniu gene^ fpon te ita fubnarcentibus ut nunq fatietas uoluptatibus defittlncolarum nem inem 
interdiu cernifilere omnia haud alio q folitudinum horroreifubire tacitarn religionem animos f pius 
3ccedenriu:pr£terq; horrore elati fup nubila at^ inuicinia lunaris ctrculuEude^ noidibus micare cre^ 
bris ignibus aegypanum fatyroru^lalciuia.lmpIeritibia^acfiduLecantutympanorumi^d£ cymba 
lorum fonitu ftrcpcre.Hsec celebrati auflores j>diderepr*tcr Herculi ££ Perfeo laborata ibi:rpatiu ad 
eum imefum incertu^.Fuere& Hannonis carrhagincfiu ducis cometai ii punicis rebus dorentiflimis 
explorare am bitu m aftic£e iulTi;quc fteu ti pleriqj e graecis nodrifq^iEt alia quxdam fabulofa:6d u t bes 
multas ab eo conditas ibi prodidere;qua^ nec memoria ulla nec uedigium extat.Scipione Aemiliano 
res in africa gerente Polybius annalium conditor ab eo accepta daffe ferutandi illius orbis gratia circum 
ucidus prodidit a monte eo ad occafum uerfus falms plenos feris:quas generat africarad flume anatin« 
ccccxxxvtmil.palliAb eo Iixum.ccv.MiI.paC Agrippa lixutn a gaditano freto.cxiitMii.pair.abelIe, Inde 
Onum qui uocetur fagutuOppidum in promontorio muIeIacha.FluminaTubur6£falam,Portum ru^ 
bis aItxo.cccxui,MiI,paf.Inde promontorium folis portum rifardir.GetuIosiautoteles : dumen cole/ 
numigentemfelatitos BC mafatosidumen mafataiidumcn daranin quo crocodilos gignCDeindefinu* 
d.cxvi.Mtp.Includi montes barce promontorio excurrente in occafum quod appellat fu rrctiu.Poif ea 
dumen palfumrultia quod xthiopas peroros:quo^ a tergo porufios.lis iungi mediterraneos gerulos 
darasiat in ora aethiopas daraiitas.Flumen bambocu crocodilis & hippopotamis refertum* Ab eo mo 
tesppetuos ufqt ad eum quem theon ochema dicem us.lnde ad ^montoriu hefpetu nauigatioe die^ 
ac nodiutX.In medio eo fpatio adarem locauina ceteris omnibus in extremis mauritanix proditum* 
Romana amia prirau Claudio principe in mauritania beliauere Ptolemeu rege a GCajlare intereptu 
ulcircente liberto Aedone: refugientibuf^ barbaris uctum conflat ad montem atlantc.Nec fblum con 
fufatu pfundts atg) e fenam ducibus g tu res gefl'cre;fed eqtibus quo^ romanis g ex eo pfuerenbi atla/ 
te penecraHegloriafuit.Qul^funriutdiximus roman;e coloniae i ea ^uicia:puiil^ Cimae uideri poc 
Sed id plaeru^ fallacilTimo experimeto deprehedif :ga dignitate Idagare uera pigeanignoratix pudore 
metiri no pfget.Haudalio fidei jmiore lapfuiq ubi falfe rei grauis audior exi ftir.Et eqde minus mirox 
iedperta qda ee equellris ordinis uirisda uero 3C e fenam no aliunde itratibus g ca luxurixicutus effica/ 
cilTima ms fentifat^ maxia cu ebori citro filuxeqranfioes fcopuli geruli muricibus ac purpuris idige 
nae m tradiit I ora ab faIa.cl.M«p.flume alana mario haudu : fed portu fpedlabilermoxamne que uocac 
fuut.Ab eo ad dyri hoc.n*atlati nomeee eo^ Ifgua cduei0.cc.miI.paf.iteruenicte flumie cui nome c uf 
or«lbi fama exiltef circa udligia habitati quoda fbli uineajKpalmentoru^ religas « Suetonius Paulinus 



QVINTVS 

que cofulc uidimus primus romanop^ ducil trafgrenus quogt atlantem aliquot miliu (jiatio pdidit de 
exccinrareqdceius qua rarrerUsuas - radices defis alfifg! repletas filuis kognuo genere artprE;,pceTira' 
te fpecSabilc enodi niforeifrodes cupreflis fimilestPrarter grauirarc odoris tenui eas obduci lanugrnetq'' 
bus add ita arte pofic qlcs bobice uefles cofici.Verticc alris etia aeftare epiri nmibus.Decumis feeopue/ 
nifle caftris:& ultra ad fluuiu q niger uocaf p rolirodines nigri puluens eminccibus imerdu uelut exu/ 
ftfs cautibus loca irihabitabiliaferuore qq hyberno tepore expertus.Qui proximos inhabiretei falttis 
refertos elephantoni feraruqi & ferpentu omni genere canarios appellaruQuippeuidtu eius animalis 

{ iromifcuu iis ene:6; diuidua feraru utfcera.lunaa ccchiopurrt gente quos perortos uocam fatis coRar* 
uba Prolaemd pater qui primus utri^ mauritanire imperauit fiudio^ claritare memorabilior etiam 
q regno fimilia prodidit deatlanteipraerer^ gigni ibiharba euphorbia noieab inuctore medico fuo 
appellata, Cuius ladteu fuccii miris laudibus celebrat i claritate uiiiisicotra ferpetes & uenena oia priua 
rididtaco uoIumie.Et fatis fupi;[! de atlante* Tingicaniaprouincia. CA* II* 

Ingitaniae prouincia; IdgirudotcIxXimilipaJfTuu cH idigens in ea quonda^ipua maurop^;un>' 
c de nome ,puinciar:quos plerigt maurufios dixenir. Attenuata bellis ab paucas:rcdiit familias: 
Proxima illi maflefylopi fuerarifed fi m ili modo extifla eft.Geru 3e nunc tenet getesibanurri. 
multo^ ualidiiTimi aufoIobesiEt hopi pars quonda uefunirq auulfi iis ppria feceregete uerfiad cethio 
pas.Ipfa pulcia ab oriente morofa fert ei ephatos.Inabila quo^ nioteSiquosfepreiratrcsafimili alti' 
tudine appellar freto imienti iutS:! abilxiab iis ora interni maris,Flume ramuda naui^abilc quonda & 
oppidu.Ffumc laud ipfum nauigio^ capax. Rufardir cppidu & portus maluana.Fluuius nauigabi' 
Iis figa.Oppidu ex aduerfo malacae in hirpania fitae Syphacis regia alterius ia mauritaniar.Namqi diu re 
gum nomina optinuerc:utbogudianaappel]aifturexrima.Itenig! Bocchi quae nuccaeraricnfis. Ab ca 
portus magnus a rrpatio appellatus ciuium romano^oppidu.Aranis mulucha Bocchi maflcfyloru^ 
finis.Quisi cenitana peregrinoji oppidu. Arfennaria latino^i n ta mil.palTuu a mari .Orcena colonia 
Auguuidegio fecuda.Itc colonia eiufde deduda cohorte prstoria gunugit : promonroriu Appolimis. 
Oppidumm ei celeberrimu caela rea antea uociratu lol lubcc regia a Diuo Claudio colonice iure donata 
eiufdem iuflu dedudis uctcranis.Oppidu nouu & latio datum npara,Itcgt a Velpafiano imperatore eo 
de munere donatum icofic,Colonia • Augulli 1'ufcomcae Rufeunu ciuitaie honoratu a ClaudiCtRiira 
fus colonia Augufti,SaIdc colonia eiufdemiigilgili oppidum.T ucca ipofitu mari & flumini ampfagcr. 
Itus colonia augufla quae irc fucca:baritcm;tubi:fubtu.Ciuitares rimicirrigaucc.FIuminaiiargcs: gclha 
bades;rardana;Iaucrna:bargennna:rurebi;flumen ufariens nauigahilctFJume ampfagaabefla cariareaa 
KXXX[ii,Mil,pairuiimtVtriufquemauritaniaelongitudo,d*ccc.niii.paf*xxxix.Mil.Laritudo.cccdxviu 
mil*par. Numidia. CA. 111. 

B ampfaga numidia eft Mafliniflae clara nomineimeragonitis ferraa grarctsappcllata,Numi 
a dae uero nomades a pmutadis papilionibus mapalia fua hoc eft domus plauftris circuferetes. 

Oppida cullu ruficadeiAb ea ad.x1viti.mil.par.in med iter raneo colonia cirihafstiano^ cogno 
mieiSfalia itus ficca libetui^ oppidu bulla regia.Ecmora tacatua hippo regius.Flumearmua.Oppidu 
tabracha ciuiu ro.Tufca fluuius numidicefinif.necprxcer marmoris numidici ferarum^ prouentum 
aliud ifigne, Africa. CA» 111» 

Tufea seugitana regio & quee ppric uocef afdca efl. T na^montoriaicandidu : mox Apolli' 
a nis ad uerfu m fardin iar.Mercurii aduerfum ficil lae in a Itu ^currentia duos elFictunt finus hip/ 

ponefem proximu ab oppidoiqdhippone dirutu uocatdianhim agrarcisdidluppaquap^ir 
rigus.Cui finitimu thcudalis imune oppidu logius a littore.Dein ^motoriu Apollinis : & in altero li' 
nu Utica ciuiu ro mano^ Carhonis morte nobilisiflu m e bagrada.L,ocus caflra corneIia.CoIcnia cartha 
gotmagnae in uefligiis Carthaginis colonia maxulla,Oppida carpum ifura.Et libe^ clupea i pmotorio 
Merciirii.Ite libera cu rubis neapolis Mox afric* ipfius alia diflidho.Libyphocnices uocanc g bisatiu v 
colur.lta appellaf regio,ccl.miI.paf.p circuitu fertilitatis eximi* cu cetefima fruge agricolis &nus red' 
dere terra. Hic oppida libera leptisadrumecuirufpinaitapfus.lnde thenaauefiacd;madefta:cbape:labra 
ca coringes f^rrin minoreiad ^ua nurnidi* & afnca* ab am plaga j6girudo.d.hxx.miI.p.L3Utudoqua 
cognitu efl:.cc.mif.Ea pars qua africa appellauimus diuidif m duas ^uinciasmeterem noua difcretas 

fbfla.Interafricanu fequetedi reges thenas uf$ jpdudta.qd oppidu a carthagineabefl.ccxvii.mi].panus 
Tertius fmus diuidif in geminos dua^alyrtiii uadofo ac reciproco mari.Dift rhoosad pxima qucemi 
fiorefla carthaginerfcc.mil.paf.ut Polybius rradir. Ipfam.c.miI,pafadditu,ccc.Mil.ambitu . Et terra 
haec aut lyde« obferuati5enobi]is.Ad ea per deferta harenis per^ ferpetes iter efl.Exdpiutra Itus reple 
ti ferapi mulcitudinei& itrorfus eIcphatop;folitudines:mox deferta uafla.Vrrin^ garamatesab augy'* 
Iis diej!e.xii. itinere diftates.Sup illos fuere ges; pfyluUip quosdacus lycomedts defertis circildatus . Au'’ 
gyiae ipfi medio ferc fpario locant ab cethiopia quaead otcidece uergit:&a regione qua: duas lynesin<f 
teriacet par utriqi rrcrualloifed lictore iter duas r) rres.cd,M.par,lbi ciuitas oenfis.Cynips fluuius ac re-' 
gio.Oppida neapolisrtaphraiabrothonudepris alera qu* cognominatur magna.Syrtis maior circuitu 
cxxv.mil.pafnaditu aut.cccxiii.mil.Inde accollit ges cifipadutin mmofinu fuit ora lothophagoiquos q' 
daalachroas dixereadphileno^siarasexharenaruntcce.Abiis no ^culacotincrepalus uaflaadamne; 
trirone: nome^ ab eo accepit: palatias appellata a Cal!iniatho:&: citra miorc fyrri ccduftara multis ue/ 
ro iier duas fy i tes,Piomoronu qd maioie kludit bono appellat ;ultra cirenaica ^uinciaiAd hunc finf 



UBER 

africa a fluu lo ampfaga popuIos.xxvi.habct q rom ano paret imperiojn iis colonias fex pter lam fupra 
diftas urhinam tuburbiniOppida cmium romano 9 ^.xv.ex quibus in mediterraneo diceda abfuritanu 
abutiicefe:ab oriente canophicum :chimanenre:fimittuenfe:thunufidcnfc:tuburniccnfe.tybibrumere: 
ribigcfe.Vcitana duo maius & minus :uagenre;oppidum latmum unu uzzaliranum.Oppidum ftipen 
diarium unum.Caftris condiis oppida libera trigintaiex quibus dicenda imus acolitanum;achariranu 
auincnfe:ab 2 iritanum:canopitanum meli2itanum:mararcnfe:falaphitanum:tufdriranum:diricenfc: 
rhiphicenfeitfoufenfe theudcnfeitagafenfe figenfe ulufubriranum uagiere:a1iud figenfc:2ianienrc.Ex re 
liquo numero no ciuitates tatum:red plaere^ et nationes iure dici poilum:ut natabudes:caf^icani:iYu/' 
lanurabarbaresmiailylinitciues uamacuresiethinumuiTiniimarchubi & totageculia ad flume ntgrtn: 
qafricam ab sthiopia dirimit. Cyrene, CA ,V, 

Y renaica eadem pentapolitana r^io illuftraf Hammonis oraculo:quod a cyrenis abeft. cccc. 
C mil,par,fontefoIis:pentapoIis urbibus maximequinqueberenitE:arfinoe:ptoIcmiadeapolIo/ 

niaupfa^ cyreneiBei enicein fyrtis extimo cornu eftquondauocata hefperidu fiipradiflaru 
uagantibus gr£eciae fabulis»Nec procul ante oppidu fluuius lethondocus facer ; ubi hd^eridum horti 
memorant’, Abeft a lepti.ccclxxxv.Mil.p, Ab ea arfinoe tauchera uocitata,xIni,MiI,paf, Et deinde pto-' 
lemais antiquo nole b3rcc,xxii.MiI.paI.Mox,ccI,mil,pmontoriu phycusp creticum mare excurrit dii 
ftans,cccl.mil.paf,a raenarolaconicae pmotorio. A certa ucro ipIa.cxxv*miI.Portid cyreuea raari,xum«, 
paftA phicunte appo!lonia,xxii!i,mil,paf.ad cgeronefura.Ixxxvin.milmaf.Vnde catabathmum ,ccxvi. 
Mil.paf,accoII un t marmaridae a pharedoni ferme regione ad lyrrin ufque maiorem porrefli , Poft eos 
acrauc^ lefatianUn oraiyrtis nalammones quos mefammonesgr^ciappellaucreab argumento loci 
medios inter harenas fitos.Cyrenaicus agcr.xv,MiI,p.l3titudinc a littore arboribus fertilis habemrjn/ 
tus eodem fpatio frugibus tantum mox,xxx.MiI,p3ftiium Iatitudine:6f,ccl*irtibpanuum longitudine 
laferi modo,Poftnafammonashafbyta£&: mac£euiuur,Vltraeoshammanientes,xi,dierura itinerea 
fyrtibus maioribus ad occidentem 8C ipft quaqua ueifus harennis circundati:puteos tamen haud difti' 
cilcs binum fere cubitorum iueniuntaltirudine ibi reftagnatibus mauriranizeaquis,pomos filee ro» 
tibus fuis excifo ceu ladide coftruut,Ab iis ad troglodytas hyberniioccafus plaga diej; qttuor iterxum. 
quibus comertiu gemat tantum qua carbunculum uocamusexatthiopia ueift£.lnteruenitad folitudi 
nes afrioE fuper minorem fyrtin diftas uerfa phazania : ubi getem phazaniornm urbef^ alelcn & cilia 
bafubegimusiltemcidamum eregionefabrate.Abhismonslogofpaiioin occafum ab ortu tendit; 
arer a noftris dicftus a natura adufto fimilisiaut folis repculTu accenro.Vlrra eum deferta Jvlatelg^ oppf 
dum garamanru m.Itemque detris affufo fonte a medio die ad media nodtem aquis feruentibus: toriV 
dem horis ad mediu diem rigcntibus.CIariftimu^ oppidu garadamum caput garadamantu : omnia 
armis romanisfuperata:6£ aCorneIioBaIbotriuphata;uniusomniucurru extermo&quiritium iU'' 
re donato,Qu]ppe gadibus nato ciuitas romana cum B albo maiore patruo data eft,Et hoc mirum fu 
pradiifta oppida ab eo capta aufloi es noftros prodidift’e.Iprum in triumpho pratter cydamum & gara 
damum oium alia^ gentium urbium^ numina ac fimulacra duxille:qux fiiere hoc ordine* Tabidiu 
oppidu: niteris nationis gligemela oppiau.Bubeium natio ueloppidum.Enipinatio.Thuben oppidu 
Mons noie nigennitibrum rapfa oppida:difcera natioideti i oppiduiflumen nathabunrapfagum oppi 
duminanagiinatioiboin oppidum :pege oppidu m :fl um en daftbariiMox oppida corinua baracuibulu'' 
ba:alafi:balfa:ganarmaxaIIa, 2 i 2 ama.Mons gyriiin quo gemas nafei titulus ^didit.Ad garamanras iter 
inexplicabie adhuc fuit latronibus getis eius,Puteo qui funt no alre fodiedi Ii locorum noticia adiit ha/ 
renis operientibus.Proxim o bello quod cum oenfibus Romani geflere aurpiciis Vefpafiani imperato/ 
ris compendium ui^ quatriduo deprehenfum eft,Hoc iter uocatur praeter caput faxirfinis cyrenaicus 
Catabathmos apppellatur oppidum 6C uallis repete couexa. Ad eum terminu cyrenaica africa a iyrti mi 
nore deaes fexaginta mil.p.in longitudinem pater,In latitudine qua cognitum eft*d,ccc.pa^uum, 

Libya mareotis, CA, VI* 

A quae fequitur regio mareotis libyaappellaturiaegypto contermina. Tenent marmarides; 
e adirmachidsideinde mareot£,Menfura a Catabathmon ad paretonium,Ixxxvi,miI.par.ln eo 
tratftu intus apis intereft nobilis religione aegypti locus,Ab eo paretonium.lxii*MiI, pailiium 
Inde alexadriam ,c,M.^r,Latitudo.cIxix,eft,Eratholtcnes a cyrenis alexadriam terreftri itinere,d.xxi/, 
miUpdidit, Agrippa totius africa: amari atlarico cu iferiore xgypto,Ixxxv,mil,paf,logtcudinem pofuit 
Polybius & Eratofthenes diligetiftime exiftiraari ab occeanoad Carthagine magna.lxvi,miI.paf.Adea 
canopu nili pximu oftiu,xi/i,mi],panuu,xxix,fecerur,Ifidorusatigicanopu.xxxv.xcix.mil.pairuu.Ar/ 
temidorusqdragitaiminusqifidorus. Infula: circa africam&aduerfajeafricac. CA. VJI. 

tMfulas non ita multas complebuntur haec maria. Clariffimaeft meninx longitudine,xxxi/, 
i Miliaipaf.Iatitudine.xxviab Hratofthene latophagires appellara.Oppida habet duo meningen 

ab africa latere : 6i altero thoiar,Ipfa a dextro iyrtis minoris promontorio palfibus,cc.fia ab ea 
c,p.contraIeumcercina cum urbe eiufdem nominis libera Ionga.xxv.mil* paGLata dimium eius ubi 
plurimumiac in extremo non plus,v,miI.pairus*Hincperparua Carthaginem uerlus cercinitis pome 
iungi tur. Ab iis .I,mil*fere paiTuu m lopadufa Ionga,vi*mil,pafluum*Mox gauleegalata:cuius terra feor 
pionem dirum animal africa necat. Dicutur & in clupea emoriicuius ex aduerfo coilyriacum oppido. 
At contra Qcthaginri finum duae gremio area aca,Re uera aute fcopuli uerius q infuladncer ficilia 



'qvintvs 

maxime6;rardimaAu(!tor«runthasquodlhabiratasrubfedi/re«IhKKoriautainbin2afnc£ad meri 
piem uerPusifuper^ getulos mteruenientibus defertis primum omnium libyi sgyptii : deinde Ieur% 
®thiopes habitant. Aethiopes. CA. VJIf. 

Vfiereos aethfopum geres nigrita a quo dfdhi m c flumine . Gymnerespharufi etiam occea/ 
f num artingentes:quos i mauritanix fine diximus perorna Ab iis omnibus uafla folirudines 
oriente uerfusiufqt garamates;augylafqi 6 i troglodytasiueriflima opinione eoru qui defertis 
africx duas xthiopias fupponunt:& ante omnes Homeri qui bipartitos tradit xthiopas ad oriente oc 
cafum^ uerrostNigfi fluuio eadem natura qux nilorcalamum fii papyrum &eafdcm gignit animan/ 
tes iifdem^ tem potibus auge(cir.Oritur fter tareleos xrphiopasicecalicas. Hopt oppidum mauin qd| 
folitudinibus iterpofuerunt. Atlantas iuxta eostxgipanas femiferos:& blemmiasi&gampharanras : 
faryros:& himltopodas.Atlantes degeneres funt humani ritus fi credimus.Na ne^ nominu ullope in 
ter eos appeliatio eftidi fole oriente occidentem^ dira imprecatione cotuenturtut exitiale ipfis agn%. 
Ne^ ifomnia uifum qualia reliqui mortaIes.Troglodytxrpecus excauat.Hx illis domus uidus ferpe/ 
lium camesiftridor^ no uox adeo fermonis comercio carenr.Garamarcs matrimonfo^e exortes paP* 
fim cu focminis degunr,Augj/)x tanru inferos coIunr.Gaphafantes nudiprxiioruqi expertes nulli ex/ 
terno congregantur.Blcmmiis traduntur capita abefleiore S: oculis pedlore aflixis.^tyris prxtcrfigu 
ram nihil moris humani. Aeg^anis qualis uulgopingif forma,Himatopodes loripedes qdam igbus 
ferpedo igredi natura c.Pharufi quonda p& comites iuifle dicunf Herculis ad heipidas cedentis .Nec 
de africa plura qmcmorcnfoccurrut. DeAfia, CA, 

Dhxret afia qua patere a canopico oflio ad pomi ofttu Timoflhencs,xxvi.xxxviii.miI. pa^uu 
a iradidit.Aboreautponriadosmxotis Eratonhenes,xv,xIv,miI,p.Vniuerlam uerocu xgy/ 
pto ad tanain Artemidorus 8C iridoru$,Ixxxvii].d.cd.mii.pafrus.Mar>a eius coplura ab accolis 
traxere nomina qre fim ul indicabunf.ProximaafncxincoItfxgyptus urorfusad meridiem recedes 
donec a tergo prxtcndanf xthiopes.Inferiore cius parre nilus dexrra leua^ diuifus amplexu fuo deret 
minat canopico oftio ab africaiab afia pelufiaco,c.lxx.mi!.pa fliiu ircruano,Qua ob cam inter infulas q/ 
da xgyptum retulereuta fc findente nilo ut triquetra lerrx figura eff[ciac.ldeo multi grxcx lirrerx uo 
tabuTo delta appellauere xgyptu.Menfura ab unitare aluei unde fe pnmum findit i latera ad canopicu 
ofliu.xlvi.M:ad pelufiacu.ee] vi.Mile.Suma pars coterm ina xrhiopix thebais uocaf,D:uidif in prxfe/ 
fturas oppido^iqs nomos nocant:ombitcn:ph3turiten;apolIopohrcn;hermonrhiten:tiniren: phanna 
riten :coptiten:teriritcn:diopolitcn: rantiopoliten :aphroditopoIiren:lycopoliten,Qux iuxta pelufmm 
eft regio nomos haber pharbxthitembubaftitenithyetroitenitaniten.Rdiqua aur arabicu hamoniaca 
tMentead Hamonis lou is oraculu oxyrynthiten leonropoliren:atribiten:l)'nopolitfn:hermopoliren; 
xoitcn:mcdefiu:fcbenniten:cabaftiten:(et 3 politen:hdiopo!iren:j>ropitcn:cynopolitcn:therraopoliteii 
brufophiren:onuphiten:rait€n:prenerhum:ptcmphu:naucratiten:ueratifcn:mdetmtcn:gjtnnqpoU> 
tenimendaiten: Alexandrix regionc,Ire libyx marcotisiheradeopolfres eft in infula nili loga 
M.in qua 6 i oppidu Herculis appdIatu,Arfinoitae duo fumihi & mephites uf^ ad fuummuderta pue 
fiiur.Cui funt edtetmini ex afrtea duo oeafitx.Quida ex iis aliqua noia pmutant 6i rublbitidt alios no/ 
mos ut heroopolitenicrocodilo poIiten,Inter arfinoiten aut ac mephiten lacus fuit circuitu .ccl.mtl.pi» 
aut ut Mutianus tradit.cad.M.& alrirudinis.!.p.manufa^us a rege afecerat Moeridis appellatus«lnde 
IxxiitM.paCprope abefl mephis quonda arx *gypti regnuiinde ad Hamonis oraculu.xii« dieji iterefl* 
Ad fcifliita ailt nili qd appellauimus delta, xv,M,paf.NiIus incertis ortis fontibus:ut p deferta 6i arden 
Cia & imefo logitudinis fpatio am bulas fama^ tatu inerm i qfitu cogn itus fine:bellis:q exteras oes ter/ 
ras inueniteiorigine (ut iuba rex_potuit_exqrere)in mote ifenoris mauritanix no pcul occeano habet: 
lacu Dtinus ftaftnateiqucm uocatnilidedbipirces reperiuuf alabetx:coracini:filuri:crocodillus quom 
Ide OD argumetu hoc exfarex ortus credifu iis qux nili alueo fpeAanfihocgp lacu educatuni beieodi/ 
catus ab eo fpeftaf hodie.Prxterea obferuatu e prout in mauritania niues hymbrefue fatiauermita ni' 
Ium icrercere ex hoc lacu.Rurfus idignatur fluere p harenofa & fqualentia,C 6 dit 5 R fe aliquot diey^ iti/ 
rere.Mox alio lacu maiore i cxfariefis mauritanixgetemafefyluerupm&hominucoetusuelutidrcu/ 
fpia t iifdc ani maliu argumeris ite^ haren is recepms conditu r ru rrus,xx, dierum defertis ad proximos 
xrhiopasiar^ ubi iterum fenferir hominem prrofilit fontefut uerifimileeft)ilIoquem nigiin uocaue/ 

I Inde africa ab xthiopia dirpefees «ia fi no protinus populis :feris tamen & beluis frcquesifiluam^ opi/ 

I fex medios xthiopas fecat cognominatus aftapus quod illarum gentium lingua fignifiat aqua e tene/ 

I bris profluentem.lnfulas ita innumeras fpargis qfdam tam uafle m^nitudinis quamq rapida ccle/ 

I ritatrutnmen dierum quin^curfunobreuioretranfuoleticircacarifnmameajimerocnaftaboreslc 
I tio alueo di(flus:hoc eft ramus aque uenientis tenebris,Dextera ueroafiufapesiquod latentis fignifica/ 

I cionem adiidr.Nec ante nilus q fetorum aqscocordibusrurrusmnxit.Sicquoqi«ianum gynfantes 
1 nom inatus per aliquot m ilia 6 i i totu m Homero xgyptusialiif^ triton.Subinde infulis fpadrus roride 
1 incitatus irriramentis,Poftremo indufus montibus nec alibi torrennorueflus aquis properatibus ad 
I locum xthfopumiqm catadupiuocanrurtnouiflimocataradte interoccurlantesfcopulosnon fluere 
S im mcnfo fragore creditunfed ruere.Poftea lenis & cofraftis aqs domita^ uiolenttaialtoqn 6 i ijiatio fef 
! fus multis quis faucibus f xgyptiu marefeeuomit.Certis til diebus audtu magnoptota fpatiatusxgy 
: ptu foccudus inarat tetrx.Cauf» huius icretneti uarias ^didere fed maxime ^babiles etefiage eo tepo 



LIBER '' 

tetx aduerfo flantium repercuflb ultro in ora aflo mati. Aut hytnbres kthiopiseaftiuos iifdc erenfiis 
nubila illo ferentibus e rehquo orbc.Timxus raathematicusocculram promJit rationem . Phialia ap»" 
pellari fontem eius mergii^ in cuniculos ipfum amne uapore anhelantem fumibus cautibus ubi con< 
ditur.Ve^i fole per eos dies comminus fafto extrahi ardoris ui:& fufpenfum abudareiac ne deuoretur 
abfcoduld^ euent re a can is ortu per introitu folis in leone contra perpendiculu fontis tydere flante: cu 
in eo tradhi abfumanf umbra:,PlaenTg! cdiuerfo opinatis largiorem fluere ad fcptcrrioncmfoledifce/ 
denterquod in cancro SC leone euenit.Ideog; tunc minus nccari.Rurfus in Capricornum auflrinum 

poIum;ucrfo forberirSi ob id parcius fluuerc,Scd Timaeo fiquis extrahi pofie credat umbraj; defoflus 
iis diebus 6C locis fine fine abeft.Incipit creftere luna noua quaecungue poflfolftmum efl fenlim modP 
ce^ cancrum fole tranfeunte:abudantiflime aut leonem.Et refidet in uirgine iifdLquibus accreuit mo 
dis.In totii aut reuocarur intra ripas i libra :ur tradit Herodotus cenrefimo dic.Cu crefrit reges aut prae 
fedfos nauigare eo nefas ludtcatum efl» Auifl us eos per puteos menfurat notis deprehenduntur* luflum 
incrementum e cubiro 5 i.xvi,Minoresaquae noofa rigant. Ampliores detinet tardius recededo. Haeft 
redi tepora abfumut folo madere.lllx no dat fitiente.Vtrum^ reputat ^uinciatln.xii.cubitis fame fen 
Cirdn«xiti.etianumerurirtXiiii.cubitahilaritateafIerunr.xv.recuriratLxvi«de]iiias.Maximumincremen 
tum ad hoc aeui fuit cubitorum .wiii.Claudio,princfpe.Minimum^ pharfalico bello ueluti nece Ma^ 
gni ^digtoquoda flumine auerfante.Cu fletereaqu^ aptis molibus admittunf.Vrquae^ liberata efl 
terraiferif.Ide am nis unus oiu m nullas expirat au ras.D itionis segypri cfle icipit a fine aethiopixifyene: 
ita uocaf inrula.c*mil.ptambitu.in qua cerafliaefunt latere arabiae & ex aduerfo irul£.iiii.philetd.c.mil 
p.fli a nili fixura : unde appellari diximus delta.Hoc fpariu edidit Arremidorus:& in eotCcLoppida fuiT 
fe.Iuba.cccc.mil.pafTustAriflocreon ab elephanride ad mare.d.cd.mil.paf.EIephantis infula infra no'* 
uiflimum cararac3:em.cccc,mil.paf.& fupra fyenem.xvi.miI.habitatur,Nauigationiscegyptte finis ab 
alexandri3,d.lxxxv.mil,p.in tantum crrauerefuprafcripti.Ibi scthiopic:e conueniunt naucs . Namque 
eas plicatiles humeris rrafferunt quotiens ad cataraftas uenm cfl.Aegiptus fupcaeteraantiqtaris gloria. 
xx.mil. urbium ibi Amafe regnare habitata praEferuNunequoqi multis etia fi ignobilibus freques cele 
braf tameApoIIinisimox leucothoei&diofpolis magna.Eade thche:porra 5 t.c.nobiUs:fama copioia iw 
dicarum arabicarum^ merciu nilo pximu emporiu,Mox Veneris oppidui&ircgiiouis actentirisilfra 
qdabydus Menonis regia:K Ofiris replo inclyru.vii.die^ itinere in libya remotum a fluminc.Deinde 
ptolemais & panopolis ac Veneris ite^.Et in libyco lycon ubi motes flniut thcbaide.Ab ii oppida Mer 
curiiialabaftrum canumiS: flipradiiSum HcrcuIisdeindearfinoes& iam diifla mephis:inter quam Si 
arfinoiteninemeonim libyco turres quae pyramides uocantur.labyrinthus in myridis lacu nulloaddi 
ro ligno exaedificarus.Si oppidum cnaIon.Vnum praeterea intus Si arabiae conterminum claritatis ma 
gn£ folis oppidum* Alexandria. CA. X, 

Ed iure laudetur in littore^gyptii maris Alexandria a magno Alexandro condita in afi icae 
f parte ab oflio canopico.xti.mtl«pa(niuxta mareotim lacum : qui lacus antea atapotes nomi/ 
nabatur. Metatus efl eam dinocrares architeiflus pluribus modis memorabili ingenio : quin 
decim milium palTuum laxitate inferta ad effigiem macedonicae chlamydis orbe gyrato laciniofam 
dextra leuaque angulofo procurfu : iam tum tamen quinta fitus parte regi dicata . Mareotis lacus ad 
meridianam urbis partem euripoSi canopicooftio mirritur.ex raediterraneocomerciojnfulas quo^ 
plures a mplexus.xxx.miI.paf,traioflu,dc.3mbim ut tradit Claudius Caelat, Alii fcoenos i latitudinem 
patere.xl.faciunt: feoenumque fladia.xxx.lta fieri Iongitudints.cI.miI . paflT.tantumdem 6C latitudinis. 
Sunt in honore 6C intra decurfus nili multa oppida praecipue quae nomina debere ofliis non omnibus* 
xi.cnim reperiunturifuperquequattuor quae ipfi falfa ora appeIlant.Sed celeberrimis fcptcm:proximo 
Alexandriae canopicoideinde bolbitinoifebeniticoiphannirico mendcrico:ranico:ulrimoque pelufiaco* 
Pr£tere3buthos:pharboetos;leoncopolis:attribis:iridisoppidu:bufiriscynopolis:aphrodicos:rais:nau 
cracisiundeofliu quida naucraricunominantiquodalii heracIeoticum:canopicD:cui.vi,mi. paCproxi/ 
mum efl praeferentes. Arabia. _ CA, Xf. 

Ltra pelufiacum arabia efl ad mbru mare ptinga 8C odorifera illam aediuite 6C beatae cogno 
u mine incly ta hxc carabanu dC efbonitape & fcenita|(£ arabum uocaf flerilisipraeterq ubi lynx 

confinia attingit.necnifi calfio monte nobilis,His arabes iunguntar:ab oriente cachleisia mc 
tidie cedreis qui deinde ambo nabathaeis.Heroopoliticus uocatunaltera lelaniticus finus rubri maris 
in aegyptu uergenn‘s.cl,m,p,interuallo.Inter duo oppida laeana:& in noltro mari gaza. Agrippa a pclu/ 
fioarfinoe rubri maris oppidum per deferca,cxxv.niil.p.tradit tam puo diflatibi tanta rerum naturx 
diuerfitas. Syria paleflina pheenicis, ^ CA. Xll. 

Vxta fy ria littus occupat quondam terrarum maxima Sf p luribus diflinifla noibus.Na^ pa 
j leflina uocabatur qua contingit arabas : 6i iudaea : S£ coeIe:aein phoenice ; 6C qua recedit intus: 

dam afeena ;ac magis etia nunc meridiana babylonia.Et eadem mefopotamia frer euphraten 
rigirintquaque tranfit tau^ fophene.Citra uero etiam comagene.Et ultra armenia adiabenc:ailyriaan 
te dida.Et ubi ciliciam attingit anriochia.Longitudo eius inter ciliciam & arabiam.cccc.lxx.MiI,p, efl. 
Latitudo a feleucia pieria ad oppidum in euphratezeuma.d,xxv.Mil.p.Qui fubrilius diuidunr circum 
euphraren Ijaiam phoeniciem uolunt:& elfeoram maritimam fyriaricuiuspars fitidumsea 6£ iudsa: 
deinde phoeniceideindelyriam.Id quod prxiacer mare totam phoenicum appellatur* Ipfagens phqe 



QVINTVS 

nicumin gloria magna litterarum inuentionis:6ifyderum:nauaIium5:acbenicaramaiti’um.Aprfiy . 
Cogiprix cailra;caMus mos:ddubrum louis Caflii:tumulus magni Pompeii oAracine»Arabiailnimr 
B pelurio,Ixv«mil .pafi 

Idumx3r/na:paIenina;famaria:arcaIum:azotus:cx(area. CA. XIII* 

Ox idumaea incipit 8C paleilina ab emerfu firbonis lacusigue gdlcf«M.pal^drcuttu tradidere» 
m Herodotus caHio moti appIicuittNuc e palus modica«Oppida rhinocolura:£f intus rhaphea: 

gasa:& intus atheodon; mons angaris, Regio p ora famariaioppidu afcalo liberu:azotus:fam/ 
nesdu£,Altera uicus ioppe phoenicum antiqor terra^inundatione(urferunt)Inridet colli piacente IV 
xo:in quo uinculorum Andromadae uefligia oflendut, Colitur illic fabulofa ceto»Inde apollonia (Irato 
nis turris:eade caefarea ab Herode rege condita, Nuc colonia prima flauia a Velpariano impatorededV 
^•Finis peleftinestclxxxix.rai ItpaCa cofinio arabiae.Oeide phocnices.lntus aut famaria. Oppida neapo 
lis qdantea mamoitha dicebatur,Sebane in monte altioregamala, Supra idumream SC famariam, 

ladaea:galilaea;hierico:emmaus:lydda:ioppe. CA* XIIII» 

Vdaea longe late® funditur.Pars enim fyrise lundta galilaea uocatur* Arabiae uero&aegypto 
i proxima pareaalperis dirperfamotibusiSia caeteris iudeis iordaneamnedilcreta.Reliquaiu/ 

daa diuiditur in toparchias decem quo dicemus ordine,Hiericontem palmetis confita:fonti'' 
bus irriguaiem mau :Iydda:ioppica:acrabathena:thamitica:6izophanitica:b«hole:6C tcphenemorine in 
qua fuere hicrofolyma longe dariflima urbium orientis : nomen iudaeae : modo herodium cum oppi 
do illuftrieiufdem nominis* Iordanis. CA. XV* 

Ordanfs amnis oritur e fonte peneade ; qui cognomen dedit caefarcae de qua diximusiamnis 
f amoenusiSC quatinus locorum fitus paritu r ambitiofusiaccolif^ fe pbens uelut mitus:arphal 

titem lacum dirum natura petit;a quo poftremo ebibitur : aquaf^ laudatas perdit peftilcnri'' 
bus mixtas.Ergo ubi prima conualliu fuit occafjonn lacu fe fundir;qua plures genelara uocat.xyi.M.p* 
longitudinis,vi.miMatitudinis:amcEnis circufccptus oppidis:ab oriete iuliade oC hippo:a meridie tha-' 
iitie:quo 8C nomine aliqui etiam lacum appellat.ab occidente tiberiade aquis calidis lalubri. 

Afphalrires. CA* XVJ. 

Sphaltites nihil praeter birumen gignit:undc& nomen. Nullu corpus animalium recipir.tau'' 
a ri cameli^ fluitant, Inde fama nihil in eo mergi,Longitudine excedit.c*M.p.Latitudine maxi 

ma.xxv.impler.Minima fcx,Profpicit eum ab oriente arabia nomadum;a meridie macharo: 
fecunda quondam arx iudaeae ab hierofoly mis,Eodem latere ell calidus fons medicae falubritatis cal V 
rho c aqua rum gloriam ipfo nom ine proferens. Gens helTenorum* CA, XVII* 

B occidentali Ii ttore helTeniiquos fugitant uf^ qua^ nocentes.Gcns fola & in toto orbe prx 
a tercreteros miraifineulla foeminaiomni uenereabdicataifine pecunia fotiapalmarum* In die 

ex sequo couenarum turba renafeitunionge frequentantibus quos uitafeuos ad mores coju 
fortunae fluctibus agitar.ltaper feculorum milia Cincredibilediiflu) gens sterna eftnn qua nemonafd/ 
tu t .Tam foecunda illis aliorum uitae peenitentia eft.Infra hos egadda oppidum fuit fecudum ab hiero/ 
folymis fertilitate pal merorum^ nemoribus. Nuc alterum buftum . Inde mafada caftellum in rupe ST 
ipfum haud procul ab arphaItitc,Etha{Senus iudsa efl* 

Decapolis. CA. XVIII. 

Vngitur eilatere fyris decapolitana regio a numero oppidorumtin qua no oes cade obferuat* 
i Plurimi tame damafeum & opoton riguas amne chryforhoarfertilem philadelphia raphana: 

oia in arabia recedentia,Scy thopolin antea nifa a Libero patre fepulia nutrire ibi fcythis dedu 
ftis.Gaddara hieramiace prsflucce 6i ia diftu hippodion.PeIIa ags diuiteigalafam canata* Intercurrunt 
cingunt^ has urbes tetrarchiaeiregnojd i ftar fingula;& in regna cotribuunfitracoiris penas. In qua ese 
fareacufupradidlo fonte abila:arca:ampeIoefla:gabe. Tyrus 8:fidon. CA, XIX* 

Inc redeundu eft ad oram at$ phoenicem*Fuit oppidum crocodiIo.Eflflume nemptoria ut/ 
h bi undofum.Sigaminumjimontoriuraxarmelugi.Etin moreoppidu eodenoie quondam 

cgbatana didlum.Iuxta getta gebba.Riuus pagidafiue belusiuitri fertilesiharcnas paruo litto 
ri mifcensjpfe e palude cendeuia a radicibus carmeli profluit, luxta colonia Claudii Csefaris ptolemais 
qus quondam acce.Oppidum ecdippa, Promontorium album.Tyrus quondam infula prsalro mari 
leptingentis pafiibus diuifa.Nunc uero Alexandn oppugnantis operibus continens . Olim partu clara 
ufbibus genitis:lepri;utica:8; illa romani imperii emulta terraru m orbis auida carthagineietiam gadP 
I bus extra orbem conditis.Nunc omnis eius nobilitas cochylio at^ pu rpura conflat. Orcuitus*xix.M. 

; paf.efl.Intra paletyro inclufa.Oppidum ipfum,xxii.ftadia optinet,Inde ide ac farepta QL ornithon oppt/ 

: da.Etfidon artifex uitriithebarum^boeriarum parens. Mons libanus* CA, X)G 

Tergo eius mons libanus orfus centum quinquaginta fladiis zymiram ufm porrigitur : qusc 
I a codefyrta cognomin atu r.Huic par interiaccnte ualle mons aduerfus amelibanus obtenditur 

quonda muro coniundIus.Poft eum introrfus decapolitana regio eftrprs diifls^ cu ea rerrar 
' chis &paleftines tota laxitas. At in ora nunc fubieiSa libano fluuius nagoras bemus colonia quse fbe/ 

I lix iulia appellatu r,Leonros oppidusiflumen Iycos:palsehyblos:flumcnadonis.Oppida biblos ; botris: 

; fyarda:trietis:caIamos:cf ipolis quondam.Tyri di fidonii 6C araradii oprinent orthofia eleutheros flu/ 
i men.Oppida zymiraimarathos:contia$araradosfeptenifladioiumoppidum;8£infula ducentis paf 



LIBER 

fibus a contincntcdiuans.Rcgio in qua fupradidli definunt mont«»Et interiacctibus campis bargilus 
mons indpit.Htc rurfus (yria definente phcenicc.Oppida carne balancapaltosi Gabale promotorium 
tn quo laodicea Iibera:diopoIis:heraclea:caradrus:pofidmmt 

Syria antiochia. CA. XX1« 

Einde promontorium fyria: antiochcnx.Intus ipfa antiochia Iibcra:cpidaphneis cognomina 
d ta oronte amne diuidicur.In promontorio autem feleuda libera pieria appellata» 

Caifiusmons. CA XXII» 

Vper eam mons eodem quo alius nomine caflius.Cuius exceifa altitudo quarta uigilia orien 
i tem per tenebras folem afpicit breui circumadu corporis diem noc3em$ pariter oitendens. 

Ambitus ad cacume.xix.miI,paf.efl:altitudo per diredum.iiii.Atin ora amnis orontes natus 
inter libanum 8i antelibanum iuxta heliopolin.Oppidum rhofos:6C a tergo portae quje fyrisc appcllan 
tur interuallo rholTorum montium 6C tauri*In ora oppidum myriandros.Mons amanis. In quo oppi/' 
dum bomite.Ipfeab Tyris ciliciam feparat. 

Cbelc fyria» CA. XXIII. 

Vnc itcriora dicanf. Coele habet apamea marfia amne diuifam.Ana 2 erino 9 e tetrarchia bam/ 
n bicen : quae alio nomine hierapolis uocatur.Syris uero magogibi prodigiofa. Atargatis grae' 
cis hoc decreto didla colitur chaldden cognominata ad belum:unde regio achalcidene fertilif<’ 
fima fyriar.Et ide cyrreftia:irnearates:gindarenos:gabenos:terrarchias duas qua: granii coroatitae uo 
catur.Hemifenos:hylatas:iturcorum gentem:& qui ex iis betemi uocanfimarummiranos.Tetrarchia 
quse mamifea appellaf.Paradifumrpagrasipinaritasifeleuciamrpraeter iam diflas duasiqux ad euphra/ 
ten:8i quae ad amellum uocatur.Taodicefes.Reliqua autem fyria habet exceptis qux cum euphrate di> 
centurarbcthafiosiberoenefosrepiphanenfes.Ad orientem laodicenosiquiad libanum cognominanf; 
leucadiosdanflkosipraeter tetrarchias in regna deferiptas barbaris nominibus decem & feptem. 

Euphrates») ^ CA. XXIIIL 

T de euphrate hoc in lo^drdffcjafpdinmum fuerit.Oritur in pfe£lura armenia: maioris cara 
e nitide.Vt prodidere ^fi!s qui,px|hac uiderut Domitius Corbulo in monte aga.Licinius Mu' 

tianus fub radicibus montis que capoten appellanfupra cymira.xii.mil.p.initio pyxirates no^ 
minatus.Fluit deizenen primurmox anetiamrarmemac regiones a appadocia excludes . Dafcufa abcll 
a 2 imara«lxxxT.mil.p.Inde nauigarur paftonam quinquaginta mil.p.MeIitencn cappadociae.xxyii.M. 
paf.E!cg!aarmeni3e.x*mil.paf.acccptis fluminibus lyco : arfaniararfano . Apud eligeam occurrit ei tau/' 
rus mons» Nec refiftit qq.xii.mil.p.latitudine perforata prxualcns omnia uocant irrumpentem.Mox 
ubi cornu perfregit:cuphraten,Vltra quogi faxofum ac uiolenrumiarabiam indeleua merqru didlam 
regionem tricena menfura dextra^ comagenen difterminat. Ponris tamen etiam ubi tauru expugnat 
paties. Apud claudiopolim cappadoci^ecurfum ad occafum folis agit.Primo huc illi impugnatus cur/ 
fum taurus aufertiuiauf^ 6C abfeiflus flbimet alio modo uicitiac fradtum expellit in mendiem. Ita na/ 
turae dimicatio illa aequamur hoc eunte quo uult:illo prohibente ire qua uelit. A cataradiis iterum naui' 
gatur quadragira mil.paf.inde comagenes apud famofata. Arabia praeter fupradicfla habet oppida ede/ 
lam;qux quondam antiochia dicebaturxallirhoen a fontenominatamicarras clade Craffi nobiles. lun 
gitur praefectura mefopotamix originem a lyris trahes : in qua ante mufia incephoriu oppida. Mox 
arabes q rhetaui uocatur.Horum aput fingara. A famofatis aut latere fyriat marfias amnis ifluit. Gin 
gla comagenem finit.Merope ciuitas incipit.Oppida alluunf epiphania BC antiochiaiquaead euprate uo 
canrur.Irem 2 eugma,lxxii.rail.paf.a famofatis trafitu euphratis nobilis. Ex aduerfo apamea Seleucus. 
Idem utriuf^ conditur ponte iunxerat.Qui cohaerent mefopotamiae rhoali uocatur. At in fyria oppi> 
da europum thapfacum quodam nunc amphipolis. Arabes fchoenitae ita ferunf uf^ ura locumiin quo 
conuerfus ad orientem relinquit Cyrix palmircnas folitudinesiquae uf^ ad petram urbe 6C regione ara 
biaefoelicisappcllataepcrtinent. Palmiras. CA. XXV. 

Almira urbs nobilis fitudiuitiisfoli aquis amoenisiuaflo undi$ ambitu harenis includit 

p agrosiac uclut terris exempta a re^ natura priuara fo: te inter duo imperia fummaromano^ 

parthoru^.Et prima in difcordiaicuius femp utrin^ cura.Abefl a feleucia pathoni quae uo/ 
caf ad tigrin qngentis trigintaiepte mil.paliAjiximo uero fyriae littore ducetis quinquagintaduobus 
mil.Etadamdlcouigintifeptcmmil.paf, Hierapolis. CA. XXVI, 

Ropius infia palmirx folirudines flelledena regio cftididtag? iam hierapolis ac bcroca & chal 
p cis. Vitra palmiram quogi 3i (blitudinibus iis aliquid opnnet hemelarem elatiumidimidiop 
pior petra; q damafcus,Arura huic proxima efl. Philifcum oppidum parthorum ad euphra/ 
teniabeofeleuciam dierum decem nauigatioitotidem^fcrebabylonem.Scinditureuphraresa reug/ 
m 3 te.lxxxiii.mil.paf.circa uicuin maflicen.Et parte leua in mefopotamiam uadit per ipfam fcleuciam: 
circagt eam prxfluenti infufus tigri.Dexteriore aurem alueo baby Ione quonda caldeae caput petitrme/ 
diam^ permeans.lcem quas otrin uocanndiltrahitur in paludes.Increfcit autem & ipfe nili modo fla/ 
tis diebus paulum dirferensiac mefopotamiam inundat foleoprinenteuicefimam partem cancri.Mi/ 
nui incipit in uirgine & leone tranfgrcflb,ln totum uero remeat in.xxix.parre^irginis. 

Cilicia & adiuniflae gentes:amphilia;ifauria:homanadum:pifidia 

lycaoniauauius monsdycia» CA» XXVIl» 



QVINTVS y ■ - 

Ed redeam us ad ora f^^riae cui pxima cfl cilicia.FIume diaphaticsjmdtis crocodilus parte ama 
f nimontis.Fluminaandracus:pynarus:Iycus;finusifficus,Oppiduiflbs:idcaIcxandria.FIumc 
chlorusioppidura acge liberumiamnis pyram usiporraeciiidseioppida m3llos:magirros:& in 
tus farros 4 Cam pi aleiioppida ca(Hpponis:mopfos liberum pyramo fpofitum:rhynos; 2 cphyrium:fan^ 
cile. Amnes faros:cygnus,rharfum liber im urbem, pcut a mari fecas;Regio celeairitis cum oppido. Lo 
cus nympheumirdloecilicixinuncpompeiopolis adanaabyra:pinara;pedalic:haies:arfinoc:tabe:dori/ 
on.Iuxcagp mare corycosieodem noieoppidu & porrus & fpecus.Mox flumen caltcadnus.Promonto/ 
rium farpedomhorrida horme.Mii!,pmontorium Si oppidum Venerisaquo proximecyprus infula< 
Sed Si in continente oppida myandaanemuriumtcoarceliumifinif^ antiquus ciliciaeimrlas amnisdn 
Ius aur dicendi anasarbenitqui nunc c£raragu(iani;canabala:epiphaniaqu^ antea en iandosieleufa ico/ 
nium.Seleucia fupra amnem calicadnum tracheoris cognomine a mari relatatubi uocabatur hormia. 
Prcererea inrus flluminaliparisibombosiparadirus.Mons imbarus.Cilicixpamphlliam omnes iuxere 
negleiSa gente ifaurica.Oppidaeius intus ifaurca:clybanus:!alaris fluuius decurrit. Hic autem ad mare 
a neumuriae regione fu pradifta.Simtli modo omnibus quieadem compofuerc ignorata eft contermi 
na illi gens homanadum;quorum mtus oppidum homana,Ca:tera caflella.xliiit.mrer afperasconual/ 
les brcnr.infidem ucrticcm pifidiae quondam folymi appel lati iquorum colonia caefareaieadem antiO'' 
chia.Oppida orondaiagalefos.Hos includit lycaonia in afiaticam iurifdictionem uerfaicum quaconue 
niuntphilomdienfesttymbrianiileucolithupcl heniirynenfcs.DarurSirctrarchiaex lycaoniaquapar 
te galatiae contermina eft ciuiratum.xiiii.urbe celeberrima iconio.lpfius lycaonire celebrantur thebafa 
in tauroudaea in confinio galaci^ ar^ cappadociae.A larere aurem eius fbper pamphiliam ueniunt thra 
cum foboles milv^^.Qiioium aricanda oppiduraipamphiha ante mofopia appellata* Mare pamphiliu 
cilicioiungirur.Oppidacius fidetSi in monte afpendum:pIantaniflum:pcrga.Prom6rorium leucolla. 
Mons fardemifLisiAmnis eurimedon itixraarpendum fluens caraflesnuxta quem lyrndus&oIbia.VI 
limaqjcius orx phafelisnunftum ei mare lyciti eftgenf^ lyciaiunde uaflus finus.Taurusmonsabeois 
uenicnslittoribus chelidonio promontorio diftermmatur.Immenfus ipferSiinnumerarumgentiuar 
biter;dextero latere rcprentrionaIes:ubi primu ab indico mari exurgitdeuo meridtanusiSi ad occafum 
tendens : m ediaqr diftrahens afiam nifi opprimenti terras occurrerent maria.ReiiIit ergo ad feptentriO'' 
nesiflexufqummenfum iterquxrirmelutdcmduflria rerum narurafubindexquoraopponenteihinc 

{ )hoenicum:hincp5ncum:iIIinccarpium Si hyrcanum:contra$ moeotfum lacum torquetur.Itag^ coi/ 
ifus inter harc dauflraiSi ramen uidtor flexuolus euadir ufqj ad cognita riphaeorum mottum iuga nu/ 
merofis nominibus:6i nouis quocuqi incedit infignis«lmaus prima parte didlus:moxedigis:paropani/ 
fus:cirdus:cambadcs:pharphanades:cohatras:oreges;oroades:nyphates;taurus. Atqi nbi fe quoq; exu 
perat caucafusiubi brachia emirtit fubinde tenrati maria fimilis farpedomcoarcefiusicaragusaterumw 
taurus etiam ubi dchifcmfeqi populis aperinportarum tamen nomine unitatem fibi uendicas: quaeri 
bi armenicae alibi cafpiaeialibi cilicia: uocatur.Quinetia cofradtus efl^ugiens quo^ mana plurimis fege 
tium nominibus hinc Si illinc impleriSi a dextra hyrcanus cafpiusia leua pariedrus mofchius : amaso/ 
nicLisicoraxicus fcythicus appellatus.ln uniuerfu m ucro graece ceraunius.ln libya igitur a promotorio 
eius oppidum femenaimons chimera nodtibus flagransiepheftium ciuitas : Siipfa faepeflagratibusiu/ 
gis.Oppidum Olympus ibi fuit:nuncfunt motana gagecorydalla rhodiopoIis.luxta mare ly mira cum 
amneiin quem aricadus influitiSi mons maficitus:andna ciuitas miraioppidaaperieSi antipdlos:quac 
1 quonda habeffus ar^ in recefTu phe!lus.Deinde phyrra.Irem j xantus a mari.xv.mil.paflflumen eode 
I nomine,Deinde pataraiqus prius patarosiSi in monte fidyma, Promotorium gragus. Vitra pat finus 
I priori.Ibi piranaiSi in quae lycia finii termefus, Lycia quondam feptuaginta oppida habuitmunctrigin 
: tafex habet. Ex his celeberrima praeter fupradida canas:candima;ubi laudatu roenium nemus.Pedalia 
icoma pracfluente,Edcfacyane:afcandialis:ameias;nofcopmm tlosirelendus.ComprehenditSiinmedi 
terraneis cabaliaicutus tres urbes roera an da:balbura;bubona Telmefo.Afiaricum marefiuecarpatium 
;fii quae propriae uocaturafia in duas eam partes Agrippa diuifiuVnam inclufit ab oriente phrygiaSdIy 
4caonia:ab occidente aegaeo mariia meridie egyptio : a fepten trione paphlagonia .Huius longitudinem 
i;ccccIxx.mil.paf,Latitudinera.ccc.mil.fecir.Alteram determinauit ab oriente armenia minore.Abocci/ 
dente phrygia lycaonia pamphyIia.A reptcntrioneprouincia pontica,A meridie mari pam phy Iio.Lon 
I ga.d.lxxv.mil.paf.Lata.cccxxv.miUn proxima ora caria eftimox ionia,VItra eam aeolisimediadoridei 
i Circufuiiditurmanutro^ latere ambienre.ln ea promontorium pedalium . Amnis glaucus deferens 
htemedum.Oppidum dedala cyriarugiciuorum.Fiumenaxomoppidum calinda* 

Indus fluuius. CA, XXVIII. 

Mnisipdus cybiratarum iugis ortus reeipit.lx.perennos fluuiositorrentcsuero amplius cen/ 
a tum Oppidum caunos liberumrdein pyrnos.Portuscreflaaquorhodus infula panxx.M.La 
I cus lonma, Oppida thy fanufa:pandion; Ia n mna. Sinus tymnias .Promontorium aphrodifi/ 

, as.Oppidum lydas. Sin usfchoenus. Regio bubaflus.Oppidum fuit acanatus:alionomicdulopoIis.Efl 
jiin promotorio gnidos Iiberaitnopia.Deinde pegufa dt ftadiaappellata.Ab ea doris fcipitifed prius tet' 
Iga. Er m edi terrancasiunfduftioncsindicaiTeconueniat.Vna appellatur cybiratica.Ipfumoppiduphry/ 
ii£iaeeft.Gonucniunreo.xxv,ciuKates, 

Laodicea:apamea;ionia. 



CA. XXIX, 
f ii 



Etebcrrima urbstaodiwa impofita tft lyco flumfni latera alluentibus afopo & caproiappcll^ 
C ta primo dirpolisrdein rhoas . Reliqui m eo conuentu quos nominare non pigeat.hydreliti: 
temirionesihieropoliraf. Alter conuentus a fynnada accipit nomen, Conueniunt lycaonestap/ 

{ )iani:corpeni:donIei:mudei:iuIicfcs:& reliqui ignobiles populi.xv.Terrius apameam uadit ante appei'' 
atam celenas:dein ciborhon.Sira eft in radice montis figni£circufufa marfiaxbrima orba Buminibus 
in maeandrum cadentibus Marfyas ibi creditur ortustac paulo moxconditusmbicertauit tibiaru can-' 
Cucum ApolIinaetAuIocrenesitauocaturconuallis.x.mil.pallphrygiam abapamea petettbus. Ex hoc 
couentu deceat nominare metropolitasrdionyfiopolitasicuphorbenosiac monefosrpeltenosifiluianos* 
Reliqui tgnobiles.ix.Doridis linu leucopolts:amaxitos:eleufis:&; eurene.Deinde carix oppida piatum: 
<uthanac;halycarnafus:fex oppida contributa ei funt a magno Alexandro thagclc:afideni:cdnafla:eura 
nium;pedafum:tdmeflum.Habitatur inter quos finus Ceramicum 6i iafium indemindos : 6C ubifuic 
palemindus;n3riandus;neapolts:ariada:termer3libera:bargiIa& a quo finus iafius oppidum tafus. Ca^ 
ria kcriorum nominii fama praenitet. Quippe ubi funt oppida mylafa libera:antiochia:ubi fuerefemi/ 
nethos 8£chranaos:oppida;nunceam circufluunt maeander & molTinus.Fuirin eo traftu 6C maeandro 
poIis.Efleumeniacludro flumini appofita.Glaucusamnis:lyriasoppidu:& orthefia ; berecinthius rra/ 
dusmi fa:tral!is:eadem euatiaSf feleucia Siantiochiadida, Alluitur cudone amne, perfunditur thebai/ 
dc, Quidam ibi pigmaeos habitafle tradunr.Praeterea funt thydonos;pyrrha:euromc ; heraclca ; amy 
2on;aIahanda Iiberaiquaeconuentum eum cognominauir.Straronice;alinda Iiberaihynidosiceramus: 
Chrocenetphorontis, Longinquiores eodem difceptant foro otehronienfes rhalydienfes : feuhippi/ 
ni;xyftrani:hydienfes:apo!Imiatae:rrapesopolit3e:aphrodienrcs Iiberi,Praeter hafc cofciuusiharpafa ap'' 
pofitafluuio harpafoiquo Bi tralliconoim fuit aIiuebatur,Lydia autem perfufa flexuofi amnis maran-' 
dri recurfibus fuper loniam proccdinphrygije ab exortu folis uicina:ad feprerrioncm myfiac; meridia^ 
napartccarianampledensimeonia ante appellata .Celebratur maxime fardibus in latere tfmqli mon'' 
tis:qui antetimolus appellabatur uitibus confitus : ex quo profluente padolo eodem^ chryforhoa ac 
fonte rarne a m coniis ciuitas ipfa hyde uocirata efticlara ftagno gygeo, Sardiana appellatur nunc ea iu/ 
rifdidio.Conueniutqi ineam extra prscdidos macedoncs:cadueni:Iofeni:phiIadeIpheni;6i ipfi in radi 
cc timoiicogamofluminiappofiri,Meonii;tripo!itani,Iidem &anroniopolitaem3cadroal!uutur,Apol 
Ionihen*t3e:myrotmolitae:& alii ignobilcsjonia ab iafio finu incipiens numerofo ambitu littorum fle^ 
ftiturjneam primus finus bafilicus,Poifideum promontorium & oppidum loraculusbrancidarum 
appallatum.Nunc didymei Apollinis a littore fladiis,xx.mil,Et inde,dxxx,mil.milerus ioniac capunLe 
legeis antea dt phitiufa & anadona nominata;fuper«lxxx,urbiu m per eunda maria genftrixmec frauda 
da ciue Cadmorqui primus profaicam orationem condere inftiruit , Ara nis meander ortus efl lacu in 
monte aulocrene plurimif^ affufus oppidis . 6£ repletus fluminibusrcrebris ita fmuofus flexibus: ut fac 
pe credatur rcucni.Apamenam primum peru3garurregionLm:mox eumeneticam:acdein hargylicti 
cos campof.poflremo canam placidus:omnefgt eos agros fcrtiliffimo rigans limo. Ad decimum a mk 
leto (ladium lenis tllabtf marijnde mons iatmus, Oppida heraclea.Montis eius cognominis cariae mi 
nus:qaod primo condidiffeioncs narranmr:arheuis profedi naulocum prienne.Inora qu^ rrogelaap 
pellatur geflus amnis,Rcgio omnibus ionibus facra:& ideo paniona appellara.luxta fugiriuis codirum 
(uti nomen indirioefl)phygeIa FuitdC mararhefium oppidum. Supra haec magnefia m^andri cogno^ 
mineinfignis a theflalica magnefia orra.Abeftab ephcro.xv,M.par.TralIibuseoamplius.ccc.miI.antca 
theflaloce Si androlitia nomiara Si littori appofita.Derafidas infulas fecum fubftulit marc,intus Si tya/ 
naalluitur:3i lyco pelopcaraliquado Si euhippia cognominata.in ora autem mathium t ephefusama' 
zonum opus multis ante expetita nominibus . Alopes cum pugnarum apud troiaefl : moxortygia Si 
morges uocara eft Si fmyrna cognomine thraciaSi hemonion Si ptele. Attollitur monte pionc.AlImV 
tur cayftro i cilbianii iugis ortoimultorgt amnes deferete Si flagnum pegafeum,quod phyrites amnis 
expellit. Ab iis multitudo limi cfliqua terras propagatimediif^iam cam pis fj^rien infulas adiecit.Fons 
in urbe callippia templum Dianae compIexa.E diucrfis regionibus duo felinutes.Ab ephefo mathium 
aliud coIophoniorumiSi intus ipfa coIophon:halefoaffluente,Inde Apollinis darii fanum lenedos fuic 
& notium oppidum,Promontorium cyreneumtraons minas,ccl.mi!.par.excurrcns:atqi in continenti 
bus campis refidens.Quo in loco magnus Alexander intercidi planitiem eam iuflerat.vii,mil,d,pafilo'' 
gitudine:ur duos finus iungerenerythraf^ cum minate circufunderet.Iuxca cos fuerunt oppida ptelo' 
omhelos: doryon : nuncelt^aleon,FIuuius corineomMinamis promontorium fdazomenaeipthenise; 
Si epiothophoruappcllaraecum infuljeenent.AIexandcr idem per duo fladiacontinentiadnexuir.In^ 
teriere intus daphnus Si hcrmefiaiSi fyphilum quod ante tamalus uocabatur caput maroni^iubi nunc 
eft flagnum fale ob id Si archeopolis fubftituta iypilo Si inde,iIIicolpc Si huic lebade rcgrediemibus.ini 
de abeft.xii.mil,paf,ab amazone condita: reftituta ab Alexandro. In ora fr^rna amne mcicre gaudens 
non procul orto,Motes afi^ nobiliilimt in hoc trai^u ferecxplicant feimaffufia a tergo finyrnEc Si ther 
meris olympi radicibus iundius.ls in dracone definindraco in timolo:timoIus in cadmo : ille in tauro, 
A fmyrna hermus amnis capos facitiSi nomini fuo adoptat . Oritur iuxta donlaum phrygi® ciuitate: 
mulrof^ colligit fluuiosiinter quos phrygemtqui noie genti dato a caria eam difterminatthyllu Si cry 
on:6i iplbsphrygiximefi^iIydiacamnibusrepletos.Fuitinoraeius oppidu temnos:nuncin extremo 
finu fmyrne chdeopolis^montoiiu, Leuce dein oppidu qd igfulafuit;Qni% ionix.Smyrnu couctutn 



QVINTVS 

magna pars aeolte quae mox diceru r frequefat;praerer$ macedocs hyreanf cognoitiinati 81 magnetes; 
A fypillo uero ephefum alteg; lumen afiae remoriores conueniunt cxfarienfesimecropolitxrcilbianiun 
feriores & fuperiores myfomaeedonesimaflaurenresibrulitaeihypepcnudillrierita:. 

Ephefus:£Eolisitroas:pergamus, CA. XXX» 

Eoiis pxima eftquonda miriaappellatai&quae hellefpontoadiarettroas.Abeaphocearafea/ 
a, nius portus:dein fuerat iarifia 8C cyme mirine:quaE fabaftopolim fe uocar,d(: intus acge attalia 

poft edxmeon tichosuemnos.in ora aure titanus amnis 8i duitas ab eo cognominaca.Faic & 
grynia;nunc tarum portus foli infula apprehenfa.Oppidu elxa;3£ ex myfia uenienscaicus amnis. Uppi 
da pitane canaius amnistintcrcidere une lyfimacea:atarnea:carene;ciflene:dlla:cocyltum:thebe:aflyre: 
chryfarpalacpfcefisigergithosmoadrosiriuc eft perperene ciuitas Heracleotes tradtus.&ripbas opptdu» 
Amnis gryliofoIius.Regio aphrodifiasrquseante poIiticeorgastRegio rcepfis.Rumeeuenuicuius in ri/ 
pis intercidere ly rnefos & miletos.in hoc traflu ida mons.Et in ora quae finu cognominauk & couen' 
ni adramyttcos olim pedafus di(aa.FIumina aftron;cormaIos:cryanos : alahaftrosthierus exida.lntus 
mons gargara eode^ nofe opptdu.Rurfus in iittore antadros edonis prius uocata.-deindccymeri ficafe 
fos:eade apoIlonia.Fuit 8C palamed id opp]du,Promomorid Iet9d difterminas aeolida & rroada» FuirdC 
poIymediaciuitas:Sichnfia;Silarifraalia:fimintiutempIumdurarJmuscoIoni3eintercidit deportata 
adramiteu negociaiapolloniataearhindaco amne erefi miletopolite peraanctii:macedoes afchylacae po 
lycnaei:pionirae:ci!ices:madagandeni:raifan];abrereni;&:helIefponniappenan:&aIiiignobiles Troadis 
primus locus araaxi[us:dein cebreniadpfa^ troas antigonia di(5la nuncalexldria colonia romana. Op^ 
pidu nee, Scamander amnis nauigabilis:& inpmotorio quoda figatu oppidu • Dein portus ach^o^tin 
que influxit xantus fimeonti iudus ftagndg; prius facies .Palaefcamader.Caeteri Homero celebrati rhe 
fus:hepraporus:acrefus rhodius ueftigia no habettGranicusdiuerfo rra&u in^pontida fluit. Eft tamc 
& nunc fcamad ria ciuitas pua» Ac mil le qngentis paflibus remotu a portu iliu imunetunde ois rej; cla/ 
ritas.Extra finu funt rhetca littora rhereo 6C dardanio 8C arifbe oppidis habiratatFuk & achillcon oppi^ 
du iuxta tu muiu Achillis coditu a my tilenaeisifii ntox athenienfibus:ubidanis eius flererar.ln iigxo fii 
It K acantion rhodiis condiru.in altero cornu Aiace ibi fepuIto.xxx.ftadi05i interualloa figxo & iplb in 
(latioe dafits fuse.Supra solida & parte troadis in mediterraneo eli.quac uocaf teutrania: qua tnyfii an 
Ciqtus ren ucre.Ibi caicus amnis ia diflu s orif.Gens ampla per le etia cu totu myfia appellarcf. In ea pio^ 
njK:andera:daIe;ftabuIu:coniriU.tegiu:ba(cea.Tiare:teutranie:farnaca:haIilernr:Iycide:parthcniu:tym^ 
bre:oxyopu:IygdaniJ:apollonia;Iongeg!clanlTimuafi£epergamu:quodimermcatfiicnus:pratfluiiceti 
IIS nfufus pindafo monte, Abeft haud,pcul elea qua in Iittore d iximus,Pergaraea uocaf eius traflus iu 
rifcfiftio. Ad ea conueniunt thyatireniim igdones. moflin j;brcgmetcni;hicroconiita::pcrpcrcni ; tyare-' 
ni;hidropoliefis;hermatopoIitar:atra]eres;pantaenles:3polIodonicnfes:aliac^mhonorcciuttates,Arhe 
leo dardanium oppidum paruum abeft fladi3.lxx*mi].Inde.xviti*niil.promontorm trapere.Vnde pri/ 
mum concitat fe hdIerpontus,Ex afia interifle gentes tradit Eratofihenes foly morum ilelcgu : bebricu 
cplycantiorum .trepfedo^.iridorus arimosiSC caprctasiubi fit apamea condita a Seleuco rege inter cili> 
cam Cappadociam caraoniam armenii £r quonia ferocifllmas gentes domuiilct initio damea uocatil 
Inrulxanteafiamipamphilium mareihodusfamuschius. CA. XXXI. 
Nfula^an te afia pri ma eft in canopico hoflio nili a Canopo Menelai gubernatore (ut ferunt) 
i difla,Altera iunfla pote alexadriaecolonia Ctefaris didatoris pharusiquonda diei nauiganoe 

diflas ab scgyptotnuce turri nodurnis ignibus curfum nauium regens.N% fallacibus uadis 
alexadria tribus oinoadif alueis marisitegamoipoflidonioitaurD.In phceniceo deide mari efl ante iop 
pe paria.Tota oppidii in q obiedla belua: Andromeda ferur:& ia dida a rados.In ter qua 8C continente.1» 
cubita alto mari(ut audor efl Mutianus)e fonte dulcis aqua tubocoriis faAo uf^ ad uadu trahif .Pam 
phyliu mare ignobiles infulas het.CiIiciu ex qn^ maximis cyprii ad ortu occafuram ctliciaeac rix ob 
iciluiquonda noue regno^ fedlHuius circuitu Timoflhencs.ccccxxix.miI,d.pdiait.Ifidorus,ccdxxv-, 
railtLongirudine iter duopmotoria dinareta 6i acamara qdc ad occafum,Artcmidorus,cIxii,d.Tiroo 
lIhenr£,cc.iiocara antea acamatida.Philonides ceraflin.Xenagoras 8i afpeliadf amathufiam:& macaria» 
Aflymonui: cripton & colinia.Oppida in ea.xv.paphbs:paIxpaphos:curias:ctthium:corinxum:faIami 
na:amatus:lapetos;foIoe:ammafus:epida|i:chytri;arfinoe:carpafium:goIgoc.lFuere&ibi cynyriaima/ 
tiuiidaliu. Abeft ab anemurio cilicix.l.paf;Mare qd ptendif uogant aulona cilicium.In eode Tini eleuflj 
1 infula eft & quattuor antejp m6toria.Ex aduerfo fyrix clidcsirurfuf^ ab alrero capite ftiria.Cotra mea^ 

I paphaum hierocepia.Corra falamina falam inx.In lycio aut mari iliyrisitelandrosiattxlebufa . Cypriae 
I ^es fteniesid; dionyfia prius caretha di£la,Deinde contra tauripmontoriu peftiferx nauiganbus chcll 
( donix toride. Ab iis cum oppido leucoIla:paflyx:eIifia:nympbalis;meris.mcgifta cuiusciuiras interiit: 

1 Mulrx deide fgnobiles.Sed cotra chimera dolich iftx:chirogyliu:cram bufla thogx : enagora.viii.mil. 

I pafidxdaleon dux cyrieonittes ftrugy lx:8i contra fidyma antiochia glaucum® uerfus amnem leguft 

I ipacris didy me:heIbo:cope:afpis:8£ in qua oppidum interiit celandiaiproxima® cynorodoira.Sed pul/ 

II cherrima SC libera rhpdos arcuitu.cxxy.mil,paf, Autli porius Ifidoro credimas.cni,habitata urbi/ 
1 bus ly ndo : camy ro : ialyfoTnunc rhodo.Di ftat ab alcxandria xgypri,d.Ixxviii-M.ut Ifidorus tradit, V( 
i Eratofthenes,ccccIxix,m iJ.V t mutianus,d.a cvproiclxvi.Vodtata eft antea ophiufaafteriaiaethrcattrii^ 
I nacria;cory mbiaipoeOatatabicia ab cege,Deide maena oladla.Rhoclvrum itiTuIx aipatus quxnxi 

f m 




UBER 

ri nomen 3edit.^ros aenetlinia Tcyws diflas ab gnido,*iuniiI,d.porpliyn's antea d^a. Et eodem tra-* 
au'media inter fhodum gnidum^ Time. Ong*tur,xxxvii.niil.d.Portus benigne praebet o<Jlo . Praeter 
has atra rhodum cj^Iobsrcrgamon:cordylufadiabet£e.mit Hamos calche cbm oppido fmtlufa : nate 
thecula:dymaftos:prognc:&: a gnido cirerufa:rhenon:archia : calydnae : cu tribus oppidis nououiftiro: 
mcndetero:& marconnefo.Oppidum ceranyusjn cariac ora qux uocanmr argiae numero,xx.ethecu/ 
fadepriaileroStNobilifTima uero in eo finu co ab halycarnafo.Jtv.par,diftas circuitu.r»mil.ur plures exif 
ftimant meropes uocata.Cos ut Staphylusimcropis ut Dionyfiustddn nymphea.Mons ibi pnon 8i ni 
firon» Abruptam liii putant quae porpnyris antea difta eft.Hinccariada cum oppido* Nec procul ab ha 
licarnafo pidofusJn ceramico aut finu pri3ponncfosdii(^oneibs:pyra:mya:Iampra : emindusrpailala: 
crura:pyrrhe:fephiufra:meIano paulum^ a cotineme dirtans quje uocata efl cy nedt^olis probrofis ibi 
re ifflis a rege Alexandro.loniae ora egeas bc corfeas haber;& icaron:de qua ditSum elt,Ladem quie pri/ 
us late uocabatunat^ inter ignobiles aliquor.Duascamelidas mileros:uicinas:mycalem:rrogiIias;tre/ 
fpylion:argcnnon:rc3ndalfon;(amon liberam circuitu.Ixxxvii*mil,dtAur ut Ifidorus.Ciparthtniam pri 
mura appellatam.Vt Ariftotiles tradicpofteaadriuamidein antemufam • Ariftoentus adiicit melam/* 
phylumrdfin cyparifil.Abpaithenioaruramtftephancm.Amnes in eaimbrafusichefiusnbetrhcs.Foi* 
tes cucarto:leucorhea,Mons cercecius.Adiaccnt infui* rhy^ratnymphea^Achillea : par clamare ab ea 
diftar.xaii.miUpaf.cum oppido.Chios libera quaetaliam Ephorus prifeo nomine appellat. Merrodo/ 
TUS & Cleobolus chiam a Chione nympha:aliqui3niue:6£ macrin & pityulam.Monrem habet ptlline 
um.Marmor chitmi ciraiitu.cxxv.miKpaftColligit ut ueteres tradideretllidorus*ix.M.adifcir»Pofita eft 
inter farnum 8£ leTuumtExaducrfo maxime crythrarum.Finitimefunt thallufa : quaalii daphnufarrx 
fcribunt.OenufTe Iaphites:eurianafla:arginufa cum oppido.Iam h* circa ephcfumtfii quae Pififtrari uo 
cantur athinae;myonneros:dar€ufa*Inutram oppida irerddere.Pororelenecum oppido.cercie rhalene: 
commone:iHeria;lepria;3i rhcfpena:procufe:bolbulc:pheafe:pnaposilyce:mdanc:enarcfidufa:pela:dri 
iriUla;anhydrGs:ftoptlos:ficura:marathufa:pfiIe:penrheufa:mult3E^ ignobiles. Clara uero m alto teos 
cum oppido a chio.Ixxi.miI,d*Tantundem ab erythris Juxta fmyrneam fum periflerides.Catcria:alo/ 
pece:eIeura:bachina:pyftira;commionncfos:mcgale.Ante troadaafcani*:plateae tres. Dem lamiaepli' 
taniae du*:pIat3e:fcopeIos:gctoe;artheidon:cel*;[agUiae:didymae.Clariffima autem Icfbos a chioJxK* 
tnil.par.Hermete:& lafiaipclafgiaegiraraethiopi* macada appellata fuit nouem oppidis inclyta • Ex iis 
pyrtha haufta eft marf.Anfbe rerrdru motu fubuerfa,Antiflam methymna traxit in feipfam oflo urbi 
bus afi3e,xxxvii.miI,paf.uicina»Et agademe obiit 8C hiera,Reftatercfon:pyrrha:6i libera mytilcn* am 
nibus.I.potens*Totainrul3Circuinir(uriridorus).cIxvii.mil.p3f.Vtueter€s,cxcv.mil.Montes habet le-' 
pethymnum:ordimum:macy^lii|p:creonem;olympum. A proxima continente abeft.vii.mil.d.paf*in 
iuIceappofiracfcandalionileucae.VtEx hiscydonea cum fonte calido.Argcnufraf.tiii.par.diftat Dein phe 
lufa pedna.Extra hellcfpotum aduerfa figeo lirtort adiacet tenedusdeucophrys didta;8£ phoenice BC lyr 
nefos.Abeft a Iefbo.ln.miI.paf^A figeo«xii.miI*d. 

Heliefponrusimyfjaqihrygiatgalatiatniccaibithyniarborphorus, CA. XXXIT. 
Mpetum deinde fu mithellefponmsidi mare incumbit uomcibusiimirem fodienstdonecafl’ 
i am abrumpat europ* . Promontodum id quod appcllauimus trapezam ab eo.x.mil.par.a(l 

abydiim oppidum lubiangufti* ieprem (ladiorum, Deinde percote oppidum:£i lampfacutia 
antea pif)'ufa didtumiParium colonia qua Homerus adrafUam appellauit Oppidum priapos * Amnis 
aperusizeliapropontisiitaappellaturubifedilatatmaretFlumegranicumiartace portus;ubi oppidum 
fuit ultra inuila qua continenti iunxif Alexander . In qua oppidum milefiomm cizicum antea uocirat 
tum arAonnefosiS; dolionis,6i didj'mis;cuius a uertice mons didymis.Moxoppida p!acia:ariacos:fcy 
Iace;quorum a tergo mons Olympus myfus didIus*Ciuitas olympena. Amnes horifius : 6C rhyndacus: 
ante lycus uocatus Oritur in ttagno artynia iuxta miletopolim.Reapit maceften & plerofgt aliostAIi/ 
am bithyniacp diflerminans.Ea appellata efl croniaidein theflalis:deinde maltanda:& flrymonis. HoS 
Homerus halizonas dixitiquando praecingiturgens maruVrbs fuit immenfa attufa nominetnuc funt 
xy.ciuitates inter quas gordiu:come:qu* luliopolis uocatur.Sf in ora daftylos. Deinde flumen gebesr 
6C intus elgas : oppidum quae germanicopolis ; alio nomine booTccete : ficut apamea quae nunc myr/* 
lea. Colophoniorum flumen ethecanticus troadis finisiSi myfiaeinitium.Poftea finis in quo fiumco 
arcaniumtoppidum bryl])6:amnes hyUs:&cios cum oppido eiufdem nominis : quod fuit emporium 
tion procul accolentis phrygiae a milefiis quidem conditum. In loco tamen quiafcani* phi ygiae uoca 
batur.Quapropter non alibi aptius de ea dicitur.Phrygia troadi TuperieiSa populif^ a promontorio le 
dio ad flumen celeum pracdidlis feptentrionali fuipartegalatiae contermina:meridiana lycaonucrpyft^’ 
dac:mygdoniae:ab oriente Cappadociam attingit, Oppida ibi celeberrima pr*ter iam didta ancyra : an^* 
dria:celene:co!ofIe:carina:cotiafon;cerane:iconium:midaium.Sunt auftores tranfifle ex europa Myfas 
& Phrygos 8i Thinos a quibus appellantur myfi phryges bithyni.Dicendum flmul uidetur & de gala 
tia quae fuperpoQta agros maiori ex parte phrygi* tenet.Oputgp quondam eius gordiu . Qui partem 
cam infedere gallorum tolifl:obogi& uotun &ambianiuoantur:qui meoni*6i paphlagoniae regios 
nem Trogini.praetenditu r Cappadocia a feptetrionedffolis ornucuius uberrimam partem occupauere 
tedlofagcs 6f teutobodiaci.Etgentcs,quidem hae^Populi ueroactetrarchi* omnes numero.cxcy.Op>’ 
pidate«ogafumanquera:trogtnorutn tauium:(Oliflobegorum peflmus.Praetierhos celebres attalen^ 



SEXTVS 

f«:alarehfes;coniefes:didyefes:hferoncres:lyfiren®:neapolifani:flejnder«:feleuccfcs:febanciii:rinionia^* 
ccr«;rhebifeni.AttingitgaIaria 6 £painphyuecarbalia&myIias;^circabarinfunr:Si cytlanncu&oron 
dicLim pyfidiac rradlimiTteni lycaonia; partem obigenen. Flumia fune in eapeer iam didta (angatium: 
Sfgallusra quo nomen traxere matris deu facerdotes. Nunc reliqua in ora a Cio intus &buhynniapru 
fa ab Hannibale fub olympo condita. Inde nicea«xmmiI,pjf.interuenientcafcanio lacu. Deide ntcea in 
ultimo afeanio finuiquae prius olbia & prufa.Item altera fub hippio mote. Fuere pythopolisipartheno 
poIis:coriphanta.Sunr in ora amnes e!uis:bcyazon:pIataneus:areus:iff rosigendos : qui 8i ebryforboast 
Promontorium in quo megarice oppidum fuit.Indecrarpedires finusuocabaturic^oniam id oppidu 
uelut in lacinia erar.Fuit 6C aftacumiunde & exeo aftacenus idem finustFuirSi libyiTa oppidutubi nunc 
Hannibalis tantum tumulus.& in intimo finu nicomedia bithyniat prsclara . Leucadas promontorP 
um quo includitur aftacenus finus a nicomedia.xlii.mi!.quingentis pailibuStRurfuscoeuntibusterris 
angullix pertinentes uf^ ad bofphorum thracium.Iniis chaiccdon libera a nicomedia.txxii.quingen<' 
torum proccraRis ante di^a:dein compu(a.PoItea carcorum oppidum quod locum eligere nefeinent: 
feptem ftadiis diftans a bisantio ranto ftrlicioreomnibus modis fede . Deca^tero intusin bithynia co' 
Ionia apamen 3 : 3 grippenres;iuliopolit^:birhynion,FIumin 3 fyrium;Iapfias:pharmicas;alces;crynisrly/ 
Ieus:fcopius;hieras qui birhyniam _ 6 i galatiam difterminar.Vitra calchedona : deinde chryfopolis fuir. 
Deinde nicopolisia qua nomen etianum finus retmec.in quo portus azari.DcindenaulociumiproroO'^ 
torium eflia: templum Neptuni. Bofphorus quingetorum pafTuum interuallo afiara europac iterunt 
auferens abeft a caIchedonc,xii.miI.d»par, Inde fauces primce,viii.mi!.ccl.p 3 liubi hofporopolis oppidil 
fuir.Tenenr oram omnem thyniiinreriora bithyni.Fmfs afiat eft populorum^.cclxxxii.mil.qui ad ei3 
locum a fine lyciaenumerantur.Spatium helkfponnfic proponridis ad bofphorum thraciu.dxxxvui* 
mil.paf.diximus.AcaIchedonerigatumlfidorus.cccxij,miI,d,par.Inrul 3 einprop 6 ndeantcctZECuniela/ 
phoncfusiunde cizicenum marmor. Eadem neuris 8c proconnef^us^difla , Sequuntur ophiuia.acarhus 
phoebe:fcopelos:porphyrione;halonecum oppido dcphaceipolydoraiutarceon cum oppido, Eft SC c5 
tra nicoraediam dem 6 nefos.Itcm ultra Heracleam aduerfa bithynice thynias : qua barbari birhyniam 
uocer.Efl: 6 C antiochire 6 i cotra fauces rhyndaci bcfbicos 4 XV]ii. miI.paf.drcuitu.Eft 3C dea : 8C duae rho/ 
diuiire;erebintus:magaIe:chalciris:pityodes. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE UBER SEXTVS PRAEFATia 




ONTVS EVXINVS ANTEA AB INHOSPITALI FERITATE 
anexos appellatus eft|peculiari inuidia naturae fine ullo fine indulgentis 
auiditan maris»Et ipfe m europam afiamg) funditur. Non Fuerat fatis oc 



ccano ambifleterras; 6 i prtem carum aucla inanitate abftulifle.Non if/ 

' rupilTe fradtis momibusicalpe^ afrtc£ auulfa multo maiora abforbuifle 
1 qreliquerit fparia.Non per hdlefpontu m propotida infudific iterum tet 
'ris deuoratis.Abofphoro quo^ inaliam uaftitatem panditurnullafacie 
I tateidonecexpatianti lacus amarori rapinam fibi iungar«Inuitis hoc acci/ 
Idifle terris indirio torfunranguftiaeiat^ tara parua naturae repugnantis 
jintcrualla: ad hellefpontum odingentorum.Ixxv.mil.paf.adbofphoros 
]|duos;ueI bubus meabili rranfitu. Vnde nomen ambobusid^ tanqin diP 
‘ fotiatione germanitas concors. Alitum quippe cantus canum^ latratus 
inuicem audiuntur. Vocis etiam hu manae commerria inter duos orbes 
I manente colloquio nifi cum idipfum auferunt uenti.Meruram ponti a bofphoro ad maeotium lacum 

I quidam fecere.xiiii,xxxviii.mi I.a.paf Eratofthenes,c,m inorem , Agrippa a calchedone adphann.x.mil» 
ii Inde bofphorum dmerium,ccdx,mil.Nos interualla generarim ponimus coperta in noftroaeuoiqua^ 

\ do etiam in ipfo ore am merio pugnatum eftiErgo a faucibus bofphori eft amnis rhebasiquem al iqui 
Irhefum dixerunt, Deinde pfiIIis.Porcus caIpas.Sangaris fluuius ex inditis.Oritur in phrygiaraccipit ua' 

I I ftos amnesrinter quos tem brogium 6 i gal iu m .Et idem fangarius a plerif^ didtus coraliusia quo inci/ 
:<piunt matiandint finus ; oppidum^ heraclea celeceno ftumini appoOtum . Abeft a ponti ore miliariis 
i 1 ducentis portus aconeueneno aconito dirus.Specus acherufia.Fluminapedopilesicallicorum fonates. 

Oppidum Tium ad heradea.xxxvtii,mil.par,FJuuius Bilxus. 

Genspaphlagonum&cappadocum. CA. If. 

Ltra quem gens eft paphlagoniaiqua pylaemeniam aliqui dixcrunrrinclufam a tergo galatia. 
AU. Oppidum maftyamilefiorum:deindecromna.Quo loco henecosadifeitNeopos Cornelius: 

; a quibus in italia ortus cognomines eorum ueneros credi poftuIar.Sefamum oppidum quod 

i nunc amaftris.Mons cytorus a Tio.lxiiitmil.paf.Oppida Ciraolis ftephanc, Amnis perthcnius.Promo 
1 torium cara nabis uafto excurfu abeft a ponti hoftio.cccxv.mil.paf.ueI utaliis placuit.ccd«mil.Tantude 
' a cimmerioiaut ut aliqui m3luere.cccxii,mil,d.Fuit 8C oppidum eodem nomine : 8C aliud inde armine 
r| Kunceft colonia finope pteria a cytoro,cixiiii,flumen uaremm. Gens cappadocum .Oppidum gaziura 
I iSigazsdum, Amnis halysa radicibus tauri percataoniam Cappadociam^ decurrens.Oppidagangteca 
I sitOa inde. Amyfutn liberum a rinope.cxxxtraiKpaf*Eiurdem^ nominis unus tanti recelTus ucafiam pe 
> f uii 




LIBER 

tje infuTjm faciant ducentis milibus par,autamplius:perconnentfm adintaim ciliciarfinum ,Qu6m 
omni tradu proditur tres tantum gentes grxeas lurae dici dortcam:ionicam:xoIicam : cacteras barba/ 
rorum eflc.Amyfo iundum fuit oppidum eupatoria a Mithridate conditum. Vido eo pompeiopolis 
utrum^ appellatum eft. Cappadocia. ‘ CA. III* 

Appadocia intus habet colon iam Clau d li Cifaris a rchelaideiqua praefluit halys . Oppida co/ 
c manaiquod farus*neocaefarem quod iycus:amafiam quod iristin regione hac gazacena ineo 

lopcnaaueiorabaftiam SifabaftopoIin.Haccparua.red paria fupradidis.Reliqua fui parte ha 
bctraclitam a Semiramide conditam haud procul euphraretDioKElariarartianamrcartaliamimcgalo/ 
poIin.scIam.Etfub monte argreo Mazacaiqure nunc caefareanominatur.Cappadociae pars praetetaar 
naeniae maiori mclitene uocatuncomage nae cataonia phrygiae garfauritis : fargaurafane camaneneiga/ 
latiac morimeniiubi ditterminat eos cappadox amnisia quo nome traxerciantea leucofyri didi* A neo/ 
caefarca fupradida minorem armenia lycus amnis diftermrnat.Eft 8C Ceraunus intus clarus* In oraauc 
ab amyfo oppidum 8C flumen chadifia iycaftum a quo theraifcyrena regiodris flumen deferes lycum* 
Ciufrasziela itus nobilis clade Triarii 8i uidona.C.Cae(aris.in ora amnis rhermodoon ortus ad caflel/ 
Ium:quod uocanr phannariam:praeter^ radices amazoni montis lapfus.Fuit oppidum eodem nomi/ 
ne:S£aIia quin^ phamizonium:themiicyra:rortira;amaGa:comara« 

Themiftidac regionis gentes. CA. 1111« 

Vncmanteumrgenetarum chalibum.Oppidurn cotyorum.Genres tybarenirrnoflininotis fi 
n gnanres corpora,Gens maccocephaliroppidum caerafus:porrus cordute.Gentes bcchires bu/ 

xeri:flumeme!as,Gcns macroneslydeni:flumen^lydenum:quoalluituroppidum balemo 
nili abamyfo.cxx.mil.paf.fndcflumina iafoniuimelachmm ; k. ab amyroJxxx.miI.paf,Pharnaceoppi/ 
dumrtripolis caftclium fluuius.ire philoca!ia:6(: finefluuio liuiopolis dia pharnace,c.mil.paI.Trape/ 
Zus liberum uafto monte claufum.Vltra quod gens armenocalybesrdi maior armenia.xxx.mil.par.di 
ftans.in ora aurem trapezuntaflumen eft pyfites.VItra uero gens annorum heniochorum.Flumeab/ 
Tarum ciJ caftcllo cognomine in faucibus.a trapezunte.cxl.mil.paf.eius loci a tergo montiu hiberia efl. 
in ora uero eniochnampreutelazi.FIuii:] ia a campfeonyfismogrus bathis. Gentes cotchorum.Oppidd 
matiu.Flumcn heradeum;6i promontorium eodem nore,Clariflimufqi ponti phafis onf in mofchis* 
Nauigaf qlibet magnis nauigiistXxxviii.M.d.p.Inde minoribus logo fpatJo pontibus.cxx.peruius.Op 
pida in ripis habuit compIura.Celebeirima Tynracen:cyguum:6i in faucibus phafin. Maxim e aure in/ 
claruit ca,xt/.rail.paf.a mariiubi hippos SC cyanos uafli am nes e diuerfo in eu confluut.Nuc habet furi/ 
um tantumidi ipfum abamne influente ibi cognominaruiuf^ quo magnap; nauium capace efle dixi/ 
mus.Et alios accipit fluuios magnitudinenumeroq; mirabilestlnrerquosglaucum.in ora eius infulae 
fine nomine.Abeftablaro.lxxv.rniI.Inde aliud flumen charien.Gcnsfalaac antiquis phthirophagi didi 
& fuaui.Flume cohum ccaacafop fuanos fluens.Dem rhoan.Regio ccrcticeiamncs figanta:terl'os:ateI 
pos:chryror:rhoas:gcsablylae:cafteUutnrebaftopoIis.Aphafide.c,mil.paf.gens fannigarumioppiduin 
cygnus.FIumen Si oppidum penius.Deinde multis nominibus emochorum gentes, 

Regio colchicaanchsei Si c*reri eodem rradu. CA, V* 

Vbiicimr ponti regio colchicaun qua iuga caucafi ad rhiphcos montes rorquentunut didunt 
f eftiairero latere in euxinum Si mjcotin deuexa.aIrero in carpium’6i hircamum mare.Reliqua 

littora fere nationes tenent melandaeni coraxt urbe colchorum diofeoriade iuxta fluuiu ante/ 
munta,Nuncdererra:quondamadeodara utTimofthenes ineam.ccc.nationcsquae diflimiUbuslin/ 
guis urerenf dcfccndere prodiderir.Et poftea a noftis.cxxx.inrerpreribus ncgociaibi gefta.Sunt qui co/ 
ditam eam ab Amphito Si TekhioCaftoris ac Pollucis aurigis putantia quibus ortam cniothorumge 
tem fera c6ftat.Ad:fcoriade oppidum Heracleum diftata febaftopoli.lxxx,miI.paf.achii matdiccrce/ 
tar.pofteos ferri carphalonromi.in intimo eo trado pityusoppidumopulentiflimuni abeniochisdire 
ptum eft.A rergo eius cpageritae farmata^ populus in caucafi lugis.Poft que fauromarx. Ad hos cofu/ 
geratMy thrydates Claudio principerna rrauit^ thalos i is affe cofines q ab oricte cafpii maris fauces ac/ 
tingerent ficcari eas ceftu rccedenre.in ora autem iuxta cercetas flumen icarufa cura oppido hierorSi flu 
mine ab heradco,cxx.\V].miUnde prom ontoriu m cronea quo fupercilium aeduum tenent torcie, Gi/ 
uitas findica abhiero,lxvii.rail,d,paf,flumen fccaceriges, 

Bofphoruscimericusimseotis. CA, Vf* 

Ndeadborphori cimmerii inttoitum.Ixxxvni.mi].d.paf,Scd ipfius pcninfulae inter pontu Si 
i macotin lacum excurrentis non ampIior,lxxxvii.miI.d,paf.Iongitudoeft.Latitudo nufcj intra 

duo iugera cionem uocant . Ora ipfa bofphori urrin^ ex afia ar^ europa curuatur in mcetin* 
Oppida in additu bofphori primo hermonalTa.De]n cepae mjlefiorum,Mox ftrarocliaiSi phanagoria 
6i pene defectum apaturosrulrimo^ in hoftio cinimerium:quod antea Cimbricum uocabatur. 

Gentes dira mteotin. CA, VII* 

Nde mceotis lacus in eu ropa didus . A am merio accolunt mxotici : ualli:ferui:arrcchi : zin/ 
i gipfcfii,DcinranainamncmgeminooreinfluctcmincoIuntiaxamaremedorum(utfciunt> 

foboles, Et ipfii in multa genera diuifi . Primo lauromatae : gynebgratumcnae : undeamazo/ 
num conubia.Dein cua2ac;cotrae:cizimeni:meflemani coftobocd:choatr£e:cyzoe:dandari ; tuflagetx: 
turca::u% ad folitudines faxofis conuailibus afperas ; uicca quas ariphxos ; qui ad harcifeospeennene 



SEXTVS 

naonres Tanam ipfum rcj^rhaefilmuocantmixotm remerindajquodfignificantmattem mans.Oppf 
dum in tanais quo^ oftio fuir.Tenuerc finitima primi cares«Deinde dazomcnii & matones.Poftea pa 
ticapcnfcs; Sun equi circa m^otinad ceraunicos montes alciores has tradunrgentes:aIittorenapoas:fu 
praqueefTedonas colchis iuniSosiac motium cacuminibus Dein carmaca$:oranos:antacas:mazacas:ar 
canrios;acapearas;agag3mmatas:ptwcaros:rhimofoIos;3rcommarchos.Erad iuga caucafi icaralasnma 
duchos:r3nos:anclacas;ryd!os:carartarcos:aruriandas.Lagoum amnem exmonttbuscarhcasitn quem 
defluit opharusiubt gentes caucadasiopharitas.Amnem menotharum imiruents e* moribus fcifium. 
Interagdeos:carnapas;gardcos:accifos:gabros:gregaros.OrcaquefontcmimitifriimitLios:& aparthe 
nos. Alii influxi fle eos ciuitasiauchet^ifatarneosiaianparas. Ab his ranaita$:& nepheonitas utntim dee 
letos.Aliqui flumen ocharium labi per cantecos 6i fapeos tradunt. Tanain uero tranfiflefatareos : here 
r]ceos;rpondo!icosirynhicc3s:amal&s;iflbs;c3racefos:tagoroscatonos:neripos:agandeos:mandjreos: 
faturcheosifpaleos. Armeniae duse. CA, V11I« 

Era<5a efl interior oraiomnefqueaccoIaeiNunc reddatur gentes in mediterraneo finuiin quo 
P multo aliter ac uereres proditurum me no eo inficias anxia pquifita cura rebus nupin eo firu 
geflis a Domiriocorbuloneiregibufque inde miflis rupplicihusiaut regum liberis obfidibus. 
Ordiemurauta cappadocum gente.LongiiTime hsecpontica^oium introrfus leccdcs minorearmee 
nia maioreij &C comagene ieuo luo latere tranfit.Dextra uero oes in afia didtas genres plui imis fufierfii 
fa populisimagnogi iperu fcandens ad ortum folis & tauri iuga rranfit Iycaonia:p)’fidia:ciliciam,VadiC 
fupanriochiaerradtum u%adcyrefticameius regionem rparrefua quacuocatur caraonia. Contendit 
ira^jbiIogitudoafi^.xii.I,M.p,cfficit!atirudo.d.c.M.x!.M. Armenia maior. CA. IX» 

Rmeniaaut maior incipita panderis m oribus leuphrate amne ut didu eftrauferturcappadqe 
a ciae:& g difcedit euphrates mefopotamiae haud minus clara amne tfgri.Vtrumgi fundit ipfa: 

Scinitium mefbporamia: facit inter duos amnes ituiae.Quod inrereftibi tenent arabes orci» 
Sicfinc ufg? in adiabene prafert. Ab ea tranCuerfi iugis inclufa.Latitudinc in leua pandit ad cyru amne 
tranfuerfa in araxem. Longitudinem uero ad minorem ufqt armenia abfaro amne in pontu defluere 6i 
partedris montibus qui funduntabfa^ : difcreta ab illaconis. Oritur in cniochiis montibus : quos alii 
coraxicosuocauere.Araxeseodemontequoeuphrates,vi,miI.par.ircrua]Io3durgiamne mufi 8C ipfe 
(urplurcscxiftimauerc)acyrodefertur mcafpium mare.OppidaccIcbranf iominorecafaraaza nico/ 

g )Iis,!n armenia maiore arfamote euphrati proximO,Tigri carcarhiocertatin excelfls aut tigranocerra. 

t in campisiuxta araxem arta xata.Vniuerfe magnitudinem Aufidus qnquagies centena milia pro^ 
didit. Claudius Cefar longitudinead facufa ad cofmiu cafpii maris.xiii.miI.par.L3titudine dimidium 
eius. A tigranocerta adhibenam diuidiffquod certu eft}in praefeflurasiquas ii ftraregias uocant.Quaf 
da ex iis ucl fineula regna quonda barbaris noibus.cxx.Claudurea ab oricte montrs:fcd no ftafim cce 
rauniiinec adiabene regio.Quod intercR fpatiis fophent tener. Ab iis iuga ccraunia.VIrra diabeni tener» 
Per conualles aut proximi armenix funt menobardi:8i mofcheni, Adiabenem tigris Bi mottum finus 
multi cingunt. Ab leua eius regio medorumteft profedtus cafpii maris. Ex occeanohoc ut fuo loco dP 
cemus fundituntotuffl caucafi is montibus dngif .Hop^ incolae p cofmiu armeoict nunc dicentur. 

Albania hyberiih CA. X. 

Lanitiem omnem a cy ro ufm albanojt gens tener.Mox h ibe^ difcreta ab iis amne ara»onc in 
p cyroecaucafis montibus dmuente.Prxualet oppida albanixcabala.Hiberixharmauis lux' 
ta flumen neoris.Regio thafiaetSi triarc uf^ ad partedoros montes.VItra iunt colthic* foli> 
tudinestquarum a latere ad ceraunios uerfo armenochalybes habitanr.Er mofeorura rradlus ad hibe-' 
rum amnem inciru defluente:6i infra eos racafaniifii deinde m aerones ad flumen abfarum .Sic plana 
acdeuexjoptinenmr.Rurfus ab albanis confinio rota mentium fronte gentes filuomm fere 6c infra 
iubienorumimoxdidurid^fodiit Porrx caucafix. CA. XI. 

B his funt pottec caucafiae magno errorea mulns cafpix diftxtingcnsnaturxopus & monti 
a bus interruptis repente ubifores obditx ferratis trabibus fubrermediasamnedyriodohfluc 

te.Citragtin rupecadelloquoduocaturcumaniaicdmunitoadarcendas tranfltu gentes in-^ 
' numef as :ubi loci terrarum orbe portisdiTcIufo: ex aduerfomaximearmaflis oppidihiberumapor/ 
lis caucafiis per montes gordygeos uaili.Suani indomirx gentes auri tantu metalla fodiunt* Ab its ad 
pontu uf^eniocho^ plurima generaimoxacheorum.Itak* habet terra^ finus e daciflimis. Aliqui in 
I ter pontu &cafpium mare*ccclxxv,mil,par.non amplius interefle tradideiut.Cornelius.Nepos.cI.miI« 
tantis interim anguftiis infeflatur afia.CIaudius Cxfar a cimmerio bofphotoad cafpiu mare.d.mil.^ 
didit eaque perfodere excogitafTe Nicanorem Seleucum quo tempore ab Ptolomaeo Ceraunio fit in^ 
teifedius.A portis caucafiis ad ponrum.cc.mil.paf.efle conflat fere. 

infulx in ponto. CA. XIT. 

Nfulx in ponto planetx fiue cyanex:fiue lympIcgades.Deindc apollonia thynfas dida:ut div 
I i I flinguereturab ea qux efl in europa.Diflat a continente paflibus milIc.Cingitur.iii.mil.& c3 
tra pharnaceam cakitiniquam grxcianem dixerunt facramqueMattiidC in ea uolucrcscum 
aduenispugnafle pennarum ictu. Genres in rcythicoocccano. CA. XIJJ. 

Vnc omnibus qux funt interiora afix didtis rhipheos montes trafcedaranimdsidexrragi Iit* 
I tr tora occcaqi incedac.Tribus hic e partibus csli alluu afiam fcy thicus a fcptemnone;aboriea>' 



LIBER 

tf eous;3 meridie fndfcui aocaturiuaricg» per finus & incolas in com plu ra notn ina diu fditur.Vemm 
afiae h^c quoque magna porrioappofita fcptenrrioni iniuria fyderis rigentis uaftas folirudincs haber* 
Ab extremo aquilone ad initium orientis aefliui extra eos fcytx funt. Vitra aquilonis initia hyperbore/' 
os aliqui pofuere iplunbus ineuropa diiSos.PrimLi inde noicitur promontorium cdtice lytarmis.Flu^ 
uiuscarambucisiibilaflatacufydcrum uirhipheogdmorium deficiunt iugadbiqiarfmpheosquofda 
accepimus haud diiTimilehyperborcisgcnte.Sedcs illinemora.Ahmeta baccrctCapillus luxta focmP 
nis uinT^in probo exiftimatur.Ritus claementisJta^ facros haberi narrant inuiolatof^ eiTe etiam fe 
ris accollarum popuIis.Nec fpfos modoifed illos etiam qui ad eos perfugerint. Vitra eos plane iam fcy 
thae ciraeni:cifianthi:g€orgi:& amazonu gens.Haec uf^ ad cafpiii K hircaniu mare.tSiaqi id erumpit 
fcyrh ico occeano in aduetfaafia: pluribus nominibus accolaru appellatu celeberrimis duobus cafpio 
di hircano.No minus hoc elleq pontum euxinu Oytarchus putat, Eratofihenes ponit 8i mefuram ab 
exortu ad meridiepcadufiac&albaniaeorlquinquiesquadringetaftadiaiindcparamticos.amarbos 
hy rcanos:ad oftiuzoni 6uminis quater oiSingenta ftadta.Abeo di oftiu laxarifum mille quadraginta, 
fummaelficitquindedestlxxv.niiltpar.Artcnitdorus hinc detrahittXXVtmil.pafiAgrippa cafpiu 
mare gentcfque quse circa funt:6f cum iis armeniam difterminans ab oriente occeano ferico:6i ab oc^ 
cidente caucali iugisra meridie tauri a fepiernonc occeano fcy tico parere qua cognitu cft.ccccxc .M.paf, 
in Iongirudinem,ccxc.miI,i*n latitudine prodidit.Nodcfunr ucro qui eius maris uniuerfum circuitu a 
freto.xxv.mil.pafitradunt.Irrupit aute arftis faucibus in longitudine rpatiofis. At ubi coepit in latimdP 
nem pandidunatisobliquaf cornibus uelut;adma:orium lacum ab ore difcedesfcythici arcus ut au<* 
flor eff.M.Varrofimilitudinc.Primus finus appellaffcythicus rutrungienim accolunt fcyrhac :& per 
angullias inter fe com eant. Hinc nomades 8C fauromarae multis nominibus;iIIincab:::ose non pauciori 
bus . Ab introitu dextra mucronem ipfum facium tenent udini:fcyrhagipopuIus,Dcide per ora alba/ 
m (ut ferunt) ab lafone orti* An te quos mare quod eft albanu nom maf . Hic gens fuperfufa montibus 
caucafiis ad cyru amnem armeniaeconfmiuan^ hyberiaedefeendit ut diflum cft.Super maritima eius 
udinoru^ gente larman:uridorfi:aroreres pracrendunf .Quo 9 ^ a tergo indicare i am amazones fauto 
matides .Flumina p albaniam decurrunt in mare calTios 8C albanos . Dein de cabyfes in caucafiis ortus 
montibusimox cyrus in coraxtcis utdiximus.Oram oem a caucafo praealtis rupibus in acceflb patere. 
ccccxxi/tpalTuum auflor eft Agrippa. A cyrocafpiu mareuocari incipit: accollunr cafpii • Corrigendus 
eft error in hoc loco multo^:& eope etia qui in armenia res proxime cu m Corbulone gefiere * Na^ ii 
cafpias appellauerc portas hyberiiiquascaucafias diximus uocari,Sirufgi depifli & inde milTi hoc no'' 
men inferiptum habent.Et Neronis principis cominatio ad cafpias portas tendere dicebaf : cum pete>' 
ret illasiquae per hiberiam in iarmaras tendunt uix ullo propter appofitos montes aditu . Ad cafpiuni 
mare funt alti cafpiis gentibus iunflx:quod dignofei no porefl nifi in comitatu reru Alexandri magni 
Namque perfarum regna qui nunc parihorumintelligimus inter duo maria perficum Sihyrcanum 
caucafiis iugiis attolluntur utrin^ per deuexa Iaterum.Armenii maioria frontis parte qui uergit in 
commagenemfophene ut diximus copulatuneiqucadiabeneafliriorum initium. Cuius pars eft 
belir/siubi Darium Alexander dcbellauit j>ximalyriae.Totaeam macedonesmygdoniam c-.'^-];nomi'' 
tiaueruntafimilitudine.Oppida Alexandria;itemantiochia:quamnyfibim uocannAbeflabartaxatis. 
dcd.mil.paf.Fuit 6£ntnus irapofitatigri ad folis occafum fpeflans quondam dariflima. Reliqua uero 
frontequa tendit ad cafpiu m mare atrapatenaerab armenia opene regione diferera araxe.Oppidueius 
gazi ab arraxaris quadringenta quinquaginta mil.paf,Totidem ab ecbathanis medogiiquorum pars 
funtatrapareni. Media cafpii porticaucafii. CA. XIIII, 

Cbatana caput medii eft.Seleucus rex condidit. A feleucia m agna.dcd.mil .pafia porris uero 
e carpiis.xx.mil. Reliqua mediorum oppida phaufya di aganzuaiapamea raphane cognomina 

ra.Caufa portarum nominis eadequi:fupra:inrcrrupnsanguftotranfltuiugis:ita ut uix fiii 
gula meent plauftr3:Iongitudinc,viu*miI.paf.toto operemanufaflo.Dextra leuaqueambuftis fimiles 
impendent Icopuli fitiente traflu per.xxxi/iii.mtI.p3r.Anguftias impedit corriuarus falis e cautibus li> 
quor:atq^ eadem emilTus.Priterea ferpentium multitudo nifi hyeme tranfitum non fimt. 

Gentes circa hyrcanum mare. CA. XV. 

Diabenis coneflunf carduci quonda difli:nunc'gordyinos pnfluente tigriihyfpratiti pare 
3 redoni appellati qui tenent cafpias portas.1 is a latere occurrunt altero deferta parthii d£cy/ 

thenis iuga.Mox eiufdem parthii amceniflimus firus qui uocaf choara.Dui urbes ibi par>^ 
chorum appofin quondam medis cauliope:SC alia in rupe ifiatis quondamtlpfius uero parthii capue 
heatompylosadeftaportis,cxxxiii.mil.pafiItaparthorumquoqueregnafonbusdifduduntur.Egreir 
fos portis excipit protinus gens cafpica ad littora ufque:qui nomen portis mari dedit.Leua monto 
fa. Ab ea gente retrorfus ad cyrum amnem produnturtCCXx.mil.paf.Ab eode amne fi fubeatur ad poC’' 
tas.dcc.miLpafiHuncenim deinde cardinem Alexandri Magni itinera fecere, Ab iis portis ad indii pri 
cipiumftadia.xv.dc,Ixxx.mil.procedcndoadbaflraoppidum:quod3ppdIantzariafpamiIies triami/ 
Iia«dcc, miUnde ad laxartem amnem.v<mil« 

Item gentes. CA. XVI* 

3 Cafpiis ad oriente uerfus regio eftzapauortene difla 8i in ea fertilitatis inclyti locus dareium 

mons:gfles tapyti:anarfaci:ftaun:hyrc3ni;a quo$c lictoribus ide mate hy tcanium uocari in/ 



SEXTVS 

a flumine rideri.Gfi^(d^m nes tti3xerasin»rorora excaucaIb.Sequituffegio mai^ine apricira^ 
CIS md)^£:ro1a in eo traAu uitifera.Vndi^ infula montibus amoenis:ambitu Radiorum mille quinge 
torum : difficilis aditu propter harenofas folitudines f«r,cxx,mil.paf.& ipfa contra parchium rra^lum 
fira,In qua Alexander Alexandnam condideratiqua diruta a barbariSiAntiochus Seleuci filius eodem 
loco reitiruir feleuciami Nam interfluere margo qui corriuamr in zoraleJs maluerat illam Antiochia 
appella re. Vrbis amplitudo circuitu Jxx.ffadiisJn hanc Orodes Romano craflana clade capros dedu/ 
xir. Ab huius excelfi per caucafi protenditur ad batff ros ufque gens mardorum fera fui iuris.Ab eo tra^ 
ftu gentes ochani chomari:bcrdrigei:pharm acotropiibom arencoa mani:marucaci:mardrieni:iatii.Flu 
mina mandrumicndinumiVltraque chorarmiigandarnararinnpariCannfarangartparrarini ; martiani: 
naforiani aorfi geIae;quos grxci cadufios appellauereim aiianuOppidu heraclea ab Alexandro conditu: 
quod deinde fubuerfum ac reffitutum Antiochus achaida appellauir.Derbitestquorum medios fines 
fecac OXUS am n is ortus in lacu oaxo.Sj^rmat*:oxii:taga::bateni:farapa rar:badlti quorum oppidum 2a/ 
riafpciquod poffea baftrum a flumine appellatum efl.Gens hsc optinetaduerf^ montis paropamifi; 
&aduerfus fontes indUnduditur flumine ocho, Vitra fogdiani oppidum panda;& in ultimis eorum 
finibus Alexandriaab Alexandro magno coditum oppiduiArsiDifuntabHcrcuIe&Liberoparrcco 
ftirua:,Irem Cyro 6i Semiramide arqt Alexandro, Finis omniucoji^duiffusabillaparre terrarum in'' 
eludente flumine iaxarr:c:quodfcyth* fylin uocant. Alexander milircfquc cius tanain purauerc eflct 
Tranfccndit eu amnem Daemonas Seleuci & Antiochi regnu duxiquem maxime fequimorin istar-if' 
que AppoIIfni dydimeo flatuit. Scycarumgcntesi CA» XVIL 

Ltra funt fcytanim pnpuTi.Per^s illos facas uniucrfos appellauere a proxima gente. Antiqui 
u arameos,Scyth3eipfi pfas chorfaros:& caucafum monte graucafumihoc cfl niuc candidum. 

Mulritudo populosi inumeraiSi: quaecu parrhis exaequo degat.Celeberrimiecpifaca;: maC' 
raget3E:dabae:cnedones:ariaca: rhimnici:per(hthomon:hiffi:edoncs:camae:camacae; cuchar* iconeni 
anrananiipialariariraafpiiantea cacidiri:afei;oerei.Ibi napet inrenfle dicuntur 6i appellaei. Nobili apud 
cos flumina m 3 dcagreum:& arpafum.Nec in alia parte maiore audio rum inconflantiam credo pro^ 
orer innumeras uagafqtgentes.Hauftum ipfms maris dulcem fiTe:& Alexander magnus prodtdircflf 
Kt.V arro talem praelatum Pom peio iuxta res gerenti m irhridatico bello magni tudine haud dubie in 
fluetium amnium uiSo fa le. Adiicit idem pom pei dudlu exploratum in badlror.vii.diebus cx idia per^ 
lacniriad icarumflumeniqdin oxum influat.Etexcopercarpium incyru fubuedlos.Etqn^ nonam/ 
pHus diebus terreno itinere ad phafin in potum indicas pofle deuehi meices. Infulae totoeo mari mul/ 
cae.Vulgata una maxime tazata.Acafpio mari fcythicogi occeanoin eam curfusinfledlifad oriente c5 
nerlalitto^ frome.lnhabirabiliseius pnma pars a fcythico promontorio obniues.Proxima inculta fz: 
uitia gemtu:antrophagi fcy thae infidet humanis coiporibus uefcetes.ldeogi iuxta uaflae folitudines fe/ 
laru^ multitudo haud dilTimilchominu rmanir3tcobfidcns.Irepf deinde fLyihzuteruqp defertacum 
beluis ufi^ ad iugu incumbes mari quod uocat rabin.Nec ante dim ida ferme logitudinc eius orae quz 
fpeiffataeuiuu onente inhabitatur illa regio.Primi funt hominu q nofefrartferes lanitio filuarum no/ 
bilesiperfufaiu aqua depetentes frondium caniciem.Vnde geminus fceminis nofltis labor redordiedi 
filarrurfum^oftendi tam multiplici opere tam longinquo orbe penitus ut in publico matrona trailu 
cear.Seres mites qdetfrd & ipfis feris periimilesiCcetu reliquopcmortaliu fugiuticucomertiaexpetant 
Primueoji nofdtur flumc pfitarasiproximu carabiitertiu lanosia quo promontoriu:chiy(e finus cyc 
naba flumeiatranos flnus. Et^ens hom inum atracorum apricis ab om ni noxio afflatu feclufa collibus; 
cade qua hyperborci degu t:tcperie.De iis priuatim codidit uolu m en Amometusrftcut Ecateus de hy' 
(lerboreis. Ab attocoris gentes unni 8i thocari:d£ ia indoru cafiri Itrorfus ad fcythas uetfi humanis coc 
cotibus uefcunf .Nomades quo$ indiz uaganf.Sunt q ab aqlone cotingi ab ipfis & cyconas dixere: 6C 
btyranos.Sed inde (ut plane cofentiut exsjemodi motes afTu rgiit.!ndorugi gens incipit no eo tantu ma 
i Ti adiacesme^ 8C a meridiano qd indioi appeilauim us qux^ pars orieri aduerfa reto praetedif fpatia 
; ad flexu 8i initiu indicimaris.xviiuIxxv.miI.partCoIIigir.Deindequafletifinmeridie.xxiui.lxxy.mtla 
I paf.ut Eraroff henes tradit ufque ad indum qui efl ab oeddente fi nis indiae . Complures autem totam 
! fpfius longitudinem .xl*dierum notiumque uelifico nauium curfu determinauere.Ec a feptentrione 
i ad meridiem. XX viii.l»milia paf.Agrippa Iongitudinis.xxxiii.milia.Iaiitudinis.xxiii.mi)^rodidic.Pofni 
1 donius ab aeffiuo folis ortu ad hy oernum exortum metatus e(l.Eam aduetlam gallis fratuens:quam 
{ abocddentezRiuo ad occidentem hybernum metabatur totam a fauonio.Itaqueobuerfame!usuen 
1 1i affiatu iuuari indiam falubremque fieri haud dubia rarioe docuit, Alia illius caeli facies. Alii lydcrum 
I ortustBinx mefles in anno.Bin£aeffates media inter illas hyeme etefiiaium flatu«Noilra ucro bruma 
I li.Lencs ibi aurx.Mare nauigabile*Gentes & urbes innumerabilesifiquis omnes perfequi uelit . Eteni 
! patefata efl non modo Alexandri magni armis regumque qui ei feccendreidrcumuei^t eriam in hyc 
; canum mare Si cafpium Seleuco Si Antiocho : prxfctoque claflis eorum Patrocle. Verum fiialiic 
1 autoribusgrxcisquicumregibus indicismoratifunt:ficutMegaffhenes Si Dionyfiusa Philadcl/ 

: phomifTus effeacaufa uires quoque gentium prodidere. Aon tamen deell diligentiae locus: adeo 
diuerfa Si incredibilia traduntur. Alexandri Magni comites in eo tratu indix quem rubegerant 
; fcripferunt quinque mtl, oppidorum fuiiTe; nullum cominus genrium.ix.lndiamque tertiam par/ 
h tem efle terrarum omnium.muUitudinem gentium innumera probabili Eine raaone«Indi enim jppe 



LIBER 

gentili folinungemigrauerelinibus ruis.G>I!igu nf a Libero patre ad Alexandrum magnum reges ro 
runi.diiiannis,vi.mil.ccccii.adriaunt & mcnfcs tres, Amnium mira uaRitas*Prodif Alexadru magnu 
nullo dic minus ftadiafexcenta nauigaiTein indoinec potuifleante mefes quinque enauigare adibis 
paucis dicbus;££ tamen minorem gange eile conftar*Scneca etiam apud nos Megaflhenes tctata indiae 
comraentatione.Ix.amncseius prodidit.Gcresduodeuiginri cetumgi.Par labor fit motes enumerare, 
lunguiitur inter fe manus:hemodus;parop3mirus.c3Ucafus.p.a.Rt3.quibus tora decurrit in planitiem 
■mmenfam & iegypto fimilem. Verum ut terrena demonftratio intelligatur.AIexandri magni ucHi^ 
giis infiflamus.Diognctus Si Beton itinerum eius menfores fcripferea portis cafpiis hecatompylo par 
tho^ quot diximus milia eifednde Alexandriam arion;qua urbem is rex condidir.d.Ixxv«mil«indead 
prophchariamdragarum>cxcix.miI.ad arachofiorum oppidum.dtXV.mil.inde orthofpanum*cd. mili, 
inde Alexandri oppidum.1.miI,in quibufdam exem plaribus diuerfi numeri reperiutur.Hac urbe fub 
ipfo caucafo ede pofiram. Ab ea ad fiu men chepra Si oppidu indoru peucoIaitin.ccxxvii.miI.inde ad 
men indum Si oppidum taxilla.lx.mil.ad hyrpafin duuium darum*cxx.mil.ad hifparin non ignobilio 
tem ,Ixix*cccxc.mil.qui fuit Alexandri itinerum :terminus exuperato tamen amne arifquc in aduerfa r^ 
pa dicatis.EpidoIx quoque regis ipfius confentiunt his. Reliqua inde Seleuco Nicanori peragrata fiint; 
ad hefidrum.dxviiumil.dianume amnem ranrudem.ExcmpIaria aliqua adiia'unt.v.mi1.paLide ad ga 
gem.cxii.miI.adrhodapham.clxix.mil.Ahi,ccc,miI.xxv.mil,in hoc fpatio produnt ad calinipaxaoppiV 
dumtlxvii.d.alii.cclxv.mil.indead confluentem iomanis amnis Si gangis.dctxxv.mil.plerique adiici/' 
unt.xiii.mil.ad oppidumque palibotra#ccccxxv. Ad oflium gangis.acxxxviiitmil.d.gentes quas memo 
rare non pigeat a montibus hemodisrquomm promontorium hymaus uocatunincolarum lingua ni 
uofum ftgnificante:ifari:coryri:isgi;Si periuga chiforofagi;muItarum^genhum cognomen bracma/' 
natiquorum macco calings flumina pumas Si cainasiquod in gangem influit ambo'nauigab]lia.Gen>' 
ces calingx proximae marirSi fupra mandet:maIii:quorum mons mallus tradufquc eius finis ganges 
Fluuiusganges. CA. XVlII, 

Vncaliimcertis fontibus utntlumirigantemqiuicma eodem moialii in fcythicis montibus 
h nafei dixerunttinfluere in cu.xiXtamnes,Ex iis nauigabiles prater iam didfos Canucham ua/ 

ma:erranoboan cofoagu foan. Alii cu magno fragore ipfius flatim fontis erumpereideietflu^ 
per fcopulofa Si abrupta ubi primum molles planities contingat i quodam lacu holpitari : inde lenem 
fluere:ubi minimum*viii,milipaf.latitudine;ubt modicum fladioium*c« Altitudine nufq minore pa. 
xx.mil. Gentes indiae. _ CA. XIX. 

Ouiflimae gentes gadaridilicaligna^tRegio ptalis uocatur.Regi.Ixx.mil.peditu:equites miP 
n ]e:elephanti.dcc.in procint3:u bdlo^ excubanr.Nam^ uita mitioribus populis indog£ multi 

partita degif.Alii tellure exercer.militiaalii capeflunnmercra alii fuas cuehum : res externas 
inuchut res publicas optimi diriflinii^teperar.IudiciareddutiRegibusaflidenr.Quincum genus ccle 
bratx illic Si prope in religione uerfse lapientis dedituruoluntaria femper morte uitam accefo prius ra 
go fmit*unu fuper hoc eft femiferu ra ac plen um laboris ira menfiia quo fupradiSta continentur uenan 
di elephantes dotnandicp.Iis arant, Iis inuehun r,FLec maxime nouerepecuaria.His dimicantimilitatqt 
pro finibus.Ddeftum in belua uires Si aetas at^magnitudo fac]ur,Infula in gange eft magn^ amplitu 
dinis gentem continens unam modogalicam noie, Vitra fiti funt modubaemolindat.Vberecu oppida 
eiufde nois magnifico modroefi:pr3Eti:caIiflar:faluri:fairute:coIubs::orcu&:aIabi:taIuift3r.Rexhogi pc 
ditu.I.mil,equitum.mi.mi!iaeIcphantogi.cccc,in armis habet.Validiordeindc gens andarae plurimis 
uicis,xxx.oppidis:qu 2 e muris turnbufij muniuntur, Regi praebet peditu.c.milia:equitu duo miliaieie 
phantos .mille.Fertiliflimi funt auri:dard^ feta: uero a rgcnri,Sed omniu in india prope no mo in hpc 
traflu porenta claritate^ antecedunt prafi ampliflima urbe ditiflimaq? palybotra . Vndequida iplam 
gente palybotros uocantnmo uero traftum uniuerfum a gangc.Regi eorum deditum fexcenta milia; 
equitu.xxx.milia:eIepbantog:.ix.m ilia per oes dies ftipendiantur . Vnde conieiflatio ingens opum eft* 
Abiis inintcrioreftm moncdesSifuan.quorum monsmaleusiin quo umbrae ad feptentrionecadut 
hyemc:£cftatein auftru per lenos menfes.ieptecriones eo in traiSu femcl in annoapparereinec nifi.xv. 
diebus*Beco audior eft. Hoc ide pluribus locis indiie fieri Megafthenes.Auftrinum polum indi drama 
fi uocanr. Amnis iomanes per gangem Si palybothros decu rrit,lnter o{^ida methora Si cyrilb borea, 
A gange uerla ad meridiem plaga tinguntur fole populi iam quidem infedii nondum tamen aethiopil 
modo exuftiiquantum ad indum acceduntitantum colore prxferunt lydus.lndus ftatim a prafiorunx 
gente quo^ in motanis pygmei traduntur. Artemidorus iter duos amnes.xxi.mil.paf. iterefle tradit, 
Indus fluuius. CA. XX, 

Ndus fandus ab incolis appellatus in iugo caucafi montis quod uocatuc paropanyfus aduere 
i fus folis ortum effufus ipfe undeuiginti tecipit amnes.Scd darilCmos hydalpen quactuoc 

alios af&rentem:canrabram tres.Per fe uero nauigabiles aceftnum Si hypafin quadam tamen 
aquarum modeftta nufquam latior quinquaginta ftadhsiaut aitioi,xv.pair.amplilfimam infulam el$ 
ciensiquaeprananenominatunSi aliam minorem qurepacale.ipfe per.xii.xt.paf , pauciflimis au^ori/ 
bus nauigatusiSi quodam folis co.mitatu in occafum uerfus occeano infundicur.Menfuram in oia ad 
cum ponam ut inuenio gencratimiqulq inter fe null£ congruant. Ab oftiogangis adpromontoriu C9 
bngon Si oppidum dandagula,dcaxi,v miJ.par.Ad riopma,xii.milixxy.adperimulxpromon[oriui)| 



SFTfTVS 

ubi eflceIeberrfmamin(iiaEcmporiomtdccI,3d oppidum in infula qoa Tupradiximus pataTam*dc}rx« 
milipartGentes montanae intercum Siiomanem ccfi;cetribon!fiIueflrcs»Demdcmcgallje quop^c regi 
quingenti elephanti peditum 6f equitum numerus incermstChiyrenpara&ngaetafangntignfera fcjtc 
ees. Armant peditum. XXX. miI.clcphantos.ccc.equites,dccc,Hos induditindus montium corona cir-' 
cundatos 8C fo!itudinibus.dcxxv.miMnfraroIirudinesdan:rurac,Iterumque folitudines per.dxxxvii 
m il parplerumgi harenis ambietibus haud alio modo g infulas maritinfra dcfercahxc maIrecorae:rin 
gx maroh^;rarung*:moruntes & mafuae:pangungae:ialii*Hi montium qui perpetuo tradlu occeani 
oram tenennincolac Iiberi&rcgnum expertes multis urbibus montanosoptinemcoIcs.Nareaedeindc 
quos claudit mons alti iTimus Indicorum capitalia.Huius incote alio latere late auri &argenri metalla 
fodiunt. Ab its oratur^»Quorum regi elephanti quidem*x,milia.Sed ample uires peditum. Varetatas 
quifab rege elephantos non alunt fiducia equitum pedimmquc,Odombocrie:laIabaflraehoratac ur/ 
be pu Ichra follis paul ftribus m u nit-i :per quas erocodilli Iiuman i corporis auidiflimi aditum nifi pon^ 
te non dant. Et aliud apud illos laudatur opptdu automela impofitu Itttori quinqueamnium i unum 
confluente concurfu emporionobili.Regi eorum elephantos mille.dc.pedimm*d.cquitum quinque 
Pauperior charmarum rexdephanros.Ix.paruafque reliquas uires habcr.Ab iis gens pande fola indo^' 
rum regnarafoeminis.Vnam Herculi fexus eius genitam ferunrtobidqucgratiorem regno donatam 
pra-cipuo. Ab ea deducentis originem impjentant.ccc.oppfdisipedirum.cl.milia: elephantis quingctisa 
Poft hanc trecentarum urbium l)Tieni:dcrang^:pofinga::buz?e.gogiarci:umbrae:nercjc:brancoii:no^ 
bundpeicocondarmefenfwdarrir^ifalobi iafe:oIof>r^:paraiam infulam attingcntcsra cuius extremo Iit 
torcad cafpias portas.xvm.xxv.mil.produnrur.Hinc deinde accollunt indum aduerfus eos euidenn de 
monflrationeam3r£c:bolingae:galI]taIutae;dimuri;megari:ordabae.raefaE:abhirur;;fyIeni,Mox defer^ 
ta in,ccl.miI,p3f.Quibus exuperatis organagacrabaortreifibarae ; lbertac:&abiis folitudines prioribus 
pares,Deinfarpphagestrorg.T:baragomatre:umbriraeq?.quo|(i.xii.narioncsfmgulirq(bin3eurbes.Afe/ 
ni trium urbium incoIae.Caput eo^w bucephala Alexandri regis equoicut fuerat hoc nomen ibi fepuP 
tocoditum.Murani fuper hos raucarofubip£h.SoIeatfe:[bndrae;rranfgrrlliffflindu:& cuco decurren-’ 
tibus famarabiae;(ambraceni:brifabnrrc:orfiandi.xeni raxiI.T:oJ urbccelebri,lam in plana demiHb tra'' 
ftu cui uniuerfo nomen araandra*.PopuIi quattuor peucoIairce;arragaIitae;gerctae:afoi.Etenira pleri^ 
ab occidente non indo am ne determ inan nled adficiu n t quattuor latrapias gedrofos ; arachotas ; arios 
paropamilTadasIardas, Arii aciunda- gentes. CA. XXl. 

I,rimo fine cophete fluuiorquae omnia anorum elTe aliis pJacet.Nccnon 8C nyfiam urbem ple 
u ri^ indiicalcribuntrmonrem^ meg^ Ubero patri facru.Vnde origo fabutelouisfemineedK 
tum.Irem afpigonas gente uiris 8i lauri 6i buxi' pomorug? omnium in grrcaa nafccntiu ferti 
lem.Quae memoranda dC prope fabulofa de fertilirate terra: ac genere frugum arborum^ aut feraru 
autuolucrum &aliorum animalium traduntunfufsqusq? locis in reliqua parte operis commemora 
buntuCj^Quattuo ruero fatrapiac mox paulo ad raprobanatn infulam fefttnanteaio.Sedantefunt aliae 
patalae q ligntficauimus in ipfis faucibus indi triquetra nguratCcxx.mil.paf.latitudinc.Excra oRium in 
di chryfae 8i argyrs fertilles metallis ut credo,Na m qu od aliqui tradidere aureum argentum^ iis fot 
Iu m cRe hau d facile crediderim . A b iis.xx.mil.paf.crocale. Ab e3.xif.mil.paf«bibaga oftrcis QC conchiliis 
tererta«0emdetoialliba.ix.mil»paf.a rupradu5fa multae^ ignobiles, 

Taprobane infula, CA. XXil. 

Aprobanem altenim orbem terrarum elfediu exiftimatum eftantichthonuappellaride. Vc 
t liqueret infula elle Alexandri magni xtas refro praeflitere.Oneficritus clalTis eius pratfe^us ele 

phantos tbt maiores benicofiorefquegm india gigni fcriplir.MegaRhenesflumine diuidi: in 
colafq? pal^ogones appella riiauri margaritarugi grandium ferriliores q indos.£raihoRenes 6C meriTu 
ra prodidit Iongitudinis,vii.mil.fladiojk,Larirudinis.v,mi!,nec urbes efleifed uicos Ibptingentos , Inci' 
pit ab COO mari in ter ortum occafumgi folis indis prstcnra;& quonda credita«xx.di^ nauigationea 
prafiana gente diftarermox quia papyraceis nau ibus armame ntifgi nili peteref ad noftraram nauium 
curfustvii-dierum interuallo taxato.Mare intereft uadofumifenis no amplius altitudinis paflibus :fecl 
certis canalibus adeo profundum ut ualls anchors fidantiob id nauibus utrin^ prorsme perangufli 
as aluei circuagi fit neceffetSydepe inhauigando nulla obreruattOiSeptetrio non cernitur* Sed uolucres 
fecum uehuntemiftentesfepiusimeatuqi earu terras petentium comiranf.Necplufquam ternis men 
fibus in annonauigant.CauentalbUhrio maxime, c.dies tucillomarihybernotHadlenusaprifcisme 
inorata. Nobis diligentior notina.Cladii principaru contingir.Legatis etiam ex infula adue<Rts*Id acci-' 
ftit hoc modo. Annii Plocamii qui maris rubri ueiRigal a fifco redemerat libcrtusdibertus circa arabi<' 
am nauigans aquilonibus raptus prster Carmaniam quintodecimodie hippuros portum eius inue^' 
ftus hofpirali regis clsmentiafex menfium tempore imbutus alloquio perc5tantipoReaenarrauitra 
manos;& OEfarem mirum inmodum in auditisiufliciaiinerufpexitoiparespondcredenariieflencin 
capriua pecuniaxum diuerfacimagines indicarenta pluribus faflos,E^ocmaxiracfolIicitatus ad ami 
ciriam legatos quattuor mifit principe eorum Rhachia.Et iis cognitum.d.effe oppidaiportum contra 
meridiem appofitum oppido palefimundo omnium ibicIannimoacregia.cc.p 3 liLebis Ragnum in-' 
cus megirDa.ccc.lxxv,mil.par,ambitu infulas pabuli tantum fertiles complexum. Et exeo duo amnes 
erumpere polcfimundum iuxta oppidum eiufdem nominis influente in portum tribus alueiStytfladio 




LIBER 

ruarfliflimo.mampliflimo.AIrcrum adfcpterrioncindiamgtueifusfj-^J^ra nomine. Proximu cfls 
indi 3 epromontorium:quod uocauircolaicum quatridui nauiganone medio incurfufolis ilula incuc 
rcntc,Marc id colore peruindnprsterea fruticofum arboribus mbas earum gubernaculis dercrrenri'’ 
bus.SepTetriones uergiliaf^apud nos uelutt in nouo csdo mirabanturtLunam quidem apud ipfos no 
nifiaboflaua ad.xv.fupra terram afpici fatentes.Onopum lucere noflibus (ydusinges &: clarum. Sed 
maxime mirum iis erat umbras fuas in noftrura caelum cadere non in fuumdolcmque a leua oriri 3C 
jn dextra occidere potiufq e diuerfotidera narrauere larus infulae quod praetenderet idiar.x.mibfladio^' 
rum efl*e aboriente hybernouirra montes emorostSerasquo^ ab ipfisafpicimotos etiam commer/" 
tio patrem mabaciem com meani’ eo aduenis ibi feras occurfaretlpros uero excedere hominti m magni 
tudinem;rutu1is comis:cemIeis oculisroris fono truci nulli commertioIingu^,Ca;tera eadem quae no 
ftrinegociatores.FIuminis ulteriore ripa merces pofiras iuxcauenalia toIIi ab iis fi placeat permutatio 
n5 aliter odio triftiorae Iu xu riae q fi perduda mens illuc uf^ cogitet gd & quod petaf 8C quare. Sed nc 
taphrone quidem quis extra orbem a natura relegata noftrisuitiiscaretraurum argentum que & ibi in 
precio, Marmor teuudinis fi mile, Gemmae raargariracquein honore multo pracftantiores.Et torus Iu 
xuriaenoftrae cumulus ipforum opes maiores cfledicebantifedapud nos opulentis maiorem ufum* 
S erum nemini,Nc in diem aut interdiu fomnum, Aedificia modice ab humo extantia. Annonam nun 
quam augeritNon foralitesuecfle.Coli Herculem.EIigi regem a populo feneciaclsmctiaque liberos 
non habcntem:&: fi poftea gignat abdicarirne fiat hsrcditanum rcgnum.Re^tores ei a populo.xxxtda^ 
rirnecnifi plurium fenrenriaquemg capite daranaruficquo^ appellationem cflead populum.Lxx.iu'' 
dices dariifi liberent ii reum amplms,xxx,iis nullam efle dignationem grauifllmo probro.Rcgi cuUil 
Liberi parrisxsteris arabum, Regem fiquid delinquat mortemulitari nullo interimenteifcd aduerfan 
tibus cumbis 6f comerria etiam fernionis negantibus.Fofta uenationeabfum nGratifiimam eam tigri 
buselcphantifque conflare. Agros diligenter coIi.Pomisabundare:Efleinpifcatuuoiuptare:tcfludinu 
maximeiquarurn fupei ficie familias habitantium contegi tanta reperin magnirudine,Vitam hominu 
centum annis modicam.Hsc comperta detaprobane.Quattuor fatrapisquas in hunc locum difluli/ 
mus ita fe habent.. Capiflens:dariti:carmania, CA, XXlIf* 

Proximis indo gentibus montana capillcns habet capiflam urbemiquam diruit Q^rus,Ara< 
a chofia cum oppido Si flumine eiufdem noieiquod quidam Cophen dixere a Semiramide co/ 

ditum. Amnis hermadus prsfluespabeflcnarachofio^,Proximos iisa meridicad parte ara 
chata^ faciunt gedrofosiSi feptenrrione paropamilladas.Cartanaoppidu fub caucafoiquod poftea ce^ 
crogonis didlu.Hsc regio efl ex aduci fo ba<3:rianop£,Deindcf ius oppidum Alexandria a conditore di'' 
«flum:Syndraci:daugaIs;parapians:cantaces:magi. Ad caucafum cadrufi oppidum ab Alexandro con 
ditum.lnfra hscoia ora arbindo.Ariana regio ambuflaferuoribusidefernfqi circundata. Multa rame 
interfula opacitate cultores congregat circa duos maxime fluuos ronderon & arofapen , Oppidum ar^ 
tacna arius amnisiqui prsfluit Alcxandriam ab Alexandro condita.Pateti}ppidu ftadia.xxx.multoquc 
pulchrius(ricut Atracinus tradit)artacabane.Irem ab Antiocho munitum ll3dia,I,Dcinde dorifeigens. 
Amnes pharnacotisroppradusiprophthafia.Oppidum zaralpamm drangs:argets:2arangs:gedrufi. 
Oppida peucolais : lymphorra : methoricum : dcferra.Amnis manain. Augurnri gens, Flumen boru* 
Genfurbi flumen na Jigabile ponamus pandoji finibusiitem caberon foraru oflioporruofus, Oppidu 
cudrigrama. Flumen cophes influunt in enm nauigabilia ladarus;parofpus:lbdinus.Ariane partem efi 
fedararin aliqui uoluntimenfuraragi produnt utriuf^Iongitudinc.xix.I.miliupanuumilatitudinedi'' 
midio minore g indis. AI 11 ged rufos Si fyrios pofuere pcr.clxxxiiii.mil pafimosichthiophagos.Oritas 
propria no indo^ lingua Ioquetesp,cc,miI,pafiindepofuere arbiopegcnrcper.cc.mil.paf.khthiopha'' 
gos omnes Alexader uetuit pifeibus uiuere. Vitra deferta deinde carmaniaiacperfis at^ arabia.Scd pri 
ufquamhsc generarim pfequamurnndicare couenitqus prodit Oncficritusclaile Alexandri ciicuue 
flus in mediterranea perfidis 8C indis narrata proxime a iuba,Deinde eam nauigationem qus his anis 
coperra feruamr hodie.Oneficriti Si Nearchi nauigatio nec nola habet raanfionu nec fpatia.Primuque 
xylenopolis ab Alexandro condita unde coeperur exordium.luxta quod flume aut ubi fuerit non faris 
cxplanaf.Hsc tamen digna memoratu produnf.Abnsoppidu a Nearcho conditu in nauigationeea. 
Flumen nabru namu capax contra infulam diflans.Ixx,ftadns.Alcxadria codita a Lconato iuiTu Alexa' 
dri in finibus gentis .Argcniius portu falubris.FIumcn tuberum nauigabilcidrca quod parire, Deinde 
ichthiophagi tam longo tradu ut,xx,dierum fpanoprsnauigaucriminfulaiqusfolis appellaturiSi ea^ 
dem cubile nympharum rubensiin qua nullu no animal abfumitur icertiscaufis,0 rigens. Flumen car 
manishyranis portuofum Si auro fertile. Ab eo pnmu fepretnoes apparuifle adnotaucre , Ardurum 
nec omnibus cerni nodibus nec totis unq.Achcmcnide uf^ illo tenui fle. Aeris Si ferri metalla Si orfu 
nici Si minii exercere, Inde promontorium carmanisefi,Ex quo in aduerfo ora ad gentem arabis ma 
cas traiedus diftat.l,mil,paf,infuls tresrquarum organa tantum habitatur a cofa a continenti.xxv.mil, 
paf.infulsquatruorintirao in finuante perfida.Orca has hidn marini uicenum cubitorum adnaran' 
tes terruere daflemiinfula ac rotadus:ircm gaurarsnn quibus chiana gcns.Flumen hyperis in medio fi 
nu perfico onerariarum nauiu capax. Flumen fitiogagusiquopafargadasfeptimo dicnauigatur.Flu-' 
men nauigabilephirftimus.infula fine nomine . Flumen gramus modicarum nauium capax per fufia 
uem fluit «Dextera eius accollunt deximontani;qui bitumen perficiunt,Flumen Oroatis odio didicili 



SFXTVS 

nifi pcbtis;in fa fae duae parta; in Fu le uadofa nauigatio paluftrf ffniilis.Pcr euripos tamen quordam pera 
gitur«Ortmm euph raris. Lacus quem faciunt eulcus 6c tigris iuxta cariacem:inde ngurufa . Feflos dies 
ibi agentem Alexandrum inuenerunt fepnmo menfepoftq digrefius ab iis fuerat patabs tertio nauiga 
tionis«Sfc Alexandri clalTis nauigmit. Poftea a tyagro arabia; promontorio patalen fauotiio quem byf 
palum ibi uoca n r peti certiilimu m uidebatur.xii t*miLxxxii.paf.tEHinianone,Secut3 uero aeras prepio/ 
rem curfummtioremqueindicauitfiabcodcmpromonroriozizerumamnem portum indisc pere-' 
rer.Diuque ita nauigatum eflidonec compendia inuenir mercatoniucroqueindia admota cft . Quip/ 
pe omnibus annis nauigatur rigirtarioruin cohortibus impofinsiEtemm pyratae maximae infeltabat» 
Nec pigebit totum curium abaegypto exponere nunc primum certa notitia patercenre,Digna res nui'' 
lo anno minus hic quingcntefi m is imperii noftri exhaurienre india 3C merces remitretciquje apud nos 
centuplicaro ueniant« Mille millibus paCab Alexandriaabeiloppidum Helipolis : Indenauigant nilo 
eoprum.ccciii.mil.par,qui curfus etefiis fJantibus peragitur.xv.diebus. A copro camelis ifcraquationu 
ratione manfionibus difpofiris*Priraa appellatur hydreum»xxxii.Secunda in monte dici itmere.Tertia 
in altero hydrematea copro.xcv,Dcindein monte.Moxad hydreum Appollinisa copto,cIxxxiiiitmil, 
paf*Rurfus in montc.Mox ad nou □ tn hydreum a copro.ccxxxni.par.En 8C aliud hydreu uetus. Troh/ 
lodyricum nominatur : ubi pratfidium excubat diuerticulo duum milium.Diflat a nouo hydremare 
quattuor mil.paf.lndebcrcniccoppidumubiportusrubrimarisa copto.cclviii.paf.Sed quia maior 
pars itineris conficitur nodlibus propter sftus : Sf ftatim die abfumunrur totum a copto berenicen 
iter duodecimo conficitur die. Nauigare incipiunt jcftate media ante canis ortumiaut ab exortu proti'' 
cus.Veniun tque ci rciter.xxx,dfc ocelm arabiaeraut canan thuriferce regionis.Eft 6i tertius porrus : qui 
uocatur masarquem indica nauigatio non petmnec nifi thuris odorum que arabicorum mercatores» 
Intus oppida regia eiusiunum appellatur faphanaliudqtfaua.Indos aut petentibus utiliffimum eftab 
occli egredi, Inde uento hfpalo naufgant diebus,xl.ad primum emporium indiae.Muzirum no expe-'’ 
tendum propter uicinospyratas qui qptinent locum nomine hydrasrnequc cft abundans mercibus. 
Praeterea longe a terra atift nauium {fatiodmtriburque efferuntur onera quegeruntur. Regnabat ibi 
cum proderem haec Celebothras, Alius utilior portus gemis necanidon:qui uocatur becare.Tbi regnat 
paridion longe ab emporio mediterraneo diftate oppido quod uocatur modula.Regio autem ex qua 
piper monoxylis lintribus bararon conuehitur uocatur cottonaraiquae omnia gentium portouue auc 
oppidorum nomina apud neminem priorum inueniuntur.Quo apparet mutari locorum ftarus.Ex 
india renauigan t menfe aegyptio tybi incipite noftro decembriiaut utique mechiris aegypti intra diem 
iexmm rquod fit intra idus ian.noftras.ltaeuenit uteodem anno remecnt.Nauigant aurem ex india ue 
touulrurnoddcum intrauere rubrum mareafricouelauftro.Nuncrcuertemurad propofitum.Car/ 
mania; oram patere duodecies.l,mi]jpaf.Nearchus feriprit. Ab initio eius ab flumen fabin.c.mil.paf.ln-' 
de uineas coli arua,FIumen 3ndanin.xxv.miI.rpatio,Rcgio uocatur arminia.Oppidacarmaniae zetis 
Alexandria.Irrumpit deinde 6iin hac parte geminum mare! ter rasiquod rubrum dixere noftri:gi ac/ 
Cia ery th reum a rege erythrataut Ut alii ibiis lepercuflu talem teddi colorem exiftimantes,Alu ab harc 
flia terraque. Atii tali aqux ipflus natura* 

SinuspcrficusSCarabiais, CA« XXIIII, 

Ed in duos diuidif finus. Is qui ab oriente cft perfteus appellafur.xxv.mil.par.drcuiru:ut Era/ 
f tofthenes tradit ex aduerfo eft arabia:cuius,xii«mil.paneft Iogitudo.Rurfus altero ambitur fi/ 

nu arabico nominato:occcanum qui influitazanium appellant.Perficum inrroitu.v.mil.pafi 
latitudinisialii quattuor fecerunt. Ab eo ad infimum linum redto curru,XLmiI.xxv*pTopemodum co/ 
ftatcflei&fitumcius humani capitis effigie.Oneficritus&Nearchusabindoamne in finii perficum: 
at(j illinc babylonem ab euphrans paludibus fcripferunt.xxv.mil,paf,ce,in carmaniac angulo funt che 
lonophagi tcuudinum fuperficie cafas tcgentesicarne uefictes. A flumine arbi ptomontonum ipfum 
inhabitantipraetercapita toto corpore hirti:coriif^pifcium ueftitu 

Ofeandrus infula fiarthorum regna. CA. XXV. 

B ho?i tradhi india uerfus cafeadrus deferta infula in occeano.miI.par,rradirur*iuxta eam fre/ 
3 to influente ftoidis quacftuofa margantis a j>montorio.Carmanis iugunmrarmozci.Quida 

interponunt arbios.ccccxii.paf. tote littore.lbi portus macedond:6C arje Alexandriiin promo 
torio amnes faganosrdcmidaras & ra!fus.Ab eo promontoriii rhemifteas; infula aphi odifias habitat* 
inde perfidis initiuad flumen oroatim :quo diuidif ab elimaidf.CotrapfidcinfuIxphiloscarandra ara 
cia cum morecracalto Neptuno facraiipfa pfis aduerfus occafura fita optinet iittora.d.I.miLpaC etiam 
in luxum diuS in parthorum iampridem tranilata nomen.Ho^ de imperio nunc paucis*Regna par/ 
tho^ duodeuiginti funt omnia.ita .n .diuidunt prouincias circa duo ut diximus manairubrum a rr> crj 
diethyrcanu a leprctrione.Ex iis,xii.qu3c fuperiora dicunf incipiunt a confinio atmeniac caTpiif^ litto/ 
ribus pertinent ad fcythasicu qbusex^quo degunt. Reliqua.vii.regna iferiora appellantur. Quod ad 
parthosattinetifemperfuitparthiain radicibusmontiumfaepiusdidlo^iquioeseus gentes prxtexut 
Habent ab ortu ariosa meridie carmania 8C arrianos ab occafiiihyrpratiras medos a fepremnonc hyr/ 
canos.undiqi defertis cindIa.VI tcriores parth i nomades appellanf.Qtra deferta.Ab occafu urbes eop:: 
quas diximus iffatis & call ioperab o ciente arftiuo Europumiab hyberno maniadn medio hecatopylos 
Arfacia regio nifea paithicnx nobiles : ubi alexandropolisaconditoje. 



UBER 

Media:meropotamia:babylon;reIeuda« CA» XXVI» 

Eccffariam efl: in hoc loco (ignare & medopi fitum:terraru$ fadc circdageread perdcum ma 
n re:qi 20 facilius deide reliqua nofcanCtNam^ media ab occafu crafuer(a oblique parthix oc" 
cur res u f ra^ regna incIudit.Habet ipfa ab ortu cafpios & parthos:a meridie fitacenem & fu/ 
fiane 8C per(ida:ab occafu adiabcnen ; a feptftrionearmenia:Perfe rubru mare femp accoluereiproptet 
quod IS finus pficus uocaf .Regio ibi maritima cyropolis«Quia ucro ipla fubir ad medos elymais me/’ 
galla appellatu r focus arduo montis afcenfu per gradus introitu angufto ad perfopolin caput regni di/ 
rutam ab Alexandro.Praeterea habet in extremis finibus laodicea ab Antiocho conditamdnde ad orie 
lemagnioptinentpalTargadacaRellunnquoCyrifepulchrue.Exdfhope agbatana oppidu tranllatu 
ab Da rio rege ad m ontes. Inter parthos 6C arrianos excurrut parxtacene.His gentibus di euphrate infc 
riora regna indudun tu r*Reliqua dicemus a mefoporamia excepto mucrone eius a rabura que populis 
in priore didlis uoIumine.Mefopotamia tota aityriorum fuit uicatim difperfatprseter babylona &ni/ 
tmm.Macedones eam in urbes cogregauere .ppter ubertate foli. Oppida prjeter iam difia habet feleu^ 
dam; laodicea miartemitam.Item inarabum gente qui arroei uocantur & mardani ; antiochia:quara 
praefedo mefopoTamte Nicanore condita nicatoriauel arbelis uocatur.Iungunturiis arabesiintrorfus 
eldamariitSuper quos ad pellacontam flumen bura oppidumifalmani 8i mafci arabes.Gordyceis uero 
iun£h aloniiper quos zerbis fluuius in tigrin cadit:azones:fllices:montani;& orontes. Quoru ad occi/ 
dentem oppidum gauecamela.Item fuein rupibus.SupraficicIani,iii.mtl.par.p quos lycus ex armenia 
fertur.Abfitrisad hybernum exortum. Azochis oppidum.Mox in campeftribus oppida diofpageipo' 
lyteIia;flratonicea:anthemus,In uidnaeuphraris nicephorion:quod ut diximus Alexander iullic con/ 
di propter loci oportuniratera.Diftadl& in zeumateapamia:ex qua orientem petentes excipit oppu 
dum apprime munitum quondam {ladiorum*lxv*amplitudine:&fatraparum regia appellammiquo 
tributa conferebantunnunc in arcem redaifIum*Durant ut fuerat hebataiK duftu Pompei magni ter/ 
minus romani imperii oruros*Azeumate«cd*miltpaf,Sut qui cradur cuphratem Cobaris pratfcAi ope 
rc deduiSum :ubi eu m diximus fidiine prsecipitt curfu Babyloniam ifeftaret. Abaflyriis uero uniuerfis 
appellatum armakhariquodfignificar regium flume.Quaderiuatus oppidum fuit agrani e maximis 
quod diruere perfetBabylon chaldiacarum gentium caput diu fummam claritatem optinuir in toto 
orbeipropterquam reliqua pars mcfopotamixaflyriaequeBabyloniaappcIIata efl.Ix.miUpaf.ampIe/ 
xaimurfs ducenos pedesraltis quinquagenos latisJn fingulos pedes ternis digytis menfiira ampliore^ 
noflniinterfluo euphrate mirabili opere ucroque.D urat adhuc ibi louis beli templumjnuteor hic fu 
it fyderalis fcicntise.Csrero circuitu in folitudinem reddit exhaufla uicinitatefelcuciarobid condirxa 
Nicanore intra nonagefimu lapidem in confluente euph ratis fofla perdudti at^ tigrisiquxtamen ba/ 
bylonia cognominaturilibera hodieiac fui iuris macedonu^ moris.Ferunnir ei plebes urbanae fexceta 
efTe.Situm uero moenium aquilae padenrisalas,Agru totius orientis fcrtiliOImu.lnuicem ad hanc ex/ 
hauriendam 8i cefiphontem iuxta tertiu ab ea lapide in chalonitide condidere parthiiquod eft nunc ca 
put regni.Et poftq nihil jpficiebaf nuper Vologefus rex aliud oppidu uelogefocerta in uicino condidit» 
Sun t etia in mefopotam ia oppida borfippenos chaldeo^ doflrina cl^.Er hoc ficut Babylon iuxta flu 
mennarragamiqui dedit ciuitatinomen.Moroshipparenorumper&diruere.Orcbeni quoque tertia 
chaldeo^ doctrina in eode fitu locanf ad meridie uerfif, Ab iis noti tat & orthophanitae & graeciochan/ 
*h 3 E.Euphrat* nauigari Babylonem 6C perfico maruccccxxii.mil*partradunt Nearchus 6C Onefien'/ 
tus.Qui uero poflea fcripfere a feleucia.ccccxc«mil.luba a babylone chaTacem,cIxcv. mil.d * Fluere ali/ 
qui □ Itra Babylonem con t/nuo alueo priufq diflrahitur in irrigua.Ixxxviumil.Vniuerfo autem curfu 
iti. m il.paf. inconflantia menCur^e diuerfitas aufforu faciticum perlx quo^ fchoenosdf paraiangas alia 
menfura determinenr.Vbt definitalueo munire ad confinium caracis accedente traAu flatim infellac 
attali larronesrarabum gens.Vltra quos fcenitce»Ambim uero euphratis nomades arabfe u% adde/ 
ferta fynxrunde in meridiem fle(9:i eum diximus folitudines palmirenas relinquente» Seleucia abeft a 
capitemeroporamiEEeuphraten naiiigantibus undccics.xxv«miI»pafiAmarirubro fi tigri nauigetur» 
cccxx,mil. A 2 eumatetd.mil.xxvii.Zeuma a feleucia fyriatad noftrum Iittus«cxxxii.mil.paftHaec efl: ibi 
latitudo terrarum inter duo maria.Parthici uero regni«d.cccc.M«I.xliiii.par.£fl etianum oppidum mc 
fopotamiae in ripa tigris circa confluentesiquod uocant digbani* 

Flumen tigris, CA. XXVII» 

Ed& de tigri ipfodixineconueniat.Oritur in regione armenix maioris fonte confpicuoin 
f planiticiLoco nomen elongofine eft,Ipfius qua tardior fuitdigIito»Vnde conci^f a celeritate 

tigris incipit uocari Jta appellant medii fagiteamanfluit in lacum areihuflam omnia illata po 
dera ruftinenre;& nitrum nebulis exhalantem.Vnum genus ei piTcium eft;& hic aquae ttanlcurrenris 
non mifcetur alneoificur nec e tigri pifces in lacum tranfnatant.Fertur autem 6i curfu & colore difltm j 
lis.Tranfuedufque occurrente tauro monte in fpccu mcrgitur.Subterm lapfus a latere altero eius tm/ 
pi t locus uocatur Eoroanda.Eundem efie manikflum eft quod demerla perfert,AIterum deinde tran/ 
fit lacumrqui tefbidis appdlaturrrurfuCj in cuniculos mergitur:fii:poft.xxv.itiiI»par*arca nympheutn 
.redditur tam uicinum arfaniar.Flucre eum in regionem arheni Claudius C^farauftor eft:ui dC cu in 
tu muere confluantinec tame m ifceanf<Leuior^ arfanias mnatat.iiii.mil,ferme fpatiotMox diuiTus in 
euphiacem mergitutiTigtis aut ex atmenia acceptis fluminibus daris f theni agnice pharione arabas 




SEXTVS 

oreos adiabcnofgf diftermfnas:fli qua diximus mcroporamiam faciens luflratis montibus gordy^acopt 
circa apameam mefenes oppidurarcitra feleucia babyloniam .cxxv.niiltpaf.diuiTus in alucos diuos. AI^ 
iero meridiem ac fcleuciam petit naefcnen profundens*AItero ad fcpren trione fiexus eiufdc gentis tec 
go campos caucas fecat.Vbi remiauere aquae pafi tigris appel latu r.Poftca recipit ex m ed ia choapfe mat-' 
gi ut diximus inter feleucia 8C flefifphontem ueflus in lacus chaldiacos fe fundit:corgi.lxx,miI*p3f.am/ 
plitudine impler.Mox uafto alueo profufus dextra caracis oppid i infertur mari pcrfico decimo ore. In/ 
ter duorum amnium hoftia.xxv^imil.paCruere. Aut utaliitradunrtViumiUurroquiauigabili. Sed logo 
tempore cuphratcmpraiclufcreorchcniSC accolae agros rigantesinccnifi poftngrin defrrturin mari. 
Proxima tfgri regio paropotamia appellatur in ca dn3um eft de mefcne.OppidLi eius dibitach lungun 
Cur chaloniris cum Aefiphonteinon palmetis moiuerum & oleapomif^ aliiTqiarbunis nobilis. Adea 
perucnit ragrus mons ex armenia inter medos ad labcnofgj ucnies fupra paraecaccncm di perfidc*Cha/ 
lonitis abeft a perrtde.ccccIxxx.miLpaf. Tatum a cafpio ma ri aiTy na abefle com pen d lo i tineru m aliqui 
Cradunr.Interhas getes atqi mefenen firraceneeftieadem arbelitis Si pakftinccdidtaiOppidum eius fit/ 
taccgraecorum ab ortueftfii fabata,Ab occafuautcm antiochia inter duo flumina rigiin tornadetu. 

Item apamexcui nomen Antiochus matris fuae imporuir.rigns circufunditur.H^c diuiditur archoo. 
Infra cft fuffaneiin qua uerus regia perla^ fula a Dario Hiftapis filio condira. Abeft a feleucia babyloma 
ccccLmil.paf.Tantundem abe^aranis medorum per montem charbantum in feptentrionali • Tigris 
alueo oppidum cft b3byrh3CC.Abcfla rufis.cxxxv.miltpafdbi mortalium foli aurti in odio contrahunt. 
Id defodiunt ne quocut fit in uru.Surianisadonentem uerfus lunguntur collui latrones SC mizeorum 
xl.populi liberae feritatis.Supra eos parent parthufi mardi 8i Tait^hyi qui praetendutur fupra helimai^' 
darqua perfidi in ora lunximus.Sufj a pcrfico mari abfunr.ccl»milpaf.qua fubiit ad eam daills Alexan 
dripafitigri intusad lacum chaldaicum uocamralphle.unde tufa nauigatioue,lxv.miI,d.p,abfunt Su/ 
fanis ab oriente funt chofiei.Supra chofieos ad feptentnone m ra ofobabatene fub monte cam balidoiq 
eft aucafi ramus.Inde molIilTimo tranfuu in badlros . Sufianen ab elemaide diflerminat am ms euleus 
ortus in medisimcdio^ fpatio cuniculo conditusiac rurfus exortus per mefobatenen lapfus Circuit ar/ 
cem fufarum ac Dianae templum auguflifTimum cum lilis gentibus & ipfe in magna cerimonia fir,Si/ 
quidem reges non ex alio bibunt;6C ob id in longinqua portantiRectpii amnes edippu praeter afylum 
a montibus perlarum uenicnrcra ad unum ex fufianis oppidu m ;iu xta eu m agoga a carace.xVtpaf.Qui 
dam hocinextrcmarufiancponunrfolirudinibusproximum.lnfraeuleum elymascft.inora iundtap/ 
fidiraflurareoroatiadcharaccn.ccxUVI.paf.Oppida ems feleucia Si fofiraceappofita monti cafyro Ora 
quae prreiacet minorem lyrnum uice diximus inacceflam coeno plurimum limi deferentibus brixia 8C 
orta cea amnibus madenre;& ipfa elymaide in tantum u t n ullus ftt nifi circuitu eius a perfide aditusdn 
feflaf a ferpentibus quos flumina deportantipars eius maxime inuia characcnc uocaturab oppidoara/ 
bice claudente regna dequo dicemus expofita prtus.M. Agrippae femcna.Nam^ is mediam ^ parthi/ 
am Si perfidem ab oriente indoiab occidente tigri : a feptentnone tau ro caucaib : a meridie rubro mari 
terminatas patere in longitudinem terdecies.xx.mil .paf.in lan tud ine.d.cccxl,prodidit. Praeterea per fc 
mefopotamiam aboriente rigriiab occafu euphratea feptenrrione taur*:a meridie mari perfico indu/ 
lam longitudineoflingenrorum miJ.pa(ilantudinr,cccIx.Charax oppidum perfici finus intimu aquo 
arabia eu demon cognominataexcurrirrhabitarur in colle manufado inter confluentes dextra tigttnile 
ua culeura.in.milfpaf.laxitate conditum eft.Prim um ab Alexandro magno colonis ex u rbe regia duri/ 
neiquae tum intenti dedudlisimilitumgi inutilibus ibi reliifiis alexandnam appellari iufTeracipagum^ 
pelleneum a patria fua quem proprie macedonu fecerat.Flumina id oppidum expugnauere. Poflea An 
tiochus reftituit quintus regum & fuo nomine appellauit.kerum^ infeftarum Paflioncs Sogdonaci R 
lius rcxfinitimorunj arabum quem tuba fatrapem Antiochi fuifle talfo tradit oppofitis molibus refti/ 
tuitinomcn fuum dedit emunito fitu iuxta in longicudinem.vi.mil.paf, Latitudine paulo minus . Pri/ 
mo fuit a littore fiadiistx.& maritimum etiam in pfanda porticus habet iuba uero prodente.I.mil.pafi 
Nunc abcfieaIittore.c.xx.rail.Legati arabum noftri^ negociatores qui inde uenere affirmant. Necin 
ulla parte plus aut celerius profecere terrae fluminibus inueifts.M3gis id mirum eft cftu longe ultra id 
accedente non rcpercufla.Hoc in loco genitum efle Dionyfium terrarum orbis fitus rccentiffimum au 
ftorem conftatiquem ad commentanda omnia in orientem praimifit Diuus Auguftus ituro in arme/ 
niam ad parthicas arabiraf^ res maiore filio.Non me praeteritrncc fum oblitus fui queg fitus diligen/ 
tifiimum auiftorem uifum nobis in introituhuiusopcris.Inhactamenpartearma romana fcg placet 
nobisdubaqj regem ad eundem ClaudiuCaefaremfcciptisuolu rainibusde cadearabica expeditione. 

Arabia:nomades;nabateiromani:tilos:Si ogyris infula, CA. XXVIllI. 

Rabia gentium nullis poftferenda amplitudine logiflima amonteamanoa regione cilicisc co 
a magenif^ dcfcenditutdiximusmulttsgentibuseorum dedudisilloaTigrahemagnoiIpoii 
te uero ad marenoftrum^liituf^ aigyptiacumutdocuimus.Necnodi in media fyriac adii/ 
banum monte pcnctraribus nubeisqbus iungunt ramifi.Deidc teraneiidelde patami. Ipfa uero penin/ 
fula arabia intra duo maria rubru pficuqt peurres quoda naturat artificio ad fimilitudinc atffi magnitlS 
dine tali maris ena circufufa.ln eade ctia caeli parte nui ia differetia fpaSa c.Hsec quogt in illo fitu . Fodi* 
eius populus. A noftro mari uf$ ad palmirenx folitudines diximus. Reliqua nuc inde peragemus. No 
mades infeftatoref^ chaldeorum fceoitae ut diximus claudut:6£ ipfi uagiifcd a tabernaculis cognomi/ 

8 



LIBER 

nati:qu* ciliciis metantur ubi libait.Deinde nabathet oppidu incolunt petram nomine in coualle pau/ 
lommustii.miltpaCamplitudinfs circundatum montibus inaccelTisamne interfluetCtAbeft a gasa op/ 
pidoiittorisnoftri,d.c.miI.afmupetfico,cxx«.mil.Huccouenitutrun$biuiumeorum;qaif^ria: pal^ 
miram petiererSi eorum qui ab gaza uen erunt. A pecra incoluerunt omani ad characen oppidis quon^ 
dam daris a Semiramide conditis abefamidedC foroaflia.Nunc funt folitudines. Deinde eft oppidum 
quod characenoruin regi paret in paritigris ripa forath nomine . In quo a petra conueniunt characeni» 
1 nde.xft,mfI.p3f.recundo xftu nauiganr.E parthico enim regno nauigantibus uicus.teredon. Infra con 
fluentem euphratis SC tigris leua fluminis chaldei optinentidextra nomades fcenitactQuida 6i alia duo 
oppida longis inreruallis tigris pernauiga tradunt barbathiamimoxthumathatquodabefta petra dece 
die^ nauigationetMoftrinegociaroresdicuntcharacenorum regi parererSiapamca fitam ubi reftagna 
tio euphratis cum tigri confluat. Itam molientes incurrione parthos operibus abieftis inundatione arj 
ccri.Nunc a charace dicemus oram Epiphanio primu exqfitamtlocus ubi euphratis oftium fuit flume 

falfum promontorium chaldoneuoraginifimiliusgmariq)er.i.paf.ore:flumcach3na;dererra.c.mil,p. 

ufgi ad infula icarian,Sinus capeus que accollunt gaulopes & chatcni.Sinus gerraicus. Oppidum gerra. 
v.mii.p3f.3mplitudine turres habet ex falis quadratis moIibus.A Iitrore.l,mil.paf.regioattenx. Exad^ 
uerfo tilos ifula totidem milibus a littorc.PIurima margaritis & celeberrima cum oppido eiufdcm no 
minisiluxrai^ altera in ora promontoria eius.xxii.d«paf.Vltra magnas afpici infulas rndunt ad qs non 
fit perucntum.Huius ambttum.cxii.mil.d.par.a perflde longius abcfleiadiri uno alueo angufto.ln infu 
la afgilia gentes nocheti : zurachi ; borgodi;catarrei;nomades.F!umcn cynos. Vitra naufgationcm in ' 
compertam ab eo latere propter fcopulos tradit mba.Praeterm ifla mentione oppidi omanorum barra 
fa aues S£ tomamemiquod priores celebrem portum carmaniaefeccre.Irem omne Si arhaneiquae nunc 
oppida maxime celebrari a perfico mari noftri negociatoresdicunrafliimfecanisiutiuba tradit mons 
aduflo fimiliStGentes epimaranitat.Mox ichthiophagi.inflila dercrra.Gentes bathymi. Eblirer mores, 
infula omcEmus.Portus machorbe.infulsc ctaxalos.Onchobricegcs cadei.infuli fine nominibus muP 
tse,CeIebres uero ifu ra rhinnea Si proxima in qua fcriptae funt flelac lapidex i itteris incognitis.Goboea 
pormsibrags infulx dcfertae.Gens caludeiidabanegoris rcgio.Mons orfa cum portu.Sinus duatus.in^ 
fulx muIrae.Mons trico riphos.RegiocardaIena,infiil3efoIanid3c:capina:irem ichthiophagorum.Dem 
de glari.Utrus hamacumiubi auri metalIa.Regio canauna.Gcntesapir3mi:garani:infuIa deuuade. Fos 
goralus garpheti.infulaealaea Siamnaraethus.GenscIarc.infutechelonitis : ichthfophagoii ; multhc, 
Eodanda deferta bafag.MuItae fabxorum«Flumina tha manam nu.inftilae doIicar.Fontes daulores do-' 
ra,infula epteros:labanis:coboris:fambracate:Si oppidum eodem nomine incontinenti . A meridie im 
fulae multaermaxima camariiflume myfecrosiportus leupas.Scenitcc fabaci.infulae muIraetEmporium 
eorum acila:ex quo in rdiamnauigatur.Regioamithofcura:damnia.Mizf maiores 6i minoresidrima^ 
tiimace.Horumpromontoriumcotra Carmaniam eft.Diftat.l.mil.p3f.Mira res ibi traditur.NumcmV' 
um ab Antiocho rege mifenaepraepofitumibt uicifle.Eodem dieclafle atflu^ reuerro.iterum equira/ 
tu contra pe rfas dimicantem Si gemina trophea eodem in loco ioui ac Neptuno flatu; fle, infula in alto 
obiacet ogyrisidara Erythra regeibi fepulto.Diflat a continente,cxxv.M.paf. Circuitu.cxii.mil.d.Nec 
minus altera dara in azanio mari diofeuriada diflans a fiagro extimo promonrono«ccIxxx«mtl,par.Re 
liqui in continente a noto etianum autaride m montes odio dierum tranfirus, Gentes larendanficataba 
nitgebanits pluribus oppidisifed maximis nagia Si thonna temploru.Ixv»H;ec efl amplitudinis Tigni'' 
ficatiohocproniontonumia quoad continentem troglodytarum.l.mil.paf.thoannachchitaexhatra: 
motit£;ronabei:antidalei;Iexianx:agrei:cerbani:rabaeiarabum propter thura dariflimi ad utraqt ma/ 
Tia porredlls gentibus.Oppida eorum tn rubro littore marine:marma:coroIia:rabatra:inrus oppida na 
fcustcardauaicarnusiSiquomercesodorumdfferunttomala.Parseorum atramqs quorum caput fo 
botale.lx.mil.rem pia muris fndudens.Rcgia tamen omnium mari iaba, Sinum oprinet.xciiii.mil.paf. 
refertu m infulis odoriferis,Atramitis in mediterraneo iungunf.Minei mare accoluntiSi dam itat.Op/’ 
pidum eiufdera nominis,lis iunguntur cagulatae.Oppidum fibitquod gr^ci apporen uocan t arficoda^ 
mVVadei oppido magno: baraleiilicheni.fygaros infulaiqua canes non intrantiexpofitiqi circa lirrora et 
rando moriutur.Sinus intimusjn quo leanite qui nomen et dedere.RegiaeojiIafana:&in finu leanar: 
uei ut alii elana.Na Si ipfum finu noflri elaniticu fcriprere:alii alaniticu. Artem idorus alaniricu. luba Ia/ 
niticutcircuitus prabix acharace Ixana colligerepdit qdragies odfies.Ixv.paf. luba paulo minus.xl.mil. 
putat.Latifli ma efl a feptentrione inter opptda heroeu Si c&racen » Nunc Si reliqua m editerranea eius 
dicantur, Nabatheis thimaneos iunxerunt uetcresrnuncfunt taueni:fuelleni:rarraccni,arrareni . Opp^ 
dum in quo omnis negociatio conuenit:hcmuarx:anaIitx.Oppida domada:cgrata:mudei. Oppidum 
badanatha:carrei.Oppidu chariati achoali.Oppidu phodaiac minet a rege cretx Minoefut exiflimant> 
originem trahentesiquorura charmeioppidum.xiiu»mil«par.raarriba baramalacuiSi ipfum non fper/ 
nendum, Item carnon rhammei:6i hora origo Rhadamanthus putatur frater Minois.Homcrite maf 
rala,Oppida hamirei;fannei:chantace:badIias:harma.Oppfdugedranire:ampre:iIifanite:bachilirc:fam 
niei;amathei.Cu oppidis nefla Si cennefleri.ZamareDi cum oppidis faiace rcantare:bacarcami,Riphear 
ma oppidum quo uocabulo appellantordeuro.AureiSirhauigyrciSi m3thxi.Helmodenes:cum op/ 
pido ebode. Agatur in montibus oppido.xxv.mif.paf.in quo fons emifchabales : quod fignificateame/ 
locum oppidumtAmyelomei colonia milefiocumiAdlridaoppidum caIingii:quo§i mariba oppidum 



SEXTVS 

l^nfficat dominos onaniam.Oppida pallon murannfmal iuxta flumen per quod cuphraren emerge>' 
repuianr.Gentrsagrei hamraonii.Oppidumachenxtcaurarant :quodngn]ficat dKifTimos armenio* 
CoraniraE:ceram':choani,Fuerunt & graeca oppida larethufa lariflatchalcis deleta uariis bellis * Romana 
arma folas in eam terram adhuc irulit Aelius Gallus ejecqueftri ordine. Nam Caius Caefar Augufti fi/ 
lius profpexit tantum arabianitGallus oppida diruit non nominataabaudoribus qui ante Icnprertlt: 
egran anneftumicfcammiagurumirammacumilabeciamiSi fupradiflam maribam;circuitu,vi.mil.p* 
Irem caripetatquo longifTime proccflit.Caetera explorata rettulit . Nomades ladle & fenna carne uefei* 
Reliques uinum utindos palmis exprimeretOleum leramattNumeroriiTimas elTehomeritas minoxs 
fertiles agros palmetis arbufiisjn pecore diuites cembanos Si areosiarmis praeflare maximechatramo 
titas.Carreis lanflimos Si fertilifllmos agros, Sabaeos, ditilfimosfiluarum fertilitate odonferaiaun me 
tallis agrorum riguis mellis:caeraeq> prouentUtDeindede odoribus fuo dicemus uolumine. Arabes mi 
trari deguntiaut imonfo ctineibarba abraditunpraeterq in fuperiore labro. Aliis Si h«c intonfaim tnJ^ 
diftu ex innumeris populis pars coaequa in commertiis aut latrociniis degititn uniuerfum gentes dmf 
fimxiut apud quas maxime opes ronianorum parthorumg^ fubfiflanr : uendentibus quae e man aut 
filuiscapiam.nihilinuicemredimenttbus.Nuncrdiquaoram arabiaccotrariam perrequemur.Timo/ 
flhenes totum finum quatridui nauigarione in logitudinem taxauitibidui latitudinem* Angulhasdlii* 
milid.paf.Etaionhenes ab oflio.xni.miI.in quaqi partem .Artemidorus arabiae Iatere.xiiu.l*mil. 

SinusmarisrubritroglodyticiSiithiopici* CA, XXIX. 

Roglodyticouero undecies.!xxxiH,mil.d,pa,ptolemaida ula Agrippa, xmi.par.xxxii.fine diP 
C ferentia laterum»PIeriqi latitudinemicccclxiuprodidcrunt faucis qua’ hyberno orienti obuer 

fa.Aiii,iiii,miLaIii.vii.mil.aIu.xn,miI,paf.patere,Sirus autem ira fc habet, A fmu elantico alrer 
finus quem arabes aeant uocantiin quo oroon oppidum efi . Fuit Si cambifo inter nelos Si niarchadas 
deduftis eo aegris cxercitus.Gens tyra»Daneon portus,Ex quo nauigabileni alueum perducere m nilu 
qua parte ad delta diiffum decurm.Ixii.d.p3ftimeruaUo.quod inter ftumen Si rubrum mare ircr eft pri 
mus omnium Sefofiris aegypri rex cogitauit.Mox Darius perfarum • Deinde Ptolomseus fequens qui 
eduxit foflam latitudine pedum,c.altitudine.jxx.in logitudine.xxxvii.d.paf.uf^ ad fontes amaros.VP 
tra deterruit inundanonis metus excelfiore tribus cubitis rubro mari comperto q terra aegypti. Aliqui 
eam non auferunt caufamifed ne fmmillb mari corruperrtur aqua niliiquse fola potus pr*bet.Nihilo/ 
minus iter totum terendo frequantatm a raariaegyptioiquod efi triplex . Vnum a peluf o per harenas 
in quo nifi calami defixi regant uia non reperitunlubinde aura ueftigia operiente. Alterum uero duo/ 
bus mi!.p3l«ultr3 carmm montemiquoda.Ixtmn.par.reditin pelufiacam uiam . Accolunt arabes autei. 
Tertium a gerro quod ad ipfum uocant.Per eofdcm arabes,!x,par.propius afpcrum montibus Si inops 
aquarura.Eae uise omnes arfinoen ducunrconditam fotoris ncie in fmu charandraa Ptolemaeo Phila 
delphoiqui primus troglodyticen excufiit amnem ;qui arfinoen prafluitiptolemeum appellauit.Mox 
oppidum pamum eft aennumipro quo alii philoceram fcribuniiDeide funt aeareiiex troglodytarum 
connubiis arabes fert. infulse fapireneddtalaimox deferta admyos herinoiubi fons tadnosimos eosiin/ 
flila lambe.Portus multi.Berenice oppidum matris Philadelphi nomieiad quod irera copto diximus. 
Arabes autei Si gnebadei troglodyricciquaprifci michocn:alii midoen dixere.Mons pentedadlylos.In/ 
fulse ftenedirae aliquot halonnefes non paucioresicardamin.Topazos qua: gema nomen dedit .Sinus 
infulis refertus cxiisiquae maten uocaturiaquofa quaeeratanosjfmenrcs.Regu ii prscfefti fuere. Intror/ 
fus candenquos opiophagos uocantiferpetibus udcianuetiiNk^ alia regio fertilior earum, luba qui ui 
detu r diligentifli me profecutushxcomifit in hoc tra(5fu(nifi fi exemplarium uitium efi)berenicen al/ 
teramtquaepanchryfos cognominata efi.Tertiam quaepidires infignem loco.Eftenim fita in ceruice 
longe procurrenreiubi fauces rubri maris.iiii*mil,d,partabatabia difianr.Inrulsc ibi cyristopasium fe/ 
xens Si ipfa ultra filuas ubi ptolemais aPhiladelpho condita ad uenatus elephantorum : ob id epiterias 
cognominata iuxta lacum monoIeum.Hsecefi regio fecundo uoluminea nobis figniftcata.In qua.xly* 
diebus ante folfiitium totidem^ pofiea hora.vi*confurauntur umbrae : Si in meridiem reliquis horis 
cadunt.Oeteris diebus in rcprccrionemxum in berenice quam primam pofuimus ipfo die folfiitu.vi* 
hora umbrx in totum abfumanmnnihilqiadnoratur aliud noui.D*cii.mil*p3fiinterualIoa ptolemaf/ 
de res ingentis exenrpiiilocuf^ rubtilitacis immenfie mundo ibi depreheofo cu indubitata ratione um 
brarum.Eratfihencs menfuram terne prodere inde coeperir.Hinc azanium mareipromontorium q j 
aliqui hiTpalum rcripfcre,Lacus mandalum. Infula cafirtsiSi in alto multae : in quibus tefludo plurima* 
Oppidum fuchse.lnfu]adaphnidis.Oppidumaduliron*Aegyptiorum hoeferuia dominis profugi c5 
didere.Maximum hic emporium troglodytarum etiam aethiopum^Abefta ptoIcmaide*v,dicrum na 
uiganone.Deferunt plurimum ebur.Rhinocerorum cornua.Hippopotamorum coriaiceltiumiteftu 
dinum iphingiaimancipia.Supra aethiopes arroteras infula: quaealxan uocantur.ltem bacchias;& an/ 
tibachias.Si ftratioten.Hinc in ora xthiopiae fmus incognitusiquod admiremur cum ulteriora mcrca 
tores ferutemur * Promontorium in quo eft Fons cutius expetitus nauigannbus . Vitra Ifidis portus.x. 
dierum remigio ab oppido adui irarum dillans.In eum troglodytis myrrha confertur,Infulsantepor 
cum duae pfeudopyfeeuocanturiinteriotes totidem pylse.ln altera flella: lapidesc litteris incognitis, VI 
cra finus abalicefilnfula diodoriiS£ aliae defertaetOppidum gazaipromontorinra 8C. porrus mofTillcus: 
quo cynnamomum deuehicur.Hucuf^ SerqUtu exercitum duxit* Aliqui unum aethiopiae oppidum 

S ii 



LIBER 

ultra ponunt in littore baragaza. A mofdite promontorio atlanticum mare incipere uult lubarprceter 
mauritanias fuas:gadis ufgi iiauigandum choro.Cuius tota fentcntia hoc in loco fubrrahenda non dl». 
A promontorio indorum quod uocarur Icpte aera ab aliis drepanum proponit retSo curfu pter exulla 
6CmaIacho infulam. xv.mil.pafteflcjlnde ad locutn quem uocatfceneos.ccxxv.mil, Inde ad infula fada^ 
num.cl.miI.paf.Sic fieri ad apertum marcm.xyiii.lxxxv.miI.paf,ReIiqui oes propter folis ardore naui-^ 
care pofie non putauerunt.Quin 6£ commertia ipfa infcftat ex infulis arabes afeitae appellari : quorum 
bubulos utres binos fternentes ponte pyraticam exercent fagittis uenenatis. Gentes troglody rarum ia 
ba tradit therothoas auenamdiftos mirce uelocitaris ficut ichthiophagos natares ceu maris aialia,Bat 
genos: 2 ageras;chaIybas:faxinas:lyrecas:darcmas : domazenes. Quin accolas nili a lycne non aethio^ 
pum populosifedarabum dledidt ufop meroen, Solis quo^ oppidum qdnon procul mephi in cegy/' 
pri fim diximus arabas conditores haberc.Sunt 6d qui ulreriore ripam aethiopiae auferant adncftantgj 
afric^. Ripas autem incolere propter aqua.Nosrelidtocui^ arbitrio intelligcndf oppida quotradunf 
ordine utringt ponemus, A fyene 6i prius arabiae latere gens caraduppi.Deide fycnitae . Oppida tacom^' 
pron;qudquida3ppelIauerutchathicen:aram3n:refamon:fandura:naraudum:anaundoma:cumar3:be^ 
ta;S£ bochiana:Ieuphitorga:tantarene:meechindita:noa:gophoa:gyftatc: megeda:lea;rhennia:nupfi3: 
direa:patag3:bagada:dumana:rhadata:in quo felis aurea^ deo colebatur.Boron in mediterianeo mal 
loiproximum meroe,Sic prodidit Bion.iuba alirer.Oppidum limum in monte megaticos inter tegy/ , 
ptu 3; aethiopiarquodarabes myrfon uocaucre,Deinderaetacompfon:araniu;fefanium:pidne:mamu/' 
daicorambin.Iuxta eam bituminis fontemihamodataiprofdaiparetaimamaiteflataigallasrzotonigau^ 
comene:meupidi:botas:endonda:cametas, Nomadas in tabernaculis uiuentes cy flaeipcmani : gadaga/ t 
I en!;paloi:prirai:nuprii:defelem:patini:grambreues:m3garne:fcg3fmaIa:crada:cicna:cadeumna;thcna: 
batha:aIana:m3cua;fcamos:gora.in infula ab iis ab Alexandro caHim:feren;malIos:agocen.Exafnc^ Ia : 
tere tradita funt eodem nomine racompfos akeratfiue pars prioris raogora:fea;edofa : pelcnariaiepyo'' 
dis:magufa:bauma:lanitima:fpytimma;lydopta:genfo3;pindicirora:cugoarorrima:fuara:mauma:rhu 
ma;urbuma:mulona;quod oppidum graeci hypatiton uocarunt. Pagoargasizamnes : unde elephanti 
incipiant.MambIia:berrcfa:cetuma,Fuit quondam & epis oppidum contra meroen anteg B ion icribe 
rctdeletum.Haecfuntproditaur^meroentcxquibushoctempore nullum prope utrogi iarereextar. i 
C3eter^foIitudines,Nuperrenunciauere principiNeronf miffiabeomilires praetoriani cum tribuno . 
ad explorandum inter reliqua bella aethiopicum cogitami.Intrauerc aute Si eo arma romana Diui Au 
gufti Temporibus duce.P,Petronio 8C ipfo equeftris ordinis praefecto, Aegyptus oppida eoru expugna^ 
uit quae fola inuenerat quo dicemus ordine.pfekhimprim in : boccimfuru minicam bu fin rattenanifiadi-' 
finiubi nilus praecipitans fe fragore auditum accolis aufert.Diripit & nepata. Longiflimi autem a fyene 
progrefnis.d,ccclxx,mil.paf,Nec rame arma romana folitudincm ibi fecerur. Aegyptiorum bellis attri 
ta ett aerhiopia uiciffim imperitando feruiendocp clara & potens etiam ufj ad troiana bella Menone re 
gnante.Etlyrfeimpetitauecam noftro^lirtore serate regis Cephei patet Andromadae fabulis. Simili 
modo Si de menfura eius uariaprodidere.Primus Dalion ultra meroen longe fubueflustMox Aiifto'' 
crcon:8i BioniSd BariIis.Simoides mtor etiam qoinquenio in meroe moratus cum de aerhiopia fcribc'' 
xer.Nam Si Thimofthenes claffium Philadelphi pn^feSlus fine raefura dierum.Ix,a fyene meroen iter,, 
prodidit,Erarofthenes.d.c.mil,xxv.Artcmidorus,d.c,mil.Sebofusabiegypriextremis fcxdecies.Ixxv. 
mil.paf.proximedidli.Ixv.Verum omnis haec finita nuper difputatio efyquonia a fyene, d.cccclxii.mil. 
Neronis exploratores renunciauere his modis, A fyene hieranificamenbn.li ni,rail,paf.lnde tania.lxxv. 
mil.paf.regioneenominiton.Aetiopum primi.cxx,mil.Acinam.ixiiii,miI.Pitara.xxv. Tergedu.cvi.M, 
infula gagauden effe in medio eo traclu.lnde primum uifas aues pfitacosiSi alteram quae uocatur a rtk 
guIa:animaI:fpingion:a tergedo cynocephalos.Inde nabatha,lxxx.mi), Oppidum id paruum inter prae 
didlalblumtAbeoadinfulam meroen, ccdx.mil.Haerbas circa meroen demum uiridioresfiluarum^ 
aliquid apparuifle rhynoccrotum elephantorum^ ucffigia.Ipfum oppidum meroen ab introitu infu/'r 
lae abefle.lxx.mil.paf, luxra^ alia ffula trad:u dextro fubeunbus aluco quae portu facere r. Aedificia oppi 
di pauca.Regnarefoemina Ondace:quod multis ia annis nomen ad reginas trafiit, Delubru Hamonis 
<ft ibi religiofum :Sc toto tradlu facella, Getepe cum potirenf reru aethiopesiinfula ea magnje claritatis 
fuir.Tradiit armatop£.cd*raiI.dare foIira:artificu.iiii,mil.alere, Reges aethiopu.xIy.SC hodie traduntur. 
Multiformes SC mira; hominii effigies* CA» XXX. 

Nfuerfaucrogensetheriaappeilatacffideindeatlatiaimoxa Vulcani filio Aethiope Kthiopia,, 
u Animalium hoium^ effigies monftnferas circa excrem itares eius gigniminime niiru artifi'' 

cf ad formanda corpora effigiefq! edendas mobilitate ignea,Ferunt certe ab orientis parte imi 
tna getes elle fine naribusiaequali rotius corporis planitie, Alias f iipcriore labro orbasialias fine linguis* 
Pars etiam ore concreto : & naribuscarens uno tantum foramine fpirat : potum^ calamis auena! tra/ 
hit Si grana eiufdem auenac fpotepuenietis ad uefcedu.Quibufda^ ferm one nutus motufg? mebrope 
ce,Quibufda antePtolemaeu laturu regeaegypti ignotus fuit ufus ignium, Quidam 6i pygmeop; gen/ 
tem prodiderunt ante paludesiexqbus nilus oriremr.In ora enim ubi defiimus continui montes arde*' 
tibus fimiles rubenr.Troglodytis & rubro maria meroe tradus omnis quifupponitura napata tridui 
itinere ad rubrum littus aqua pluuia ad ufum compluribus locis feruatunfertil iflima regione qu^ im 
terefi auri. VIteriora atabuli xthiopum gens tcnctiDeinde contra meroen megabariiiquos aliqui adia 



SEXTVS 

baras nommaoereioppfdam habent Apol!mis.Pars eorum nomades quae elephantis ucfcif . Etexad^ 
uei fo in africae parre macrobii.Rurfus a megabariis mcnones:6i dandli:dierugi,xx.interual!o cntenH. 
Vitra eos dochi.Deinde gym nites femp nudi.Moxander£e:mathitoe:mefagebes : hiporeaeatri coloris 
tota corpora rubrica iliinur, Ar ex africae parte mediinni,Deinde nomades cynocephalorum ladtc uiuc 
tesiolabiiforbotteiqui oiSonu cubito^ cfledicunf. Ariftocrcon Iibyse latere a mcroe oppidu tolen die/ 
rum quingp itinere tradit.inde dIe 5 ^.xli*cfar ^gyptio^ oppidumiquo piam metichu fugerent m eo jp/ 
dunf annistCcc.habirailetCocra in arabico latere diaron oppidum eHe eo^. Bion aut fapen uocat quod 
illecraridC ipfo noie aduenas ait fignificari.Caput eo^ in infula fembobitin:6d terjiu in arabia fai . Inter 
montes autem 6i nilum fy mbarn funt phaliges.in ipiis uero montibus afchte multis nationibus . Ab/ 
efle a mari dicuntur dierum quin^ itinere.Viuuntelephantojic uenatu.infula in tllofambritap; regio/ 
ni paret*Ab ea nubei ^thiopes dieg; oflo irmere.Oppidum eo^ nilo impolitum tcnupfi fambrirapu J 
quos quadrupedes oes fine auribus etia elephanti. At ex africte parte ptoembari tonephoae : qui canem 
pro rege habent motu eius ipena augurares. Arui bi oppido longe a nilo fito • Pofiea achifariniphaliges 
roarigcrn cafamarri.Bion 6i alia oppida in infulis tradit, A fembobiti meroe uerfus dierum toto itine/ 
rc.xx.Proxime infulte oppidum ^ebarrita 9 ^ fubregia.Et aliud afara. Alterius oppidum dandem. Terti/ 
am medoen uocant in qua oppidum afel.Quaria eode quo oppidum noie garodeniinde paropas oppl 
dum,Nauosmodudx:mad3rini:recaduni;coiIigati:fecada£:naucflabi:cumi:agrofpi:tegyprani;candro 
gari arabum fummorum.Regio fupra firbitum ubi definunr motes traditura quibufda habere mari' 
ti mos sthiopas n ificaftes; nifitasiqd fignificat ternti 8C quaternu ociUojc uirosmon quia fic finfed quia 
fagitris prtecipua conremplatioe utuntur. Ab ea uero parre nili quae fupra fyrres maiores occcanii^ me 
ridianum protenditur dalion uocatos efle didrpluuiatantu aqua utentes ci(oros:logoporos,AbeDca!i 
cibus dierum.v.itinerc uribaIcosnTudos:perufios:uaIios;cifpios,Re!iqua deferta.Deinde fabulofa ad oc 
cidetem uerfus nigroaetquorum rex unum oculu habeat in fronte. Agriophagi pantheraru 8C leonum 
carnibus maxime uiucntes:pamphagi oia madentes. Antropophagi humana carne uercetes»CynamoI 
gi caninis capitibus, Arthabathirac quadrupedum ferarum modo u3gi.Deinde hefpenae ftjerorgi quos 
in mauritamae confinio dixtmus.Pars quaedam aethiopum locufiis tantu uiuit fumo 6i lale duratis in 
annua alimenta in quadragefimu uit* annum non excedunt» Aethiopum terram uniuerfam cu mari 
rubro parere in longitudine femcl Si uities.lxx,mil,paf,ln latitudine cum fuperioreaegypto duodecies. 
xcvii.M. Agrippa exiRimauir,Quida longitudinem ita diuiferunr.A meroe firbitum,xv.dietu nauiga/ 
tione.Ab ca.xii.ad da bellos. Ab iis ad occeanum aethiopicum.vi.dieru iterdn rotu enim ab occeano ad 
mcrocn»d,cc,mil,xxv.miI.par,efle inter auftores fere coueniulnde iyene quantu diximus.Sita eft acthio 
pia ab oriente hyberno ad occidentem hybernu.Meridiano cardine filuae hebeno maxime uirenr,mc/ 
ridiana eius parte imminens mari mons excelfus aeternis ardet ignibus aconocauma didus a quo naai/ 
gario quatridui ad promontoria quod hefpenonceras uocatur cofineafrica: iuxra rethiopas & hefperi/ 
os.Quida & in eo tradiu modicos colles amoena opacitate ueftitos cegy panum facyrorumm^dunt- 

Infulaeacthiopici maris. CA, XXXI. 

Nfulas toro eo mari Si Euphorus complures efle tradit 6i Eudoxus Si Thimofihenes, Qitac 
j chus uero Alexandro regi renuntiaram adeo diuitemiur equos incolae talentis auri permuta/ 

renr. Altera ubi facermonsopacusfdua repertus eflet diftiliatibus arboribusodoremiraefua 
uitatis Contra finum perficu cernen nominat infula aduerfa :erhiopii:cuius nc^ magnitudo ne^ Iter 
uallu a continete confiat, Aethiopias tarum populos habere tradif . Euphorus auflor efi a rubro mari 
nauigaures in eam non pofle propter ardores ultra quafda collinas (ita appcllantur}paruae infulae proue 
hi,Polybius in extrema mauritania corra monte atlantem a terra ftadia,viii»abefle prodidit cernen, Nc 
pos Cor,ex aduerfo maxime Carthaginis a conrinete.paf,mil,n6 ampliore circuitum.ii,miI,Traditur 8C 
alia infula contra monte adantc:d£ ipla atlantis appellata, Abea quin^ dierum nauigatione folitudines 
ad rethiopas herperios:6i promontorium quod uocamus hefperioncerastlnde primu ci rcuagete fe ter/ 
rarum fronte m occafum ac mare atlanticu.Cotra hocquo^ promontorium gorgones ifulae narranf. 
Gorgonu quonda domus bidui nauigatione difiantes a continente ut tradit Xenophon LapIacenus,Pe 
netrauitin eas Hanopoeno^ imperator prodidit^ hirta foeminapi corpora uiros pernicitate euafiflc, 
Duaruq; gorgonu cures argumenti Si miraculi gratia in lunonis teplo pofuirfpedlatas uf^ ad carthagj 
nem capta. Vitra has etianu duse hefperides infulae narranf.Adeo^ omnia circa hsec icerta funtiut Sta/ 
tius Sebofus a gorgonu infulis pracnauigatioe atlantis dieru,xl.ad uefperidu infulas curfum prodiderit; 
ab iisad hefpenonceras unius,Nec mauiitamae infularu certior fama efi.Paucas mocofiat elTe ex aducc 
foautologum a luba repettasiin quibus getulicam purpuram unguere inftituerat. 

De fortunans infulis, CA, XXXII* 

Vnt qui ultra eas fortunatas putant efle quafda Si aliasiquape numero ide Sebofus etiam fpa/ 
( tia complexus iunoniamabefleag3dibus.d.cc].mil,par,rradit, Abea tantundemad occafum 
uerfus pluuialiam capranam^iin pluuialianoeffeaquanificxhymbribus.Abiis.cd.rail.par» 
Fortunatas contra leua mautitanis,viii,mif.paf,Ora folis uocari in conuaile a conuexirate Si planariam 
a fpecie conualIis;circuicu.ccc.mil,paf. Arbop^ ibi proceritatem ad centum quadragintaquattuor pedes 
adoIefcere,iuba de fortunatis ita inquifiuitiut fub meridie pofitas efle prope occalum a purputariisA 
o;xxr«miItpariic ut.cd.(upra occafum naui2etar«Deindep.ccdxxy,inil,pajr,ottus petafiPrimam uoca/ 

g ili 



UBER 

fi ombrion nullis adificioru ueRigiisjhabere in montibus ftagnuiarbores fimiles ferulae:ex gbus aqua 
exprimatur ex nigris attiaratex candidioribus pomi iucunda, Altera infula iunonia appellari, in ea xdu 
culam efle ratum lapide extrudtam, Ab ea in uicino eodem noieminore.Deindecapraria lacertis gran^ 
dibus refcrtam,in confpedlu ea^ efle niguaria:quae hoc nome accepit a perpetua niue nebuIofam*Pro/ 
ximam ei canaria uocari a multitudinecanum ingentis magnitudinistEx qbuspdudli funta iuba duo; 
qui apparent ibi uelligia atdificiopi.Cum autem copia oes pomojw 6i auium omnis generis abundent: 
hanc 5i palmeris carioras feretibus ac nuce pinea abundare, Efle copiam quo® mellis.Papyrum quo^ 
6£ niuros in amnibus gigni.infeftari eas beluis quae expellantur alHdue putrelcentibus.At abunde orbe 
terrarum extra intra indicato colleda in ardum menfura aequior uidetur. 

Terrs per menfuras com putatae digeftio. C A, XXXIII. 

Olybius a gaditano freto longitudine diredo curfu ad os maeotis,xxxiiii.xxxvii,mil,d,paf,p'' 
p didit. Ab eodem initioad oriente redocurfu fteilia duodeaes.lx.milid.paf, Crera.ccclxxv',paf. 

Rhodum,dxxxvi.d,paf. Chelidonias tantudem,Cypru,cccxxv.parindefyriae feleuciam pieri 
am,cxv,paf.Qu^ computatio rfFicit uicies ter»xl.mil.paflus, Agrippa hoc idem interuallum a freto ga 
ditano ad finum perficum p logitudinem direda.xxxim.xI,mi].paf,t3X3t,inquohaud fcioan fit error 
numeritquoniam idem a ficulo freto alexandriam curfus,xii,i.M.paf.tradidit;Vniuetrus autem circum 
tus per finus didos ab eodem exordio colligit intra macotin l3cum,civi.M,par, Artemidorus adiicit.d. 
cdvi.mil, Idem cum m3eocide,dxxni.xc.pafieiIetradit,Ha:ceft menTurainermiu SC pacata audacia for^ 
tunam prouocantium hominum. N une ipfaram partium magnitudo com paratur utcu^ difficultate 
afferet audorum diuerfitas,Aptifl1me tamen fpedabitur ad longitudinem latimdine addita . Eft ergo 
ad hoc pr^feriptum europae magnitudo,Ixxxi.xivm,mil,p3f.AfncK ut medi.3 cx omni uarietate,pden/ 
tium fummatur computatio.Efficit Iongitudo.xxxvn.xlviii,miI,Laritudo qua colitur nulq.ccI.M.paf. 
cxcedit.Sed quoniam a cyrenaica eius parcc,d.ccccx,mil,paf.eam fecit Agrippa,Deferra eius ad garama 
tasufgiquanofcebanturcompledensuniuerfam menfuram quaeucnirin com putationem. xlvi.viii* 
mil.pafiefficit Afiae longitudo in confelTo cft.Ixm,mi!,paf,Latitudo fa ne computetur ab sethiopico ma 
rialexandriam iuxtanilum fitamiutper meroen 3C fyenen menfura currat,xviti,)xxv*mil.paf. Apparet 
ergo europam paulominus dimidia afiar parte maiorem elfe q afiam.Eandem altero tanto 8C fexta par 
teafricae ampliorem g africam.Quod fi mifceatur omnes fummar liquido parebit europam totius ter 
rac tertiam eife partem 6i odauam pau Io amplius, A fiam uero quartam &quartadecimam, Africa auc 
quintam &infu per fexagefimam. His addemus etianum unam gr^cs inuenfionis fententiam uelex^ 
quifitiiTimaefubrilifaris ut nihil defit in fpedando terrarum fitu:indic3t/% regioibus nofcarun&T quae 
cui^ earum focietas fit fiue cognitio dierum ac nodiumiquibufgp iter fe pares umbra: & ^qua mundi 
coniiexitas.Ergo reddetur hoc etiam :terra^ uniuerfa in membra cadi digeretur . Plura funtautc hsc 
fegmenra mundiiqua: notlri circulos appdlauereigrxci pararellos, 

Digeftio terrarum in pararellos 3C umbras pares. C A. XXXllII* 

Rincipiam habet indiae pars uerfa ad auftcum.Patet uf^ arabiam 3C rubri maris accolas, Co^ 
P rinenturgedrofnperfxicarmaniielimadiparthienatiariaifufianeimeropotamiateleucia cogno 
m inara.Babylonia arabia ad petras ufg,Sy ria cdeipelufium aegypti.Inferior^ ora qua: uoca^ 
tur alexandriaeafricae maritima.Cyrenaica oppida omnia, Taprus:hadrumcntu;dupca:carthagq,Vrica 
u.tra 9 hippo,Numidia mauritaniautragnarlanticum marexolumna: Herculis.ln hoc erdi ctrcoplexu 
aquinodii die media umbilicus quem cognomen uocantifeptem pedes longusiumbram non ampli/ 
us quattuor pedes longam reddit, Nodis uero diei$ longiill ma fpatia horas.xiiii.xquinodiales habet 
breuilfima e contrario dccem«Sequens circulus incipitab india uergentead occafumtuadtt per medios 
parthos:perfepoIin:citima;perndis:arabiam;citeriorem iudreamilibani motis accolas. Ampleditur ba 
byionen:ydumxam:famariam;hierofolyma;al£aIonem ; ioppamic^rareamiphoenice : ptolemaidem. 
fydonem:tyru:beritu:botrin;tripolin:byblum:anthiochia:Iaodicea;feleuciam:ciIiciEEmaritima:cypru: 
auftrinamicretamdilybeu in ITciliaifepcentrionalia afncx numidise,VinbiIicus egnodio,xxxv,pedtl 
umbram, xxiiii,pedes longam facit.Diesautem nox^ maxima quattuordecim horarum xquinodia/ 
lium eft accedente iis quinta parte unius hor$,Tertius circulus ab indis imauo^ximis orif .Tendit per 
cafpias portas mediae^ximas cataonilicappadociaitauruiamanurilTumicilicias portas : folositharfum: 
cypru;pifidia:pamphyiia:lyden:Iycaomara:Iyciam;patharam:xanthu:caunu: rnoduicoumihalycarna/ 
fumignidumtdoriadumtdelumicycladas medias icithiumimaleamargosdacomaielimoIympiaimelTe/ 
ni3m:peIoponneft:lyr3curas:catinairiciIiamediam:faidiniaeauftrina:carteja:gades,Gnomoniscentuni 
unci£ umbrarum.Ixxvii.uncia^ faciunc.Longiftimus dies eftxquinodialtu hora^,xiiiut 9 dimidiae 
cum.xxx,parte unius horae,Quarto fubiacent circulo.quae fune ab altero latere imaui, Oppadociae au/ 
ftrina gaIaria:rnyfia;fardis:fmyrna;fipyIus:tmolusmons;lydia:caria:lonia:traIis:coIophon:ephefus:mi 
letos:famos:chioslicanummare:cydadesfeptentrionales:athen3e:megara:corinrhus:ficyon:achaia:pa/ 
tare:ifthmus:epirus;feprentrionalia ficilia::narbonenfis gallis exortiuaihifpania: maritima a carthagi/ 
ne noua 6£ inde ad occafum»Gnomoni.xxi,pedum refpondent umbrac.xvii,pedum, Longiflimus dies 
habet aequinoftiales horas quattuordecim & duas tertias unius horae» Quinto continentur fegmento 
ab introitu cafpii maris bacftria:hyberia:armenia:myfia : phrygia:hellefpontus;troas ; tenedus:abidos: 
fcepfisiiliumiida mons;ccicum:laplacum:ljpope:anufum;heradea in ^nto:paphlagotiia;lemnus:im 



SEXTVS 

bh3s:thaflus:carandrfa:theflaIia:maadoma:l3ri&:amph]polis;thefianonia:peIIa:ederus:beofM:phaf/ 
fatia : cari(tu:euboea:boeotum ;chalcis delphi:acarnama:actholia:apollon]a:brundufium:raretum:thu/ 
rM:locri:regium:Iucani;neapoIfs:puteoIi:rhurcunimarc:corrica:baleares:hifpaniamedia.Gnomonifc>' 
btcm pedes umbris ftx.Magnitudo diei fumma horarum xquinoiftialiutn quindecim. ScAta compre 
henfio qua continentor urbis roma ampicdtif cafpias gcnresrcaucafumifcprentrionalia armcni^eiapol'' 
Ioniam fupra rhyndacum:nicomediam;niceam chalcedonemibizantium :Iyfimachiam:cheronerum: 
melanem finum:abder3m:famothracfam:maroneam:oenum:befficam;thraciam : maedicam ipaconF 
am:ilIyrio£;dyrcachium:canufium:apuliae cAtim a ; Campaniam :& erhrunam ; PifasiLunamiLuccam: 
GenuamdiguriamiannpohmmaHaltaminarbonemiFarraconemihirpaniamrarraconenfem mediam: 
& inde per lufiraniam.Gnomoni pedes nouem umbrae ofto.Longifliima diei fpatia horarum arquino/ 
^ialium.xv.addita nona parte unius horaeiaut ut Nigidio placuit quinta . Septima diuifio ab altera 
fpii maris hora incipittCadit^ fupra callatin:borphorum:boryfthenen:ft6mos;thraci^ auerfairribal-' 
losiillyrici reliquaiadriaticum marc:aquileiam:altinum:uenetiam;uincentiam : patauiumiVeronam: 
Gremonam:raucnnam:anconam:picenum:marios:peIignos:fabinos:umbram:an'minum:bononi'' 
am:pl3centiam:MedioIanum:omnia^abapenino.Tranr$alpesgalIiam;aquitaniamuiennam;pirene 
um:ceitiberiam,VmbiIico,xXAV,pedum umbrae.xxAvi . Vt rame in partem uenctix exequetur umbra 
gnomoni* Ampliflima dies horarum sequinodtialium.xv.d^ quintarum partium horarum trium* Ha 
Aenus antiquorum exaAa celebrauimus .Sequentium diligenrillimi quod fupereft terraru tribus aH!/ 
gnauere fegmAis.A tanai per maeotin lacum 6f farmatas ufqi boryfthencniat^ ita per dacos parteragi 
germaniae galltas occeani littora am plexiiquod eflet horarutxvi. Alte^ per Hyperboreos 8C britania ho 
rarum •xni.Poftremo fcythicum a rhipheis iugis in thilemiin quo dies CDnrinuarctur(urdiximus)no^ 
Gcfc^ per uices.iidem 8C ante principia quae fecimus pofuerc circulos duos .Primum per infulam mero 
en BC Ptolemaidem in rubro mari ad elephantorum uenatus conditam ubi longinimus dtes.xiuhora/ 
rum eflet dimidia hora ampIior.Secudum per lyenem aegypti euntem : qui elTet horarum«Aiii.ldeni9 
fingulis dimidia horarum fpatia uf^ ultimum adieceie circuIis.Et ha Aenus de terris. 

CAU PLYNIl SECVNDI NATVRAUS HISTORIAE UBER,VII*PROHOEMIVM. 

DeAnimalibuSi 

VNDVS ET IN EO TERRAE GENTES MARIA :INSVLAE: 
Infignes urbes adhuc modii fe habenr*Animantiu ineodem natura nuP 
lius^pe parris coremplatione minor eft.Siquide cum oia e xequi hnraa/ 
nus nequearanimus.Principiu iure tribuetur honuniteuius caufamdeC 
cun Aa alia genuifle naruraimagna & fa:ua m ercede contra tanta fua nu/ 
meraiut non Iit fatis aeflimare parens melior homini an triftior nouerca 
fuerit. Ante oia unum animantiu cunAorum aliena alienis uelat opibus: 
caeteris uarie tegumenta tribuir:teflas;cortices:coria : fpinas:uilIos:fetas: 
piIos:pluma : pennas:fquamas:uelIera.Truncos etia arborei^ cortice in^ 
tcrdii geminoafrigoribusfiicaloretutataeft.Hoicm ratum nuduKin 
nuda humo natali die abiicit ad uagitus flatim & ploratum : nulliii^ tot 
afalium aliud ad Iachymas;& has^tinus uitat prinripio. At hcrcule rifus 

praecoxilliSicelerrimus antcquadragerimudicnullidaf. Abhocluris 

rudimento qd ne feras quide inter nos genitas uinculaexcipiut;& oium membrosi nexus at^ tnfbelici 
ter natum iacet manibus pcdibufij deuinAis flens, Aial caereris imperatu^:6d a Tuppliciis uira aufpicaf: 
una tantu ob culpa <^uia natii cfl:,Heu demeria ab iis initiis exiflimatiu ad fuperbia fe genitos,Prima ro 
boris fpes primu^ teporis munus qdrupedi fimile facit* Quado hoi inceflusfquando uoxJ'quado fir/ 
mu cibis osfquadiu palpitans uertex.Summac inter cuAaaialia ibecillitatis indiciu*Iam morbi tot at« 
medicinae tot cotta mala cxcogitataeifii h* quo^ fubindenouiratibus uiAaeicstera fenrire natura fuS 
Alia pnicitate ufnrpareialia perpetes uolatusraiia uiresialia narr*HoIem feire nihil finedoArinaino fa*' 
« no ingredimon uefciibreuiter® n6 aliud naturae Iponteq flere*Itam multi extitere qui no nafei opti^ 
mu cenlereniraut q oci flime abdien* Vni aianrium luAus ell datus, vni luxuriaiK qdem inhumerabi^ 
libus modisiac per fingula membra uni ambitio.Vni auariria.Vni imm efa uiuendi cupido, Vni fiipIM 
tio*Vni fepultura: curaiatqi etia poft fedefururo.NulIiuita fragilior. Nulli rerum omm libido maior« 
Nulli pauor coforior^Nulii rabies acrior.Deni^ caetera aianria in fuo genere probe degunt. Congrega 
rii uideraus 3C flare cotra ditlTmilia.Lconu feritas inter fe no dtmicatiSerpentu morfus no perit ferpea^ 
les.Ne maris qde beluae ac pifces nifi in diuerfa genera faeuiunt. At hercule no homini plurim a ex hofe 
funtmala* ^ Gentinm mirabiles figurae. CA* I. 

T de uniuerfitate quide generis humani magna ex paitein relatione gentiu diximus. Nem.n. 
e ritus morcfgt nunc traAamus,lnnumeri funt totide pene quot funt hoium coetus.Quaeda ta 

men no omittenda ducoimaximem logiusa maridegenttu.In qbuspdigiofaaliq & incredibi 
liamulcis uifum iri haud dubico.Q.uis,ntaemiopas anteqceinetet aediditfaut cui non miraculo cfteii 

g il ii 










( i. 



'V^ 









iif ji>t ii'^ 



}/>rya Je ^• 3 1 jf** ■ 



UBER 

primu in notfcia lienir^Qua multa fiefi no poffe prtulq fint fafla iudfcantur.Naturae uero rerii iiis at^ 
maieflas in oibus mometis fide carcrifi qs mo partes eius ac no tora coplc^taf aio.Ne pauones aut rtgri/' 
um pantherarum maculas 6; cora ialiu pidturas conaemoreipamu didlu;fed imenfum acftimationcitoC 
gentiu fermonesicoc lingu3c;rata loqu&ii uaricrasrur externus alieno pene no fit hois uiceja in facie uul 
tum fmux.auc paulo plura mebra nullas duas in tot milibus hofutn indifereras effigies exifte 

re.Quodars nulla in paucis numerop[letaffc'ftando.Nec tameego in plerirgj eo^obftringa fide mea: 
potiufm ad auctores rclegaboiqui de dubiis rogenf oibus,Mo ne fu faftidio graccos feg rato maiore co'' 
rudiligetiaudcLirauetufiiore. DefcythisSdaliapcdiuerfitategentiumt CA. II. 

Sfercythatum genera quidem plura : qute corporibus humanis uefccreturindicauimus.ld 
e ipfum incredibile fortalTe nt cogitemus in medio orbe terrarum ac Sicilia dC Italia fui fle gen^ 

tes huius monftri cyclopas Si ieftrigonasrSi nuperrime trafalpes hoiera imolari getium caru 
moreroIftumtquodpauIoa nildendoabcft.SedSiiuxtaeosquifuntadfepretrione ueifi haud procul 
ab ipfo aquilonis exortu fpecum eius diftoique locum gefglitron appcllant^dunturarimarpnquos di-^ 
ximusuno oculo in fronte media ifignes:quibus afliduc bellum eile circa metalla eri ^jphis ferarum 
uolucri genere, quale uulgo traditunerueme ex cuniculis aurum mira cupiditate & feris cuftodienbus 
Si arimafpis rapientibusimulti fed maxime illuflres^Herodotus Si Arilteas Proconefius rcributdupcr 
alios aCit antropophagos fcyrhas in quadam coualie magna timaui montis regio efliquis: uocatur aba' 
rimomin qua filucllres uiuunt hoiesaduerfis pofterura plantis exmix neloci tatis rpalTim cu feris uaga 
tes. Hos in alio no fpirarecatloudeo^ ad finitimos reges non pertrahi» Ne^ ad alexadrum magnu pet 
tractos Beton itinerum eius meforprodidit.Pnofesantropophagos quos ad reptetrione efle diximus» 
Xjdi^m itinere fupra boryfthenem amnem oflTibus humano^ capitii bibere,Cutibur^ cu capillo p/ 
fcStBelibus ante pedtora uri^figonus Niceenlistfdem inalbania gigni quofdam glauca oculorum acie 
pueritia ftatim canosrqui nodtu pluf^ interdiuccrnat.ldem rtineredierum,x.fupra boTytthenem fau^' 
romatas tertio die cibum capere lemper.Crates Pergamenus in hellefporu circa parium genus homi^ 
num fuifletradiriquos ophiogenes uocatiferpenmm idtus coradtu leuarefolitosiSi manu impofirauc'*- 
nena extrahere corpori, Varro etiam nunc efle paucos ibi rquorum faliuarcontra idtus ferpcnmm me/* 
deanruc Similis 8C in africa,gens ply Horum fuit,ur Agatharchides IcribiXa Pfyllo rege didta cuius fcpul 
chrum in parte Tyrtiii maiopi elt,Hopi corpori ingeniru fuit uirus exitiale ferpctibusiex cuius odore fo 
pirenceas.hios uero liberos genitos protinus obiiciendi ikuiffimis carum, Eoqt generepudiemam co^ 
lugum experiendi non profugientibus adulterino fanguine natos ferpentibus » Hteegens ipfa quidem 
prope interemptionefublata efta nafamonibusiqui nunc renent has fedes. Genus tame hominum ex 
iis qui profugeratiautcu pugnatu eft abfuerant : hodiea remanet in paucis,Simile& in Italia marforu 
gen*s,durat:quos a Cyrces filio ortos ferunr;6i ideo inefle lis uim naturale eam, Et rame oibus hoibus 
contra ferpen tes ineft uenenum.Fcruntga idtasfaliua ut feruetis aquae contaflu fugere .Quod fi in fau-' 
ces penecraucricietiam mori.Id^ maxime humani ieiuni oris. Supra nafamonas cofinef^ illis maclias 
androgynas efle utriufgt naturs inter feuicibus coeuntes Calliphantes rradir*An[lottiesadiicitdcxtra 
mamma iis uinlemileuam muliebrem efTe.ineadeafrica familias quafdaefifarcinanriu ffigoniis &i Mc' 
phodorus tradunt,Quacuml3udatioeintereanr,pbata:are(cacarborcs:en]onanf'infanres.EiTeeiurdc 
generis in triballis 6i illyfis adiicit Ifigonusiqui uifii quo^ effafcinetiinterimar^ quos diutius intucan^ 
tururatis prrecipueocuIis':quod eope malum facilius fentire puberes , Notabilius efle : pupillas binas 

■[in oculis fingulis habeant. Huius genens foeminas in fcythia quae uocantur uf^ prodit Apollomdes» 
■- Philarchus 8i in ponto thibiorum genus: mu Itofqi alios eiufdem naturae:quorum notas tradit m ocu/ 
* Io altero geminam pupillam :in altero equi dfigiem.Eofdem praeterea non pofTe mergi : nec uefte qui/ 
( dem degrauaros.Haud diffimile iis genus pharmacum in aethiopia prodidit Damo.Quo^ fudor rabS 
‘ contraitis corporibus afferar. Foeminas quideoes ubiq^ uifu nocere:quae duplices pupillas habeant Ci'/' 
cero quocj apud nos auitor eft. Adeo naturae cum ferace moreuefccdi humanis corporibus in hoictn 
rabiem genuiifetigignere in toro corpore 6i quoruda oculis quo^ uenena placuinne quid ufq mali eeC 
, quod m homine nonefieuHaud procul urbe roma in falifco^agro familixfunt paucae quaeuocantui: 
fhii piJEiqu^ facrificio annuo quod fit ad montem foradte Apollini fuper ambufta ligni ftrueambulan/ 
tes non aduruncur.Etod idppcruo fenatufconfulto militiae oiumq! al,b^ muncjiuacationem habent, 
Quorundam corpori partes nafcuntur ad aliqua mirabiles*Sicur pyrrho regi pollex in dextro pede cu/ 
ius tradu lyenofis mcdebatur.Hunc cremari cum reliquo corpore non potuiffe tradunt. Conditum^ 
loculo in tcpIo.Pn£cipue india aethiopum^ tradtus miraculis fcatenr.Maxima in indiagignunf anima 
lia.Indicio funt canes gradiores caereris. Arbores quide tatae jiceritatis tradunfiut lagittis mpari nequac 
Haec facit ubertas folctemperies ca:li:aqu.irum abundantia (fi libeat credere)ut fub una ficu turm^ co 
dantur equitii. Arudines uero tant^pceritaris:ut fingula internodia alueo nauigabili ternos interdum 
homines ferant»MuUos ibi quina cubita coftat longitudine excedere, No expuere.No capitismo denti/ 
um autoculo^ ullo dolore affici, RatoaHa^ corporis partium :tam moderato folis uaporedurari,Plji 
’ lofophos eogi quos gy^nofophiftas uocant ab exortu ad occafum pftare comentes folc immobilibus 
oculisiFcrueribus harenis toto die alternis pedibus infiftere,In more cui nome eft milo hoies ec auerfis 
plantis odonos digytos in fingulis pedibus habentes audor eft Megafthenes , In multis autem monti 
bus genus hominum capitibus caninis fciacum pellibus ueIaii:pro uoce latratum edereiunguibus ai/ 




SEPTIMVS 

matum uenatu Si aucupio ucrcf.Ho|;irupra,cxx,miI,fuiffe produntur, Crefias fcfribitin quadam gente 
indiae foeminas femel in uita parere:genirofmc6feftim cancfcereJtc hoium genus qui monofceli uoca 
renrur fingulis cruribus perniciratisad raltunitEofdcmquefciopodas uocari qui in maioresftu 

hu m i iacentes rcfu pini u m bta fe pedum proteganr,Non longe eos a troglodytis abefie.R u rfuf^ a b iis 
occidentem uerfus quofdam lineceruicetoculosin humeris habentcs,Sunt&fatyrifubfolams indo^ 
montibus cartadulorum dicitur regiorpernkifiiraum animal tanq quadrupedes tam rede curretes: 
humana effigie ur,ppter iielocitate nifi lenes aut aegri non capiantur.Choromadnj gentem uocat Tau 
ron filueflrem fine uoce:ftridoris horredi hirtis corponbus:oculis:glaucis:d^tibus caninis . Eudoxus 
in merid ianis indiae uiris plan tas cfle cubiialeSiFceminis adeo paruas ut ftruifrSpodes appclien f . Me / 
gaflhenes gentem inter nomadas indos narium loco foramina tantum habentcianguiu modo loripe*' 
dciuocarf fCy ritas. Ad extremos fines idKC ab oriete circa fontem gangis ^ftom oru ge te fine ore co rpo 
re toro hirtam ueftirifrondium !anugine:halim tantuuiuentedc odore que naribus trahant,NuIIutn 
iiiis cibumullu^ potum.Tantu radicum floril^ nanos odores filueflriuni malorum ;qu^ fecum poc 
tant longiore itinereme defit oIfatus:Grauiore paulo odore haud difficulter exanim an . Super hos ex^ 
crema in parte mont id fpithamaei pygmaci narrantunternas fpithamas longitudine hoc cft ternos do ^ 
drates non excedcntes.Salubri diotfempenpucrnatetmonbus ab aquilone oppofirisiquos a gruibus 
infeftaritHomerus quoqt prodidit.Fama eft infidentcs arietu capraium’^ dorfis armatos fagiftis ueris 
tempore uniuerfo agmine ad maredefi:enderc;& oua pullofgieaj^ alitu cdfu mere ternis : eam expedi^ 
tionc mcnfibusconucualiterfucurisgregibus non refifti.Cafas eo5t1utopennifqi6Couorum putam i^ 
nibus conflrui.Ariftoteles in cauernis umere pygmacos tradit.Oetera de his ut reliqui.Cirnos indo^ 
genus Ifigonus tradit annis centenis quadragenis uiuerejre acihiopas macrobios & feras cxinimam:dC 
qui athon montem incolar.Hos quide quia uiperinis carnibus alant :ita^ nec capiti nec ueffibus eo^; 
juoxia corpori inelTe animaliaiOnefcritus quibus in locis indite umbrae non ftnt. Corpora hoium cubi 
to^ quinnd 6d binorum palmose cxiftere;& uiuereannos.cxxx,nec fenefeere fcd ut medio acuo mori, 
Crates Pergamenus indos qui cetenos annos excedat gymnelfasappellatino pauci macrobios* Crefiasr 
gentem ex iisqute appellatur pandorsin conualibus tira annos ducenos uiuere:in iuuenta candido ca/' 
pilloqui in fenedute nigrefcat,Contra alios quadragenos non excedere annos lundfos macrobiis;quoc 
rum fcemine femel pananr.Idgp 6i Agatharchidesiradit.Praeterea locuftis eosaIi:6c eiIepernices.Man 
drorum nomen iis ^dit Clytarchusdc MegaRhenesitricentofqueeocum uicosannumerar.Foeminas 
feptimo aeratis anno parere:fenc(9:amquadragefimoanno accidere, Artemidorus in taprobanam in 
lulalongiflimauitamfineulIocorporislangorerraduci.Virosindorum quofdam cu feris coire;mix/ 
tof^ di femiferos elle partus,In calingis eiuldc indiaegente quiquenes cocipere fceminastodfauum uP 
lac annum no cxccdere.Et alibi auda uilkifahoies nafei pernicitatis eximiae. Alios auribus toto cotegi 
SoritasabindisarbisHuuiusdi&erminat.unullumaliumcibum nouereq pifctum:quos unguibus 
diffeftos fole torreant;at<j ita panem ex iis faciuntmt refert Clitarchus ,T roglody tas fuper tethippian» 
aelociores efl*e equis Pergamenus Crates.Iteaethiopas odona cubita longitudine excederei^rbotas uo 
cari gentem eam nomadum ^thiopum fecundu flumen alfragu adfcpietrione uergerem.Cens mcnif 
tninorumappcnataaben:abocceanodicjiirincre,xx.AnimaIiuquaE cynocephalos uocamus ladeui/ 
«unriquo^ armenta pafeit maribus intercptispr^tergfoboliscauiaiin africae folimdinibus hommiS 
fpecies obuia: fubinde fiunt:momento^ euancfcunt.i^c atm talia ex hoium genere ludibria fibi: no/ 
b:s miracula iugeniofafccit natu ra.Et lingula quidem quae facit indies aut prope horas qui enumera/ 
re ualeatf Ad detegendam cius potentiam fatis fit interprodigia pofuifle gentes, Hicad confefla in ho/ 
mine pauca, Deprodigiofispartubus. . CA. IU, 

Ergeminos nafei certu efl Oratiojt Cuntioru^ cxcmpIcSupra inter oUenta adduci curipras 
t ' terq in argypto ubi foetifer potu nilus.Koximefupremis Diui Augufli annis Faufta qu^eda 

e plebe oftiac duos mares:totidcra foeminas enixa fame quae fecuta efl portendit haud dubie; 
Reperif 8i in pcloponcfo binos quater enixa:maiorc$ partem ex omni eius uixiffe partu & in xgypto 
feptenos utero fimul gigniaudlor eft T rogus, Gignuntur 8C utriuf^ fexustquos hermoph roditas uoca 
musiolim androgynos uocatostSC in prodigiis habitostnunc ueroin delitiis.Pompeius magnus in oc 
namentis theatri m irabiles pofuit effigiesiob id diligentius magnoru m aitincum ingeniis elabp 
ratas. inter quas legitur Euticea.xx,Iiberis rogo illata trallis enixa triginta partus. Alcippe elephantum 
qq id inter often ta eft.Nam^ & ferpentem p^crit inter initia marfici belli A nciIIa,M ultiformes pluri 
bus modis inter monftrum partus eduntunClaudiusC^farfcribit hippocentaurum in thefTalia na' 
tum eodem die interiifTe.Et nos principatu eius allatum illi ex a^gypto in meile uidimus.Eft inter exc 
pla in uterum protinus reuerfus infans fagunti quo anno ab Hannabile deleta eft, 

, De mutatione fexus& geminis partubus, CA, lllf. 

Xfaemmismutariin mares non eft fabuIoTum.Inuenimus in annalibus Licinio Crafto.C. 
e Ca fllo Longino conf.Cafini pueru fadum cx uirgine fub parcntibusiiu flum arulpicu dcpoc 

' ratu in infula defertaXicinius Mutianus prodidit uifum a leargis Ariftonte cui nomen Are/ 

flufae fuilfet.Nupfiire etilMox barba & uirilirateprouenifle^uxoreq) duxiflc,Eiufde fortis Qi fmyrnac 
pueru m a fc uifum,lpre in aftica uidi mutatu in mare nuptiaru die*L.Cofticiu ciue tifdritanum . £dt/ 
getminis tag< elfe aut puerpeex aut puerperio prxter^ alteri uitam,Si uero utriuf^ fexus editi Gnc 



\ 






■ LIBER 

gemini rariori utrig? falure.Forminas gigni celerius q marestficuti celerius renefcerc.Safpius uero mo 
ueri mares in ureroiS: in dextra fereparrenn leua Foeminas conilar, 

D^,hofegenerado:&:paricditeporepilluftriaexcplaamefibus.vii.ad.xi« CA. V« 
Aeteris amantibus ftatutum & pariendi 8C partus egerendi tempus eft.Homo tanto anno,6^ 
C incerto gignitur ipatio. Alius feptimo mefe:alius o<flauo;& uF® ad initia decimi undecimigi. 

AntereprimummcnFemhauduqg uiuIiscil.SeptimononniTi pridie pofteroue plenilunii 
dic aut interlunio concepti naFcuntur Traflatinu in aegypto eft 8C odlauo gigni.Iam quidem & in italia 
tales partus efle uirales.Contra priFcojt opiniones uariant hxc pluribus medis • VeftiIia.C.Hcrdicii ac 
poftej Pomponii at^ OrFiti clariflimopt duium coniunx ex iis quattuor partus enixa Femper Feptimo 
meff^enuit Suillum Rufium undecimo.G>r<>bulone Feptimo utrum^ conFulem.Et pollea CeFonia 
Can t^incipis coniugem cx^auo«In quo meFium numero genitis intra quadragefimnm dic maximus 
labor grauidis,Q uarto aure & odlauo menFc loetales in iis abortus.Ma^iu^ aui^or dl, L. Papy rium 
praetorem fecundo haerede lege agente bonorum pofleflionem contra*im'rn cJedifte cum mater partii 
xiiii,menfibus diceret tulifrc,quoniam nullum cerrum tempus pariendi ftatutum uideretur. 

De conceptibus &figna fexus in grauidis pertinentia ante partum, CA, Vl. 

Concitu decimo die dolores capitisioculorum uertigines renebraeg?:faftidium i cibis rcdii^ 
a datio ftomachi indices funt hois inchoari.Melior color mare ferenti dC facilior partus.Morus 

in utero quadragdimo die.Contraria oia in altero fexu,lngeftabile onus. Cruni 6c inguium 
leuis tumor.Primus aiit nonagefimo die motus,Sed plurimu lagoris in utrom Fexu:capillum germina 
fe partu & in plenilunio»Quod tepus editos quo^ infantes piaecipue ifeftar.Adcoqi iceflus atqt omne 
qcquid dici p5t in grauida referriurfalFioribus cibis ulk carente unguiculis partum edanr,Et fi refpira 
uereidrfticilius enitantur.OFcitatio quidem in enixu loeralis eftificut fternuiHe a coitu abortiuum. 

De conceptu hominum & generatione. CA. VII, 

j Iferet at^ etia pudet teftimantem q fit friuola animaliu ftipcrbiiTimi origo, Cu pleru^ abor/' 

|m tus cauia fiat odor a lucerna^ rxtiniftu.His principiis nafcunf ryranni.Carnifex his animus* 

d Tu qui corporis uinbusfidis.Tu qui furtunae munera amplexarisrdC te ne alumnu quidem 

w s eius exiftimasifed par tum,Tu cuius femper in uidloria mens,Tu qui te deum credis aliquo fucceflu tu 
imensitanti tamen perire potuifti. Atqui etiam hodie minoris potesiquantulo Ferpentis icftus dete. Aut 
} etiam ut anacreon poeta acino uuae pairae,Vc Fabius Fenaror praetor in laiftis hauftu uno pilo tranfgula 
i tusfis demum pcofeifto uita aequa lance penfitabitiqui femper fragilitatis humanae memor fuerit, 

Deagrippis, CA, VJII. 

N pedes procedere nafcentem contra natura eft.E quo argumento eos appellauere agrippas 
i ut aegre partos,Qualiter,M. Agrippa ferunt genitum unico prope foelicitatis exemplo in om 

nibus ad hunc modii gcnitis,Quaq is quo^aduerfa pedum ualitudine.MiFera iuuenta exer/ 
cito aeuo inter arma hoftef^ 6C ad morte obnoxio acceiTunnfoelici terris ftirpe omni : fed per utrafque 
Agrippinas maximetquae Oium & Domitium Nerone prindpes genuere rotide faces genens huma 
ni.Praererea breuitate aeui quinquagcfimouno raptus anno in tormentis adulteriori coniugisdbceri^ 
praegraui Feruitio luifle praepoften ortus auguriii exiftimatui. Neronem quogi pauloantc principe 6C 
toto principatu fuo hoftem generis humani pedibus genitum parens eius fcnbu Agrippina, Ritu na^ 
turae capite hominem gigni mos eftrpedibus efferri. 

Monftruofi partus excifi utero. , CA, IX, 

VFpicatius eneifta parente gignuntur, Sicut Scipio AfricanuspriornatustPrimuique CxFar 
a a caefo matris utero di(ftus,Qua de caufa QC Caefones appellati. Simili modo natus &, Malius 

qui Carthaginem cum exercitu intrauit 

Quifmtuopifci, CA. X» 

u Opifeum appellant unum e geminis : qui recenti utero naferretur alio interempto abortu* 
Namque maxima 6C fi rara circa huc miracula exiftunt* ■ 

Exempla numerofacfobolis, CA, XI, 

Rteter muliere pauca animalia coitu nouere grauida, Vnu quideomninoautalteru luperfcc/ 
p tat,Extatin monumentis etiam medicoru:& quibus talia confeiftari curx fuit : uno abortia 

duo puerperia egefla.Scd ubi paululu temporis inter duos conceptus intercefli tiuter^p c per^ 
fedus ut in Hercule 8i Iphiclo fratre eius apparuir,Et in ea qua: gemino partu alte^ marito fimilc alte 
ru adultero genuitj te Proconefia ancilla qua: eiuldc dici coitu altejt domino fimile alteiu procuraro/ 
ri eius , Et in alia quae unu lufto partu:quinqi menfium alteru edidit Rurfus in alia quae feptem mefiti 
edito puerperio in fccuis menfibus geminos enixa eft.lam illa uulgata e^arix,Ex integris truncos gi 
gni:ex truncis in^l^roseadem '9 parte truncos.Signa quaedam neuof^ dCacatnces etiam regenerari* 
Quarto partu ifcrorum originis nota in brachio redditur. 

Exempla fimilitudinum, CA, XII* 

N Lepidorum gente tres intermiflb ordineobdufto membrana oculo genitos accepimus,Si 
1 miles quidem altos auo,Et ex geminis quo^ alteru patritalteru matri,Annc^ poft genitum 

maiori fimilem fuiffe ut geminu,Qualdam fibi fimiles femper pareretquafda uiro:quafdam 
nulli:quafdamfaeminampatri :marcmfibi.lndubitatumexeplumeft Nicei nobilis poetae bizantii 



SEPTIMVS 

genititqui adulterio ffthiopfs nata matre nil a ceteris colore di‘flerente:fp(c i auu degeneraiiitsethiopc. 
Smiilicudinum quide in mente reputatio en;8C in qua credantur multa fortuita polle reiuifusiauduus: 
memoriaquerhaufts imagines fub ipfo conceptu .Cogitatio cria m u i riuflibct animo fubi to tranfuo/ 
lans eifingere fimilitudinc aut mifeere cxiihmatur .Ideo^ plures in homine q in exteris om nibus ani' 
malibus differentix:quoniam uelociras cogftationu anim iq^ celeritas 8C ingenii uarictas nmltifoi mes 
notas imprimitzcura exteris animantibus immobiles fint animi:&: fimilcs omnibus fmgulif^ in fuo 
cui^ genere. Antiocho regi iyrix e plebe nomine Arreon in tantum Amilis fuitiut Laodice ccnmnx re 
gia necato iam Antiocho munus per eu comendationis regniqi fucceffionis peregerittMagno Pompe' 
loVibius quidam c plebe Sd Publitius etia feruitute liberat us indifcrera ppe fpeiic fuere liniiles : illud 
os probum reddenreszipfum^ honorem eximix frontis.Qualis caufa parri quo^cius Menogenis co 
ci fui cognomen ipofuit Arrabonis a fpeue oculo^ nome habens uitiu imirata.£t Scipioni i fei uo Seta 
pione uidtimarii negociatoris uili macipio,Eiufde fim i lix Scipioni poft Gneura cognome falutio mP 
nus dedir.Sicut Spinrer Secudanus.Reriariuf^ Paphylius collegio Letuli & Metelli cofuluJn o per' 

qinfortu ne fortuitu hocquo^fuit.Duoru fimul colulu in fccena imagines cerni,Ediuerfo«L«PIancus 
orator hyftrioni Rubrio cognome impofuit.Rurrus Curioni patri BurbuIciusJtem Mcfialx ceforio 
Menogenes perinde hyftriones.Surx quide procofulis ena ridu in loquendo cotr. aioncm lingux SC 
fermonis tumultum no imagine tno pifcator qu tda in Sicilia redd idi ttCaflio Seuero celebri oratori ac 
menrarii Mirmillonis obieda fimilitudo eft.Toranius4M. Antonio lam tnuuiro eximios forma pue' 
los alterum in aha genitu raltep^ trafalpes utgeminos uendidititanra unitas crar.Poflq deinde fermone 
puerum dereda fraudea furente increpitus Antonio eft inter alia magnitudinem precii requirente(na 
duedis erat mercatus feRertiis) refpondit uerfutus ingenii magno oh id ipfum fetanti uendidilTequo 
niam nonefTet mira fimilitudoin ullis eodem utero ed.ris.Diuerfarum quidem gentium natales tam 
concordi figura repeririifuper omnem efle raxationemradeoque rempcRiuam admii atienem intulit: 
Ut ille profer iptor aius mero & contumelia furens non aliud in cenfu magis 8C in fortuna fua duceret 4 
Qux fit generandi ratio. CA. XIII. 

Srquxdam priuarim diflbciatiocorporui&interfe fteri!is,Atubicum aliis iuxerc gignunr* 
t Sicut Auguftus QC Liuia,Item alii alixgi fbemmas tantu generantiaur mares.Pleium alternat* 

SicutGracchojimarerduodcdesi&AgnppmaGermanici noutes, AIiis fterilis eu inuenta* 
AIiisfemdmuiradaturgigncre.Quxdamnonperferuntpartu$.QuaIes fiquando mediana dicura 
uiccre:foeminamfercgignunt.Diuus Auguftusfn reliqua exemplorum ranrateneptis fux nepotem 
uidirgenitum quo excelfitanno*MiSyILmus;qui cum afiam optinerer poR confutatum Neronis pi iti 
cipismccelTione uenenoeius interemptus efl.Q*MeteIIus Macedonicus cum fex liberos rcliqueret un 
decim nepotes reliquit. Nurus ucro gcnerofque 6C omnes qui fc parris appcllarionc falutarenr.xxvii. 
In adis Diui auguRi temporum inuenirur.xii.confularu eius queiii.L*Sy lla collega addi:, idus apniis 
geflitCiifplnum Hylarium ex ingenua plebe fefulana cum libens nouemiin quo numero filix dux 
fuerunt:nepoiibusixxvii.pronepotibus>xxix.nepnbus.ix.prxalta pompa cum omnibus his in capito' 
lio immolafle. , Item de eodem mulo plicius. CA. Xlll^ 

VlierpoRquinquagefimum annum poRgignuimaiorgi pars quadragelimoproAuuium ge 
m nitalefiRir.NamuinsMaAmflam regem poRodogintalcx annos gcneraiTrfiliumrquc Me 
tymathnuappcnaueritdagieR.Caronemlenforiumodogefimoexjdo efilia Salonii elidis 
lui.Qua de caufi alioru eius libero^ propago Liciniani funt ccgnominatiihi Salonianiiex quibus Vti' 
cenfisfuit.Nupereri3m.L.VoIufioSaturninomurbis prxfcduracxtindonoruracR Cornelia e Sci' 
pionum gente Volufium Saturnium qui fuit conful poR*Ixii,annu genuilTe.£t uf$ ad.Ixxv.apud igno 
biles uulgarisreperitur generatio. DemenRruismuiie^. CA. XV. 

Olum aut animal nienRruale mulier eR.ln unius utero quas appellarunt molas . £aeR caro 
( informis in ^nima ferri tdum dC aciem refpuens mouetunfiRitque menfes 8C ut partus: alias 

loeralisialias una (enefcensialiquando aluo citatior excidens.Simile quidam utris in uentre 
gignitur quod uocant fcjfron.Sicut Oppido Opitoni pr^erorio uiro.Sed nihil facile repetitur multepe 
prcAuuio magis moftrtRcu.Acefcunt fuperuentu muRa.Sterilefcunr.Tadx fruges.Moriuntur infira. 
ExOruntuthorrcjiigerminat&frudusatborum quibus infidere decidunr. Speculo^ fulgor afpedu 
ipfo hebetatur. Acies ferri prxRringitur:eborif4 nitor. Aluci apum emoriunf.Aes etiam ac ferru rubi 
go protinus corrupittodor^ dirus aera.Et in rabie agunf guRato eo canes:at^ infanabili ueneno moc 
fos infigirur.Quin 8C bqtuminu fequax alioqutn dC lenta natura in lacu iudxx qui uocatur afphalrites 
certo tempore anni fupernatans nequit fibi auelliiad om nem contadum adhxrens prxtcrq filo quod 
tale uirus in fecerit. Etiam furmicisanimali minimo inefrefenfum ems ferum:abiici|^guRatas fruges: 
nec poRea repeti.Et hoc tale tantu^ omnibus tricenis diebus malu in muliere exiRit:& n imeRri Ipa' 
tio largius.Quibuldam ucro fxpius menfe:ficut aliquibus nunq,Sed tales non gignunt.Quando hxc 
efl generando homini materia germinis e maribus coaguli modo hoc in fefe glomerantc.Quod dem 
de tepore ipfo animarur:corporatur^.Ergocugrauidis fluxit.iualidi aut no uitalcs partus edutur:aut 
faniortutaudoreR Nigidius. Item de ratione parruu. CA. XVI. 

i Dem lac foeminx no corrumpi alenti partu:fi ex code uiro rurfus conceperit arbitratur.inci' 

pience aut hoc Ratu aut deOnate edeeptus factliime traduntur .Foecunditatis in focminis prz' 



UBER 

rogatiuam 'accepimus inudtis mcdicamineoculis faliuainficuOeterum editis primores repnmoirici' 
fe gigni dcntcsrpriulg in fupera fere parte haud dubium eft.Scptimo eofde decidere anno alioi^ f' iffi'' 
ci.Quofda &cum dentibus nafd:ricur*M.Curnu qui ob id dentatus cognominatus eH.Et Cn. Papyri 
u m Ca rbone pra!daros uiroSfln foeminis ea res in aufpicati fuit exempli regum temporibus : cu m i ra 
nara eflet Valeria exitio ciuitati in qua deleta eilet futurum refponfo arufpicum uatici nantetSelTapia cc 
illa tempeftate florenrifliraam deportata eft ueridico exitio confecuro.Quafda cocretd genitali signi 
infaufto omine Cornelia Gracchogc mater indicio eft. Aliqui uicedentiu continuo oiTe gignunf.Sicu^ 
(i Prufix regis bithyniq^ filius fuperna parte oris«Dentes aut tantu inuidti funt ignibusmec crematur 
cum reliquo corpore.Idem flamis indomiti tabe cauatur pituita ue.Candore trahu t quoda medica mi 
ne.Vfu atteruturtmultoq; primu in aliquibus deficiunttNec cibo tantu & ai irnelis necefTarii . Quippe 
uocis fermonif^ regirac primores tenent concentu quoda excipientes iflum lingusrfiriem^ ftruftu'' 
f£:at^ magnitudine mutilantes molietes ue aut hebetantes uerba* Et cu deflu xere explanatione oetn 
adimentes.Quin 6; auguriu in hac efle creditur parte.Tricent bini uiris attribuunfxxcepra turdulo pj 
gente. Quibus plures fuere longiora promitti uite putat fpatia*Foeminis m inor nu merus. Quibus in 
dextra parte geminifuperneacanibuscognominati:fortunx blandimenta polIicenf.Sicutin Agrippi'' 
na Domitii Neronis matreicontra in leua.Homine priufq genito dente cremari mos getium non efl. 
Sed mox plura de hoexum mebratim hynoria decurrer,Rififle eode die quo genitus eflet u num acce 
pim us hoiera Zoroaftren.Eide cerebrum ira palpitafle ut im piofita repelleret manum : fu tu rae prarfa^ 
gio fcientiejn trimatu fuo cui^ dimidiam efle menfuram flaturte certu efl.ln plenti autecuniflo moc 
talium generi minore indies fieri propemoduobreruaftRarof^ patribus pceriores cofumere uberta 
tem feminu exuftionciin cuius uices nunc uergar seuumnn creta rerr;e motu rupro monte inuentu etl 
corpus flans.xIvi.cubirorum;quodaIiiOrionis:a]ii Etionisfuifletradur.Horefliscorpus oraculi iuflii 
refofliim fepte cubito^ fuiflie monumentis rradif ,Iam ucro ante annos ,ppe mille uates ille Hom erus 
non ceflauit minora corpora morcaliu qpnTcacoqUeri.Neuii Pollionis amplitudine annales no traduc 
Sed quia populi concurfu pene intereptus efle ^digiiuicehabitu.Proceriflimu hoiem aetas noflra di^ 
uo Claudio principe Gabbara nomine ex arabia aduedld noue pedu m 8C totidem unciap: uidit . Fuere 
fub Diuo Augofto femipedeaddito:quo^corporaeius miraculi gratia in conditorioSaluftianog^ aP 
feruabanfhortopi.Pufioni 6f Secudillae erant noiaiEodcpraende minimus ho duos pedes 3i palmum 
Conopas noTe in delitiis iulix neptis eius fuit. Et mulier Andromeda liberta iuliae Augiiflae Maniu m 
maxi mu fi:,M:Tulliu equites romanos binu cubito|c fuifle audor eft Va rro. Et ipfi uidimus in locu/ 
Iis afleruatos, Sexqpedales gigni quofda longiores i rrimatu ipicntcs uiraecurfum haud ignotu eft:in^ 
uenimus in monumentis falaminxEutimenis filiu m tria cubita tnento adoleuifleiinceflu tarduifen/' 
fu hebete;& lam pubere faftu uoce robnftatabfumptu contraflioe mebroru fubira triennio circuaflo, 
Ipfi nos pridem uidimus eadem ferme omnia praeter pubertatem in filio Cornelii Taciti equitis Ro^ 
belgicae galliae rationes procurantts*E^apeIos graeci uocant eos.ln latino non habent nomen. 

Infigniacorporumt CA, XVII, 

Vod fit hoium fpariu a ueftigio ad uerticemiid efle Tparfis manibus inter logiffi mos dygitos 
q obferuatu efltOcuti uires qutbufda dextra parte maioresiq mbufcla aequas utra$:a!iquibus le 

ua manu ^ipua$.Nec id unq in fceffiinis.Mares proflare podere, Er defundla uiuentibus coc 
pota oium animaliu.Etdormieria uigiiatibus.Viropeeadauerafpina fluitare.Faminape^naiuelut pix 
dori defundhijc parcente natura. Exempla uariarum figurarum, CA, XVllI. 

Oneretis quofda ofltbus ac fine medullis uiuereaccepimustSignueo^ efle nec fitim femire: 
c nec fudorera emittcrctquag & uoiuntate fciamus fitim uifla.Equite^ Ro.lulium Viatorem 

euocotiope gente foederata t pupillaribus annis aqux fubter cute fufe morbo ^hibitu humo 
te a medicis natura fecifle cofuetudineiac^ feneAa catuifle potu,Necnon di alii multa 1'ibi impauere, 
Diuerlbrummorumexempla, _ , CA, XIX, 

Erunt craflum auu Crafli in parthis interempti nunq ri[ifle«Ob id AgeTaflu uocatum . Sicuri 
f nec flefle multos.Socrateda^ fapietia eodem femper uifum uultumec aut hylari magis auc 

turbato.Exithicanim» tenor aliquado in rigore queda toruitare$ naturae dura 6i innexibi/ 
leiafledluf^ humanos adimitiquales apatbes grxei uocatj^ulios eius generis experri:quod 9 mirunt 
fit audlores maximae fapictie.Diogenem cynicum.Pyrrhonc.Heraclitum.Timonero,Huc quide etia 
in totius odium generis humani eue£lum«Sed haec parua naturae infignia in multis uaria cognofcun'' 
tur,Vt in Antonia Drufi nunq expuifle.In pomponioconfulaiipoeta nunq rudtaiIe*Quibus natu con 
creta funt oflaiqui funt rari admodumicornei uocantur. 

De fortitudine dfuelodtate. CA, XXV 

Orpore uefeo ee:fed eximiis uiribus*Tritanum in gladiatorio ludo fannitium armatura ede/ 
c brem.filium 9 eius milite magni PdpeiiidC redtos dC trafuerfos cacellati toto corpore habuip 

fe neruos in braebiis etia manibuf^ audior efl: Vacro,rj>digiofa uiriu elatione, At^ etiam hO'' 
fle ab eo ex ^uocarione dimicantem inermj dextra uno digyto fuperatu :8C poflremo correptu i caflra 
tranflatum.Alunius Valens meruit in prxtbrio Diui Augufli centurio uehicula cum culeis onufla do 
nee exinanirentur fuflinere folitus.Carpenta comprchcnfa una manu retinere obnoxius contra nitent 
tibus iumemis.Ec alia mirifka&ceceiqux infculpca monumento eius rpedlanmi4(ko.M,Vaico Ru^ 



SEPTIMVS 

tiCflliK inqnit Herculei appelTatustniuIum fuum toIIebat.Fufius SaIaius‘duo centenaria pondera pe-' 
dibui;(o'j le manibusrS: ducenaria duobus humeris contra Icalas fctebar.Nos quogpt uidimus Atha/ 
narum nomineiprodigioracoftentarionis quinquagenario thorace plumbeo mdutu.CoturniIq} quin 
genrorum pondo calciatum perRocna igreduOMiJone athleta cu coftjtifletncmoucftigio educerat, 
Malli rcncnn nemo digy tu corrigebat*CucurnIIemiIIecentum.l*,lbdia:abathfmsl3Ccdernonem bi-' 
duo Philippidemagnum crandonecCaniftius curfor lacedemonius & Philonidcs Alexandri magni a 
fytionc helyn uno dic.mil.cccii,n:,adia cucurrerunt.Nunc quidc in circo quofdam,clx.paf. tolerare non 
ignora mus. Nuper* Fonteio Si Vipranocof,anos,ix.genitum purije a meridie ad uerfpejc.Ixx,M.p.cu/ 
curri fle.Cuiiis rei admiratio ita demum folida peruenietifi quis cogitet nofteacdic longiffimum iter 
uchicuIistnbusTybermm Neronem emenfum feftinantemaddrufumfratremargrotamcm ingcr/ 
inania in ea fueruntducentamil.pjf» Deuiiu, CA. XXI. 

Culogi acies uel maxime fide excedentia muenit exepla.in nuce indufam iliada Homeri car/ 
0 men in mebrana feriptum tradidit Ciccro.ldc fuiile qui puidcrcftC.xxxv.rail.paf.Huic&no'’ 
men.M.Varro reddidit Strabone uocatum Solitum auiepunicobdloa lilybco ficiliae pro-' 
motorio exciiteclane carthaginisportu et numep; nauium dicere.Ollicrates ex cbore formicas Si alia 
tam parua fecit animal ia:ut partes capi a ceteris cerni no poiTent,Mermecides quidam in eodem gene 
le fndaruir.a quo quadrigam ex eadem materia qua mufea integeret aliis fabricatam :Si nauem quam 
apicula pennis abfeonderet. Deauditu* CA. XXII. 

Vditus unu exeplum habet mirabile.Prodiu quo Tyba ris deleta eft:eo diequo genum eratatx 
a tu m oly mpiae.Na cy mbricae uidori^ Caftorefqj roman j g perfica uidoria iplb dic quo coti/ 

gicnuciauere uifus Si auditus Si numinu fuere prxfagia* 

Excpla patietiac CA. XXIIF* 

Atieria corporis ut efi: crebra fors calamitatu innumera documera peperit.Clariffimu in fce/ 
p minis learnae meretricis excpluiquae torta no indicauit Harmodium Si Ai iftogitone tyremci 

das, In uiris Anaxarchides q fimili de caufa cii torqueref praecifam e dentibus linguam una^ 
Ifpem. indicii in tyrannos expQit. Memoriae exempla, CA. XXllll, 

Emona neceflariu maxime uitaebonCiem praecipua fuerit haud facile diifirucft.ia multis glo' 
m nam eius adeptis, Cyrus rex oibus i exercitu Ibomilitibus noiaieddidit.L,ScipiopopuIoro. 

Cyneas Pyrrhi regis legatus fenarui Si a:queftri ordini romae pofttro diecjaduenerai,Muhri 
dates dua^ Si.xXtgenriu rex rotide linguis iuradixit:pro contione fingulas fine interprete affatus.Car' 
madas gdi in graecia quae gs exegerit uolumina m bibliothecis legentis mo repraefentauir. Ars poftre/ 
moeius rei fa^ta Si inuentaeft a Simonide melito confumata a Metrodoro Scepuoiut nihil no lifdetii 
ucrbisredderef3udinj.Nccaliude(la:quefragiIem hoie morbose Si cafus iniunas argictiam merus 
fentiens alias parciculatnalias uniuerfa.ii^us lapideoblims efi litteras tantum.Ex pi^aliotedto iaplbs 
matris Si affinid ,ppinquopi coepit obliuione. Alius aegrotus fei uogd etia.Sui uero nois oblitus Mcfla/ 
laCoruinusoratoruta^ faepedeficcretentatSi meditaf uci quieto corpore Si ualido, Sono quo^ fer/ 
pente computatiut inanis mens quaerat ubi fu loci. 

, Laus,C.Iulii Caefaris, CA, XXV» 

IM imi uigore praefianfliro u arbitror,C.Ca:larem di(fiatore,Nec uirtute conflantia^ nunc co 
a memoroinec fublimitate omniii capace quae crelocominenc :fed ,ppnum uigore celeritate^ 
quoda igne uoIucre.Scribere Si legere fimul didtare Si audire folitii accepimus , Epiftolas ue/ 
ro tantarum rege quaternas pariter Iibranis duAateiaut fi nihii aliud ageretireptenis.ldcm lignis colla-' 
tis quinquagies diraiC3uit,SoIus.M,Marcellum trafgreffus g unde quadragies dimicauerar,Nam pr® 
CerciuilesuidforiasundeciesccntumSinonagtntaduomiliahominum occifa praeliis abeo nogde iii 
gloria pofuerim.Tantam ctiI coada humani generis iniuriaiquod ita ell^conteflus efl ipfeibello^ cV; 
uiiium ftrafgem no prodMc.Vt iuftms Pompeio magno tribuatunodingentas quadragintafex naues 
piratis ad;toift-Cifari propriu Si peculiare fuit pr^ter lam fupradida cla'mdi^‘ ifignciquaufque ad 
poenitetia oes fuperauit.lde magnanimitatis perhibuit exepiura :cui compari nopofiir aliud.Spcdtaca 
Ia enim edita effufaf® opes aut operu magmficen tia in hac parte en u merare luxunx fauentis elMlIa fu 
it uera Si incomparabilis inuidi animi fublimitas,Capns apud phai faliam Pompeii magni fciinnsepi/ 
ftolarum iterumqi apud tapfum Scipionis ea opuma concremafTe fideiat^ non Icgifle. 

Laus Pompeii magni. CA. XXVI* 

Eru ad decus imperii Ro.non lolum ad niri unius pertinet uidoriam , Popeiimagni titulos 
U oes tnuphof^ hoc in loco nucupareiacquato no mo Alcxldri Magni rei ii fulgoreifed etiani 

Herculis j)pe ac Liberi patris,Igitur ficilia recuperata unde primum Syllanus i rcipublicre ca 
exoriens aufpicatus efl. Africa ucrototafubadaSi in ditionem redada,M3gni® noiefpolio inde capto 
eques romanus id quodatuea nemo curru triOphali reuedus eftiSi flans ad Iblis occafum tranfgrcflus 
excitaris in pyreneo tropheis oppida odingenta,lxxyi.ab alpibus ad fines hifpaniae ulretions in ditio/ 
nem redadauidonaefuxafcnpfinSimaioreanimoSertonu domuitibello^ciuili qdoia cocutiebat 
externa extindo iteg; triuphales currus equts Ro.induxit,Totics imperator antcgmifcs«Pofleaad to/ 
ta maria Sideinde folis ortus miflus hos rettulit patriae titulos more factis certaminibus ufncentium. 
Ne$ eni ipfi coronanf :fed patrias fuas coronanriHos ergo honores urbi tribuit in delubro Mineiuae 




' LIBER 

quod ex manubiis dicabar.Cn.Pompeius magnus imperator belIo.xxx.anno 9 f confeiJIo fufis fugatis 
occifis in dedirione acceptis hoium centies uicies femel otJluaginrarribus milibus.Depreflis aut capris 
nauibus,d.cccx!vi.Oppidis cadellis mille quingenris.xxxvni.in fidem receptis.Terris a maeotis lacu ad 
rubrum mare fubadis uotum meriro Mineruar.Hoc eft breuiariu eius ab oriente, Triuphi uero que 
duxir3d.iii.KaIcn.o«3ob.M.MeiTaIa,M.Pifoneconf»pr2cfariohjecfuir,Cumoiamaririmama prardo 
nibus liberafler:& imperium maris populo,Ro.re{hruifIet:exafia:ponto:armenia;paphIagonia:capp 3 
dociatciliciarf^^riatfcy^thisuudaeisialbanis hiberia infula:crera:bafternis:& fuper haec de regibus Mithri 
dare atffl Tigrane rriuphauit.Summa fummarum in illo gloria fuir:ut ipfe in contione dixit ; cum de 
rebus luis diflererer, Afiam ultimam prouincia^i accepillcieade^ mediam patnae reddidifle . Si quis e 
cotrario fimili modo uelit percenfere Ccefaris res qui maior iIloapparuit:totu profedlo terrarum orbe 
cnumeret:quodinfinitueflec6ueniet, Laus Catonis primi. CA. XXVII, 

Aetcris uirtutum generibus uarie & multi fuere praeftantes.Cato primus portiac gentis tres 
c fummas in homine res pracflitifle exiflimatus eft:optimus eratorioptimus imperator : opti/* 
mus fenator,Qu2e mihi oia et fi no prius attamen clarius fuifle in Scipione Aemiliano uiden 
rur.Dempro praeterea plurimorum odib:quo Cato laborauir.Itaq? fit propriu Catonis quater & qua^ 
diagics caufam dixifiemec qucq faepius pofiulatumrdC femper abfolutum, 

Item de fortitudine* CA, XX VIII» 

Ortitudo in quo maxime extiterit imeofac quscftionis eft,Vtiqi fi reripiaf poetica fabulofitas* 
f Q*Ennius.T,CeciIiu Teucrum fratre^ eius praecipue miratus propter eos fextum annalem 
adiecif.USicinius Dentatusiqui tribunus plebis fuit.Sp.Tarpeio. A. Thermo conf.haud mul 
to poft exadios reges innumerofiflima fuffragia ha^t centies uicies proeliatus : ociet ex prcuocatione 
uidIor,xlv,cicarricibus aduerfo corpore infignis nulla i tergo,Item fpolia coepir,xxxiiii. Donatus hafiis 
purisduodeuiginti,Phaleris.xxv.Torqbus tribus &,lxxx,Armillis.c.lx,Corcnis.xxAvi.Ciuicis.xiiii.Au 
reis odio, Muralibus tribus.Obfidionali una,Fircoaeris,x.Cjptiuis.xx. milibus iperatores noue ipfius 
maxim e opera triumphantes fecutus.Practerea qd optimum in operibus eius reor uno ex ducibus.T, 
Romulo ex confulatu adpopulu couidio male adii iperii rei miIitaris,Haud minora Jorct Malii Capi^ 
tolini decorami pdidiflet illa exitu uitaeante.xxii,annos bina coepat fpolia,Primus oium eques corona 
murale acceperat, vi, ciuicas.xxxvii,dona,xxxiii.cicatrices aduerfo corpore exceperat, P.Seruiliu magi> 
Urum eqtu feruauerat:ipfe uulneratus humerum ac femur.Super oia capitoliu fummagp rem in eo Ib/ 
Ius a gallis feruaueratrfi no regno fuo ferualTer,Ve^ funr in his quide uirtutis opera magna fed maiora 
fortuna;.M,Sergio ut eqde arbitrior nemo quemq hoium iure prxtuleritriicet ^nepos Catilina grati'' 
am noi derogarit,Secudo ftipendio dextra manu perdidit,Stipediis duobus ter & uicies uulneratu? eft 
ob id neutra manu neutro pede fatis utilis.Vno tantil feruo plurimis poftea ftipediis debilis miles. Bis ' 
ab Hannibale captus*Neqi enim cu quolibet hofte res fuit,Bis uinculoru eius profugus»xx. menfibus 
nullo non die in cathenis autcopedibus cufioditus.Siniftra manu fo.a quater pugnauitrducbus cqiiiiS i i 
infidente eo fuffofiis,Dextra fibi fecit ferreaiea^ religata proeliatus.Cremona obfidionep*iwit,Pia££^!' 
tiam rutatus efi.Duodena caftra hoftium in gallia coepit.Quae oia ex oratioe eius apparcthabira ojttt i 
in praetorio facris arceretur a collegiis ut debilis.Quos hic coronarum aceruos cofirudturus hoifle mu 
tatof’Etenim plurimu refert in quar cuiuf^ uirtus tepora inciderir.Quas trebia ticinuf^ aut trafime-' 
nus ciuicas coronas dcderec'Qu* corona mentar’unde fugifle uirtutis fummu opus fuit. Caercri 
^fec5ouidIores hoium fuere Sergius uicireriafortuna.Ingeniojt gloriae qspoflit agere delediu p tot 
difciplinaru genera 8C tanta re^ operu^ ua rictate {'nifi forte Homero uategraeco nullum fceliciorc ex 
titiflecouenitifiueoperisfortunafiuematcriaaeftimef'. Diuerfac laudes plurimopt. Ca. XXIX* 

Ta^ Alexander magnus(eteni infignibus iudiciis optime citraque inuidia ta fupei ba cenfura 
i peragetur) inter fpolia Darii perfap^ regiis unguetopt ferinio capto quod erat aui o gem if^ ac 

margaritis praeciofum uarios eius ufus amicis demonflrantibusiquado tedebat unguen bel/ 
latore 8i militia fordiduiimo Hercule inquit Iibrojt Homeri cuftodiae detunut pracciofiflimu huma 
ni animi opus q maxime diuiti opere feruaretur,Idem Pindari uatis familiae penatibufqt luflit parciicu 
thebas raperet, Ariftotelis philofophi patriam condidititantara rerum claritati ta bcnignu teftimoniu 
mifcuit, Archilochi poetae intei feiftores Apollo arguit delphisiSophocIe tragici cothurni pricipem dc^' 
funi^um fepelire Liber pater iuflit obfidentibus moenia lacedaemoniis.Lyfandro eojt rege inquiete fe 
pius admonito ut pateref humari delicias TuastRequifiuit rex qui fupremum die athenis obiflet : nec 
difficulter ex iis quae deus fignifica flet inte11exit:pacem^ funeri dedit. 

Deplatone;Ennio:Virgilio.M,Varrone&,M,Cicerone. CA. XXX. 

Latoni fapientix antiftiti Dionyfius tyranus alias faeuitice fupbiae^ natus uittata nauem mi/ 
p fit obuia.ipfe quadrigis albis egrediente in littore excepit.Viginti raletis una orarione Ifocra/ 

tes ucndidit.Aefcines athenienfes fumus orator cu accufarione qua fuerat ufus rhodi legifTet: 
legit 6C defenfione Demofihenisiob qua in illud depulfus fuerat exiliu.Mirantibufqi tum magis fuifle 
miraturos dixit.Ti ipfum orante audiuiflent:in calamitate teflis inges fadius inimici,Tucydide impato 
re atheniefes in exiliu egere rept coditore reuocauereieloquentia mirati cuius uirtutem danauerat Ma/ 
gnu & Menadro in comico focco teftimoniu regu aegypti 8C macedoniae cotingit clafle 6i p legatos pe/ 
tito*Maius ex ipfo regiae fortunae praelata littera^ cofaentia*Perhibuere & romani ^cetes etiam exte/ 



SEPTIMVS 

ris teftimonu.Cn.Pompcius cofe£to mithridanco bello intraturus Pofidonii fapicriae proFcnTonc clari 
domu fores pcrcuti de more a littore ueruit & fafces lidlorios fanua: fubmifinis cui fe ories occidenf^ 
iubmiferar.Oto ceforius in illa nobili triu fapicntiac procerum ab athenis legatioe audiro Carneade: ^ 
primii legatos eos cefuitdimitrendostquonia illo uiroargumctantequid ucrieflet haud facile diicerni 
pofler.Quanra mopi comuratio;'Ille femp alioquin exitiali appellans noie uniuerfos cx italia pelledos 
cenfuit grarcos .At jjnepos eius uticcnfis caton unil ex tribunatu militu philofophuraltcrum ex cypria 
legatione deportauit.Eadc^ lingua ex duobus Catonibus in illo abiecifle:in hoc iportafle memorabi-' 
Ieeft.Scd& noftro^ gloria pcefeamus»PriorAfricanus.Q.Enni (latuam fepulchrofuo imponi iuflit; 
clarumque illud nome imo ucro fpoliu ex tertia orbis parte raptu in cinere luprcmo cu pqctcE titulo Ic 
gi.Diuus Auguftus carmina Virgilii cremari cotra teftameti eius uerecudia uetuit . Maiuf^ ita uati te 
uimoniu cotiginq fi ipfe iua carmina pbauiflet.M.Varronis in bibliotheca quae prima in orbe ab Afiv 
nio Pollione de manubiispublicataRomac&uniusuiuentisporitaimagoe(t:haudminore(utequide 
reor gloria principe oratore dC ciue ex illa ingeniop^ qua: tuc fuit multitudine uni hanc corona dante:q 
cu eide magnus Popeiuspyraticoexbellonaualcdedit.Innumerabiliadeindefunt exempla Romana 
fi pfequi libeatrcum plures una gens in quocumgi genere eximios tulcrit.q caetera: certa:.Sed quo & te 
M,Tulli piaculo tacea i' quo ue maxime excellente infigni prxdicc:quo potius q uniuerfi populi & illi> 
us gentis ampliflimo te(timonio:&: tota uita tua ad confulatu tatum opibus eledtisfTe dicente legem 
agraria hoc efl alimenta fua abdicauerun t tribus.Te fuadente Rofeio theatralis feditionis auftori leges 
ignouerunt:notataf<^ ledes ignominia: diferimine sequo aio tulerunt.Te orante ^feripto^ liberos ho 
nores petere puduit.Tuu Catilina fuit ingeniu.Tu.M. Anroniu pfcripfifti.Salue primus oium parens 
patriae appcllate.Primus i toga triumphuilinguse^ laurea merire:& facundse litterarum latinarum pa 
rens seque ut didlator Csefar hoPis quondam tuus de te fcripfic oium triuphoj: laurea adepte maiore* 
Quanto plus eft ingenii romani terminos in tantum promouiiTeq imperii» 

Demoruhoneflate. CA. XXXI* 

Eliquis animi boni praeftitere 8i apud eseteros mortales fapietiaiob id Cati Corculi apud Ro 
t manos cognominati.Apud graecos Socrates oraculo Apollinis Phytii praelatus cundlis. 

Deaudlontate. CA, XXXII, 

Vrfus mortales oraculopifocietate dedere Chiloni lacedsemonio tria praecepta eius delphis 
t cofecrando aureis litteris quae funt hacc.NolTe fe queq:&: nihil nimiu cupere , Comite^ acris 

alieni at^ litis efle mileriam.Quin 8i funus eius cum uidiore filio olympiae expiraflet gaudio 
totagracciaprofecutaeft, Dediuinitate. CA, XXXllI. 

d luinitas & qu^da caclitu focietas nobiliffiraa ex foeminis in fybilla fuit,Ex uiris in Melampo/ 

de apud graecos apud Romanos in Mamo» DeNafica. CA, XXXIIII. 

u Ir optimus femel a codito aeuo iudicatus eft Scipio Nafica a iurato fenatu,Ide in toga candida 

bis repulfa notatus a populo.In fumma ei i patria mori no licuit.No hercule magis q extra ut 
cula illi fapictiflimo ab Apolline iudicato Socrati. De pudicitia. CA. XXXV. 

Vdiciflima focmina femel matrona^: fentetia iudicata eft Sulpitia Paterculi filiaiuxor Fuluii 
p Flacd elcdla ex centu prsecipuis:quae fimulacni Veneris cx fybillinis libris dcdicaret.ItcK re' 
ligionisexpimentoclaudiaiduilaRomadeo^matrc. De pietate» CA. XXaVI. 
letatis cxcpla infinita qde toto orbe extitererfed Romae unuicui compari eunda non poflinr, 
p Humilis in plebe & ideo ignobilis puerpera fupplicii caufa carcere iclufam matre cum Ipetraf 

fet aditum a ianitore femp excufla ne quid inferret cibiidcprehcnfa eft uberibus fuis alens ea. 
Quo miraculo matri falus donata filiae pietate eft. Ambegi perpetuis alimdis.Er locus ille eide confe' 
cratus eft de.T.C.Quof*°*M. Attilio conf.templo pictaris extrudo in illiuscarceris fedeiubi nunc Mar/ 
celli theatrum eft.Gracchorum pater anguibus apprehenfis in domo cum rcfponderetur ipfum uidu 
rum alterius lexusintcremptoiimmo uero inqt meum nccare.CorneIia.n,iuuenis eft:& parere adhuc 
poteftihocerat uxori parcere:8i reipubliCE confulereiidque mox confccutum eft.M.Lepidus Apuleiac 
uxoris caritate poft repudium obit.P.Rutilius morbo leui impeditus nuntiata fratris repulfa in confu 
latus petitione ilico expirauit.Publius Catienus Philotimus patronum adeo dilexit ut haeres omnibus 
bonis inftitutus in rogum eius fe iaceret. 

Dearciu plurimapeexcellctiaraftcologiatgramatica.geometria, CA. XXXVII, 
Ariaru artiu fcietia innumerabiles enituere:quos tamen attingi par fit florem hoium libanti 
tt bus.AftroIogia Berofus cui ob diuinas praedidiones athenienfes publico ingymnafio ftatua 

in aurata Ilgua ftatuere.Gramaticha ApoIIodorusicui amphydioes gracciae honore habuere. 
Hippocrates medicina pollensrqui ueniente ab illyriis peftilentia praedixit:& difcipulos ad auxiliandu 
circa urbes dimifif*Cui ob meritu honores illos quos Herculi decreuit graccia . Eandem fdentiam in 
Teobroto Ptolemaeus rex megalenfibus facrisdonauiteentu talentis feruato Antiocho rege. Magna 
& Critobulo fima eft extrada Philippi regis oculo fagitta;& citra deformitate oris curata orbitate Iu/ 
miuis.Summa aut Afclepiades prufienfis condita noua feda fpretis legatis dC pollicitarionibus Mithri 
datis rcgisitepcrta ratione qua uinu egris rnedef irelato e funere hoie 6i coferuatotfed maxime fponfio 
ne fada cum fortuna ne medicus crederetur:fi unq inualidus ullo modo fuiflet ipfc:& uidor fuprema 
in feneda lapfu fcalaru examinatus eft«Grade& Archimedi geometricae ac machinalis fcietiae teftimo 



UBER 

nifi.M.Marcdli contingit interdiflo cu fyracnfe caperenf:ne uiolaref unus:mfi fcfeFIiflet fperium mi- 
litaris imprudctia.Laudatus Ctefiphon Gnofius ^de ephefiae Dianae admirabiliter fabricata : Philon 
arhenis armamentario millenaniUtCtefibius pneumatica ranoe & hydraulicis organis repcrtis.Dino 
crates meratus Alexandro codente in acgypto Alexandria.Idem hic jperator edixit nc quis ipfum alius 
q Apelles pingereriqPyrgorelesfculpercnqUfippus ex a:re duceret. Quae artes pluribus inclaruere 
exemplis. Item mira opera artificis CA, X5CXV1II. 

Riflidis thebani pidoris una tabula centum talentis rex Attalus licitatus eP.Oflingenra emit 
a duas Oefat diflatot.Media 8C Aiacem Timomachi in tcplo Veneris genetricis dicaturus, Ca 
daules rexBularchi pidlura magnetu exitii haud mediocris pari repedit auro, Rhodum non 
incendit rex demetrius expugnator cognominatus ne tabula Protogenis cremaret a parte ea m uri lo^ 
cata.Praxitelis marmore nobilitatus cffignidia^ Venere pratcipueiuefano amore cumfdam iuuenis in 
figni:& Nicomedis tcftimatioe regis grandi gnidiop: aere alieno pmutare eam conari . Phidiae lupirer 
Olympius quotidie teftimonium perhibet.Mentori Capitolinus Diana ephefiaiquibus fuere confc'' 
creta artis eius uafa. Deferuitiis. CA. XXXIX. 

Raecium hois in femitio geniti' maximu ad hanc die quod equidecoperierim fuirgramatirce 
p artis D^hnidis Cn.Pifaurenfe uendcnre:&r,M.Scauto principe ciuitatis.iii.mi],d.cc,fe{terriis 

liccnte.Exceflere hocin noftro ®uo nec modice hiftrioesifed libertate fua mcrcati.Quippe cu 
iam apud maiores Rofcius hiftrio,in.mil.d.annia mercaile prodafinifi fi quis in hoc loco defiderat at/ 
meniaci belli paulo ante ^>pter Tyridate gefti dirpefatore que Nero,iii.cxAX,manumiTir.Scd hoc preci/ 
um belli no hois fuir.Ta hercule q libidinis no form® Paronete mi fpadois Seiano,in,mil.d, mercate a 
Sutorio prifeo, Quam quidem iniuriam lucrifecit ille mercatus iluiSuciuiraris quoniam arguere nuP 
liuacabar. De pracftanria gentium, CA, XL. 

Entium in toro orbe prseifantinima una oi uirtutc haud dubie romana extitit .Foelicitas cui 
I g praecipua fuerit hoi no eft humani iudioiicu profperitatem ipfam alius alio mo& fuopte in/ 
! genio quif^ rerminet,Si ueru facere iudiciu uolumus ac repudiata omni fortunae ambitione 

^ decernere; mortaliu nemo ellfodix. Abunde igif atq? indulgenter fortuna deciditur cu eo qui iure dici 
non infcelix por.quippe ut alia no iiticerte ne lacefcat fortuna metus eR.Quo femel recepto folida foeli 
riras non cft,Quid q>nemo mortalium omnibus horis fapinutinamquefalfum hoc & non a uate di/ 
!flu q plurimi iudicent.Vana raorraIicas:& ad circuferibeda feipfam igeniofaicoputar more thracije ge 
' tis:quae calculos colore diftinflos pro experimento cuiufgi diei in urnam condinac fupremo die fepara 
4tos dinumeranat^ ita de unoquo^pronuntiar.Quid g,ifle calculi candore illo laudatus dies origine 
mali habuir;'QuammuItos accepta afflixere imperia J’Qu3mukos bona perdidere:6i uitimis merferc 
fupplicii^fta nimi^ bona:fi cui inter ilia hora in gaudio fuirilta eft profefto alius de alio ludicat diesiSi 
tamen fupremus de oibus.Idcogi nulliscredcdu eft.Quid qj bona malis paria nofunteria pari nume/ 
^roVNec Isetitia ullo minimo moerore penfanda.Heu uana& iprudes diligetia.Numerusdieru compu 
‘itatur ubi queritur pondus, Defoelicitatefoeminae, CA. XLI. 

Na foeminape in omni seuo Lampido lacedsmonia referturiquae regis filiatregis uxor : regis 
u mater fuir.Vna ^ereniceiqu^ filia foror mater Olympionicarum, Vna femilia Curionum: 

in qua tres continua ferie oratores extiterunr.Vna tabiorum:in qua tres continui principes 
fenatus.M.Fabius Ambuflus.Fabius Rutilanus filius,Q*Fabius Gurges nepos, 

Varia exempla fortunae. CA, XLII, 

c Actera exempla fortunae uariaris innumera funr,Etcnim quaefadt magna gaudia nifi ex ma 

Jis;'aut quae mala immenfa nifi ex ingentibus gaudiis. 

De bis profcriptis,L.Sylla,Q,Metd]o. CA XLIII. 

Eruautf j>rcriptuaSyIIa,M.Fiduuiufenatore3nnis.xxxvi,Scdirepi ^feriptus fupfles Syllae 
f uixiruf^ ad Antonium, Conflat nulla alia dc ca ab eo proferiptum q qma ^fcnptus fuiITer, 

Triuphare.P.Ventidiii de parthis uoluit quidc Iblurfed eunde in triupno afcuIano,Cn. pom/ 
peii Strabonis duxit puepi,Quaq Maflurms audor eft bis in triuphod udum, Cicero mulione caflren 
fem fuffaraneu fuifle, Plurimi iuuda inopc in aliga militari tolerafle.Fuit 6i Balbus Cornelius maior 
confubfed accufatus at^ de iure uirgarum in eu iudice in exiliu miffus.Pnmus externop; atque etiam 
in occcano genitop: ufus illo honore que maiores latio quocp ncgauerunt.Eft &,L.Fuluius mter inii/ 
gnia exepla rufculanope rebellantium coluheode quo^ honore cu tranfilTet exornatus confeftim a po/ 
pulo ro*q folus eodeanno quo fuerat hoftis tomae tnuphauit ex iisiquop; coful fucrat.Vnus hominii 
ad hoc sui fcelicis fibi cognemen afi'cIu^^uit.LSy)la:duili nepe fanguine ac patris oppugnatione ado/ 
ptatus:8i qbuf|a foclicitatis indudus argumentis;'$j)fcribere tot milia duiu ac trucidare potuiITet;'0 
p'arua interprerario futuro tpe infodix,Non melioris fortis tuc fuere peuntesiquopc mileremur ho 
dieicu Sylla nemo no oderiti'Age no exitus uits eius oium j>rcnptorum ab illo calamitate ciudelior 
fuit eroddefeipfo corpore Si fuppliciafibigigncnreiqd ut diflimulaucritdi fupremo forano cms cui 
fmortuus quodamodo eflicredamus ab uno illo inuidia gloria uida,Hoc tame nepe fodicitati fus de 
fuiITe cofelTus eft a capitoliu non dedicauiflet,Q.Metellus in ea oratione qua habuit in fupremis lau/ 
dibus patris fui.l^etelli pont,bis cofulisididatoris magiftri t quitum, Quindecim uiri agris dadisig 
primus elephantos primo punico bello duxit in triupho fetiptu reliquit, Dece maximas res optimaf^ 



SEPTIMVS 

i’n quiborg? qaacrcndfs fapientes aetate exigeren t:c6fu m afie eu.V oIuifTe.n.primanu bellatore efle* Opti 
mum oratorciFortifliinuni tmperarore«AufpiCio fuo maximas res gen, Maximo honore utcrumma 
ftpietwenc.fumrau fenarorc haben«Pecunia magna bono modo inuenire,MuItos liberos relinquere; 

& clariilimu in ciuttare cfle.Haec corigifle eirnec ul li ali i poft ro mam coditam .Longum efl: refei Iere & 
fupuacuumiabundeunocafu refutante.Siquideis Metellus orbam luminibus exegirfencftam amilTs 
incendio cum patladium raperetexxdeuefte memorabili caufaifedeuenru mirero.Quofirutinfoclix 
quide dici no debeatifoelix tame efle non polTtt.Tnbuit ei po.Ro.quod nunq ulli alii ab codito aeuo uc 
quotiens in fenatum ireticurru ueherecurad cunam. magnum & fublimefedpro oculis datum. 

De altero Metello. CA. XLIIU. 

Vius quoqi*Q.Metelli q illa de patredixerar filius inter rara foeliciratis humanx exempla nu/ 
h . mcratur.Nam prxter honores ampliflimos cognomeng? macedonix a quattuor filiis illatus 

elf rogomnoptore^rribuscofularibusiduobus tnuphaiibus:unocenrono*quxringulaquc 9 
paucis contigere.In ipfo tame Hore dignitatis fux ab Orinio Labeone cui cognomc fuit Macerioniitri^ 
buno p1ebis;que e fenatu cenfor eiecer.it rcaertes e capo meridiano tempore uacuo foro 6i capirolio ad 
carpetu raprns ut pcipir .retur conualente quida tam numerofa illa cohorte qux patre eum appellabar. 

Sed ut necefle era t in fubito tarde & tanq in exequias cu refiftend i facrogi faiSum repellendi ius no ect: 
uirtuns lux opera & cenfura periturus : xgre tribuno qui intercedet et reperto a limine ipfo mortis re/ 
uocatus alieno brnefici(^oRea uixir*Bonis inde etiam cofecratis a damnatu iuo tanq paru eet faucium 
certe inrortaruratexprcmqipauresfangainis poena exadtace.Equide& Africani AemiJiani inimicum 
futireirercatamirateduxenmiprote(TeMacedomco.Siquidem libens dixit. Ite filii celebrateexequias: . I u 

nu nqciuis maioris funus uidebitis. Et hoc dicebat la balearicis & creticis diadematis ia Macedonicus |ji.y 

ip!e. Verum urillafolaimuriaxftimeftquishuncmrefoelicem dixerit periclitatu ad libidinem inmmi n* 

cifncc Africano faltcm perirc.quos hoUes uicifie tanti fuit;'aut quos non honores currufq: illa fua uio/ fX. s J? V' A - 1 

Icntii fo> tiin .1 retroegit per tnedia urbem ccnfore rraao,Erenim fola hxc moriendi ratio fuerat trado 



in capirolm illo in qd triuphas iple deo^; exuuiis ne captiuos qde fic traxerat.Maius hoc fcelus foelicita/ 
te cofecuta fidii c periclirato maccdonico ue! funus ratii ac tale pdereii quo a triuphalibus libens porta 
retur in rogu ueliir exequiis quo^ triumphas.Nulla ellpfedo Iblida fcelicitas.qua cotum e lia ulla uitx 
rupitinedti tara.Quod fupcreft nelcio maior glonx an mdtgnatioi dolor accedatuter totMctellos tam 
rcelerataCtrtniiaudaciafempfuifietnuIta. De Dmo Augufto. CA, XLV. 

N Diuo quoqi Augufto que uniuerla mortalitas in hac cefura nucupatifi diligerer xftimenf 
i eunda magna fortis humanx reperiencuolumina.Repuirajnmagi(ferioequiru apudauun/ 

culum:& contra uoluntatem ems prxiatus Leptdus.Prorcnpc^onis inuidu in collegam.Coi^ 
legfum in tnumuiratu pelTimorum ciuiummec xqua falte porrioneifed prxgraui Antonto.Philippeti 
fi prodio morbo;fuga:& triduo in palude latcbrx xgrotuEt ut fatetur Agrippa & Maecenas aqua fiib/ 
ter cutem fura.Turgida latera.NaufragiaficuIa.Er alia ibi quogi in fpelunca occultatto.lam in nauali fo 
ga urgenrehoftium manu pees Proculeio mortis admotx.Cura perufinx cotenriois.Sollicimdo mat/ 
tisadiict:pannonici^b<*lli,Ruinxporis.Totrcdirionesmihtu,Totancipitesmorbicorporis. Sufpedo 
Marcelli uota.Pudeda Agrippx abIegario,Toncs petita iofidits uira ; J ncufatx liberor m onesiluduf^ 
non tannl orbitare tnftes.Adulrenuin filix.Er cofilia patricidx pala fada * Coi umeliofus priu igni Ne/ 
ronis fecelTus. Aliud neptis adulteriumdunda deinde rot mala*lnopia lfipcndii.RebelIio ill)'ricitSerui/ 
tiorum deledus,luuenturis penuna*Peftildia urbis. Fames firifqi italix.Deflinatioexpirandi . Et qua/ 
tridui inedia maior pars morhs m corpus receptaduxta hxc uanana dades:& maieOatis dus foeda fugil 
latio,AbdiciTiopoflumi Agrippxpoftadoptionc,Defidenum poft releganonem.IndefufpitioinFabi 
umiarchinorumgi prodi tionem.Hific uxoris & Tybeni cogitationes fuprema eius cura.ln fummade 
us ille celum^ nelcio adeptus magis an mertrus hxrede holtis fui fiiio excelTit. 

Quos beatiflimos dii ludicauerunt, CA. XLVT. 

Vbeunt in hic reputatione delphica oracula uelui ad cafttgadam hominum uanitarem adeo 
f emina.Duo funr bxc.Phedmm foelicifll mum qm pro patria proximo occubuiflet. Iterum a 

Gige rege tunc amphlTmjo terrarum confultum Aglauu Prophodiu efTc foeliciorem . Senior 
hicin anguftiflimoarchadix paruu fed annuis unftibus large fufficies pdium colebat; nunq ex eoegref/ 
fus. At^ ut e uitx genere manifeftum eftiminima cupidine mmimum in uita mali expertus, 

S uem umentem ut deum coli iufl*erunr, CA. XLVII, 

umusfemienfq? oraculi eiufdem iuflu6iiouis deo^drummiaftipulatu Euthy 
c mus poeta femperolympixautftor&femel uidtus.Patttaci locriintrialianbi imagine eiusee: 

&olympixalrcrae3dedieta^afulmine.Ca!limachu utnihil aliud miratu uideoiadeu® luO' 
fille facrificaniquod & uiuo faiftitatum & mortuomihili^ adeo miji; aliud q hoc placuille diis. 

DefpanisuitxIongiiTimis. CA, XLVIIt* 

E fpatioatqp longinquitate uitx hoium no loco^ modo firusiueuexepla ac fua cui^ fors na/ 
d fcendi icertu feccre*Hefiodusqui primus de hoc aliqua ^didir famlole(ut reorjmulta deho/ 

rainu xuo referes cornici nouc noftras attribuitxtates,Quadruplu ems ceruis,td triplicatum 
coruis,Et reliqua fabulofius in phoenice ac nymphis. Anacreon poeta Argantonio r 3 rtefi 0 Kregt.cl.tti/ 
buitannos,Cyniixcyprio^iXiaDnosamplius«Aegimioducetos.Thcopdpus£piiiiemdiGnofto.clvih 

h 






UBER 

Hellanfcus quofda in actholia cpio^' gentis ducetos explere. CuiafiipulafDamiates memorans Pidlo^ 
reu cx lis prxcipuu corpore uiribuf^ etia treoeris uixifTe.Ephodoms arcadu reges trecctis annis# Alexa-* 
der 6C Cornelius Dandonequacdain illyrico quingeris uixifle, Xenophon Imperrim pulutinioni infu^ 
Jse rege o(?lfngecis:at^ ut parce metitus eff filiii eius fe^cetis.Quar oia infcitia teporum acciderunt.Am' 
numtn.alii xuare unu determinabant:^ alte^ hyeme, Alii quadripartitis teporibus ficut arcades:quo^ 
rum anni trimeftres fucrc.Quida lunae fenio ut aegyprii . Iraj apud eos aliqui & fingula milia annorii 
uixifle produnf.Sed ut ad cofefla trafcamus.Argatoniu gaditanum odioginta annis regnaflc prope cer 
lum eft#Pucantquadragefmiocaepifle.Maxiniflam,lx4annis rcgnafleindubiratu cft.Gorgfam ficulutn 
centum odio ufxifle.Q, Fabius Maximus fexagintatribus annis augur fuir.M.Perpenna 8C nuper.L.Vo 
lufius Saturninus omnium quos in confulatu fententia rogauerat fuperflitesfuere.Perpena feprem re/ 
liquitex iis quos cefor legerat. Vixit annos nonagintaodlo.Qua in re& illud adnotare uiccurrinunum 
omnino quinqueniummiflepuofenacor nullus morirefiCu Flaccus & Albinus cenfores luflrumco'' 
didere uf^adpximos cenfores ab anno urbis qngentefimo feptu3ger]monono.M.Valerius Cbruinus 
cetum annos impIeuinCuius inter primu 6C fextum cdfulatuixlvi.anni fuere*Idem felia curuli femel ac 
uicies:fedir:quotien$ nemo aIius#Aequauit eius uirae fpatiu Metellus Pontifex.Et ex fceminis Liuia Ru 
cilii nonaginta Tepiem anrtos exceflit.Statilia Claudio principe ex nobili domo nonagintanouem.Tere/’ 
ciaCiceronistCvii.Clodia Ofeli.cxVtHaec quidem etiam enixa quindecies. Luceia mima cetum annis in 
fcaena pronuciauit.Valeria Copiola Emboliaria redudla eft in fcaenam Gn.Pompeio#Q#SuIpitio conC 
ludis pro falute Diui Augufli uotiuis annum cetcfimum quartum agens . Quae produdla fuerat tyro/ 
cinioa.M Pompeio xdiIiplebis,C.Mario.Cn,Carboneconf.anteannosnonagintaunum.Era magno 
Pompeio magni theatri dedicatione anus promiraculo redudla. Sammulam quo^ cetum decem ant 
nis uixifle auaorell Afconius Pedianus.Minus miror Stephanioncqui primus togatus faltare inditu/ 
itutriurm fecularibusludis raltafTe;& Oiui Augufli 8C quos Claudius Caefar cofularu fuo quarto fecit: 
quandolexagfntatres non amplius anni interfuere:qq h poflea diu uixeht# In tmoli montis cacumine 
quod uocat tempnn.cl#annis umere Mucianus auftor eft.Totide annos irem ccfum Claudii Caefaris cc 
fura.T.Fullonium bononienlcm:id 9 CoUatiscefibus quos antedetulerat:uitae$ arguraetis(etenim id 
curx principi erat) ue^ apparuit* Deuarieratenafcendi* CA* XLIX* 

Ofcere uidetut locus ipfe fyderalis fdentis fententiamtEpigcncs.cxxii#annos impleri ncgauic 
p poflc.Berofus excedi cen tum feptemdecimtD urat 8d ea ro qua Petolyris ac Nccepfos tradide 

runt:Si trimorion appellat a triu fignoru m porrionc:qua pofle in italiae tradlu#cxxvi.annos ui 
rae contingere apparer. Negauere illi queq nonaginta partium exornuani menfuram quod anaphoras 
uocanctranlgredi:dC has ipfas incidioccurfu maleficiorum fyderum:aut ena radiis eorum foii%.Rur/ 
fus Aefculapii fententiam fecuti:qui flatura uitae fpatia a (lellis accepi dicir.Sed quatu primu tribuat in/ 
certu efl.Rara autem efle dicunt longiora repora:quandoquidem mometis horaji ifignibus Iunx die/ 
rum ue feprem at^.xxiiii.qux nodle ac die obferuatur ingens turba nafcaturtrcanfili annorum lege oc' 
cidua:qua climadlaras appeIIant:non fere ita geni ris gnquagetimuquartum annu excedentibus. Primu 
ergo arcis ipfius incodantia declarat q incerta res fir. Accedut expenmenra & excpla recetiflimi cenfus: 
quem intra quadriennium impatores Gefares Vclpefiani parer fijiufqi cenfores cgeriinr , Nec funt oia 
uafariacxcutienda.Medi3etantuparrisinrcr3peninumonrepadu^ponemusexcpIa,Ccnruuiginti na 
tos annos parmxtrescdidcrc,Biixelli unii.cxxv.Parmx duos,cxxx. Placctix unu.cxxxi. Fauenrix una 
muIierem.cxxxn,Bononiae.L.Teretmm Marci filiu, Arimini uero.M.Apomu,C.&.L.Tertula.cxxxvii. 
Citra placetiam in collibus oppidum eft uelleiadu:in quo,cx.naros annos fex detulere. Quattuor cete/ 
nos uicenos.VniJ.cl.M.Mutius.M.fiIius Galerius foelix ac ne pluribus moremur in re cofefla in regio/ 
ne italix cwftaua centenum annop; cenfi funt hofes.Iiiii.Cenrenu denu hoies.lvii. Centenu uicenil quinii 
hofes duo.Cenrenum tricena hoies quattuor.cen renu tricenu m quin iI aut feptenu toride.cemenu qua 
dragenum hoies tres> Alia mortalitatis conftantia.Homerus eadem nodle natos Hcdlore & Polydama 
ta tradit tam diuerfx fortisPiros,C.M3rio.C.Carbone,iiiiConf,ad, v.Kalen.iunias.M.Celms Ruffus 8C 
Cornelius Lucinius Caluus eadem die geniti funtioratores quide ambo:fcd tamen difpari euctu . Hoc 
etiam nfdem horis nalcentibus in toto mundo quotidie euenit :pariter^ domini ac feiui gignunmrire 
ges6£ inopes. In moribus uana exempla. CA. L. 

Vblius Cornelius Ruffus qui cofui cu Manio Curio fuit dormies oculo^ uiTum amifincu id 
p fibi accidere fomniarer*E diucrfo Phalereus ia tum deploratus a medicis uomicx morbo : cii 

mortem in adequxreretuulnerato pedlore medicina inuenit exhoftc.Q.Fabius Maximus 
cenHapud ftumen ifaram proelio commifTo aduerfus allobrogu regem aruernorugt gentes ad.vi.idus 
auguftas.cxxx.perduel)ium cxfis febri quartana liberatus eft in acie. Incerrum ac fragile nimi^ eft hoc 
munus namrx quicquid datur nobis*MaIignum uero 6i breue in iis eria qbus largilumc cotingit:uni/ 
uerfum uti^ xui tempus intuctibus.Quid qi xfliraatione nodlurnx quietis dimidio quif^ fpatio ui/ 
tx fux uiuitfPars xqua morti fimilis exigituriaut poenx nifi edeingit quies . Nec reputantur infaniix 
anni qui fenfu carennec fenedlxin poenam uiuacis#T ot periculo^;; genera:tot morbntot metusitot cu/ 
rx totiens inuocata morte ut nullum frequentiusfituotum . Natura uero nihil boibus breuitateuirx 
prxfticit meIius#Hebefcuntfenrus.Membca torquentur.Promorif uifus:3uditus:inccnus : dentes etij 
ac ciborum inftrumeta : 6C tamen uitx hoc tempus annumeratuttErgo pro miraculo dC id folicatium 



SEPTIMVS 

KpcrimrexempTum.XenophiTum muficum cetum K quingi annis oi-vifTenneuno corporis incomo>' 
do.AthercuIe reliquis oibus perfingulas membrosi partes qualfrer rmllisaliisaralibus : certis peftifec 
calor remeathorisrautrigonne^ horis mo:fed Bi diebus nodibufqt trinis qdrinis ueeriam toro anno. 
At etia morbus eft aliquis per fapientia mori.Morbis,n.quo 9 qualda leges natura impofuir. Quadn/ 
ni circuitus febrem nunq bruma nunq hybernis menfibus incipere.Quofdapoft fexagefimu uitrefpa^ 
Cium no accedere. Alios pubertate deponna fceminis prrecipu^,Senes minimefenrire peftdentia . Nacp 
uniucrfis gentibus ingruurmorbi:8igeneratim mo feruitiistmoproceru ordiniaIioi'grpgradus.Qua 
in re obferuatu in meridianis partibus ad occafum folis penitetiam femp ire.Nec unq fere aliter fien ni 
fi hyeme:nec ut ternos excedar menfts. De fign is mortis. CA, U. 

Am figna loeraliain furoris morbo riTam.Sapienriae ucro aegritudine fmbrlap^ curam dC flra 
i gulse ueflis plicatu ras.Afom no mouetium ncgleftu profundi humoris e corpore efduuiu;iti 

oculo^ quidem 6i narium afpeftu indubitata maximeietia fupmoaniduo cubitu. Venarum 
inaequali aut formicante percu (Tu. Eralia quo^ Hippocrati principi medicinae obferuara funr.Er cum 
innumerabilia fint mortis figna:falurisfecuritatifcp nulla fu nr.Quippe cum cenforius Cato ad filiu de 
ualitudinisquo^obferuationeucexoraculo aliquo prodiderit femle iuucnra praematura mortis efle 
fignum.Morbogi uero tam infinita eft multitudo ut Pherecides Syrus copia ferpentiu ex corpore eius 
erupenteexpirauent.Quibufdappetua febris ertuttOMoecenathEide rricniofupmo nullo horae mo'' 
meto contigit fomnus, Antipater iydonius poeta oibus annis uno die natali tantu corripiebaf febre.Si 
eo cofumptus eft fatis longa fcnefta. De his qui elati reuixerunt. CA, LII. 

Violaconfularis in rogorcuixit.Etquoniafubuenirino potuerat praeualentc flamma uiuus 
a crematus eft. Similis caufa in.L.Laraia praetorio uiro traditur.Na Celium Tuberone praetU'' 

ra funtftum a rogo relatum Meflala RufTus 8i pleriqi tradunt.HiXC eft conditio moi taliu. Ad 
has huiufinodioccafiones forcunargignimuriuti dehoieneforte morti quidedebeatcredi.Reperi^ 
mus inter exepla HermoriniiOasomeniaiam rduftocorporeerrarefolitaiuagamgi e longinquo mul 
taannumiareiquac nifi apfentinofci non poftenticorporeintcrim fcmianimiidoneccremato eoinimi 
ci qui Cataridae uocabatur remeanti animae uelut uaginam ademerint, Ariftei etia uilam euolatem ex 
ore inpconncfo corui effigie magna quae fequif fabuloficareiqua equide 8C in gnofib Epimenide fimV 
Ii mo accipiOtPueru ^ftu & itinere fefTum in fpccu fepte 6C qnquaginta dorraifTe annis:re|^ facie mura^ 
tione^ mirante uelut poftero cxperreftu dic.Hinc pari numero die^ fenio ingrueteiut tamen in feprP 
mu & gnquagefimu atgj cetefimu uim duraretannu.Fcemmapi fexus huic malo uidef maxime opor/ 
runus couerfione uulu$:quae fi corrigaf rpiritus reftituif .Huc pertinet nobile illud apud gr^ecos uolu 
men Heradidis fepte diebus foemin^ exanimis ad uita reuocara . Varro quo^ autftor eft uiginti uiris 
agros diuidetibus capute quenda qui efferref feretro domil remeafte pedibus.Hoc ide aquini accidifle. 
Romae quoq? Corfidium materterre fu^ maritu funere locato reuixifte;6i locatorem funeris ab eo da 
tum,Adiecit miracula quae tota fndicafleconuentar. E duobus fratribus equeftris ordinis Corfidio ma 
ioriaccidille ut uideref expirafierapetto^ teftameto recitatu haerede minore funeri inftiruifte.Interim 
cum qui uidebaf extiniftus plaudendo cocinuifle myfteriaiS: narrafle a fratre fe ucnifTe. Comendatana 
fibi filiam ab eo,Demonftrarum praeterea quo injoco defodiffet au^ nullo confcioifi; rogafte u t iis fu/ 
neribus qu^ comparafiet efferretur.Hoceo narrate fratris domeftici prope annuefauere exanimatu iP 
lumiS; puru ubi dixerat repertum eft,PIena praeterea uita eft his uaticiniisired no coferenda : cu faepius 
falfa finr.Sicut ingenti exeplo docebimus,BdIo ficulo Gabienus Caefaris daffium fortiffimus captus a 
Scx.Pompeio iuftLi eius incifa ceruice 6i uix cohaerente iacuit in litcore tota die.Deinde cum aduefpera/ 
uifTencum gemitu precibuf^ congregata multitudine petiit uti Popeiusad feueniretiaut alique ex ca/ 
ris mitrerer.Seaucab inferis remiffumihabcre^ quod nuntiarer. Mifit plures Popeiusexamicis : qbus 
Gabienus dixit.Inferis diis placere Popcii caufas 6C partes pias.Proinde euemm futugi que optarctihoc 
fe nuntiare iuflum.Argumentu fore ueriratis g. peradis mandaris,ptinus expiraturus cftet, Idqt ita cue 
nir,Poft fepultura quotp uiforum exempla funtinifi g, naturae opera non prodigiofa conieflaraur. 

De mortibus repentinis, CA. UII. 

N primis autem miraculo funt ar^ frequenter mortes repcntinac.Hxc eft fumma uirafedi 
i ciras:quadrenaturalemdocebimus,PIurimas^diditVerrius.Noscuddedumoduferuabi/ 

mus,Gaudio obiere praeter Chilonem de quo diximus Sophocles Bc Dionyfius ficiliae tyran/ 
nus uterqj accepto tragicae uiiftoriac nunrio.Mater pugna iila cannenfi fiJio incolumi uifo corra Blfum 
nuntium.Pudore Diodorus fapienti® dialetics profdTor Iu foria, qu^ftione no protinus ad interroga 
tiones Stilbonis diftbIuta,Nulliscuidetbus caufis obiere dum cakianf matutino duo Oefares Pr^tor 
6i praetura populi ro.funcftus ditftatoris C^faris pater.Hicpifis exanimamsulle romae.Q.Fabius maxi 
mis in cofulatu fuo pridic.Kalen,ianua,ln cuius locum, M.Orellius pauciftiraarum horaium confula/ 
eum petiir.lrem,C,Vulcarius Gurges fenator.Ocs adeo fani at^ repeftiui ur de,pgredicndocogitarent; 
Q.Aemiltus Lepidus iam egrediens incuflb pollice limini cubicuIi.C, Aufidius* cum cgrcfTiis in fenam 
iret offenfo pede in comitio,Legatus quo^ qui rhodiope cam in fenatu magnacu admirarioeoraucrat: 
in liminecurix protinus expirauit progredi uoIens.Cn,5ebius Pamphilus praefeftura SC ipfefunftus 
'Cum apuero quaeriftet horas. A, Pompeius in capitoliocu deosfalutafTer.M.luuentius Thalna coficum 
facrificatet.GSecuilius Pania cum ftarec in foro ad taberna hora diei fecundaiin.P.Panfam fratrem in/ 



LIBER 

niJdis.Bebius ludex dum uadimoniu differri iubet.MTereniius Corax du tabellas fcrfbit m foro. Nec 
non 8t proximo anno du confulari uiro in aurem dicit eques romanus ante Apolline eboreu qui eft in 
foro Augu[li.Superoes.C.Iu!ius medicus dum inungitfpecilluperoculu trahestAtManlius Torqua^ 
tus confularis cum in cocna placctam appeteretiL. Durius medicus Valla diim mulfi potionem hauritt 
AptSaufeius cum a balneo reuerfus mulfum bibiUctiouumgtforberet.P.Qumrius Scapula cum apud 
Aquilium G allii coenarer.Decimus Saufeius Scriba cum domi futepraderer. Cornelius Gallus ptorius 
&.QtHererius eques ro.in Venere obiere.Et quos noftra adnorauir artas duo aequeftris ordinis in 
Panromimo M)^thico tum forma pra:celIente.Operofifnma tamcrecuritas mortis in.M.O filio HyU 
ro ab antiquis tradif comocdia|ihiftnone;cum populo admodum placuiffet natali diefuo : couiuiu^ 
fiaberet edita caena calida potionem in pultario poporcitifimul^ perfona eius diei accepta intues coro^ 
na e capite fuo fn ea rranrtulitaaii habitu rigens nullo fennenteidonec accubantiupximus tepefcere po ' 
tione am monerer. Hac foelicia exeplL'*Ar corra miferia^ innumera.UDommus clari Ili mac gctis apud 
maiTiiiam uitffusicorfini captus ab eodem Calare ueneno poto propter tediu uitaiponq biberatiom-r ' 
ni opere ut uiuerer anixiis cu.Inuenif in adiis Fodfcis RufTari auriga ia igne illato in rogum eius unum ' 
e faucntibus iecifle refe.FriuoIum didtu ne hoc gloris artificis d3retur:aduerfis ftudiis copia odorii cor 
ruptum crimfnantibustCum ante no multoJvl, Lepidus nobiliffimacftirpis que euenti anxietate dixi-' 
mus m jrmm flammx uie rogociedlus recondi propter ardore non potuiffeniuxta farmentis aliis mi 
dus crematus eft. Defcpulrura, CA, Lllll* 

Pfum cremare apud romanos no fuitucreris inftituti.Terra condebanf.Atpoffqloginqs beP 
j lis obrutos erui cognouere:tunc inftiturumtEt tame multifarie prilcos feruauere ritus. Sicut 

in Cornelia domo nemo ante SyliadidfatoretradifeecreraatiisJaq? eu uoluifle ucriru talione ' 
eru to*GMariicadauere.Sepultus in tdligifquoquomocoditusihu matus uero humo conredlus. 

De aia ucl de manibus uel de refurredtione uerba gcnciliu inania, CA, LV* 

Oit fepulturam ali^at^aliiE manium ambages.Omriibus a Ibprema die eade qu^anteprv 
p mum.Nec magisa mortefenfus ullus aut corpori aut. afeq ante nataIc,Eade.n,uanitas in fu^ 

turum etia reppagat;& in mortis quo^ tepora ipfa fibi uita mcntif, Alias immortalitate aia": 
alias traffigurationem:alias fenfum inferis dandoiSi manes colcdoideilqi faciedoiqui la etia homo effe 
defierir.Ceu ullo mo fpiradi ratio hof a cacreris aialibus diftcr.Aut no diuturniora m uita ni ulra rcperi' 
antunqbus nemo fimile dtuinat immortali ratem, Quod aut corpus aiae prorequif m3teria.Vbi cogita 
110 illidquomo uifusdauditusdaut qui rangitdqui ufus eius daut quod fine his bonum ,Quse deinde fe^ 
dcsc’quanta uc multitudo tot faeculis anima_^ ueIurumbrapdf'Puenliu ifta delira mentorum, Auidae^ 
nLinqdefineie mortalitatis commeta funt. Simtlis& deafferuandis corporibus homm ac reuiuifccn/ 
dis promifla a Democrito uanitasiqui no reuixit ipfe,Quse malum illademctia eft iterari uitam mor-' 
re.Quae genitis quies unqdi m fublimi fenfus animae tnanetc'inter inferos umbrse^Perditprofedlo ifta 
du Icedocredulitafg) praecipuum naturiE bonum morteiac duplicat obirusifidolere etiam poft futuri 
aellimationc euenir,Erenim fi dulce uiuereicui poteti elTe uixme;'Arquato facilius cernuf^ fibt quen^ 
credereiac fpecimen fecuritatis antegenitali fu mere experimencot 

Qu^quisinueneritin uita. CA* LVI. 

Onfentaneu uidef priufq digrediamur a natura hoium indicare qux cuiul^ fcienriaa quogp 
c m uen ta fu nr.Em ere ac uedei e inftituit Liber pater. Ide diadema regu infigne & triumphum 

inuenir. Ceres frumenta cii antea glande uefceienf,Eade molere 8i conficere in a trica italia 6£ 
ficiliaiob id dea iudicata.Eade prima leges dedir.Vt alii putauere Rhadamanthus,Litteras femper arbi 
f ror aflyrias fuille,Sed alii apud igypios a Mercurio ucGellius.Alii apud fyros repertas uolunt, Vtim 
in grieciamartuliffe e phoenice Cadmum fexdecim numero. A,B.C.D.E.G.1.L.M,N.O,P*R,1 t.\^ 
Quibus troia no bello Pallam edemadiecifle quattuor hac figura e §d x totidem pofteu Simonidem 
iiieifrum xh *< ca .Quarum omniii uis m noftrisiecognofcitur.Aniwteles deceni& ofto pnfcasfuif/ 
fetctfbyAey AaiHoTrptrlxEt duas ab Epicharmo additas e X 9 ^ Palamede mauulr, Anticlides i 
aEgyproinuenille queda nomine Menona traditqndecim annis ame Phoroneum anriquiflimum grae 
Ciae regem. Id monu mentis approbare conatu r.EdiuerfoEpigenes apud babylonios feptingen rorum 
uiginci annorum obfcruaciones iyderum coflilibus laterculis mferipras docengrauis auAor in primis. 

Qui minimum Berofus 6C Critodemus quadringentorum odloginra annorum.Ex quo apparet aetec 
rus litterarum ufustln larium eas attulerunt petalgi.Lacerarias domos coflttuerunt primi Euryales dC 
Hyperbios fratres athenisiantea fpecus erant^ domibus,GeIto Ooxius Celii filius lutei xdificii inuen^ 
tor placet:excmp)o fumpto ab hirundinu mdis.Oppidu Ceci ops a feappellauit cecropia : quse nunceft 
arxarhenis.AIiquiargosaPhoroneo rege ante coditumuolunr.Quida &ficyoneni* Aegyptii multo 
ante apud ipfos diofpolin.Tcgulas luenit Cinyra Agriopar filiusiSc metalla ^ns,utru^ in infula cypro* 

Irem forcipe: marculu:uccte:mcudc. Puteos Danaus ex legypto adueflus in gra’cia qua uocabaf ai gosi*/«n 
Lapidicinas Cadmus ihebis,aut ut theophraftus in phoemce,Trafon muros,Turrcs ut Arifloteles Cy*' ^ 
elopes. Phoenices ut Theophraftus. Aegyptii texti lia.Infecere lanas iardibus Lydi,Fulos in lanificio Cio 
filtus Arachnar.Linum & retia arachnat,Fu! Ionia arte Nirias megarenfis.Surrina Boetius.Medici^ 
nam argyprii apud ipfos uolut rcpertam.Alii per Arabum babylonis & Apollinis filium. HarrbariaSf 
medicamentaria a Chirone Saturni S^Phillirx filio, Aes conflare & teperare AriHoteles Lydufcytem 



SEPTIMVS 

mon nfafl£,Thcophraftus Dela Ph ryge putat. Aeraria fabrica alii Chalybastalii Cyctopas,Ferrum Hdi 
diodus in creta eos qui uocari funt Dadtyli IdaeuArgentum inuenit Hndfhonius athenicnfisiut alii cca/ 
cus.Auri metalla&confiaturamcadmus phoenix ad pangeum motem*Vra!iiThoas6C EacHsinpan'' 
chaia aut Sol Occeani filius:cm Gellius medicina; quo^ inucnrionem ex mei leaflignar. Plumbum cjt 
caiTiteride infula primus apportauit Midacritus. Fabi icam ferream inucncrecyclopcs 4 FiguIinas cbore^ 
bus athenienfisdn iis orbem anacharlls fcythcsiuralii Hyperbeos corinthius.Fabricam materia^ De'' 
daIus:6i!neaferram:arciam:peFpendicuIum:ccrebra:gIunnum:khthyocollara:Norma:fornice aur& 
libellam 8C tornum 6i claucm Theodorus famius.Menfuras &: poderi Phidon argiuustaut Palemedes 
ut maluitGellius.IgnemefiliccpyrodesiciIicisfilius.Ateundemafltruareinferulapromcthcus, Vehi 
culum cum quattuor rotis phryges.Mercaturas poeni.culturas uitium arborum Euroolphusarhe/ 
nienfis,Vinum aqua mirceri Staphilus Sitheni fi!ms,OIeum 6C trapetas AriReusathenicnfiSt Idem mei 
la.Bouem &aratru Briges athenienfisiutalii Triptolemus.Regiaciuitatc^gyptikpopuIare attickpoft 
Thefeum tyramnu primus fuit phalaris agrigen.Scruiriu inucnere lacedatmonii.ludiciu capitis in ario 
pago primum adum eft. proelium afri corra cegyprios primi fecere fuftibus quos uocant phalangasicli 
pcos inucnerunt proetus & Acrirus inter febcllantesifiuechalchus Athamaris filius .Loricam Mydias 
menenius,GaIeam:gIadium:haffam lacedaemonii. Ocreas & criflas Cares, Arcu &fagitram Scythem 
iouis filium*Alii fagitras Perfen Perfei filium inueniile, Lanceas aetolas.Lacukl cu amento fenif inucniC' 
fe Aetolum Martis filiu.Hadas uelitarcs Tyrrhenu pilumgs.Penrhefileaamazoncfccurim.Pileum uc*' 
nabula.Etin tormetis fcorpioneCretas.CatapuItiryros.Phcenicasbaliftam&fundiAcnea tubam Pi 
feum Tyrrhenu m»Teftudincs Artemone clazomenu.Equu qui nunc aries appellaf in muralibus ma^ 
chinisepeum ad iroiatEquo uchi Bellerophon tCtFraenos & ftratacquoKPdctroniu, Pugnare ex quo 
theflalbsrqui cenrauri appellati rmitihabirantes fecundu pelium monrc,Bigas primu lunxir phrygum 
natio.Quad rigas Erichtonius.Ordmem exercitus ifigni dationem :thcflaras:uigilias luenit Palamedes 
Croiano bello.SpecuIarem fignificationemeode bello Sinon. Inducias Lycaon.Focdcra Thcfeus.Augu'' 
ria ex auibus Car:a quo cana appellata.Adiccir ex ceteris afalibus Orpheus, Arurpicium Delphus, Igni 
fpicia Amphiaraus.Aufpjdaauium Tyrefias thebanus.Interpr^tationeoftentogi&fomniorum Am/ 
phydyon, Aftrologiam Atlas Liby* filiusiut alii aegyprikut alii anyrii.Sphera in ea milefius Anaxima 
der,Ventorum ratione Aeolus Hellenis fiIius,Mufica Amphion. Fiftu Ia Pan,Monaulu MercuriU5*Ob 
liqua tibia Mydas in phrygia-Geminas tibias Marfias.In eade gente lydios modulos Amphion. Dori'' 
os Thamyras thrax,Shrygios Marfias phryx.Citharam Amphion:utaIiiOrpheus:uta1ii Linus.Septe 
cordis additis Terpander.OftauaSimonidesaddidit.NonaTimorheus,CitharafineuocececinitTha' 
myras prius.Cum cantu Amphiomut alii Lfnus.Cithara edita carmina cora pofuitTerpader. Cum 
biis canere uoccTroesenus Dardanus inftiruit.Sal ratione armatam Curetes docuere.Pyrrhyccm I^r^ 
rhusmtran^ in creta.Verfum hcroicu pythio oraculo debemus. De poematu ongtne magna quadiio 
efl. Ante troianum bellu probanf faifrc.profaicam oratione condere phcrecidcs Syrius inltituit tepore 
Cyri regis, Hyftoria cadmus milefius.Ludos gymnicos in arcadia Lycaon.Funcbrcs Acaftus in iolcho 
poft cu Thefeus in iflhmo. Hercules olympis athleticam.Pythus pila luforia. Gyges lydius piAura iti 
aegyptOfln gr:eaa ucro pyrrhus Dedali cognatus aut Ariffoteli placctrut Theophrafto polignotus athe 
nicnfis.Nauem primus in giarciam ex regypro Danaus aduexir, Ante ratibus nauigabatur inuentusin 
mari rubro inter infulas a rege Erythra.Repenutur qui myfos & troianos priores cxcogitanein hclle/ 
fpontoputenteum tranfirentaduerfusthracas.Etiam nucin briranicoocceano uitilescorio circufutx 
fiunt.In nilo ex papyro 8i feirpo Si arundine.Longa nauc lafoncm primu nauigafle philolFephanus au 
dtoreft.Egefias parrhalum.Ctefias Samyram.Saphanus Semiramin.Arthimachus Aegaeonem Bire-' 
men Damafthcnes erythreosfccine.TriremcThucydides Amoclen corinthiu.Quadrireme Ariftote-^ 
les carthaginenfes.Quinqucreme inftituit Nefichehon fala minius. Sex ordinum ^enazoras lyracufi'' 
us,Ab ea ad deciremc NeIigito,Alcxandru magnu ferunt innituiffe ad duodecim ordines, Philoflepha 
nus Ptolsemeum Soterem adquindccim.Demetrium Antigoni ad,xxx.prolcmacu philadelphu ad.xl, 
ptolemaium philopatorem qui Triphon cognominatus eft ad.I, Oneraria Hippus tj^ms inuenit.Iem^ 

Dum cyrenenfes,Cymba phGeniccs.Celocem rhodi,Ccrcjrara cyprii,Syderum obferuationem in naui 
gando phceniccs.Ri^mum top;e»laritudinem cius platc^.Vela lcarus,MaluSiantenam DcdaIus,Hi>' 
pagum falaminiiiautpericles athentenles,Tedas longas tafiiiantea ex prora tantum Si puppi pugnaba^ 
tur.Ronra addidit pifeus.Tyrrheni anchoram. Eupalamius eandem bidente tanacharfis harpagonas. 

Et manus picles athenicnfis : araminicula gubernandi Typhis,CIaITe princeps depugnauit.Minosanv' 
mal occidit primus Hipei bis Mactis filius.Prometheusbouem, 

Inquoprimusgentiumconfenfus, CA, LVII» 

g Entium confenfus tacitus primus omnium confpirauit ut ionura litteris uterentur. 

De litteris antiquis. CA: LVilli 

Eteresgraecas fu ilTeeardem pene qu^ nunc larinjeinditio erit dciphica tabula antiqserisiquac , , 

a efl hodie in palatio dono.principumMineruac dicata in bibliotheca cum inferiptione tali, 

Quando primum tonforesromae. CA. LIX, o£i/i,0xiu 

f Equens gentiu cofenfus in tonforibus fuinfed romanis tradior ,ln Italia ex ficilia uenere poft 

torna codtcatn anno quadringentefimo quinquageflmoquartoiadduccte p,Ticinio Mena ut 

h iii 



LIBER 

auctor eft Varro., ifi te intonfi fucrc.primusomm radi quotidie in(tituitafricatius.Seques Diuus Aueti 
ftusculrnsrcmpurus, Quado primum horologia, CA, LX. 

Erfius confenfus fuit in horarum obferuatioe iam hac rone accedes . Quado & a quo in grae^ 
t cia reperta diximus in fecundo uolumine.Serius etiam hoc romar cotigit. Duodecim taoulis 

ortus tantum dioccafus nominatur:pofl aliquot annos adie^tus eH& meridies accefo cofulu 
id,pnunriate cu curio inter roftra 3£ grsecoftafin profpfjciflet talem folc.A coluna aenea ad carcere indi/' 
nato fpdererupremaprrinuntiauir,Sed hoeferenis tantum diebus u% ad primum punicu bellu.prinr' 
ceps romanis folarium horologwm ftatuineante,xii.annosqcum pyrrho bellatum cftadaedem»Qui 
rini.L.PapyriusCurforcumeandededicaretapatrefuouotama Fabio Vcflali proditur, Sed nc^fafli 
horologii ratione uel artificis fignificatmec unde rraflatum cftaut apud quem feriptu id inuenerir.M, 
Varro primu flaturum in publico fecudti roflra in coluna tradit bello punico primo a.M.Valerio jMeP' 
fala cofule carina capta in ficilia.Deportam inde pofl,xxx.annos g de papyriano horologio traditur an/* 
no urbis quadringentefimofepmagenmofeptimo.Neccogruebantad horas eius line^rparuerunt ta/ 
men ei annis undedm:donec.Q,Martius philippus quicu,L.Pau1o fuit cenfor diligentius ordinatum 
iuxta pofuir.Id^ munus inter cenforia opera gratiffimceftaccepru.Erianum tame nubilo incerta fue-' 
re horae ufqjad proximum luflrum.TuncScrpio Nafica collega lenati primus aqua dmifir horas ;iqiie 
noilium ac dierum, Id$ horologiu fubreiflodicauit anno urbis.d.lxxxxy. Tam diu po.Ro.indifcreta 
lux fuit,Nunc reuertamur ad reliqua animaliatprimumqj tcrreflna, 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRAUS HISTORIAE. LIBER OCTAVVS, 



De animalibus rerreftribus. Elephantorum comendano;6i de fenfu eop:. 



CA, X, 




rjDRELIQVA TRANSEAMVS ANIMALIA ETPRIMVM TER 
, refl:rja,Maximu efleIephas:proximug( humanis fenfibus.Quippe inreP 
letSus illis fermonis parrii.Erin primis obedientiaiofTicioru^ qu^e didi^ 
cere memoria, A moris Bi glon;e uoluptas rimmo uero qux ecia in hoie 
rara,pbitas:prudctia:aequitas.Rdigioquo^ fydegifolifq! ac lunae uene^ 
l| ratio. Audlores funt in mauritaniae faltibus ad queda amne cui nome efl 
I anulo mtefcere luna noua greges eo^defcedereribi^ fe purificares folcnt 
] ter aqua circufpergcatgi irafalutato fydere in filuas reuerriiuituloye fati' 
I gatos prae fe ferentes. Aliensc quo^ regionis incelledtu credunf maria tra 
'firuri no ante naues cofccndereiqinuitati reiSoris iureiurando de rediru. 
Vifi^ funt feffi segritudinerquado 6i illas moles infcflat morbi:per haer-' 
j bas fupini in cadu iacentesiuduti tellure peibus alIigata,Na quod ad doci 
i liratem artinet.Rcgem adoranr,Genua fubmittunc, Coronas porrigunt. 



Indicis arabici mmoresiguos appellant nothos. 

Quando primum iundli, CA, IX, 

Om^ iuniSi pi im um fubiei ecurru Pompeii magni africo triumpho . Quod prius Xdu uidta 
t triumphante Libero parre memoraf,Procilius negat pomifle Popeii triumpho iundlos ingre 

dt porta.Germanici Oefaris munere gladiatorio quofda incoditos motus edidere falratium 
mo.VuIgare erat per auras arma iaccre no auferentibus uentis : at^ inter fe gladiatorios cogrefTus ede' 
re:aut lafouienrepn!atarecoIIudere,Poflea& per funes incefferc.Lefticas enam ferentes qterni fingu/ 
lasipuerpcras iniitates:plenif^ hominum tricliniisaccubituuere per ledos ita libratis ueftigiisine quis 
potantium arringeretur. De docilitate eorum. CA, JIl, 

Ectum dlunum tardiorisingeniiinaccipiendisqux tradebanfrfaepius caflfgatu uerberibus 
c eadem illa meditante nod:u rcpertu.Mijd maxime dc aduerfis gdem funibus fubire*Sed regre 

di magis urri^ pronis. Mutianus ter cofui audior cft alique exiisfiilitteraru dudlusgraeca^ 
didicifTeifoIitumgj p raderibere eius lingua: uerbts.Ipfe Ego haec fcripfi:&: fpolia ceirica dicaui.ltem^ fe 
uideote pureolis cu m aduedi de naue egredi cogercntuntcrritosfpario procul poittis a cotinente porre 
dli.ur fefe longinquitatis aeflimarione fatlerentiauerfos retrorfus ifle.Praeda ipfi in fe expedlanda fciunt 
folam e^ in armis fuis;qute luba cornua appellar. Herodotus ramo antiquior & cofuetudo melius de 
res, Qua ob re deciduos calU aliquo uel fenedta dcfodiunt.Hoc folu ebu r eft , Caeieru & in iis quoq; q3 
corpus intexit uilitas olTea.Quag nuper ofla ctia in laminas fecari coepere penuria , Etenim rara amplV 
tudoiam dentium praetergexindiarepentur,Caeteruinnoflroorbccefiereluxunae»Dentium cando-' 
re intelligitur iuuenta,Circa hos belli cura fu mma. Alterius mucroni parcuntme fit podiis hebes.alteti 
us operario ufu fodiunt radices,lmpcllunt moles.Circuuenti^a uenantibus primos conflituuntiqui/' 
bus funt miunimime tanti proelium puteCpoflcafefli impadlosarbori frangunri^a^ fe redimunt. 

De clacmenria corumidd ^ pericula fua inrelligant:& de tigridis truculentia. CA, IIIL 

Iru in pIcnf^animaliufarcquarepetand.Sed&pcundlaqdcaueant.EI^has hoieobuiofoc 
m te in folitudine & fimplicitcr oberrante clacmens placiduf^ etiam demofttate uiam traditur, 

Ide uefligto hois ataduetfo pnufgboie itremifcere mfidia^e metu.Snbriftete ab olfatUiCircu'' 



OCTAWS 

rpe£tarc:Tras pflarc.Nec calcarerfecT erutu jpsimo tradcre.lllum &qacnti nuntio fimili uf^ ad cxtrcmil 
tunc agmen circumag!:6i reuertnaciemg? dtrigi.Adeoomnm odori durare uirus illud maiore ex par/ 
te ne nudorum quide pedu.Sic 8C tigris etia feris exteris truculema:at^ ipia elephati quo^ fpernes ue 
ftigia.Hoie uifo tranfrerre dicitur protinus catuIos.Quo nam modoagnitoJ' ubi antecofperflo illo que 
rimetfEtenim tales filuas minime frequentari certum clltSane mirant ipfam uefligii raritate.Scd un^ 
de faunt timendos eiTe^mmouerocurucI (xptusconfpedlum paueantitato uinbus magnitudine ue/ 
locitate p^a'^lantiores^'NImirum hxcefl: natura rerum ihxcpotetia eiuslxuiHimasferaru maximaf^ 
quae nungiiidillennquod debeant timere:& flatim intelligerecurfit limeodum* 

De intellectu & memoria eorum. CA, V. 

Lephanti gregatim femp mgredmntur.Ducit agmen maximus natu.Cogitxtate proximus 
r amne tranfiruri minimos prxmitruntinemaio^ ingrcflti atteientealueu crefeat gurgitisal/ 

lirudOtAntipater anftor eft duos Antiocho regi in bellicis uftbus celebres etia cognominibus 
fuifle.Etenim nouereea.Certe Citocu impcratoj^ nota annalibusdefcriberetieu quiforriHimcprodia 
tus ect in punica acie Sutru tradidit uocatu altero dete mutilaro. Antiocho uadu filum inis experiett re/ 
nuit Aiaxialiogn dux agm inis femp.Tu pronuntiatu eius fore principatum qui tranfifletiaufum^ Pa/ 
trocIu.Ob fd phaleris argeteis quo maximcgaudent:& reliquo oi primatu donauit.Ulequi notabatur 
inedia morte ignominix ptuIit.Mirus na^ pudoreft.Vidtufqj uoce fugit uicforistTerram ac uerbenas 
porrigiCiPudore nunq nifi in abdito coeunr.Mas qnqucnisifoemtna dccenistlnif auce bienio : qnis ut fe 
runt cutuf^ anni diebusinccampIiustSextopfundunfi amne no ante reduces ad agmen . Nec adulteria 
tiouere.NulIa ueppfoeminas inter fc proeliaicxteris aialibus pernicfaIia*Necquta defit iUi;. amoris uis. 
Islagi traditur unus amaflequandi in xgypto corollas uendenrctAcne qtiisuulgariter elefta putetimi 
retur grata Anftophani celeberrimo in arce gramaricaialius Menandru fyracufanu incipientis iuuenra: 
in exercitu Ptolemaei defideriil eius quoties no uideret inedia tefiatus«Er unguentaria quada delet^atn 
iuba tradi t.Oium amoris fuere argumeta gaudiu acoipeiftuiblanditixqi incoditxiflipes quas populus 
dedifTct feruatxiSi infinum cflufx.Necmiru efle amore quibus fit memoria . Idem naq; tradit avitii 
in feneda multos poftannos qui retSor in luuentafuiflcr.ldera diuinationequandaiufticiae.Cu coc/ 
chus rcx.xxx^elepha cis totidem in quos fxuire infiitueeat nipitibus alligatos obiecifietiprocurrantibus 
inter eos qui facefleren t;non po tu ille effici u t crudelicalis alienx mimllerio fungeretur. 

Quando primum in Italia. CA. VI. 

Lephantes Italia primum uiditpynhi regis bellor&bouesiucasappellauitfn lucanis uifosan 
e no urbis quadringentefimo feptuagefimofecundo. Roma aure in mupho feptem annis ad fu 

periorem numerum addiciSiEadem plurimos anno quingetefiniofecudo uu3:ori3.L.McteIli 
pontificis in ficilia de ^MXnis C3pros,cxlii.fuere trauedti ratibusiquas doliorum confertis ordinibus im/ 
pofueranr, Veri IS eos pugnailc in cyrconnrerfedtofqi iaculis tradit penuria conrilii.Quonia ne^ ali pia/ 
cuilletine^ donari regibus.L.Pifo indudos duntaxat in cyrcumiatqp ut contemptus eorum increfeeree 
ab operariis ha fias prxpilatas habentibusipet cy reum totum aftos . Nec quiddein de iis fadlum fit au/ 
diorescxplicantiqui non putant in terfedlos. Pugnx eorum. CA. VII. 

Lara efi unius e romanis dimicatio aduerfiiselephaniu.Cu Hannibal captiuos nofiros dimi/ 
C care inter fecoegilTet.Nam^ unu qui ruperatobiecitclephato : & illu dimitri paflus fiintere/ 

mifrer.Solusergo in ha rena cogrefius magno pernege dolore cofecir. Hambal cum fama eius 
dimicationis conceptu allatura beluis inielligercticquites mifit qui abeunte interficeret. Promufeidem 
cogi lacillimeamputari Ppri hi proeliogi experimentis patuit . Romse pugnafle Fenefiella tradit primii 
ojum in wrco Claudii Pulchri xdilitate curuli.M.Antonio.A.Pofihumoc5r,anno urbis fexcetefimo 
gnquageumoquinto.Itepoftannos.xx.LucuIlogixdilirate curuli aduerfustauros.Popciiquog! altero 
cofulatu dedicatione tcpli Veneris uidlricis pugnauere in cyrco.xx.aut ur quida rradunr.xvii.GeruIis ex 
aduerfo iaculatibus mirabili unms dimicatioeiqui pedibus confoITis repfit genibus in cateruasiarrepta 
fcuta iaciens in fubJimeiquae decidentia uolubilitare fpeifianribus uoluptati erant in orbe circuadla : ue/ 
luf arte no furore belux lacetenf.Magnii Si in altero miraculu fuit uno itftu occifo . Pilu fub oculo ada/ 
flum in uitalia capitis uencrat.Vniuerfi eruptione tentauerenon fine uexatioe populi circudanris clau/ 
fil is fcrrcis.Qua decaufa Cxfar di£Iatoc poftea fimilefpeifiacalu editurus euripis harenam circudeditt 
quos Nero princeps fuftulit equiti loca addens.Sed Popeiani amilTafuge fpc mifcncordia uulgi inenar/ 
rabilihabifu quxfentesfopplicauerequada fefelamerationccoplorantesitato populi dolorerut oblitus 
imperatoris ac munificemix honorifue exquifira flens unmei fus confurgerctidiraT^ Popeio quas ille 
mox luit poenas imprecaref.Pugnauere Si Oefari diifiatori tertio confulatu eius.xx.contra peditesqn/ 
gentos.Iteru totidc turriti cufexagenisjjpugnatonbuseodc que priores numero pediru:& pari cquim 
e diuerfo dimicatc,Poftea 'mgulis principibus Claudio Si Neroni in cofumationegladiatoge. Ipfius ani 
malis tanta narratu rclxmentia contra minus ualida ut in grege pecudum concurretia manu dimoue/ 
atinequid obterat imprudens.Necnifi laceffiti nocear.ideoq! gregatim femperambulent.Minimecx 
onin ibus folt uagt.Equititu circu u infirmos au t feflbs uulneratofue in medium agmen reapiunt; 

ac uelut imperio aut ratione per u ices fubcunt.Opn celerrime mitificantur hordei fucco. 

Quomodo capiantur. CA. VIII. 

c Apiunf auc in indu unum ex domins agente reAore:qui deptehefum folitarium abadtumue 

h ilii 



LIBER 

a grege uerbecar ferutn.Quo fatigato tranfcedit iti cu:nec fecus acpriorctn regit. Africa foueis capit : in 
quas deerrante aliquo,prinus caereri cogerunc ramos: moles deuoIaunt:aggercs condruuntiomni^ ul 
conanf extrahere. Antea domitadi grarta gregis eqtiitam cogebat inconuaile manufafla:a: longo rra^ 
dtu fallacc.Cuius inclufos ripis foiTir^ fame domablt.Argumcnru erat ramus hoic porrigente clarme^ 
ter acceptus, Nane dentium ca.Pedes eo^ jaculatur aliogn molIifTimos.Troglodytiecoterminiaethio'’ 
pix qui hocfolo uenatu alunf arbores propinquas irincri co^ cofcendunt.Inde tortus agminis nouiiTi 
mum fpeculati extremas inclunes defiliunt.Leua apprehendif caud3,Pcdes ftipanf in finiftro foemore» 
Ita pendes alre^ poplitem dextra cxdit:ac prxacutabipenni hoc crure tardato profugiens alterius po/. 
plicis nemos ferfr:cundta prxeeieri pernicitare peragens. Alii tutiore genere:fed magis fallaci intetos in/ 
genres arcus defigunt humi longius.Hos prxcipui uiribus iuuerjcs continent. Alii connixi pari conatu 
tenduntrac prcreunribus fagitca^ uenabula inftgunhmoxlanguinis ueftigtis fequuntur . Elephante^ 
generis foemine multo pauidiores* [ i,;iV Quomododomantur. CA. \a» 

Ornatur aute rabidi fame Sf ucrbcribU5;dephantis aliis admotis qui tumultuantem cathenis 
d coerceant.AIias circa coitus maxime efferam' :&ltiabula indoj^ detibus fternut.Quaproptec ’ 

arcent cos coiruifoeminaruq! penuria feparatitiqux haud aho modo q armentop; habent.Do 
miti milirantiSt turres armatote in hoftes femntimagnagi ex parte orietis bella coficiunr.Proftcrnunt 
acies; proterunt armatos.Iidem minimo fuisftridoreterrenfiuulneraticp 8i territi retro femp cedunt, 
haud minore partium fuarum pernicie.Indicum afri pauent:nec contueri audet. nam Qi maior indicis 
magnitudo ert» De partu eorum S! reliqua natura. CA. X. 

Ece annis geftarc in utero uulgus exiflimar.Ariftoteies biennioinec amplius ofi ngulos femel 
d gtgnercipluref^ uiuere ducentis annis;& quofdam trecentisduuenra eorum fexagefimoinc// 

pit.Gaudentamnibus maxime,Er circa fluuios uagantur cum alioqum nare propter magnP 
fudinem corporis non poffintjidem frigoris impatientes,Maximum hoc malumnnflationerag! 
fluuiu aluhnec alia morboj; genera fentiunt . Olei potu txla qux corpori eo^ inhxferanr decidere in/ 
uenio.A fudore autem facilius adhxrcfccre.Et terra edifle iis rabificu eff:nifi Ixpius madant.Deuoranc 
aur & !apides,T i uncos quidc grahfTimo in cibatu habenr.Palmas excelfiores fronte profternunr.Ac ita 
iacentium a fTumunt frudum. Mandunt ore. Spirant 6i bibunt: odoramrqi haud improprie appellata 
manu. Animalium maxime odere murem :& li pabulum mpraefcpiopofitumatrigiabeo utdcrcrfafti 
diunr,Cruciatum in potu maximu fentiunt haufta hirundineiqua fanguifuga uulgo coepifTe appellari 
aduerto.Hxc ubi in ipfo anime canali fe fjxit:intolerando afficit dolore.Dunffimurh dorfo tergus.Ve/ 
tres moHcs.Sera^ nuilJ tcgumcntum.ne in cauda quideprxfidiuabigendo tedio mufearum. Nam^ 
id & tanta uaffitas fentittSed cancellata curis Si inuitas id genus animaliu odore.Ergo cum extenti rece 
pere examina ardatis in rugas repente cancellis coprehcnlas enecat.Hoc iis pro cauda:pro iuba:pro uil/ 
lo eft.Dentibus ingens precium:& deorum fimulacris laudatiflima ex iis materia.Inuenit luxuria com 
m€dationcm:S^ aliam expetit in callo manus uim Taporisbaud alia de caufa credo qquia ipfum ebur Ii 
bi mandere uidetur. Magnitudo dentium uidetur quidem in teniplisj^ipua.Sedtamenin extremis 
africx qua confinis sechiopix eft,poftium uicem in domiciliis pracbcre.Scpcfi^ ea iis 8C pecorum flabu/ 
Iis palos elephantorum dentibus fieri Polybius tradit audoreGaulufa Regulo« 

Vbi nafcantur;&: de difeordia eorum & draconum. CA» 'XI» 

Lephates fert africa ultra fy rticas foiitudinesiSi^in maurirania.Feruntxthiopes 8C troglodytx: 
e ut didu eft.Sed maximos india bellaniefq^ cu iis perpema difeordia dracones tatx magnitudi 

nis nt 3C ipfos circu flexu facili ambiat: nexu^ nodi pftringac. Comoritura dimicatio uiduf^ 
corruens complexum elidit pondere. De folertia animalium.- CA. Xll, 

Ira animalium pro fe cui^ praecipua folcrtia eft ut lis una fcandedi in tanta altitudine difficul/ 
m tas.Draco ita$ uer ad pabula fpeculatur. Ab excelfa fearbore iniicit. Scit ille impare fibi luda » 

tum contra nexus-ita^ arbogeaut rupiu attritu quaerit. Cauent hoc dracones:ob id^ grefiiis 
primu alligant cauda.RefoIuunt illi nodos manu.At hi in ipfa nare caput coduntipariterqi fpirirum p/ 
dudunr:dc mollifrimas lancinat partes, lidem obuii deprehenli in aduerfos erigut feioculofq! maxime 
perunr.I ta fit ut plerun^ caeci ac fame & mceroris tabe confedi reperianf.Qua quis aliam tatae difeor/ 
dix caufam attulerit: niii naturx fpcdaculum fibi ac paria componenris.Eft & alia dtmicarionis huius . 
fama. Elephantis frigidifTimum effe fanguinem;pb id acftu torrente peipuxa draconibus cxpeti.QuI/ 
obrem in amnes meefos infidiari bibetibus:ardarif^ illigata manu in aurem morfum deftgere.Quo/ 
niam is tantum locus defendi non poflitmanu.Dracones efle tantos ut totum fanguinem capiat. Jca^ 
elephantos ab iis ebibuficcatof^ concidere:6C dracones inebriatos opprimi commori^. 

De draconibus, CA, XIII, 

Enerar dracones aethiopia indicis pares uicenum cubitorum, Id modo mirum unde criflatos 
g luba crediderit, Afachxi uocantur xthiopes:apud quos maxime nafantur, Narratur in mari ’ 

timis eo^quaternos quinof^ inter fe cratium,modo implexos ereftis capitibus uilificates(ad 
meliora pabula arabix)uehi fluctibus, 

De ferpentibus maximis 6: bois, CA, XIIII. 

Egafihenes feribit in india ferpentis in tantam magnitudinem adolercercrui folidos hauriant 
ceruos taurorqi.MeCtodorus cira ihindacu amne in ponto ut fu^uolates quis aite pmiciter^ 



m 



OCTAWS 

alireshauRu taptasabrorbesnt.Notd eRin punicis bellis ad flumeh bagradam a regulo itiipefaro^cbt 
fiRtsrormentiTi^ar oppidum altquot expugnata ferpes.cxx.pedii l5gicudinfs,PeIhs eius maxilla; uf^ 
ad bellum numatinu*durauere romae in teplo.Faciunt his fide in iralia appellata; boae in tanta magniru 
dinc exaltes ut Diuo Claudio principe occifae in uaticano folidus in aluo fpedlatus fit infans, Alunf pti 
mo bubuli laiflis fucco.Vnde nomen traxere.Caeterc^ animalium qux modo conuedla undi^ italiae 
contingere fepiusiformas nihil attinet fcropulofe referre. 

De fcythicis animalibus &feprcntriona!ibus, CA. XV* 

AucilTima fcythia dignit iopia fruduu, Pauca cStermina illi gcrmaniajnfignia tame bouum 
p gcneratiubatos bifontesiexcellctigi 6 ; ui & uelo citate urosiqui bu s fpentu uulgus buba 

fdrbm nome imponiticu id gignat africa liiruli potius ceruiue quadi fimilirudine , Septetrio 
fert 8 f cquoji greges feroruificut afino^ aha & africa.Pr$terea alcen nijpceriraris au rium & ceruicis di 
ftinsuat;iumerolimilem,Item naram in fcardinauia infijla:nccunq uillm in hoc orbe : m ultis tamen 
^ narrata alcen haud difllmilem illis & nullo fuffraginum flexu Jdeo^ no cubitem Si accliucm arbori i 
* fomnoreaq? incifa ad infidias capuAIias uelocitatis memoratar.Labrij ei fiiperius praegrande : ob id rc'' 
trograditur in pafcendoincin priora tendens inuoIuatiir.Trsdut in pronia feram qux bonafus uocef 
equina lubaicaetera tauro fimilemrcornibus ira in fe inflexis ut non fint utilia pugn;e. Quapropter fu-^ 
gafibiauxilia;reddentemeafiumum inrerdu&triLiiuge^longitudinccuius conradfus fequentesut 
ignis aliquis comburar.Miru pardos pitheras leones & fimilia codiro in corporis uaginas unguiu ma< 
erone ne refringantur hebetenturm ingredirauerfif^ faculis curreremec mfi appetedo protendere. 

De Iconibus. _ CA. XVI. 

Eoni pradpua generofitasituc cum colla armof^p ueftiunt iubo.Id enim aetate cotingit c leo 
I ne coceptis.Quos uero pardi generauere femp infigni hoc carent.Sim ili modo foem ina&Ma>' 

gna iis libido coims;& ob hoc maribus ira,Aft-ica hsc maxime fpedtat ft^/a aquarum ad pau 
cos amnes congrcgltibus frfeiis.Ideo multiformes ibi animalium pai tusiuario fcEmimsrcuiufquege 
neris mares aut ui aut uoluptate mifcemc.Vnde etiam uulgare grociae diiflu femp aliquid nou t africa 
affere.Odore pardi coitum fentit in adultera leoitotag! ui con fu rgit in pocnljdcii co aut culpa flumine 
abluiturraut longius comitatu nSemel aut edi partu laeerato unguium acie utero in enixu uulgum cre 
didiffeuideo.AriftotiIesdiueri(a traditmir quem in iis magna lecuturus in parte profandu reor. Alcxa-' 
dro magno rege inflammato cupidine animalium naturas nofcendndclegata^ comentatione AriRo^ 
li fummoin oiltientia uiroialiquor milia homm in totius afiogricio^ traflu parete iufla: omnium 
quos uenarus aucupia pifcatur^aIebanr,Quiburque uiuariaarmentaialueatiaipifcinioiauiaria in cura 
cranrrneqdufqgentiu ignoraretur ab eo,Quos percontando«L*ferme uoluminaiifa proclaradeaiali'' 
bus condidir,Quae a me coIIetRa in ar£lu cu iis quo ignoraucratiquofo ut tegentes boni cofulant t unf 
aerfis reji naturae operibus imedio^i clariRimi regum oium defiderio cura noftra breuiter peregrina-' 
Ccs.Is ergo tradit leona primo foctu parere quinti catulosiac per annos fingulos uno minusrab uno Re 
rilrfcere.lnformes minimaf^ carnes niagnimdmemuftellaru efTeinirio.Semeflresuix ingredi polle: 
necnifi bimeftrcsmoueri,In europaaurinfcracheibu tantu &! neftum antnes leones efleifed longe uV 
ribus prarftanriores iis quos africa aut fym gignan c.Leonu duo genera copaftile 6C breue crifpioribus 
jubis.Hos pauidores efleq longo fim plicique uilloxos contemptores uulncmm.Vrinam mares crure 
fubfaro reddere ut canes,Grauc odoreinec minus halitu .Raros in poru.Vefci alternis d iebus,A faturi/ 
«ate interim triduos cibis carere.Quac poflint in mandendo folida deuoraremec capiente aluo coiedis 
in fauces unguibus cxtrahereiut fi fugiendu fit non in fatietate abear.Vita iis longam docet argumento 
5 plcrigi dentibus defeiJH reperiantur.Polybius Aem iliani comes in fenetSa hoiem appeti ab lis refert. 
Quoniam ad perlcqucdas feras uires no fuppetant.Tunc oblidere africo urbesreagj de ca crucifixos uit 
'diffelecum Scipionctqacacteri metu ptcnaefimilis abRerrerentureadem noxa.Leoni ritu ex feris dac' 
mentia in llipplices pRratis parcit:& ubi facuit in uicos prius q in foeminas frem itiinfantes no nifi ma/ 
gna fame.Crcdit Iibya inteUoRu ^ucniread cos prccu,Captiul certe getuliae reduce audiui m ultoj; iti 
bluis impetu a fe mitigatu alloquio auRe fedicere fceminl j>fuga in&rmi fupplice aialis oium genero/ 
Cirimuccererifgj imperatisiindignleius gloria pracdlVaria circa hxc opinio ex ingenio cuiufgi uel cafti 
mulceri alloquiis fcras.Quippeia ferpentes extrahi ratuicogi^ i poena,Vej(i falfumue fit uita decreue/ 
rit.Leonu animi idex caudaificut 8C cquo^ 3 ures,Na$ 8C has notas geneiofilTimo cui^ natura tribuit* 
Immota ergo placido clxmensblldieticp fimilisiquod ra^ eR.Crebrior enim iracunma eiusdn princt 
pio terra ucrbcratur.lncremcfo terga ceu quodi icitameto flagellltur.Vis fu m m a i pejRore.Ex oi uul/ 
nete fiue ungue impreHo fiue dente ater ^fliiir fangu is.Iide fatiati inoxii funuGenerofitas maxime it» 
periculis deprehenditurmon in illo tantummodo 3 » fpernens tacla diu fe terrore folo tuetur : aut uelut 
'cogi teflatur,Cogirurqi no tanq periculo coadlusifed tanq ameria iratus.Illa nobilior animi fignificatio 
qualiber magna canum df uenantium urgente ui contemptim reRitaiif^ cedit in cam pis :6C ubi uiderd 
poteR.Idcmubiuirgaltafiluafqipenctraueritacerrimocurfu ferturiuelut deputans abfconfione tur/ 
pitudinc.Dum fequiciinfilit faltuiquo in fuga no utif ,V ulnerarus obferuatione mira percuflbrcm no 
uinSi in quatalibet multitudine appetit.Eum uero qui fsela quidf mifcritifed tame non uulnerauerit 
correptura raptatuqi flernir: nec uuInerat.Cu pro catulis foeta dimicat: oculorum aci 2 tradif defigere 
in tern ne ucnabula expauefattQeterutn dolis cacent dC fufpitione.Nec limis intuetur oculis; afptci^ 



UBER 

fimilf modo noIut.Crcditu efl a m oriente humu morderirlachryroam^ foeto dari-At^hoctaleraiKj 
feuu animal rotap; orbes drcuadixurrufij inancs:& gallinaccopicrinar canruf^ etiam magis tenfr: 
ied maxime ignes. Aegritudinem faflidii tantum fcnritnn qua medetur ei contum eliaiin rabiem agere 
annexa^ lafciuia ftm iarumtGuflatus deinde fanguis in remedio cfttLeonu iimul pugnam plurtu ro/ 
ma princeps dedit,Q.SccuoIa.P.fiIiiincuruIiediIirate.Ccntum 3 ut^^bat 05 ^ primus omniu .USylla 
qui pollea diflaror fuit in prartura*Poft eum Pompeius magnus in ^rco dc.ac l iis iubatoji.cccx v.Cae 
far didator quadringen tos.Capere eos ardui erat quondam opens:fouei% maximctPrincipatu Oau/ 
dii caius rationemdoeu it pudenda pene talis fere noieipafloris gauli fago contra ingruetis impetum 
obicflo.Quod fpcdaculu in harena protinus rran flatu cfliuix credibili modo torpcicenre tanta illa fe^ 
ritate:quis leui inicdlu opto capiteiita utdeuinciaf no rcpugnans.Videlicet ois uis coftat in ocuIis.Quo 
jtiinus mirum fita Lyfimacho Alexandri iuflii fimul inclufo ftangularum Ieoncm.Iugo fubdidircos. 
Primuf^ Romae ad currum iunxit.M. Antonius 6i quidem ciuili bcIlo:cu dimicatu cITct in pharfalicis 
campis non fine oftento quoda tepore ilio generofos fpiritus iugum fubirc prodigio fignificante Nam 
^ ita uetffus eft cu Mima cytheride fupra monftra etia illap^ calamitatu fuir.Primus aut hominum leo ‘ 
nem manu traftare aufus : 8L oftendere manfuefadlu Hano e dariiTimis poenog; tradif.Danatuf^ illo 
argumenro:quonia nihil n6 perfualurus uir ta artificis ingenii uidehafiS: raak credi libertas ciicui in 
rantu ceflillct etiam feritas.Sunt uero & fortuita eoiji quo^ clemetiae excmpIa.Mentor Syracufanus i 
IVria leone obuio fupplicireruolutanteattonirus pauoreicu refugienti undi^ ferra opponeret fefe:& ue 
ftigfa lambcretiadulanti fimilis animaduertit in pede eius tumore uulnu%:6C extraflo furculo libera 
uircrudatu.Piduracafum hunc reflatur fyracufis,SimiIi moHelpis famius natione in africam delatus 
naue:iuxra littus confpctflu leone hiadu minaci arborem fuga petit Libero patre inuacuaco: quoniam 
tum praecipuus uotorum locus eflxum fpei nullus efttSed neq? ^fugicti cu m potuiflct:fera inflircrar: 
6c ^cubens ad arborem hiatu quo terruerat miferatione quaerebattOs morfu ualidioreadh^ferat den 
tibusxruciabatque inedia.T um pene in ipfis eius t^Iis fufpcdlanrem ac uelut mutis precibus orantem 
dum fortuitu fidens non efl c6tra feram.Mult 09 diutius miraculo q metu ceflatu efl.Digrcflus tand£ 
cuellitpr^bentiiKqmaximeopuscftaccomodanri.Tradunt^qdiunauiscain littore ftetit retulille 
^ gratia uenatcis aggcrendo.Qua de ca Lybero patri templu iii lamo Helpis facrauitrqdab eo fadW gr^eci 

. trw-TKgor 2^iovJ<rw ideftfaluatoris templum DionyfiiappeUauere.Miremurpofteaueftigia hoiumin/ 
celltgi a ferisxu etia auxilia ab uno animalium fperenuCur enim no ad alia iere^auc unde medicas ma^ 
nus hominis fciunti'nifi forte uis malorum etiam feras omnia experiri cogitt' 

De pantheris. CA. XVIL 

Eque memorandu di. de panthera tradit Demetrius phyficus.Iacetem in media uia hominis 
3 ddiderio repente apparmlle patri cuiufda Phtiinis alleclatoris fapientiarnilum pauore coepife 

reegrcdi,Feram uerocircuuolurari no dubie blandientem refeconfliflantcm microre; q etia 
in pathera itclligi poflet.Focta eratxatulis ^cul in foueam delapfis.Priraum ergo miratienifuit no ex-' 
paucfcere.Proximu ei curam intedere.fccuruf^ qua trahebat ucftem unguium leni inie<flu:utcaulam 
doloris Intel Icxinfimul^ falutis fuse mercedem:exemitcatuIos:ea^cum iis jifcqucntcufque extra fo 
litudtncs dedudlus liCta at® geflien te:u t facile appareret gratia m reterrerfic nihil inuicem impurarc:qd 
etiam in homine rarum efuHacc fidem etiam Democrito afferuntiqui Thoantem in achaia feruarum 
a dracone narrat.Eum nutricratpuerdileiflumadmodum:paticr 9 ferpcnrisnaruram& magnitudfe 
nem metuens in folitudines tulerat»ln quibus circumuento latronum infidus agnito^ uoccfubuenit. 
Na qu;e de infantibus ferarum laifle nutricis cum eflent expofiti produnf :ficut de codiroribus noflris 
a lupaimagnitudini fetorum acceptare ferri aequius qferaru naturae arbiiror.Panthera Gi tigris macu<' 
larum uarierate prope fote beflia^ fpeiflanf. Gereris unus ac fuus cuiufgj generis color eft.Leonu tan>' 
tum in lyria niger.Patheris in candido breues macularu oculi.Ferutcolcue earum mire follicitari qua^' 
drupedes cuncfasifed capitis toruitate terreri.Quaobrem occultato eo reliquas dulcedine luitatas cor/ 
ripiunt.SuntquitradanrinarmousfimiIemlunaeenemacuIacrercentein otbes:&; cauante pari mo 
cornua.Nunc uarias 8i pardos qui mares funt appellant in eo oi genere creberrimo in africa fyiiaque* 
Quidam ab lispatheras (olo candore diTcernunt:necadhucaIiadiflerentiainueni.Scnatufcofulru fuit 
uetus:ne liceret africanas in italiaaduebere. Cott a hxctuIitad popuIumiCniAufidius tribunus plebis 
permifit^ circenfium gratia importarc.Primus aure Scaurus ardilitatefua.cl,uniuerfas mifit. Deinde 
Pompeius magnus quadringentas decem«Dluus Auguftus quadringentas ufginti.ldem*Q.Tubcro/ 
ne Fabio Maximo conf.iiii.nonas maii theatri Marcelli dedicatione tigrin primus oium romx ofledit 
in cauea manrucf3(fla.Diuus uero claudius Iimul quattuor. 

De tigridis narara:& camelis:dc cameIopardaIi:&^ quo primu uiTa Romx. CA. X VIII. 

Igrin hyrrani 8i indi ferunt ammal uelqcitatis trem^die : & maxime cognitae du capif.Totus 
t eius foetus qui femper numerofus efl ab infidiante rapif equo q maxime pcrnici:atqt in rece/ 

cera fubide cranfferf. At ubi uacuum cubile repperit fcera (maribus enim cura no efl fobolis) 
fertur praeceps odore ucfligans.Raptor appropinquante fremiru abiicit unii ex catulis.ToIIic illa mor/ 
fli:& pondere etiam ocior aifla remeatiite^ confequif & fubinde donecn naucm regreflb irrita feritas 
faetiir in lirrore.Camdlos inter armeta pafeir oriens:quo^ duo genera badtrte 8i arabte differunnqF il 
li bina habent tubera in doifoihi fingul3;d( in pedore alte^xui incubantiOentium fuptoce ordine ut 



OCTAWS 

boucs carent in urrogt generf.Ocs aut iumeto^ in iis terris dorfo fangunf:at<^ «ia equitatu i proeliis. 
Velocitas inter equos.Sed fuacui^ tnenrurarricuti uires.Nec ultra aiTueeu procedit fpatium : nec plus 
indituroonere recipit.Odium aduerfus equos gerunt natu raletSitim BC quatriduo tolerant . Implent 
cum bibendi occafio cft:Si in pr:^tcritum 6C in luturumiobturbata conculcatione prius aqua:ahter po 
ru non gauden t.Viuunt quinquagenis annis:quida m & centenis. Vrcun^ rabiem & ipfi lentiunt.O'' 
ftrandi genus etiam fbeminas qux bello praeparentur inuentii eft.Fortiores ita fiut coitu negato.Ho^ 
aliqua fimilitudo in duo tran{Fermtaralia.Nabim aethiopes uocaticollo fimilem equo;pedibus & cru-' 
ribus boui : camelo capiteialbis maculis rutilum colorem diflinguettbus.Vnde appellata cameloparda 
lis.Di(ftaroris Ccfaris drcefibus ludis primu uifa romx.Ex eo fubidecernifarpeAu magis q feritate ro 
Ipicua.Quarcetiaouisrerjenomeinuenit, Dechao&cepho. CA. XIX. 

Ompeii magni primu ludi oftenderuntchaum:que galli Rhaphiu uocabant:eflTigie Iupi:pac 
p dop 4 maculis.lidem ex xthlopia quas uocant cephos:quaru pedes polleriores pedibus huma 

nis 6C cruribus.priores manibus fuere fimiles:hoc animal polfea Roma non uidit. 

De rhinocerote. CA. XX^ 

lIHem ludis & rhinoceros unius in nare cornu qualis Hepe uiTus. Alter hic genitus hoHis ele/ 
f phanto:cornu ad laxa limato praeparat fe pugn^.ln dimicatione aluum maxime petens:qua 

feit efle molliorem.l.oiigimdo ei par.Crura multo brcuiora.CoIor buxeus* 

De Iyndbus:d£ rpingibus:& crocuris*cercopicheds:indicis bubus ileucrocuiis eale:tauris xfhiopiae:ma 
cicoracmonocerotetcatoblepa.bafiltrco. CA. XXI. 

Vncas uulgo frequentes 8C fpingas fulco pilo: mammis in peiftore geminis aethiopia generat; 
1 m ulraqt alia monflro nmiliatPennaros equos 6C cornibus armaiosiquos pegafos uocat.Cro/ 

curas uelut excane lupo^ concitos ola dentibus fragcntcsiprinufgi deuorata coficictes uen 
tre.Orcopithecos nigris capitibus:piIoalinino:6£ dillimilesc^teris uoce.Indicos boues unicornes tri/ 
cornef^.Leucrocutam pernicioftlTimam feram afini fere magnitudine:crunbus ceruini.s:collo caudai 
pedore leonisrcapite meliu:bifulca unguIa:oread nares ufigp rercinb:dentm focis olTeppetuo . Hac fera 
humanas uoces tradunt imitart. Apud eos & quae uocaf eale magnitudine eq fluuialis:caud3 elcphaci: 
colore nigra uel fu lua,MaxtIlas apri: maiora cubitalibus cornua habens mobiIia:quae alterna in pugna 
fiftir;uariat^tfe{laaucobIiqu3:utcuix ro moftrauit.SedatrociiTimos habet tauros hlueftres maiores 
agre(fibus;uelocirateante oes:colorc:fuluos:oculis ceruleis:piIo in contra riii uerfo:ridu ad aures dehP 
fcente:Iuxta cornua mobiIia.Tergoris duncia rilicis:oc refpues uuInus.Feras oes uenanCIpfi non alitec 
Q foueis capi ti fetitate femp Itereut. Apud eofdc naicuCtefias feribit qua maricora appei lat triplid denti 
bm ordine pedinatim coeunti.Facic&auncuIis hois: oculis glaucis:colore fanguinco:corpore leonis: 
cauda fcorpionis mo fpicula infigente*Vocis ucfi milceaf fiftul^e & tubae coedus. Velocitatis magnae: 
humani corporis uel prxeipue appetente.In india Si boues fotidis ungulis:unicornes:& feram nomi'' 
ne axinrhinnuli pel!e:pluribus candidioribuf^ maculis facram Uberi parris.Orrei indi fira ias candent 
Ces toto corpore uenanf. Afpecrima aut fera monocerotdrcliquo corpore equo fimile:capite ceruo;pe^ 
dibus elephanto:cauda apro: mugitu graui:unocornu nigro media fronte cubito^ duii eminere . raC 
feram uiua negant capiVApud hcfpcrios ^rhiopas fons cft nigris ut plcri^ exiftimauere niheapunut ac 
gumenta qux diximuspfuadetjuxta huc fera appellarur caroblepas modica alioquin:cxteri% mem 
feris incrsicaputtanm praegraue aegre &rens;iddeicdu femp in terra, Alias internecio humani generis 
oIbus:qui oculos eius uidere:confefIim expirantibus.Eade 6i baCtlifci ferpentis efl uis.Cyrenaica hunc 
generat puincia.xii,no amplius digyto^ magnitudine.Cadida I capi te macula ut quoda diademate in 
figni.Sibilo oes fugat lerpetes* Necflexu multip1ici:nec ut reliquae corpus impellit:fed celfus fif eredus 
in medio incedens.Necat frutices no cotadas modo;uep^ & afflatas exurit harrbas: rumpit faxa . Talis 
uis malo efl.Creditu quondaexequo occifo hallaiSC per eam fubeunre ui non equitem mo fed quo^ 
abfumptum.Huictali m6ftro(&pe,n.cn^ucdcupiucre reges uidere}rnu(le!]a^ uirus exitio cH:adea 
uaturx nihil placuit efle fine pari.Interficiut eos cauernis facile cognitus fola tabe,Nec3ntilIi fimul odo 
re:moriutur^8C naturae pugna coficiur. De lupis. CA. XXII. 

Ed in italiaquoqicredif lupo^uiruse{lhdxias.Voce^ hoi que priores cotcpicntur adimere 
f ad praelens.lnerres hos paruof^ affic3'Sf ai^yptus gignut:alpos ttucefgi frigidior pIaga.Ho/ 

minesin lupos uertirrurfum^relfituifibifiiirum efle confidenter exiftimate debemus: aut 
credere ota quae fabulofa tot feculis coimierimus.Vt>je tamen tHa uulgo infixa fit fama in tantu ut in 
maledidis uerfipelles habeant:indicabiup;uaf« inter audores graecis non fpretus traditarcadas fcri<' 
bere ex gente Antaei cuiufda forte fam ilia eledu ad (fagnu quoddam regionis eius duci : ueRituque in 
quercu lufpenfo tranare:?. tgp abire in deferta tranftigurari^ in Iupu:& cu caeteris eiufde generis congre 
gati per annos nouem.Quo in tpe fi hole fe abflinuerit:reuerti ad ide flagnum :& cii tranauerit efligie 
recipe ad piillinum habitum addito nouem anno^ fenicAddidirquo^ Fabius cade recipere ueftem. 

eft q ^cedat graea credultcas.rslullu tam impudes mendaciu efl ut refte careat.Itaque Copas qui 
Olympionica fcriptic narrat Demarchum Parrhafiu mfacrificto quod arcadesioui Lyceo humana etii 
cum hollia faciebant:immolati pueri exta deguflafle:& in lupum le couertilTe.Eunde decimoanno re 
flitutu athletica rrflirifletnpugitatUTuidore^uidoriaoIypiareuerrum.Quin BCcsadx huius afalis 
aeditue uulgo tneire amatoriu uirus exiguo in oilloieu^ q^i capiaf abuceie«Nec idem pollete nili ui^ 



LIBER 

ocnfi d/rrptum.Dfes quibus coeant totoanno non amplius.xii*Eunde in fame aerei terra. Inter augu' 
ria ad dexteram commeantium pr^ciTo itinere fi pleno id orefcccririnullum omnium praeftatius.Sut 
in eo genere qui ccruarii uocantunqualem egallia in Pompei magni harenafpeiSatum diximus.Huic 
quis in lame madenti fi refpcxit obliuionem cibi furrepete aiunridigreflbmg; querere aliud. 

De ferpcnribus. CA. XXIII, 

Vod ad ferpentes attinctuulgatu eft colores caj; plerafg? terras habere in quas occultentur.In 
q numera elle genera.Ceraflis corpore eminere cornicula fxpe quadrigemina:quo^ motu rcli 

quo corpore occultato foliicitenr ad fe aues,Gem inu caput a mphcfibenKihoc eft Bi ad caput 
8C ad caudam ranq pap^ cflet uno ore fundi uenenii, Aliis fquamam eflc.aliis pifturas.Omnibus cxiria>' 
Ic uirusJacuIu ex arbope ramis uibrari.Nec pedibus pauedas tantum fetpctes :fed 6i mifliii uolare top 
meto.Colla afpidum intumefeere nullo idlus remedioipraeterq fi c6fc{Iim ptes con radix amputentur. 
Vnus huic tam peftifcro aiali fenfus uel potius affedius eft.Coiuga ferme uagamnnec nifi cum corapa/ 
re uicaelUta^ alterutra interepta incredibilisalreri ultionis cura, Perfeqiiitur intcrfcdJorcm unum^ 
cum in quatolibet populi agmine notitia quada in feflat, Perrupit oes difficultates. Permeat rpanarncc 
luTi amnibus arceturaut prxceleri fuga.Non eft fateri repf natura largius mala an remedia gcnuerir.II 
primu hebetes oculos huic malodeditieofqj non in fronte aut cx aduerfo cernereifed in teporibus . Ira 
cxdratunfedfkpiusaudituquiru. Deichneumone. CA. XXIill* 

Abct deinde mtemeciuu bellu cu ichneu mone.N otu eft aiai hac gloria maxime i cade natum 
h argypto.Mcrgii fe limo fepiusificcat^ foIe.Mox ubi pluribus eode mo fe coriis loricauic in 

dimicationem pcrgit.In ea cauda attollens idlus irritos aucrfus excipit: donec obliquo capite 
fpcculacus inuadat in fauces.Nec hoc contentus aliud haud mitius debellat animal. 

DecrocodiloSC hippopotamo* CA*_ XXV. 

Rocodilum habet nilus quad rupes malum terra parirer ac flumine infcftum.Vnu hoc ani 
C mal rerreftrem lingux ufu carer.Vnu fupiore mobilii maxilla imprimit morfuraialias terris 

bile pedtinatim ftipate fe dentiu ferie,Magnitudine excedit plxru^ duodeuiginti cubira,Paric 
oua quata anferes:ea<^ extra eum locum tiifferens femp incubatiprxdiuinatione quada ad que fumo 
audtu eo anno egreflurus eft nilus.Nccafiud aiaI cx minori origine in maiore crefcit magnitudinem. 
Et unguibus hic armatus eft cotra oes idtus cute inuidta,Dies in terra agitinodtcs aqua teporis u truque 
ratione.Huc fatu^ cibo piTcium:& femp efculento ore in littore fom no datu parua auis qux trochilos 
ibi uocaturrexauiu in italia:inuicatad hiadum pabuli fuigraria os primum ciusadfultim repurgans: 
mox dentes & intus fauces quo^ ad hanc fcabendi dulcedine q maxime hiates.In qua uolupratefom^ 
no preflum confpicarus ichneumon p eafde fauces ut rxlii aliquod imiflum erotiit aluii.Snnilis croco 
dilo:fed minor etia ichneumone eft m nilo natus fcincosicontra uenena prxeipuu antidotu.Item ad in 
flammanda uirojt uenerem.Vcji in crocodilo maior erat peftis q ut uno cflet eius hofte natura contC'' 
tadta^ & delphini imeantes nilo quoji dorfo tanq ad hunc ufum cultellata ineft penna abigentes cos 
prxdaiac uclut in fuo tantu amne regnares alioquin impares uinbus ipfi adtu interimunt.Callent.n.in 
hoc cundla afaliaifdut^ no modo fua comoda:ue^ 6i hoftiu aduerfa.Norutfua rxlainorunt occafio^ 
nes:partefqi diflidenriu in bellis.In uenrre mollis eft:tcnui% curis crocodilondco fe ut termi immer/ 

J ;un t delphiniilubeuntel^ aluu illa fecanr rpina,Quin 8C gens hoi um eft huic beluae aduci fa in ipfo ni/ 
o.Tcntyritx ab infula inqua habitat appclIara.Menfura eoji parua:fed prxfentia animi in hoc tatum 
uifu mira.Tcrribilis hxc contra fugaces belua cftifugax con tra infequentes.Sed aduerfum foli hi audet 
Quinctiam flumini innatant.Dorfoque equitantium modo impofiti hiatibus refupino capite ad mor 
fum addita in os claua dextra ac leua tenentes extrema eius utrimj ut frenis in terra agunt capiiuos:ac 
uoce etiam fola territos cogunt euomere recentia corpora ad fepuUuram .Ita^ ei uni infulx crocodili 
nonadnatant.OIfatuqteius generis hoium ut p^ylIoJ^ ferpentes fuganrui.Hebctes oculos hoc animal 
dicitur habere in aquaiextra acerrimi uifus.Quactuonj mefes hyemis inedia femp tranfmittere in fpc 
cUtOuidam hoc unum qdiu uiuat crefccre arbitra nf.Viuit au r longo repore, Maior altitudine in eode 
niloBeiua hippopotamus cditur.VnguIis binis quales bubusidorfo equi:8i iubaiSi hinnituiroftro re/ 
fimotcauda torra:d£ dentibus aproj: aduncisifed minus noxiis,Tergoris ad fcuta galeafque impehetra 
bilisrprxterq fi humore madeat.Depafcitur fegetcsidcftinarione ante ut ferunt determinatas in diem 
dC exagro ferentibus ueftigiis ne qux reuertenti infidix comparentur. 

Quipnmus romx hippopotamu 6i crocodilos oftedinfiC medicinx ab aialibus reptx. CA .XXVL 
Rimus eum &quin^ crocodilos romxxdi!itarisfuxludis.M*Scaurus temporario euripo 
p oftendit. Hippopotamus in quada medendi parte etiam magifter exiftittaflidua nam^ fatie/ 

tate obefus exit in littusirecemes arundinu exfuras perfpecu latus :atqi ubi acutiHimum uidec 
ftipircmimprimenscorpusuenamquandamincrureuulneranatqueita profluuio languinis morbi 
dum alias corpus exonerat:& plagam limo turfus obducit. 

Qux aialia qs hxrbas oftederut cerui:Iacerti:hirudines:teftudines:muftelIa:ciconia:ap:anguis:dra/ 
coipatherarclcphasiurfi cerui:palubes:colubx:grucs:coruus. CA. XXVII. 

Iraile quidam 6i uolucris in cade xgypto moftrauitrqux uocamr ibi roftri aduncitate p eam 
f partem fe perluens qua reddi ciboj: onera maxime falubre eft.Nec hxc fola multis animali/ 

bus reperta fiincufuifututa’dihoi.Dii^ainuhxrbamextrahedis lagiais cerui monftrauere 



OCTAWS 

percu/Ti eo taelo eius ha^r^3e eie<do,lidc pcrcuffi a phatagio quod ef! arann genusMut aliquo fiv 

ni ili cancros edendo fiN medenf.EftS^ ad ferpennu ijdus pra:npua:qua fe liLerti quotiens clI his cofec 
uere pugna uulnerati refouenr.Chelidonia uifiji falubernma' hirudines nioftrauere ue;(3tis pullorum 
oculis illa mcdentes.Tedudo cunilie qua bubula oocantpanu ui; es contra fcrprnres refouer. Muftdla 
ruta m mund uenatu cu iis dimicarioneconferra.Ciconia origano,Ederaapri in morbis fibi medetur: 
& cancros uefccndo maxime mari eiedtos . Anguis hyberno utu mebrana corporis obduda foeniculi 
fucco impedimentum ilIudeAUitiniridur^uernat.Exuiraura capite primuminecccleriusq uno dte ac 
nodte replicans :ut extra fiat mebrana; quod fuerat inms,ldcmhyberna latebra ui(ij obfcuiaro mara'' 
ihro haeebs fefe affricans oculos iungit ac refouet.Si ucro fquams obtorpuere:fpinis lunipen fe fcabit 
Draco ucmam naufeam filuedris la^ucs: fucco reftringit. Pantheras per carnes fricatas aconito uenati 
tur barbaritOccupat ilico fauces ea^ angor.Quare pard alianches id uenenum appcllauere qda.An fe^ 
ra contra haec excrementis hoi's fibi medctur:&: alias tam auida eo^:ut a paftoribus eft indufiria i ah> 
quo uafe fufpenfa altius q ut queat falru contingere-iai. ulando ea petendog? defatigata 8C poftremo ex 
pirari dicatur alioquin uiuaci raris adeo lentuut eiedlis interaneis diu pugnet»E!ephas cameleonrc co'' 
colori fronde deuorato occurrit olcaftro huic ueneno fuo.Vrfi cu mandragoiae mala deguftauereifor*' 
micas lambiit.Ceruus hatrbacynareuenenatis pabulis refiftir.PalumbfsrgraculaermcrubeipdiceszIaU'' 
ri foiio annuum faflidium puFg3nr*GjIumbac:rurtures:8i gallinacei h^rba quxuocatur hdxine.Ana 
fes:anferes:cxterxque aquaticae hxrba fiderire.Grues SC fimiles iunco palufln,Coruus ocafo camele^^ 
onte qui etiam uidton nocet lauro infeft; tm uirus cxtinguit, 

PrognofiicaanimaKum» CA» XXVIII, 

Ilia prxtereaurpote cum plu rim is aialibuseadc natura regi cxliquo^obfcruanone & uen^’ 
m toru 6if hymbnu 6i tepeflaturn prxfagia aliis alia dcderit:quod pfequi imenfum eft:aque fri 
licetq reliqua cum fmgulishoium focietJtc.Siquidc&penculapramionct non fibris modo 
extiTg! circa quod magna mortaliu portio hxreniedalia quadam fignificatione. Ruinis imminetibus 
inufculiprxnitgrant. Aranei cu telis pnmicadunr. Auguria quidem arte periculis fecere. Apud roroa^' 
nos facerdorum collegium uel maximefolemneelUnthracia locis rigentibus Si uulpes animal alioqn 
folerri audi tu :am nes gelatos lacuti^ non nifi ad pafius iturae rediturx^ tranfemit «Obferuatum eam 
auiead glaciem appofita conktilare craflltudinem gelu. 

Ciuitates 8C gentes a m inuris animalibus deletx» C A, XXIX 

Ec minus clara exitii documenta fu ut ena ex contenedis alalibus.M, Vafro auffor efta cuni'’ 
n culis fulfoTum in hifpania oppidum :a talpis in thelTaliaiab ranis ctuiratem m gallia pulfam: 

ab locufiis inafricatExgyarocydadu infula incolas a muribus fugatos.Iu italiaamyclas afcf'' 
nentibus deleras.Citra cynamulgns xthiopas laredeferta regio eft a fcorpioibus 6i folpugis gente fub/ 
lata 6i a fcolopedris abactros otrenetes auftor eft Theopb; afius,Sed ad reliq fera^ genera tranfeamus 
De hyena 8i crocuta Si mamicora Si fibris Si iurris, CA» XXX, 

Venis utrangi efle natura:6i alternis annis efle inareialternfs focm inaro fieri.Parcre fine mare 
h uuigus credit.AriflotcIes negar.ColIu Si mba cotinuitate fpinx porrigitur flcifti^ nifi dreua 
diu totius corporis nequir.Mulra prxtcrea mira tradunf.Sed maxime fermoneni humanii 
inter paflo^i ftabul iafnmuIare:nomen^alicuiusadircere;quceuocaru foras lacerer,! re uom itione ho 
minis imitari ad follicitandos canesiquos inuadat.Ab unoaiah fepulchra ei ui inqfitionecotporu.Fac'' 
tnina raro capi.Oculis mille efle uanetatesioculoru^ muratiocs. Prxterea umbix eius totratSu canes 
obtumefccre.Ec qbufda magicis artibus omne animal qd ter luflrauerit in uefligio hxrere.Huius ge-' 
nens coitu lexna xthiopica paritcrocutaifimiliter uoces imitante holum pecorum. Acies ti peiperua 
in utra^ parte orisrnullis gingiuis dente totinuoiqui necotrano occurfu naberefnapfapi modo indu 
dit.Hoium fermoncsimirariSt' m ancoram inxihiopiaaudtor efl luba.Hyenx plurimx gfgnutur in 
africaiquxSi afinoKfilueftriu mulrirudinefundir,Mares in eo genere fingulis foeminagi gruibus im 
pcritar.Timct libitftnisxmulos:& ideo grauidascuftodiunt.Modu^ natos mares caflrant.Cotra gra 
uidx latebras perunSi parere fu i to cupiutigaudct^ copia libidtnis.Eafdem partes fibiipfi pomici am^' 
putantfibn periculo urgctciob hoc fe peti gnari.Cafloreu id uocar medici, Alias animal horredi mor^' 
fus. Arbores iuxra flumina ut ferro exdir . Hois pte coprehefa no anteq fradta cocrepuerint olla mor^ 
fu refoIuit.Cauda pifciu iisicxtera fpes lurrx. Vn ugi aquatitu.Vtn^ mollior pluma pilus. 

De ranis 3£ uitulis mannis 8C Itdlionibus. CA, XXXI, 

Anx quo^ rubetx qua^ Si in terra Si m humore cft uita:p*u rimis refert* medicam ibus de 
r ponere ea quotidie ac refumerea paftu dicunfiuenena tantu fibi referuantes, Sim ilis Si uimio 

marino uiclus in mari ac rerra,Simile fibro Si ingeniu.EuomitfeI fuu ad multa medicamen/ 
ta ntile.Ite coagulum ad comitiales morbos.Ob ea fe peti prudes.Theophraftus auiflor efl : angues eo 
modo Si flelliones fencdlutem exuerexamij protinus deuorareiprxcipientes comitiali morbo reme/ 
dia,Eofdem pefliferos ferunt in gtxctaiinnocuos efle in ficilia. 

Decernis, CA, XXXII; 

Eruis quofg efl fua malignitas quaq placidiflimo animaliuiurgentc ui cami ultro confugiunt 
c ad hoiem.Htin panedu femitas minus caucnhumants uefligiis mtasiq qux fecret* ac fens 
opportunae.Conceptus earum poli ar^uii iydm*0(^onis melibus ferut pasius:Si interdum 



. , , LIBER 

geminos, A coceptu repant Te.At mares rdi5:i rabie libidinis feaiur.FodiurrcrobestTuncroflraeoji ni 
grcfcut:doncc al iqui abi uar hy nabres. Focm inac au t ante parmm purganf haerba quada quae Tclelis di'' 
cifrfaciliore ita ureres utero, A partu duas habet haerbas quae aros & fcfclis appellatu r,Paicc redtut ad 
focmra,inos imbui ladtis primo nolutfuccoquacu^ de ca.Editos partus exercent curfu:& fugam rae 
ditari docent, Ad praerupta ducut:laltu^ demonftrat.Iam mares foluti defideriolibidinisauide petuc 
pabula.Vbi fe praepingues fenfere latebras qu^rurifotentcsincomodu pondus;& alias iemperin fuga 
acquiefeunt : (lantefa refpfciunt,Cu ppe uet u efl:rurfus fugae prarfidfa repetctestHoc fit inteflini dolo ' 
re ta infirm i:ut idtu Icai ru patu r i ntus.Fugiunt aut latratu canu audito aura femper fecuda:u t ucftigia 
cum ipfisabeanr.MukenffiftuIapaflorali Si cantu,Cu erexere auresraccerrimiaudirustcum remifere: 
furdi.Caeteru animal fimplexi&oium repi miraculo ilupcsuntaru utequo aur bucula accedere jipius 
hoiem iuxra uenatem nocernant:autficernunt:arcuipfum fagittaf^ mirenf.Maria tranat gregarim 
nates porredto ordinerSi capita imponetes praecedentium clunibus : ukibufqi ad terga redeuntes. Hoc 
maxime notatur a cilicia cyprum traiicientibus,Nec uident terras fcd in odore eap; natanr.Cornua ma 
res habettfoliq; afalium oibus annis ftatuoueris tempore amittunrddeofubipfa die q maxime inuia 
petunt.LaretamifTis uelut inermes.Scd Siipfi bono fuo inuidcntcs. Dextrum cornu negant mueniri: 
ceu medicamento aliquo predirum.Id$ mirabilius fatedum eft:& cum Sf in uiuariis mutet oibus an 
nis,Defodi ab iis putant. Accefis autem utriilibct odore ferpentes fugantur:6£ comirialcs morbi depre 
tiendunf Jndicia quo^ xtatis in illis geruntfingulis annis adiicieribus ramos u% ad fexenes.Ab eo tc 
pore fimiliareumifcunr.Necpoteft aetas difeerni. Sed dentibus fencdla declaratur* Aut enim paucos 
aut nullos habent:nec in cornibus imis ramos:aIioquin aure frotem ^minere folitos iunioribus. Non 
decidunt caftratis cornuainec naftunrur.Erupunt aut renalcentibus tuberibus primo aridae cutis filia. 
Eadem teneris increicunt ferulis arudineas in paniculas molli pIumaM lanugine,Quadiu caret iis no' 
£libus procedunt ad pabula.Increfcentia folis uapore durat;ad arbore fabmdccxpericntcs.Vbi placue 
rit robur:in aperta pdeunt, Capiti iam funt edera in cornibus uiridante ex attritu atboru : ut in aliquo 
ligno teneris dum experiuntur innara,Fiunt aliquando ex candido calore quale fuille tradirur.Q.Scr/ 
fprii cerua:qua efle fatidica hifpaniac gentibus pfuaferat.Ec iis eft cii ferpente pugna Jnucftigant cauer/ 
nas:nariu<^ fpiritu extrahuntur renitentes,ldeo fingulare abigedis ferpetibus odor adufto cornu cerui 
no.Cotra morfus uero pritcipuu remediu ex coagulo hinnuli in utero occifi.Vita ceruis in cofeflblon^ 
ga:poft centu annos aliquibus captis cu torquibus aureis quos Alexander magnus addidcratiadopcrtis 
lam cute in magna obefitare.Febriu morbos non fentit hocanrinaUQuin 8C medef huic tiroori*Quaf 
dara nos prfcfpcs foeminas icimus oibus diebus muturinis carnem eam deguffare {blitas:64 logo a:uo 
caruiQefebribus.Quod ita demum exiftimanr ratum fi uuInereunttfnreaKrir. 

De rragelaphoi&chameleonteiSi reliquis colore mutauri'lKis, CA. XXXlII* 

St eade fpecie barba fatu & armog; uillo diftasique tragclafibdri liqcantmon alibi q iuxta pha 
e fin amne nafcens,Ceruos afnca propemodu fola non.gi^i*Archweleontem 8C ipfa ; quaq 

frequentiorem india.Figura & magnitudo erat Iacertijnifto.waelVent redla & excelfiora.La' 
tera uentri iunguntur utpifcibus Si fpina fimili modo,Eminctrofiruidi in poruofit haud abfimileruil 
lo.Cauda praelonga in tenuitate definensrSi iplicans fc uiperinis orbibus» Vngues adunci,Motus tardi' 
or ut teftudini.Corpus afperum ut crocodfIo.OcuIi in receiTu cauoitenui di(criminepratgradcs:6i cor 
poti concolores. N unq cos operirirnec pupil Ise m om : fed totius oculi ueifarionc circuafpicir.lpfe celfus 
hianti femper orc.SoIus animaliu nec cibo nec potu femper alit :nec alio q acris alimento,Circa caprrfiv 
cos ierusun noxius alioquin.Et coloris natura mirabilior.Mutatnan^ eum fubinde Si oculis Si cauda 
Si toro corpore.Reddir^ fem per quecu n^ m e attingit prseter rubrum cadidum^. Defunflp pah 

ior eft.Caro in capite Si maxillis Si ad commiflliram caudae admodum exfgua.Ncc alicubi toto corpo 
te*Sanguis in corde Si circa oculos rantu,Vifcera finefplene.Hybernis mcfibus latet ut lacertsb. , , j 
De rarando Si lycaone Si thoc. CA, XXXiflL. 

Vtat colotes fcy tharum taradusinec aliud ex iis quae pilo ueltiunf :nifi in indis lycaomcrii iu'' 
m bata traditur ceruix.Na thoes luporum id genus cft jjcerius logitudineibreuitate emm diili 
miIe:ueIox faltu.Venatu uiues.lnnocuu hoi. Habitum no colorem murar,Per hyemes hirri, 
aeftate nudi.Tarando magnitudo quae boui cfl.Caput maius ceruino:necabfimile.Cornua ramofarun 
gula bifidaiuillus magnitudine □rfogi.Sed cu libuit fui coloris efle:afino fimiliseft.Tergori tanta duri 
tiarut thoraces ex eo faciant.Coloreoium arborum fruricu florum locorum^ redit metuens in qbus 
latet, Ideoffl raro apitur,Mirum effer habitum corpore tara raultiplicera dari mirabilius Si uillo. 

Dehyftrice, CA. XXXV, 

yftrices generatindia Si africa fpinacoteflasrac erinaceorum gencrc:Ied hyftnci logiores acu 
h Iei:6i cum intendit cutem mifliles.Ora urgentium figit canuiSi paulo longius iaculatur, Hjf 

betnis autem fe menfibus condit,Quae natura multis Si ante omnia urfis, 

' \ De urfis Si foetibus eorum, _ _ CA, XXXVL 

Oru coitus hyemis initioinec uulgari quadrupedu raore:fed ambobus cubatibus coplexi%. 
e Demdefecefrusinfpccusfcpatim:mquibuspariuttricefimodie:3Cplurimumqnos.Hifunt 

1 . , candida informif^carpipaulo muribus maior: (meoculis:rincpilo,Vnguestatum ^minenc 

l^c lambcdo paulati m figu»t,Nec qcq rarius hoies q parientem uidere urramJdeo mares quadr»' 





OCTAWS 

genis diebus latent.Foemfn* quaternis mffibus.Spccus fi no habuere ramosi fruticu^ cogerie a;difi> 
car impenetralibus hymbnbus molli^ frodc coftratos,Prini is diebus bis feptenis ta graui Ibmno prs 
munfiut ne uulnenbus quidem excirariquear.Tucmipiimodumurernopinguercunt.lllifunt adipes 
medicaminibus apn:cotra <5 dcfiuuiu capilli tenaces. Ab iis diebus refidunac prioru pedu fudta uiuut. \ ' 

Foetus rigentes apprimendo pediori fouentinonalio incubitu q oua uoIucres.Mipd duSu credit Theo'' ‘ 

phraftus per id tempus codias quom urforum carnes fi aflerucnf increlcere.Obi tunc nulla argumen/ ^ • /n- ' ■?* . 

ta.nec nifi hum oris minimum in afuo inucniri.Sanguinis ejaguas circa corda rantura guttas : rehquo , 

corpori nihil ene,Procedunt uereifed mares prsepigucs.Cuius lei caufa non proni pta cfi. Quippe nec / 

fomnoquidcIaginatisprarterquatruordecidiesutdiximus.Excuteshaerba quadam aron noie laxan 

dis inreRinis alioqn cocretis dcuorattcircaqifulculos dentium prardomantes ora, Oculi eop^ hebetanf /j ^ ''-^2 

crebro.Qua maxime fauos ca expctutrutconuulncratu ab apibus os leuet fanguine grauedine illam, r' .Ifo 

InuaIidiirimumurfocaput:qdleonifortilIimu,Ideourgcteuipr£ECipitaturireex alid rupe manibus 

eo operto iaciunfiacfepe in harena colaphis infidlis exanimant, Cerebro ueneficiu cne hifpaniae ere/ 

dut occiforu^ in fpcdtaculis capita cremate teflato quonia potu in urfinam rabie agar • Ingrediuntur 

& bipcdes,Arboreauerfi dfripiut. Tauros cx ore cormbuf^ eoji pedibus oibus fufpefi podere fatigat. 

Nec alteri aialiu in malefiaa ftuItitialblertior,Annalibus notatu eft.]VI.Pirone,M. Mefiala cof.ad.xiin, 
Kalen.odloB.Domitiu Aenobarbu aedile curule urfos numidicos,c,& totidem uenatores athiopas in 
lyrco dedilTe,Miror adiedlum numidicosfmflcicum inafrica urfos non gigni conner» 

De munbusponricis8ialpinis& herinaceis, CA. XXXVII» 

Ondunt hyeme 8C pontici mures dutaxat albi.Quo^ palatu i guftu fagacillimum audlorcs 
C quo na modo intellexerint mirortCondunt & alpinnqulbus magnitudo media eIt,Sed hi pa 
bulo ante in fpecus couet3o:cu qdam narret alternos marem ac foeminam fupra ft complexo 
fafce haerbae fiipinos cauda mordicus apprehenla inuice derrahere ad fpecum .Idco 9 illo repore derri/ 
tocfle dorfo.Sunt his partes & in acgypto.Similirer rcfidenrin dunesifi: in binis pedibus gradiuntur: 
prioribufqi ut manibus utunCPr^parant hyem i & herinacei cibosiac uolutati fupra iacetia poma affi 
xa rpinis unu no amplius tenentes ore portant in cauas arbores.ltde mutatione aquilonis in auRrum 
codcnres fe in cubile prrefagiunt.Vbiuerofenlereuenanteco.Tafto ore pedibufq! aeparte omni inferio 
re qua rara & innocua habent lanugine couoluutur in forma pil^eine quid cdprchedi poITit praeter aoi 
leosiln dcfperatione uero urina ex ie reddunt rabififtcam tergori fuo fpinif^ noxia mippter hoc fe rap( 
gnari,Quaobrem exinanita prius urinaucnariarscft,Et tum praecipua dos tergoris, Alias corrupta 
fragilis putribus fpinis at^ deciduisietiam fi uiuat fubtradlus foga.Ob id non nifi i nouillima fp e ma/ 
leficio iIIopfundif.Quippe BC ipfi odere infirum ueneficiu ira parcentes fibiiterminumg! fupremu ope 
rientesiutferme ante captiuitasoccuper.Calidaeponca aquae alperfurcfoluif pila apprehenfufq? pede 
altero epofterioribus fufpendio ac fame necatur. Aliter non eft occidere Si tergori parcere.lplum ani/ 
mal non uerenf pleri* dicerse uitsc hoium fuperuacuu efle.Si non fint ilh aculeiifruftra uellerii molli/ 
cies in pecude mortalibus dara.Haccuteexpoliunf ueftes, Magnum fraus 6C ibi lucrum monopolium 
inuenir, De nulla recrebritonbus fenatufconfultis nullo^ non principe adito querimoniis prouinciali 
bus,Vrina Si duobus aliis animalibus ratione mira eft. 

De lcontophono:lynce:melibus;& fciuris. CA. XXXVIII» 

Eontophononaccepitnusuocariparuummccaliubinalcensqubilcogignitur.Quoguftato • 

II tantailIauiseftutc3ecerisquadrupeduimpentansilicoexpiret,Ergocoipuseiusaduftum a£ * ’ 

pergunt aliis carnibus poletc mo infidiarcs feraeinccat^ etiam cinere tam contraria eft peftis. 

Haud im merito igif odit leoiuifumgi frangiiiSi circa morfum exanimat.Ille cotra urina fpergis pm/ 
desfoac quo 9 leoni exitiale.Lyncum humor ita redditus ubi gignutur glaciafiarefcirue in gemas car/ 
buculis fimilesiSi igneo colore folgetestlyncurium uocatasiatqi obid fucino a plerifq! ita generari pro 
dito.Noucrehocfdutgilyncesi&muidentesurinamterraciperiutrco^celeriusfoIidaf.lllaaliafolerna 
in mem melibus fuIBara cute diftcnta* iiftus hoium & morius canum arcennPrsuident tempcftarem 
fli fcyuriiobturatifqi quafpiratusus eft uentus cauernisiexalia parte aperiunt fores decretos,Ipfis uillo 
fior cauda pro tegumento eft. Ergo in hyemes aliis prouifum pabulum aliis pio cibo fom n us. 

De uipera cocleis Si lacertis, CA. XXXIX» 

Erpenrium uipera fola terra dicitur codi.Carterxatboj,: aut faxo^ cauis , Er alias ud annua 
f fame edurant algore mo dempto.Oia fecelTus tepore ueneno orba dormiut.Simili mo 6d co 

c!eie,Ill^quideitej(;&eftatibus adhcrctesmaximefaxisiutetiainiui iarefupinats auulfe^ 
r on tam e cxear.In balearibus uero infulis cauaticx appellans non prorepunt e cau is terramcgi hrr rba 
uiuuntifed uuae mo inter fecohercnt.EftSi aliud genus minus uulgare. Adhaerent operculo eiufde te 
ftar fe opcrientesiobrut^ terra femp.Hae Si circa maritimas tantum alpes quodam effbfe coepere lam 
erui Si in udirerno,Omniu tamelaudattifimae inaftypaleainrula.Lacertae inimiciinmum genus cocle 
is,Neganturfemeftremuir3mexcederc.LacertiarabiaeGubitales,In indiaueroin nila monte,xxuiun 
longitudine pedum icolore fului aut punicei aut cerulei. 

De canibus, CA, XL, 

e X iis quo 9 animalibus quae nobifeu degu t multa funt cognitu digna,FideIiffim i ante om nia 

homini canes atque equi,Et pugnailc aduerfus lationes canem pco domino accepimus; cole 




LIBER 

dJomqne plagis a corpore non recelTifretuoIucres & feras abigentem. Ab alio in epiro agnitum in con-' 
uenru percuilorem domini laniatu 8i latratu adadumiut cogeretur fateri TcelustGaramantum regrm 
canes ducenti ab exilio reduxere proeliantes contra refiflentes.Proprcr bella coIophonii:itemque cafta^ 
balenfes coh orres canu m habuere.Eae primae dimicabant in acie nung detredtances. Haec erant fidifii' 
ma auxiliainec ftipendiorum indiga.Canes defendere Cimbros cafis dominis eorum plauflris impoQ 
tis.Canis lafonc Lycio interfedlo cibum capere noluit inediaqueconfumptus cftjs cui ucro nome hyr 
cani rcddidit.Durides accenfo regis:Lyfimachi rogo iniecitfcflammce.Similiter^ Hieronis regis, Me 
morat&PyrrhumGeIonistyranic3nePhiliftus,Memoraf &Nicomedisbithyni;e regis uxore eius 
Coniynge lacerata ^pter lalciuiore cum marito iocu,Apud nos Volcatium nobile qui Cefeliu ius ciui/ 
!e docuit afturcone e fuburbano redeunre cfi aduerperauiflct canis a craflatoredefendit.Ite Celid fena-' 
torem cegru placenti® ab armatis oppreflu m,Nec prius ille uulneratus eft g cane intercpto . Sed fuper 
oia in noftro ®uo aflis populi ro,teuatu Appio lunio &,P,Sitioc6f,cu ataduerteretur excaufa Neronis 
Grammatici fiIii.in.T,Sabinu 6i feruiria eiusiunius ex iis canem neca carccre abigi potuifle ; nec a cor^ 
porc receflifleiabicfto in gradibus gemoniis moeflos edentem ululatus magna populi ro.corona circd 
ftanreiex qua cii quidaci cibu obiecifletiad os defundi tuliile.lnnatauit idem in tyberim cadauereabie 
do fuftentare conarusicffufa multitudine ad fpeftandam aialis fide.Soli dominum nouerc.Et ignotu 
quo^fi repente ueniar intelIigunr.Soli noiafuaifoli uocem domefticam agnofcunt. Itinera quis longa 
meminere. Nec ulli praeter hofem memoria maior. Impetus eo^ & feuitia mitigaf ab h oie confidente 
humi.Plurimi alia in his quotidie uita inuenir.Sed in uenatu Iblerria dC lagacitas pr®cipua cfl: . Scruta 
mr ucfligia at^ perfequif.Com itante ad fera inquifiroreloro rem hens:quis aqua tranfliens fc occul 
callcriqua figmficans demoftratio eft auda primuideinde roftro.Ergo etia fencda fcflbs c®co% aede 
biles ftnu fcrunt:uentosS£ odore captantes: j>dcntefgi rodro cubilia.E tfgribus cos indi uolunt conci^ 
pi.Et ob id in fi luis coitus tem pore ali igant farni inas.Primo & fecundo fcetu nimis feroces putant gi/ 
gniirertio demu educanr.Hoc ide e lupis galliiquo^ greges fuum quifij dudorec canibus ^ duce ha/’ 
bcnr.lllum in uenaru comitanfiilli parenr.Naqt inter fe excrccnretia magiftcria.Certu eft iuxta nilum 
aranecurrenre lambereine crocodilorum auiditati occafione pr®beat,India petenti Alexandro magno 
rex albaniae dono deder^ mufitar® magnitudinis unum cuius fpeaedcledlarusiuffit urfos moxapros 
& deinde damas emitti contemptu imobili iacente.Eagj fegnicie tanti corporis ofTenfus iperaror gene 
rofi fpiritus eum interimi iufUt.Nunciauit hocf3maregi,lraqueaIre^ mittens addidit mandatatne in 
paruts experiri ueHenfed in leone clehantonc.Duos fib/ fuiflc.Hoc interempto pr®tcrca nullum fore. 
Nec diftulir AIexander:leonem ^ fraihj protinus uidir,Poftea elephaniu iuflit induci haud alio magis 
fpc<5IacuIo )®tatus4Horrenribus qppep romm corpus uillisingenti primu latratu itonuir.Mox in cer 
uiccmaflbltans cotra^ beluam exurges hinc& illinc artifici dimicationc:qua maxime opus efletinfe/- 
flans ar<gp euiransidonec aflidua rotatu uettigine afflixinad cafum eius tellure concuHaiOnum generi 
bus annui partus, Iuxta ad panedum annua ®tas,Gei unt m utero iexagenis diebus.Gignunt c®cos:6£ 
quo largiore aluntur laftcieo tardiore uifum accipiut,No tame ung ultra uiccfimuprihmm diem ; nec 
ante fepcimu,Quida tradut fi unus gignaf nono die cerncrcirc gemini decimo,ldem^ i ffnguIosadu> 
ci totidem qi cite tarditatis ad luce dies.Etab ea qu® focmina firex primipara genita citius ccini , Opri/ 
mus infoetuquinouifrimuscerncreincipiriaut quem primurafert in cubile faet3.Rabics canum fy/ 
rio ardente homini peltifera ut diximusiita morlis loetalis aqu® mctus.Qua pprec obuia itur p.xxx, 
eos dies gallinaceo maxime fimo mixto canum cibisiaut fi pr®uenerit morbus ueratro. 

Ad canis rabidi morfum. CA. XLL 

D morfum uero unicum remedium oraculo quodam nuper repertum. Radix filucflris rofac 
a qaascynorhodaappellacurColumellaaudor eftfiquadragcfimodiegfitnatus caflref moc 
fu cauda: fu mufgi eius articu Ius auferatu r:fequenti neruo exeptomee cauda crcfccremec canes 
rabidos fieri.Cane locutum in prodigiis quod cgde annotaueiim acccpimus:&: ferpente larrafle cum 
pullus eft regno Tarquinus. De natura equorum, _ CA, XUI. 

, Idem Alcxadro 6: equi magna raritas conngit.Bucephaji^umuocaruKfiueabafpctSutor'' 

-■-«uer I ij g uo;riue ab infigni taurini capi tisarmorpreffi,Scxdeci caleris ferur ex Philonicopharfali grege 

« j»>- ? tvt* eaJttt- iMihr. emptu etiam tupuerocaptoeiusdecoie,NeminehicaliugAlexadruregioinftiatusornatii 
recepit in fedem:alios pofhm reiicicns,ldcm in prceInsmemorat®cuiufdaphibetur oper®,Thcba^ 
oppugnafione u ulneratus in aliu tranfire Alexandru no pafTus,MuIta pr®terea eiufdem modi . Pro/’ 
pter qu® rex defuncto ei duxit exequias.Vrbem tumulo circudedit nomine eius.NecC®laris didlato 
risrquemq aliu recepifle dorfo equus tradif:idcqi hois fimijes pedes priores habuifle,Hac effigie loca 
tus ante Veneris genitricis ®dem .Fecit & Di u us Auguftus equo cumuIum.De quo Germanici C®fa 
riscarmeeft. Agrigctic6pIurium equo^ tumuli pyramydes habet.Equu adamatu a Semiramide ul> 
^ ad coitum luba auctor eft.Scyth® quidc equitatus 6i equorum gloria ftrepunt.Occifo denique ipfo 
ru regulo ex prouocatione dimicante hoftem cum uidor ad fpoliandum ucniffet ab equo eius idlibus 
morru^coftflnm.AIium Jerra(2:ooculo|5ioperimeroKcognitocu matre coi tu periflcpr®ruptaat^ 
exanimatum .Equa eade ex ca in rearino agro laceratu^ pariter aurigam inucnimus.Nagj & cognatio 
tium intelIttSus in iis eft,iragi in grege prioris anni forore libentius etiam q matre equa comtratur,Do 
cilitas tama cll ut unmeifus fybatitani exercitus equitatus a4 fyiuphoni® cantu faltatione quada mo^ 



OCTAVVS 

ueri folitus inuenfaf.Iidcm praefagiunt pugna & amiflbs lugent dominosilachrymaf^ interdii defide^' 
rio fund unt.Interfedlo Nicomede rege equus eius in edfa uica finfunr . Philarchus refert Centarcrriu tn 
e galatis in prcelio occifo Antiocho potitum cquocius cofcendifleouarcm.Atillu indignatione accen^ 
fum domitis frenis ne regi pofTec prtecipite in abrupta iflerexaniraatum^ una.Philiftusa Dionyfio reli 
dium in cceno ha:renre ut fefe euellilTecifecutu ucftigia domini examine apu iubae inhaerete. Eoeg oflc-' 
to ryranidem a Dionyfio occupatam. Ingenia eo^ inenarrabilia laculantes obfequio experiunrur,diffiV 
ciics conatus corpore ipfoinixu^ inuitantiumdam taelahuraicolledla eqti porrigunuNam in cyrco ad 
currus iundti no dubie intelledlu abhortationis 8C gloriae fatcnf.CIaudii Caefaris fcculariu ludope cyrce 
fibus excu flb in carccribus auriga al bati equ^alma occupaucretprimatu optinucrcioppofira effundens’ 
tes oiaiqute cotra aemulos debuiflent peritifljmo auriga infiftere facientes . Cu puderet hoium artes ab 
equis uincirpadlo legitimo curfu ad mera ftetere.Maius auguriu circa prifeos plebeiiscyrcefibus excuP 
fo auriganta ut fi flaret in capitoliu cucurrifle equos:fedc^ tec Iuftrafle.Maximu ucroeode peruenifle 
a ueiis cu pa Ima & corona effufo Ratumena:qui ibi uicerat.Vnde poftea nomen portae cfl. Sarmatse Io 
ginqua itinera adluri in edfa pridie praeparat eos exiguu tantum potum impartientesiat^ ita per cente-' 
na milia 8C quinquaginta continuo curfu euntibus inridenr«Viuuntannisquidem quinquagenis . Foe^ 
m ine minore fpatio,Eaedem quinquennio finem crefeendi capiunt.Mares anno addiro , Forma cquo'' 
ru m quales maxime legi oporteat,Pulcherrime quidem VirgiJio uate abfoluta efli Sed Bi nos diximus 
in libro de iaculatione equeflri condito:3; fere inter omnes conflare uidectDiuerfa aut cyrco ratio quae 
ritur.Iraqi cum bimi in alio fubigantur imperiotnon ante quinqu enes ibi certamen accipiunt.Partutn 
in eo genere undenis mefibus feruntrduodecimogignunriCoitus ueinoequinoiflio bimoutrin^ uuP 
garis.Sed a trimam firmior partus^Gcnerat mas ad annos trigmtatres.V tpote cum a cyrco poft uicefi^ 
mum annum mittantur ad fobole reparandam.Ec ad quadraginta duralte tradunt: aditum modo in 
attollenda priore parte corporis»Sed ad generandum paucis aialium minor ftrtilitas.Qua de caufa pec 
interualhadmifluredantunnec tamen quindecim initus eiufdem anniualcttolleraict Equarum Iibi^ 
do extinguituriubatonfatGignuntannis omnibus ad quadragefimu.Vixifreequureptuagintaquint^ 
annis ptodimr*in hoc genere grauida flans parit:prseter^ ceteras foetum diligit * Et fane equis amoris 
innafei neneficium hippomones appellamm in frontetcaricae magnitudine:coIorc nigro.Quod flatini 
edito partu deuoratfoetaiaut partum ad ubera non admittitfiquis praereptum habear* Olfatuin rabie 
id genus agitur. Amifla parente in grege a rmenti reliquae foctee educant orbum. Terram attingere ore 
triduo proximo q fit genitus negat pofle.Quo quis acrior:in bibMo profundius nares mergit. Scythae 
per bellafoeminis uti maluntiquoniam urinamcurfu non impedito reddant.Con flant in lufitaniadr'' 
ca ulyxipponem oppidum B^tagum amnem equas fauonio flante obuerfas animalem condpere fpiri'' 
lumiid^ partum fieri*6£ gigni perniciflimum itaifed triennium uitaenon excedere. In eadem hifpania 
galleca gena 8d afturia efteqni generis.Hi fiit quos tiheldones uocamuSiMinoci forma appellatos aflue 
conesgignunt,Quibusn6uulgaris in curfu gradusifed mollis alterno crurum explicatu glomeratio. 
Vnde equis tollutim carpere in curfus traditur arte.Equo fere qui hominimoibi prxterq ueficae con/ 
uerfioificut omnibus in genere uetedno* 

Deafinis. CA. XLIIf*, 

Sinum quadringentis nummis em ptum* Q* Afio fenatori audior efl.M. Varro : haud fcio an 
a oium praedo aialium uidloiqperafme dubio geruli mirifica arando quo^.Sed mula^ maxi/ 

me ^ generatione patria etia Ipedlatu r in iis arcadibus in achaia«ln italia rcacinis.Ipfum aiai fti 
goris maxime impatiens:ideo non generatur in ponromein equinodlio uerno ut caetera pauca admit/* 
titunred folflitio.Mares in remiflioe operis deteriores.Partus.xxxtmefe ocifltmusifed a trimam legitti 
mus.Totidem quot equae Bieifdem menGbusB£fimiIimodo.Sedincontincs uterus urinam gemtalg 
redditini cogatur in curfum uerberibus a coitu.Raro geminos parit.Paritura lucem fugit : 6i tenebras 
quatritine cofpiciatur ab hom ine.Gign it tota uira:quae efl ei ad.xxx«annum .Partus caritas fumma:fed 
aquarum tedium magis.Per ignes ad foetus tendunt, Eae item fi riuus minimus interfinhorrent ita ut 
pedes omnia caueant tingere, Nec nifi alTuetos potat fontes:qui funt in pecuariis.At^ ita ut ficco tram t 
ce ad potum eanc.Nec pontes tranfeant per raritatem plantarum tianflucentibus fluuiis . Mirum qi di/ 
diu fittunt;6ifiimmutenturaqu:Eutbibaot:cogendae exonerandaeue funt. Nec nifi fpatiofe incubant 
alias atteruntur,Varia nam^ fomnio uifa codpiuntidlu pedum crebioiquinifi per inane emicuerit re/ 
pulfu durioris mareiiae clauditatem ilico affett. Quaeflus ex iis opima praedia exuperat ■ Notum efl in 
Celtiberia flngulas quadragenis milibus numoru emi. At mularum maxime partus aurium referre in 
his dC palpebrarum pilos aiunt . Quauis enim unicolor toto reliquo corporeitoridc tame colores quot 
ibi fuere reddit.PuIIos earum epulari Moecenas iflituit;muItumeo teporepradatosonagtis.Pofleum 
interiit audloritas faporis.Sed afino moiien.e uifo celerrime id genus defidt« 

De mulis, CA. XUUl. 

X afino 8C. equa mulus gignitur mere.xit. Animal uiribus in labore eximium . Ad tales partus 
e equas negp quadrimis minoresine^ decenibus maiores Iegunt:arcerii^ utrugj genus ab alte/ 

• ronarrantmifiinfantia eius generis qd ineant ladlehauflo. Quapropter fubreptis flatim puP 
lisin tenebris equarum uberi afinarum equuleos admouet.Gfgnif aut mula ex equo 6i afinaifed anre/ 
nis dC. tardatis indomitx.Lcta oia efle uetulis.Coceptu ex equo fecutus afini coitus abortu penmit , No 




LIBER 

ftcm ex afino eqai.Fciemmas A parfa optime*vif.die impleri obferuatam cft:matcs fatigatos melius im 
plere.Quae non priufg dentes quos pullinos appellant iaciatconceperitifterilis mtelligituuEt quae non 
primo ini tu generare coeperit» Equo 8C afina genitos mares hinulos antiqui uocabannconrra^ mulos: 
qu os afini 6i equae generarent. Obferuatum e duobus diuerfis generibus nata tertii generis fieri:& neu 
tri parentum elTefimilia.Eagi ipfa quie ita nata Tuntuon gignere inomniafalium genere; idcirco mu/ 
Jas no parerc.Ett in annalibus noftris peperifle faepeiuerum prodigii Iocohabitum»Theophraftus uul' 
go parere in Cappadocia tradir»Sed ce id animal ibi fuigeneristMuIxcalcitrams inhibetur uinicrebrio' 
re pmu.In plurium grsecorum eO: monumentis cum equa muli coitu natum quem uocaueruthinuni 
rded paruum m uIum.Gcnerantur ex equa & onagris manruefaftis mulae ueloces in curfurduricia exi' 
mia pedumiuem rugofo corporeiin domito an imoifed gencrofo . Onagto ex afina genitus omnes an<' 
tecellit.Onagri in phrygia Si l^^caonia praecipui, Pullis eorum ceu prxlbntibusfaporeafrica gloriatur: 
quos lal iftones appellant. Mulu m.lxxx,annis uixiffe athenienfium monumetis apparet.Eo gauiTi cuna 
templum in arce facerent;quod derelidlus feneda cadentia iumenta comicam nifu^exhortaref decre^ 
cum fecereiquo caneretur ne frumentarii negociatores ab incerniculis cum arcerent. 

De bubus. ^ _ CA. XLV, 

Vbus indicis camelorum altitudo tradimneomua in latitudinem qtruor pedu. In noUro or/ 
b be epiroticis laus magna a PyrrhiCutferunt)ia inde regis cura . Id confecutus cR non ante qua 

drimatum ad partus uocandos.Pr^cgrandes iraij fuereihodicij reliquiic ftirpium durant, Ac 
nunc aniculae ad foecunditatem pofcuntar»Tolcrantius rame bimae, Tauri generationem quadrim itn 
plenr.SifinguIis denae eodem anno traduntur.Si autem poRcoitufn ad dexteram partem habeant tau 
riigeneratos mares efleefi in leuam foeminas,Coceptio uno initu peragirunquod fi forte pererrauir,xx, 
port die marem foemina rcperit,Pariunt menre,x,quicquid ante genitum inutile eft.Stintauflorcs ipla 
complente, Y.menfe duos parereinunc raro geminos,Coitus a delphini exortu ad pridie nonas ianuarii 
diebus,xxx,aliquibus Si autumno:gentibus quidem quae lafte uiuunt ira foems difpenfantibusiut om 
ni tempore anni fupern t id alimentum.Taun non farpius g bis dic incunt,Boues animalium foli Si re^ 
ero ambulantes pafcuntur.Apud garamantas qurdem haud aliter . VitafceminiSiXVtannis longiiUma. 
Maribus,xx.Robur in quimatu.Lauationecalidaeaquac traduntur pingucfccrciSi fi quis incifacurerpi 
ritum in uifcera harundmeadigat.Nondegenerescxiftimari etiam minus laudato afpedluiplurimum 
lafbs alpinisiquibus minimum corporisplurimum laboris capite non ceruice iun£tis,Syriacis no fune 
paleariaifed gibber in dorfo,Carici quo^ in parte Afiae fcedi uiiu tubere fuper armos a ceruicibus emt^ 
nente: laxatis cornibus excellentes in opere narrantur.Caereri nigri coloris candidiuead laborem dam/ 
nantur.Tauris minora q bubus cornua tenuioraque,Dom itura boum in triroaturpofteaferaranteprae 
fnatura,Opttmecum domito iuuendis imbuitur «Socium enim laboris agrique culturx habemus» 
Hoc animal tara; apud priores cu raeiut fit inter exempla damnatus a populo Romano die diAa:qu i co 
cubino procaci rure o mafu m edifle fe neganti occidetit bouemiadtufque in exilmm tanqua colono fuo 
interempto, Tauris in afpcitu generofitas torua fronte:auribus fetofts : cornibus in procinftu dimica' 
tione m pofcenribtis.Sed tota comminatio prioribus in pedibus Ranira glifcente alteros teplicansripat'‘ 
genfque in al tu m harenam :& folus animalium eo Rimulo ardefcens,Vidim us de imperio dimican tes: 
& ideo fe deraonftratos rotari cornibus cadentes excipiiiterumque refurgere:modo iacentes ex humo 
tolliibigarumqueetiam curru citato uelui aurigas infiftetc.Thellalorum gentis inuemm eftequo iux> 
ta quadrupedante cornu intorta cerufee tauros necare»Primus id fped;aculum dedit romx Caefar d»Ra 
to r«Hinc u idlimae optimx & laiitiflima deorum placatio,Huic tantum animali omnium quibus pro'' 
cetioc cauda non flarim natoconfuraataeutcatteris menAiraecrefcit unidonecadueRigiaimaperueni 
at.Quam ob rem uidlimarum probatio in uituloutarticulum fuffraginis contingat: breuiore non tU 
cant.Hoc quoque notatum uitulos ad aras humeris hominis allatos non fere litaretficut nec claudican 
cem :nec aliena hoRia deos placari:nec trahente feab aris Eltfiequens in prodigiis prifcocum bouem lo 
eurum. Quo nuntiato fenatum fubdiuo haberi folitum, 

Deapiboue, CA. XLVL 

Os in xgpto etiam nu minis uice colitur, Apim uocatthafigne ei in dextro latere candicans ma 
b cu Ia cornibus Iunx crefeere incipienris.Nodus fub linguaiquem cantarum appellant, Non eR 

fas eum certos uitx excedere annosimerufumqueinfacerdomm fonte enecant qaxfiturilu'' 
iRu alium:quem fubflituantidonec in ueniant maerent, Derafis etiam capitibus ; nec tamen ufquediu 
quxritur.Inucrus deducitur a facerdotibus memphim,Sunt delubra ei gemina:qux uocant thalamos 
auguria popuIorum.Alterum intraflelxcum efliin altero dira portendit, Relponla priuatisdaciema' 
nu confulentium cibum capiendo. Germanici Cxiaris mannm auerfatus efl haud multo poftcxrin> 
(Ri.Cxrcro fecretius cum fe prorupit in ccecus incedinfummoto Rrepim Ii£lorura:grcxque puerorunx 
comiratur carmen honori eius cancnrium:intclligercuidetun& adorari uclIe.Higteges repente lym' 
phari futura pvxcinunt.Foemina bos femel ei anno oRendirut fuis 8C ipfa infignibus quaq aliisifemper 
que eodem die & inueniri cam exringuique rradunt.Memphi eft locus in nilo:que a figura uocat phia' 
lam .Omnibus annis ibi auream pateram argenteamque mergentes diebus quos habent natales opus 
apis,Scptem hi funt,Mirumque neminem per eos a crocodilis attingi, Oilauo poft horam dici, yi, redi' 
re beluae feritatem, - - •• 



OCTAWS 

De h^tura pecudum pecorum* CA. XLVIT* 

Agna pecori gratia uel in placamentis deorumruei inuTuuenerum.Vtboues fumptum ho 
m minem excolutnta corporum tutela pecori debemrtGeneratio bimis urrin^ ad nouenos an-' 
nos:quibufJam & ad*x.primiparx minores ibecustCoitus omnibus ad arcHiuri occa fum ideft 
aterttoidus maiis adaquilxoccafum ide(tiXiii*Katen*auguni.Gerunt partum dtebus.d.poneaconce^ 
prt inualidi Cordos uocabant antiqui poli id tempus natos.MuIti h)rbemos agnos pferu nt uernis:quo 
ntam mag;s interfitante folditium qante bruma firmos efle:foIum^ hoc anima) unlirer bruma nafci* 
Arieti naturale agnas fallidiredenedtam ouium conleftari:& ipfe Tenedia meliornllis qiio^ utilior. Fe/ 
rocia eius cohibetur cornu iuxta aure terebrato.Dcxtro tcftc pligato foeminas generatdcuo mares, To'' 
nirrus Iblitariis ouibus abortus infcrunt.Remedium e(l congregare eas uc coetu iuuenc.Aquilonisfla'' 
tu mares concipi dicuntiauHri foeminas* At^ in eo genere arietum maxime fpedlantur ora.Quia cuius 
coloris fub lingua habuere uenas eiusific lanitium ell in foetuiuarium^ fi plures fuere;& m litatio aqua 
rum pocuf^ uariat.Ouium fumma genera duo tedlum 6C colontcum*Illud mollius, hocin pafcuo cic'' 
gantms.Quippe cum tedlum rabis uelcatur*Operimenta eis ex arabicis prxctpua.Lana autem laudatif 
fima apula;& qus: in italiagraxi pecoris appellatur:alibi italica.Tertium locum m tlefiae oues obnncnr. 
Apulae breucs uillomecnm penuliscelebres.Circa tarentum canuftum^ fummam nobilitatem habet. 
In alia uero eodem genere laodiceae. Alba drcupadanis nulla pfermr : nec libra centenos numen ad hoc 
arui exceint ulla.Oues non ubi$ rondetur.Durat quibufdam in locis mos uel lendi. Colorum plura ge 
nera.Quippe cum defincetiam nomina eis:quas natiuas appellant aliquot modis. 

Degeneribus lanarum fi^uellium. CA. XLVIII, 

Ifpania nigri uelleris praecipuas habetipollentia iuxta alpesrcanulia ruciliiquas erythras uccat, 
h Irem betica ut canufium.FuIuas rarentum ac pulliginis fueiSf fuccidis omnibus ufus medica'' 
tus.Hyflriaeliburniae^ pilojrpriorq lanx pexis au^ena uellibusi&quafolaars fcutulato tex' 
tu commendat.ln lufitaniafimilis circa pifcinasprouinciae narbonenfis«Stmi1is & in xgypro ex qua ue 
ftis detrita ufu nngimrirurfurffl xuo durar*Ell & hirtae filo craflb in tapetis antiqutiTima gratiaja cer/ 
Ceprilcos iis ufos Homerus auaorcll, Aliter hxc galli tinguntialiter panhorum getites.Lanx & per fe 
coadlx uedem faciunndC fi addatur acetum etiam ferro renHutummo uero etiam ignibus.Nouimmo 
fui purgamento quippe ahenis coquentium extradlx indumentis ufu ucmuntgalliarum(ut arbitror) 
inuentum.Cer te gallicis hodie nominibus difcernuniunnec facile dixerim qua id state coeperit. Ami' 
quis enim torus e ftraraento eratiqualiter nunc eria in cadris gaul^pej^atris mei memoria coepere arn^ 
phiala nodi aificut uillofa eriana uemralia.Nam tunica lari daui in raodu m gaufape texi nunc primii 
incoepir.Lanarum nigrx ouUurnooIorem bibunuDe reliquarum infedlu fuis locis dicemus,In cochy'? 
Ilis marinis aut herbarum naturrddnamcolo & fu Ib Tanaquilis quae eadem Caia Cecilia uocata cd:in 
templo.M.Anci duralleprq<i^ere.a'a<floTedtM.Varro:fadlam 9 i ab ea cogam regiam ungulata in xde 
fcrtunx:qu3 Seruius Tullitas fuevit urus*lndc fadlum ut nubentes uitgmes comitaretur colus cotn pta 
& fufus cum damine.Ea primai^xuicrcidlam tunicamiqua fimul cum toga pura tyrones induunf no 
uxqt nuptx.VnguIara uedis pnmb fautiflimis fuittide funculara defluxit . Togas rafas phrygianarque 
Diui Augudi noutHimis temporibus ccepiflefcribir Fenedena,Crebrxpap3Ueratx antiquiore habent 
oi igineni*Iam fub Lucilio poeta in Torquato noratx.Prxtextx apud heti ufeos o riginem fuenere. 1 rx 
bets ufos accipio reges.Pitflas uedes lam apud Homerum fuifleiuude tnuphales natx. Acu facere idxi 
phryges inuencrunnideoqt phiygioncs appellati lunt.Auru intexere in eadem afia inuenit Attalus rex; 
unde nomen atralicis,Colores diuerfos piaurx intexere Babylon maxim e cclcbrauit:8£ nomen impo 
fuicPlurimis uero lictis texere quae polymita appellantialexadria indituir.Scutulis diuidere gallia. Me/ 
tellus Scipioni tridinaria babylonica fellerrium oidingentis milibus uenide iam tunc pofuit in capitali 
bus criminibusiqux Neroni principi quadringentis milibus federtium nuper detere.Serui Tui iii prae 
textx quibus fignum fortunx ab eo dicatx cot^ertum erat durauejead Seiani exitu m « Mirum ^ fuit 
nec dcnuxilTe easinec teredonum iniuhas lenfilie annis,d.Ix.Vidimris iam 6C bidentium uellera purpo 
ra:cocco:condiyIio fexquipedalibus libris infodaiuelut illa fienafd cogente luxuria.In ipfa oue fatis ge' 
nerofitatis odenditur bteuitare crurum uentris uediruiquibus nudus elTet apicas uocabant danabar^* 
Syrix cubitales ouium caudxiplurimum^ in ea parte lanidi.Caflraci agnos nifi quinquemedies prx 
maturum exidimam* 

De mufimonio. CA* XLIX. 

St 6^ in hiTpania Si maxime corfica non maxime abfimile pecori genus mufimonum caprino 
c uilloq pecoris udIeripropius.Quorum evenere ouibus natos prifci umbros uocauerlinr. 

Infirmillimu pecori caput.Quaobre aueiiura a folepafd cogedum. Qua dultidima aialtum 
Ianata.Qua timuere ingredi unu cornu rapto fequunf.Vita longiffima annis.x.in xthtopia.xiii*Capiis 
eodem loco.xi.ln reliquo orbeplurimum odo*Veru^ gaaas intra quartum coitum impletur. 

De capris 5C generatione earum* CA. L. 

Aprx parium 6C quaternosired raro admodum.Feruntqnm melibus ut oues. Caprx pingue 
£ dine Iterilcrcunr.Trimx minus utiliter generant & in fenei^mec ultra quadrieniu. Indpiuni 

pii.menle 6i adhuc Iaidates*Murilum in utrogp fexu unIius.Prim us in die coitus non ipletrfe' 
quens eSicatior:ac deinde cbctpiuni nouembei mcfeiut mattio paiiant turgefcctibus uirgultis* Aliqua 



UBER ' 

do anicul*:remp bimae:m trimatu inutiles pariut octonis annis. Abortus FrigoribBnoxius. Oculos ci^ 
pn fLiflofos iunci punito Tanguine exoncrat.Caper rubri, Solerriam cius animalis Matianus uifam fibi 
prodidit in ponte praercnui duabus obuiiscdiuerfoaim circumaitura anguftiac non capercntmec rcci 
procationem logitudo in exilitate, carca torrente rapido minacirer fubtet fluente altera decubuifTc : ar^ 
ira alteram proculcare rupergreiTam, Mares g maxime fimos longis auriculis infradifgi armisquilif/ 
fimos probant.Foem marum gencrofirasinfigne laciniaecorpibus 6iceruicebin3edepcndcnres,N6om 
nibuscornuaifed quibus funtrin his Vindicia annorum per incremeta nodorum,MutilisIadtis maior 
ubertas. Auribus eas fpirare no naribusmec unq febri carere Archelaus auitor eft.ldeoqi forraflis ^ ani 
inahis qouibus ardentioncalidioref^concubitus.Tradunt&noitu non minus cernere qinterdm, Et 
ideo caprinum iccurfi uefcaturrreftituituefpertinam acie hisiquos myiti!opasuocant,In ciltciacirca^ 
fiTias uillotonfili uefliuntur, Capras in occafum dediui folein pafcuis negat cotucri inter fcreifed auer/ 
iacere,HicIiquis autem horis inter feaduerfas &. cognitiores.Dcpendei omnium meto uillusiquem 
aruncum uocant,Hoc fi quis apprehenfam ex grege unam trahatiKeterae ftupentes fp«5ant. Id etiam 
eenire cum quadam hterbam aliqua ex cis momorderit.Morfus earum arbori exilialis,01iua lamben/ 
do quo fierilem faciunt.Eis ex caufa Mineru.£ immolatur. 

De fuibus Si natura earum. CA. LI, 

Villi pecoris admilTura a fauonio ad ^quinodlium uernum 3eratis»viii,merifc»Quiburdam in 
f locis etiam a.iiituf^ adtViiiannum.Parrus bis in anno.Tempus urero,iii*menfium, Numerus 

fcecunditatis ad uicenos.Sed educare tam mulros nequeunt. Diebus.x.circa brumam ftatin» 
dentes nafei Nigidius tradirjmplentur uno coirurqui Si geminatus propter facilitate abortiendi reme 
dium ne prima fubadioneme^ ante flacidas aures coitus fiar.Marcs non ultra trimatum generanr.Fce 
minae feneftute fefle cubantes cocunr.Comefle foetus his non cft pdigiu.Suis foetus facrificio die.v.pct 
rus eft,Pecorisdie,vii.5ubus»xxx,Corucanms ruminalis hofiias donec bidentes fierentpuras negauir. 
Suem oculo amiflb putant cito exnnguiialioqn uita 3d.xv,annos:quibufda uiccnos.Verum efferantur; 
6i alias obnoxiu genus morbisanginx maxime 6; ftrumxtlndex fuis iualidse eruor in radice fetsc dor/' 
fo euulfxrcaput obliquu in inceiru,Peiiuriam latSis ppingues fennurdi primo foetu minus funt nurae 
rofaeJn luro uoluratio generi grara,In torra cauda ,Id eriam noratum facilius iacere in dextegi q leuum 
detorta m.Ptnguefcunt.IXtdiebusircd magis tridui inedia anrefaginatione orfa.Anfmaliu hoc maxime 
brutumtaiam^ ci^ fale data non illepide exiffimabaf.Copertu agnita uocc fuarii furto abaflos mcrib 
nauigio inclinatione lateris unius rem eaiTe.Quin Si duces in urbe fogi nudinarium domof^ petere di 
icantrSf fieri fapiunt uefligia palude cofundereiurina fuga leuare.CaftraturfoeminaeOcquo^utf came 
Ii poft bidui inediam fufpenfe pernis prioribus uulua recifa celerius. Ira pinguefcunr. Et adhibetur arsi 
iccori foeminagi ficur anferum,fnuentum,M, Apicii fico carica faginatis a facietate necatis repente mul/^ 
fi potu dato,Ne^ alio ex animali numerofior materia ganeariquinquagintappe fapores cu exris fingii 
li.HinccenroriaRilegumpagmaEiinterdidlagicaenis abdomin3:glandia:tediculi:uulu3Efincipitauerri/> 
na:ur iam publii minorum poerx coena poftq feruitute exueratinulla mem oref fine abdomineietia uo 
cabulo fuminis ab eo irapofito.Placuere aurem 8C fieri uefcicx.Caronis ceforis orones caprinum exprt» 
brantcal[utn,in tres tamen partes diuiib apro media ponebant lumbos aprunos appellata. Solidu apna 
romano^ primus in epuIisapporuif,P.SeruiIms Rullus pater eius RuIItiqui Ciceronis in cofulatu lege 
agrariara 4 )mulgauir,Ta'j>pinqua origo nuc quotidianx rei eft.Et hoc annales norarut horu.f.ad emc^ 
datione morumiqbus notata quide eflet coena.fed in principio bini terni^ pariter madebanf apri, 

Deumanisbeftiarum, Ca, LII* 

luarfa eorum exterorum^ filueftrium primus togati generis inuenit Fuluius Hirpinus q iri 
u tarquinenfi feras pafcere inftituit.Ncc diu imitatores defuere, ULucul 1 us Bi*Q. Hortefius. Sri 

es ferx femel anno gignunt.Maribus in coitu plurima afperiras.Tunc inter fe dimicant indu> 
rantes attritu arborum coftastluto^ fe tergorates.Focminx in partu afperiores:& fere fimilirer in om> 
ni genere beftiamm. Apris maribus non nifi anniculis generatioJn mdia cubitales dentium flexus ge/ 
mim ex roftro.Totidem a fronte ceu uituli cornua exeutir,Pilus xreo fimilis agrefhbus ; exteris niger. 
At in arabia fuillum genus non uiuit in ullo genere* 

i De femiferis animalibus, CA. Lllf, 

Eque facilis mixtura cum feroiqualirer natos antiqui hibridas fues uocabat femiferosiad ho!' 
a mines quogj ut in Oium Antonium Ciceronis in confulatu collegam appellatione tranfiara 

non in fuibus tantum ifed in omnibus quom aialium cuiufcun^ generis ullum efi placidum, 
Eiufdc inuenif 5; feruiutpotecum hoium etia filuritriu rot genera prxdifla finr.Oprx tame in plurii' 
mas fimilitudincs tranffiguratur.Sutcaprcxifunt rupicaprexifunt ibices pernicitatis mirandxrqq one 
irato capite uaftis cornibus gladiorum uaginisihxc fe librant ut tormeto aliquo rotati in petris potifliV 
mum e monte aliquo in alium tranfilire cupientesiatep recurfu pernici quo libuerit cxuItant,Sut 81 ori 
ges folf 3 quibufdam difti contrario pilo ueftiri;6i ad caput uerfo,Sunt Si damx:6i pigardi:& fterplice/ 
rotes multa^ alia haud diflimilia.Sed illa alpesihxc tranfmarini fitus mittunt, 

Defimiis. CA. Llllf, 

f Imiaru quo^ genera hoisfigurx^xiraa caudis inter fe diflfngunf.Mira folcrtia uifco iungut 

laqueosicalceariggimicauoneaenatiumtradunfiMutianusCic lattuculisIufilTefiftis cxraiml 



OCTAVVS 

cfs uifu diflingucre.Corncliusluna caua triffes eflc:quibus^in co genere cauda (tt . Noua exulratfoncm 
adorir/.Namqi defeftum TydiTum 6C cactcrcc pauenr quadrupede3.Smi tarum genen' prarcipua erga tbc 
tum afFcdlio.Geftanr carulos quos mafuefadtr intra domos pepcrnciom mbus demoQrannrractanq} 
g.iudcr:rra£tatu gratulationem mtcliigctes.ltam magna ex parte compicdtcdo necant.Effcranorryno^ 
cephalis naturaificut mitiflima latyns.Callitn Aes toto pene afpedlu difFcrunt, Barba efl m faaeicauda 
late diffufa priori parte-Hoc animal negatur umere in alio nifi in Aethiopia: quo gignitur c^lo, 

Dc leporibus. CA. LV. 

Eporum plura funrgcncratinalpibus cadidi:quibus hybcrnis mcfibiis pro cibatu niucm ere/ 
l duntcHe, Certe liquefccnrcea rutilefcuntannis omnibus.Et cft aliquod anima! intoleradi ri'' 

goris alumnum leporum gencris,Sunt 8C quos hifpanib cuniculos appellat fcecuditatis innu' 
metaTae:famem<5 baleanbus infulis populatis raeflibus afferens. Foetus uetre exadtos,ucl uberibus ab^ 
larosnon repurgatis inrcrrancisgranflimo in cibatu h3berft;l3uricesuoc3nr,Ccrrumeft balearicosad/ 
uerfus prouentum eorum auxiliu m militare a Diuo Augufto petifie,Magna propter uenatam eorum 
uiuerris gratia cftdnifdunt eas in fpccus : qui funt multifores in terrismnde & nomen animali atgi ira 
eieaosfupernc capiunt. Archelaus auctor cft quot fint corporis caucrnae ad cxcremeta lepori tondent 
annos cfle:etatis,Variusccrtenumeras reperitur.Idera utranqiuim fingulis inefTerac fine mare aeque 
gignere. Benigna drea hoc natura innocua fii efculenra animalia foecunda generauit.Lcpus omniu prae 
dx nafcens,fo!us praeter dafipodem ruperfoetanaliud educasialiud in utero pilis ueftirum laliud im plu'' 
meialiud inchoata gerens parrem.Necnon dC ueftes leporino pilo facere tentarum cft taflu no perinde 
molli ut in cutcipropter breuitatem ptii labili. 

De damis. CA. LVI. 

Amar manfuefeunt raroicum ferze iure dici nopoflinr.CompIura nam^ funtmec placidancc 
d feraifed media; inter utrung; natursemt in uolucribus hirundinesiapes in campo in mari deh 
phini.Quo in genere multi 6C hos incolas domus impofuere. 

Demur ibus 8i gliribus. CA. LVII. 

Vres haud fpernendum in oftetis etiam publicis aial.Arrofis lauini dypeis argenteis marficiS 
m portedere bellum.Chrboni imperatori apud daufium fafetis quibus in calciatu utebatur exi/ 

rium.PIura copi genera in cy renaica rcgioncialii lata fronte:aIii acutaialii herinaceorum gene/ 
repungetibus pilis.Thecphraftus audor cft innaro infula cura incolas fugaflentiferru quo^ rofifle. 
Coftat id quod iadluram quida 6t ad chalybas ^ere in ferrariis officinis. Au ranis qdem in m etallis ob 
hoc aiuos eorum excidtifcmpcr^ id furtu deprehcdiitatam ciTeduIcedinem furandi. Venifle murc,cc. 
nummis cafilinum obfidcntc Hanibaleieu^ q uendiderat fame intcrifleiemptorem uixiiTe annales tra 
dut.Cum cadidi proucnereitetum faciunt oftetum.Nam foricum occentu dirimi aufpicia annales re/ 
fertos habemus. Sorices 6i ipfos hyeme codi auiftor eft Migidiusificur gliresiquos cenforiaE legis princi 
pcs.Q .Scaurus ar.M.in confulatu non alio modo coenis ademere q cochylia : au t ex alio orbe c6ue(fta» 
aucstSemiferum 8C iprum animaheui uiuaria in dobis idem qui apris inuituu.Qua in re notatum non 
congregari nifi populares eiufdcm filu3e:& fi mirceatiruralienigen^mifi amne uei monte difereti inte/ 
rire dimicando.Genifores fuos feflbs feneifta alunt infigni pietate fenium finitur hyberna quietc.Con/ 
diti enim & hi cubantirurfus acftate iuucnefcuntifimil] 3C muftellis quiete* 

Quat animalia quibus locis non finr. CA. LVIIl. 

Ic mirum rerum naturam non folum alia aliis dedifte terris animalia:fed in eodem quo^ fiv 
f tu qua:dam aliquibus locis negafleJn mefia filua iraliae non nifi in parte reperiuntur hi gli res. 

In licia dorcades non tranfeunt montes lyris uicinos. Onagri montem qui cappadociam a ly/ 
Cia diuidir.In hcllefponto in alienos fines non commeant cerui : & circa argninulTam elatum montem 
non excedunt auribus etiam in monte fiflis.In pordofolene infnla uiciniam m uftcllae non trafeunt . In 
boeotia lebadiaillaix folum ipfum fugiuntiquze iuxta in orchomeno tota fubruuntarua talp^iquaru 
epellibus cubicularia uidimus ftragula.Adeo ne religio quidem a portentis fummouer delitiasjn itha 
ca lepores illati moriuntur extremis quidem tn lictoiibus.in ebuio cuniculi non funr : fcatent in hifpa/ 
nia balearibufqi Cyrenis mutae fuere ranceullatis ecorinente uocalibus duratgenus earum. Muta; fune 
etiam nunc in feripho infula.Eajdem alio tranflats canunt. Quod accidere & in lacu theilaliae fciendo 
tradunt in italia muribus araneis uenenatus eftmotfus.Eofde ulterior apennina regio non habet. lid? 
ubicunqi fint orbitam fi tranfiere moriuntunin olympo macedoniae monte non funt !upi«Nec increta 
infulaiibi quidem non uulpes urfiue aut omnino ullum maleficum alal praeter phatagium : Aranei id 
genus de quo dicemus fuo loco.Mirabilius in eadem infula ceruos practerq in cidoneatarum regionem 
non elle.item apros dc atragenas:herinaceos.in afrtea autem necapros nec ceruos nec capreas nec utfos, 
Quaeaduenis noceant. CA, LIX* 

Ani quaedam animalia innoxia indigenis aduenas interimunt ficut ferpcntes.Parcunt in my/ 
i rinthe quos terra nafei proditunitem in fy tia angues circa euphrates maxime ripas dorm ien 

res (yros non attingunt. Aut etiam fi calcati momordere non fen tiunt maleficia ; alios cuiuf^ 
gentis infefti auide& cum cruciatu cxanimantes.Quamobrcra & fyrinon necant eos .Contra in alete/ 
Hio cariae monte Ariftoteles tradita fcorpionibus hofpttes non Icediitndigenas interimi,Sed reUquo^ 
quo$ animalium & prarterea terceftrium dicemus genera. 

i iii 



LIBER. “■ 

CAII PLYRn SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER NONVS. 
De Aquarilium Natura» 



CA. U 




^NIMALIVM QVAE TERRESTIA APPELLAVIMVS HOMI/ 



bus uaatn:g!adium ferras.Cucumim ueroSi m colore 6Cm odore fimilc. Quo ni mus miremur equo*' 
rum apita in tam paruis eminere codcB» 

De indici maris bciuis. CA» III, 

Lurim33ute& maxima in indico mari animalta:e quibus baTcnae quafernu ingcrumiprifles 
p ducenum CQbltog^.Qulppe ubi locurtae quaterna cubira impleanr. Anguillae quoqt in gange 
amne tricenos pedes.Sed in mari belure arca folftina maxime uifunrur,Tunc illic ruunt turA. 
binesituc imbres:tuc deieclae motium iugis ,pcellac ab imo iiertunt maria ipulfatarq; ex,pfundo beluas 
cum fludtibus uoIuunt:& alias tanta tynnorum multifudinciur magni Alexandri clalTis haud alio mo 
ghoftium acicobuia contrarium agmen aduerfa fronte direxerit, Aliter fparfis no erat euaderc:quin5 
uoceinon foniruino iiluifed fragore terrenrunnec nifi ruina rurbanf.Cadara appellatur rubri maris pc; 
ninfulitHaius obicdu uaflus ciTicirur finus.xii.iierum 8C noftm rem igio enauigatus Prolomafo regi: 
quado nullius aurrErecipitafflatu.Haius loci qete^ipua ad immobile magnitudine beluae adolcfcur. 
Gedrofi qui arbim amne accolunt Alexad i i magni clafTium pfetflo prodidere in domibus fores maxiP 
lis beluali ficere ofTIbus re(Sac5tignare»Ex qbus multa quadragenu cubitogilogirudinis repei t3.E«cA 
unt6i pecori ftmiles bcltis! ibi in rerramipafl^qi radices fruticum remeat:& quaedam cquo^iafino^: 
taucogi capitibusiquae depafcuntur fata. Maximu animal in indico mari priftis dC balena cft. 

Qux in quoqiocceano maxima, CA. IIII» 

N galficoocceano phyfeter ingentiscolumnae modo fe attolles laltiorqt nauium uelis diluuic 
i: quandam ei udlans.In gaditano occeano arbor in rannim uaflis difpenla ramis : ut ex ca cau/ 

Ia fretum nunq intrafle credatur. Apparent & rorx appellatae a fimilitudine quaternis diflinA 
ita: radiis modiolos earum oculis duobus utringi claudentibus. 

De tritonumSCuereidumfiCclephantoixmaririmoru figuris, CA, V* 

Iberio principi nunciauitolifiponcfium legatio ob id mifTa uifum audittim in quodam fpecu 
t concha canentem Tritonequa nofcif form3,ErNercidu falfa opinio n6e(tfquamis'modohi 

fpido corpore eria in quo humana effigie hahet.Naqa hxc in eodem fpedtara Ifttore cft. Cuius 
moricrisenam ganirum triftem accolae audiuere !onge,Er Diuo Aiigufto legatus gallixcoplures in lic 
loreapparere exanimes Ncrcidas fcripfi^Audtores habeo in equeftri ordine fpicdentes uifum ab his in 
gaditano occeano marinum hoiem roro corpore abfol ara fimilitudine arcenderenau'gia nocturnis te-r 
poribusiftatimqrdegrauariquas infederitpartps:& fi diutius permanear etiam mergi.Tibei io principe 
contra lugdunenfis proukiae littus mfulapitrcceras amplius beluas reciprocas deftiruit occeanus mirsc 
«arietaris 8C magnitudinis,Nec pauciores in fanronum lirrore.lnter^ reliquas elephantos arietes ca^ 
doretatum cornibus affimilatis.Nereidas uero muItas,Turanius ueropdidircxpulfam beluam in ga^ 
diranaitttoraicuius inter pinnas duas u Irim ac caudx cubi ra.xvnfuifTcnr: dentes eiurdc,cxx, Maximi do^ 
drantium menfura; minimi femipedu.Belucecuj dicebaf expofita fuifte Andromadaofta romaeappor 
tata ex oppido iudxx iope oftendit inter reliqua miracula aedilitate fua.M,Scaurus:16gitudine pedum 
xl,altitudme coftarum indicos elephantos excedente Spinx craftitudmefcxquipedali. 

De balenis 6i orcis, CA, VI, 

Alenaein noftra maria penerrant.In gaditano occeano no ante br umam confpici eas tradunt, 
b Codi aute aeftaris teporibus in quoda finu placido 6i capaci mire gaudetes ibi parere. Hoc fci' 

re orcas infeftam his beluam. Et cuius imago nulla reprcefentatioe exprimi poftit alfaiq carnis 
immcnfe dctibus truculctx.Irrumpunrergo in fecreta ac uitulos eag; ^ fetas uel etia in annum graui 
das lacerat morfuiincurruq! ceu liburnic3piroftrisfodiunr,IlIce ad flexii immobilesrad repugnandum 
inertes;&: pondere fuo oneratx.Tuc quidem dC utero graucsipariendiuc poenis inualidac folu auxilium 
rjpuereinaltumpfugerctSi fe toto defendere occcano,Contra orcce occurrere laborar.lefcqi opponere: 
&'cautium anguftiistructdarettn uada urgetetfaxis ilIidere,Spe(ftatur eo proelia ceu mari ipfo fibi irato 



NONVS 

nullis in rinu uentiSiFIui^ibus u^ro ad anhelitus icSuf^ quaros nuHi turbines QoIuant«Orea 6C in portu 
haflieofi uita cft oppugnata a Claudio prinapc.Venerat tunc exaedificante eo portum inuitata naufra^' 
glis tergorum euedfo^ c gallia ; fadanf^ fe per complures dies alueum in uado fulcauerat accumulata 
nuftibus in tatumrut citeuagi nullo modo pofTenEc dum faginam perfequif in littus fludftbus propul 
ia em inente dorfo multum fu per aquas carinx uice inuerfar.Protedi iuffii Caefar plagas multiplices in-' 
tcroraporrusiprofeflufgi ipfecura praetorianis cohortibus populo Romano Ipedfaculum pbuirilance 
as congerente milite e nauigiis alTuItancibus : quorum unum mergi uidimus reflatu beluae oppletum 
unda.Ora balenx habet in frontibusildeot^ fu mma aqua annatantes in fublime nimbos eflann 

An fpirentpifces an dormiant, CA, Vllt 

Pirantaur cofeflione oium 6C pauciflima alia in mari:qu$ intemope uirce^e pulmone habent* 
f Quonia fme eo nullu aiai putatur fpiraremec pifciu brachias habentes anhelitu rcddereiac per 

uices recipere cxiflimatiquoBi hsc opinio eft,Nec multa alia genera etia branchiis carentiadn 
qua fnfa fuiiTe Anflorele uideo:&: multis pfuafifredoitnn^c indaginibus,Necme^tinus huic opinioni 
cojii accedere haud diflimuloiquonia & pul monu u ice aliis poflum alia fpitabilia incile uifeera ita uole-' 
tenaruraificut&profanguine multus alius humor . In aquas quide penetrare huc uitale halitum quis 
miref j’qui etia reddi ab his eu cernatiSi in terras tato quogt fpiiTiorem naturae parte penetrare a rgumc 
to aialiumiqua: femp defofla uiuut ceu talps. Accedit apud me certs efficacise ut creda oia in aquis fpi/ 
rare naturx fuse forteiprimu farpe annotata pilciu xfliuo calore quaedam anhclatioiflc alia traquillo uc 
lut ofcitanotlpfojn quo^ qui funt in adueria opinione de fomno pifaum c6fdfib.Quis,n.finc rcfpira'' 
tione fomno locus fPrsterea bullatium aquali fufflario lunae^ effeiSu concha^ quo9 corpora auge/ 
fcennairup omnia efl:® elTe auditum 8C odoratu pifcibus no ent dubiu ex aeris urrugi materia. Odore 
quide non aliud q infeflu aera intelligi pofle,Quaobrc de his opinetur urcuiq; libitu erit.Branchiae n5 
funt balenis nec delphinis, Haec duo genera fiftulis rpiranqu^c ad pulmone pcrtiner.Balenisa froteidei 
phinis a dorfoiSf uimli marini quos uocat phocas fpiran t &. dormiunt in terradrem tefludines de qui/ 
bus mox plura, Dedelphinis, CA. Vllf. 

Hlociffirnuommafalium non folu marinoji delphinus :fed ocior uolucre:acriortaelo:acnifii 
u multum infra roftrum os illi foret medio pene in uentreinulluspifciumcelentate eiuseuade 

retiSed affert morem pu identia naturae : qa nifi refupini atgi couerfi no corripiunt quae caula 
praecipue uelocitatem eorum oftendir.Nam cum fame concitati fugictem in uada ima pfecuti pifeem 
diutius fpiriium cotinuereiut arcu em ilfi ad relpirandu m em icant,Tama ui exiliut : ut pleruip uda na/ 
uium tranfuoIeotuento.Aguntuereconiugia:pariunrcaru!os,x.mcnfe acftiuotcropore.Intcrdum & 
binos nutriunt uberius ftcut balena, At^ etia gettanr foetus in infamia infirmos . Quinctia aduiros diu 
comitatur magna erga parmm caritate.Adolefcunr celeriter .X,annis putatur ad fumma magnimdine 
peruenire.Viuunt etia tricenis.Quod cognitu prarfeifia cauda in experimentu.Abdunf tricenis diebus 
circa canis ortuioccultanturgi incognito modo, Quod eo magis mirum eft:fi fpirarein aqua nequeut. 
Solet in terram erupere incerta de caufa-EtHatim tellure tafta moriuturimultog! ocius fiflula obtura/ 
ta.Linguaeflhts contra naturam aquatiliumobiIis:breuis:arg? Iata;haud differens fuiIIa:.Prouocege/ 
mitus humano fimilisidorfum repandurroftrum fimu , Qua de caufa nome Simonis oes miro modo 
agnofcutimalutg? ita appellari.DcIphinus no rantu hols amicu aialjueru & mufica arte mulcetur lym/ 
phonia: canturSd prcccipue hydrauli fono.Hoiem no pauefeit utaIienu,Obuiam nauigiis euenit, Allu/ 
dit exultansicertat et^a;6^ quauis plena praeteriit uda.Diuoaut Augufto principe lucrinum lacum inue 
S:us pauperis cuiufdam puepe ex baiano pureolos in ludu litter^ i tatemxum meridiano immoras ap 
pdiatum cum Simonis noiefepius fragmetis panis que ob id ferebat allexifretimiro amore dilexit.Pi/ 
geret referrerni res Meccenatis & Flauiani & Flauir Alfii multorumgi eflet litteris mandata.Quocun^ 
diei tempore inclamatus a puero quis occultus at^ abditus ex imo aduolabatipafluf^ c manu prxbe/ 
bat afccnfu ro dorfum pinnae aculeos ue! ut uagina codens:receptu m^ puteolos p magnu aequor in lu/ 
dum ferebat,SimiIi modo reuehes pluribus annis donec morbo extinfto puero fubinde ad cofuemm 
locum uentitas tnff is 3C mereti fimilis ipfe quo^(quod nemo dubitaret)defiderio expirauit,AIius iter 
hos an nos in africo littore hipponis diarrhy ti' fim ili modo ex hom inu manibus uefces:fere% fe traAa 
du:6i alludes natatibusiimpofitof^ portas ungueto peruniffus a Flauiano proconfuleafricacifii fopitas 
ut apparuit odoris nouitate flufffuatuf^ fimilts exanimi caruit holum couerfationeiut iniuriafugams 
per aliquot mefesimox teuerfus in eode miraculo fuitJniuriae poteflatu inhofpitales ad uiTcendum ue 
nientiu hypponefes in necem eius compulerunt. Ante haec fimilia de puero in laffo urbe memorantur. 
Cuius amore fpcdlarus logo tempore dum abeutem in littus auide fequitunin harenam inuedus expi 
rauit.Puerum Alcxader magnus babyloneNcptuni faccrdotioprcefecinamorcillum numinispropitii 
fuilTe tntetpretatus.Tneadcurbe ialifb Egefidemusfcribit&aliu puerum Hermianolerimiliter maria 
perequitatem cum repetinae procellae fluflibus exanimatus elTet relatu idelph inii qt caufam loeti faten/ 
tem no reuerfum in mariaiat^ in ficco expiraffe.Hoc idem 3C naupaiffi accidifle Theophraftus tradit. 
Nec m odus excpIo^*Eade amphilochii ^ tarciini de pueris delphinif^ narrat. Quae faciunt ut creda£ 
Arionem quo^ citharcdica: artis interficere nautis in mari parantibus ad intercipiendos cius quaeflus 
eblad itu m :ut prius caneret cicharaicogregatis ram delphinis cum fe ieciflet in mareicxccptu ab uno tc' 
narum in littus puedhj*Elt prouincix nai bonefis Qc in nem^ufienfi agro ftagnu latema appellatu ; ubi 

i Ilii 



UBER 

cu holes delphini focietatepircatuninnumcra uis mugitii Hatuto tepore anguRis faucibus ftagni initia 
re erupit obferuara acftus reciprocatione.Qua de caufa praetedi no queiit reria:quat mole poderis nullo 
mo roIcrct;ctia fi no folertia infidietur tempori fimiii rone in altum protinus tendut:quod u jcino gu r 
gite efficerc.Iocuqi folum padendis retibus flabilem effugere feftinar.Quod ubi animaduertere pircan/ 
tes:cocurrit atlr multitudo teporis gnara:6£ magis etia uoluptatis huiDs*auida:totufg 3 populus e litto/ 
re qtiatopoteftclamorccociet Simonem ad fpecfaculieuetum.Ccletiret delphini exaudiunt defideria 
aquilonum flatu uocem profequete:auftro uero tardius exaduerfo referete . Sed tunc quo^ improui/ 
fo in auxilium aduoIir,Properc apparet aciesiquse protinus difponitur in loco : ubiconiefla eft pugna. 
Opponunt fefe ab alroitiepidofj in uada urgcnt,Tuncpifcatores circudant retia ffurcifg; fubleuant.Ar 
mugilum nihilominus uelocitas tranfilir.At illos excipiunt delphiniiSi occidifle ad praefens cotenti ci/ 
bos in uitfloriam difterur.Operte proelium feruetiincludi® retibus fe fortiflime urgetes gaudet . Aque 
id ipfum fugam hoftium ftirauletiinternauigiadC retia natatefue homines ira fenum elabutunut exi/ 
rus non appareat.SaIm quod efl; alias blandiflimum his nullus conatur euadere.ni fumitatur fibi retia. 
Egredi' protinus anteuallum proeliatur.Ita peradta captura quos interemere diripiur,Sedcnixioris ope 
rae q in unius diei praemium ut cofeii fibi operiutur in pofterumxec pifeibus ratum : fed interiedu pa/ 
nis ac uino fatiamr.Qute de eodem genere pifcandi in iaffio finu cofui Mutianus tradit: hoc differunt : 
uitro negj inclinati praefto fint:partef<^ e mambus accipiant;& fuum que^ cubantes cum delphinis 
ibtium haoeantiquis noflu 6d ad faces.Ipfis quo^ inter fe eft publica focietas.Capto a rege carice alliga 
to^ in portu delphino ingens reliquorum conucnit multitudo maeftitia quadam quae pollet intelligi 
mileracionem perens:doncc dimitti rex eum iiiffir.Quin 8C paruos fem per aliquis grandior com itatur 
ut cuftos.Conlpedfi^ funt iam dcfundlum portantesine laceretur a beluis. 

De torfionibus aquatilibus» CA. IX. 

Elphinorum fimilitudinem habent qui uocantur torfiones.Diftant 8£ triftitia quidem afpe/ 
d (ftus, Abeft enim illa lafciuia raaximeitamen roftris canicularum maleficetia affimulati. 

De teftudinibus quomodo capiantur* CA, X. 

Eftiidines tantte magnitudinis indicum mare emittit ut fingulapifupficies habitabiles cafas 
t in tegar. Atq? inter infulas rubri prsegpue maris his nauigentcymbis.Opiutur multis quide 

roodis:fed maxime euedt;^ in fumma pelagiauc meridiano tepore bladiro eminete toto dor/ 
fo per traquilla fluitatcs.Qute uoluptas Iiberc fpiradi in tantum fallit obi itas fui:u t folis uapore ficcato 
cortice no queant mergi.inuitaegi fluitet opportun;:e uenatium praeda. Ferunt 6C paftu egreffas noflu: 
auide^ faturatas laxari. Ar^ ut remearint matutino fumma in aqua obdormifcere;id p difterretium 
fonitu.T un^ leuiter capti, Annarare.n.fingulis tcrnosia duobus in dorfum uerfi:a tertio laqueu iniici 
fupinaeiat^ ita ad terram a pluribus trahi.ln phoenido mari haud ulla difficultate capiuturtuirroqi ue 
niunt tempore ftatuto anni in amnem cleuthep; effufa muItitudine.Dctcs no funt teftudini : fed roftri 
margines acuti fuperna parte inferiore claudente pixidu mo.ln mari uiuunt conchyliis tanta oris duri 
tia;u t lapides cominuat.ln terram egreflac in haerbis pariut oua auium ouis fimilia ad cetena numero. 
Eacp defoffa extra aquas 6i cooperta terra ac pauita peiftorc & coplanara incubat nodlibus : educant foe/ 
tus anno TpatiOtQuidam oculis fpoftadoquog) oua foueriabiis putat, Foemina coitum fugere : donec 
mas feftucam aliqua imponat aduerfae.Troglodytae cornigeras haber:ut in lyra annexis cornibus latis: 
fed mobilibus:quorum in natado remigiofeadiuuat,Celtinum genus id uocaf eximite teftudinisifed 
rarat.Na^ quafi fcopuh praeacuti chelonophagos tcrrent.Troglodytae aute ad quos adnatant ut factas 
adoranr.Sunt fii rerreftrcsrquac ob id in operibus cherlinae uocanf in africx defertis:qua parte maxime 
fitientibus harenis fqualent rofidofut creditur) humore uiuetes.Ne^ ibi aliud animal peruenit. 

Quis primus teftudines fecare inftituir. C A, XI, ■ 

Eftudinmn putamina fecare in Iaminas:!e£to% 8C repoCtoria his ueftire Carbilius Pollio in/ 
t ftituit prodigi &fagacis ad luxurixinftrumcnta ingenii. ' 

Tegmenta aquatilium. CA. XIL 

Quatllium tegmenta plura funt. Alia corio dC pilis tegut ut uituli:hippopotami. Alia corio ta 
a tum ut delphini.Cortice ut tcftudtnes,Silicura duricia ut oftrcae di. conchte . Cruftis ut locu/ 

ftae.Cruftis fii fpinis ut echini.Squamis ut pifcis,Afpera cute ut fquatinaiqua lignum di ebora 
poIiuntur.MolIiutmurcnar.AlianulIautpolypus, De uitulo manno, CA, XIII, 

Vx pilo ueftiunf animal pariut ut priftis:baIena:uituljs,Hic parft in terra pecudum more, Se/ 
q eundo partus reddit initu,Canum modo cohaeret: fii parit nung geminis plures , Educat mi^ 

mis foetum. Non ante.xii.diem deducit in mare:cx eo fubinde affuefaciens, Interficiuntur dif/ 
ficultcrnfficapitec!ifo,lpfisinfomnomugitus,VndenomcnuituIiacapiunt,Tencntdirdp!ina:uoce^ 
pariter & uifu populum faliitant.Condito fremitu nomine uocati relpondenr. Nullum animal grauio 
le fomno prerairur,Pmnis quibus in mari utuntur humi quo^ uice pedum ferpunt. Pelles coru etiam 
detraflas corpori fenfum aequorum retinere tradunt:femperq! aeftu maris recedente inhorrefcete,Pi* 
terea dextrae pennae uim fopotiferam inefle fomnof^ allicere fubditam capiti. 

De pifeibus pilo carentibus:fii quomodo pariantrfii quot eoj; genera, CA. XIIIT, 

p Ilocarentium duooinoaialia pariundelphinus acuipera.Pifciu fpes funt.lxxiiii.prsetecctuftis 

intci^a qux funt,xxx,OefinguIis alias dicemus, Nunc, n, naturae tidfantur infignium, • 



NONVS 

Dc nominibus & naturis multcjipircfum# CA XV* 

Racdpua magnitudine tynni.Inucnimus talenta, xv.pcpcdifle.Eiufdem cauds latitudinem 
P duo cunita& palmum, Sunt 8C in quibufdam amnibus haud minores . Sylurus in niloiefos i 
rheno lattilus inpado inertia pinguefccs ad mille aliquado libras carhenato captus haraoinec 
nifi boum lugisextradus.AtqiiiTiunc minimus appellatus clupea uena quadam cms in faucibus mira 
cupidine appetens morfu exanimar,SyIurus graflarus ubicugi rft om ne animal appetcsxquos innata^ 
ees frpe dcmcrgesrpraecipue in meno germaniatamne^ppter Iifbou.Et in danubio man exrrahif por/ 
culo marino fi m it [imus«Et in boritlhene memorarurprateipua magnitudo nullis ofiibus fpinifuc iret 
fitisicarne praedulci*!n gange indu plaraniftas uocant roftro delphini 6i caudaimagnirudine aurc,xv* 
cubitop^.In eodem eiTe Statius Sebofus haud modico miraculo affert uermes btaenvis binis,Ix.cubito 
rum ceruleostqui nome a facie traxerunr.Hts tantas cfle uirestut elephantos ad potu uenienres mordi 
cus coprchcnfa manu eojK abflrahanr.Tynni mares fub uemreno habent pinna.Intrant magno mari 
pontu uerno tempore gregatiminec alibi fbctificanr.Cordilla appellat partus qui foetas redeutes in ma 
reautunocomttaf.Limofaeucroa luto pelamcdesincipiutuocariiacu annuum cxcelTeretempus ryn 
ni.Hi membratim c^fi ceruice 6C abdomine commcndanfiarg» edulio receri duraxat:&: tu qtiogj gra^ 
ui ruftuxaetera parte plenis pulpametis faie ancruaturiMeladna uocaf ca:fis quernis afTu Iis limilliroa, 
Viliflima ex his quae caudae ,pxima quia pingui caretiprobanflima ea quae fauahus.At in alio pifcc cit'' 
ca caudam cxercitatifIima,Pdamides in alica codae particulatimqi confedae tn genera cibt difparnu 
tur,PifLium genus om ne praecipua cclei irate adolclrit: maxime in ponto, Cauf i mulmudc amnium 
dulces inferentium aquas :amia uocancuius incremctu fingulis diebus inteIligif,Cu tynnis haec& pcla 
mides in pontum ad dulciora pabula intt it gregarim cum fuis qua*^ ducibus:&; pi im i omnium fco>' 
briiQuibus & in aquis fulphureus color: extra qca:teri5,Hifpaniaecaetarias hi replei tynnis non come 
antibus,Sed in potum nulla intrat bcflia pifcibus maleficiaipraetcr uitulos & paruos delphmos.Tynni 
dextera ripa intrant:exeunt leua.Id accidere exiflimatur quia dextro oculo plus cernunt urrogi hebere 
natura,E(l in euripo thracii borphoriiquo proponris euxino mngitur in ipfs europam afiamg^ (epan/ 
tis freti anguftiis faxuni miri candoris a uado ad fummapluces iuxta calcedoncm i latere afia: , Huius 
afpcdu repente territi femperaduerfum bmtii pmontqiiu exca caufa appellatu auricornu pra-cfpiti 
petunt agmine.Itai^ ois captura birarii efl magnacalcedonis penuria.MtP.medie intei fluentis euripi* 
Opperiuntur aute aquilonis f!arum:ucfecudofluduexeantexponto:nec nifi intrantes pontu bizantii 
capiuntur.Bruma non uagarurtVbicu^ dcprchefi uf^ ad segnodium ibi hj bernar.lide fepe nauigia 
uelis euntia comitantes mira quada dulcedine p aliquot hora^ fpatia & pafTuum milia a gubernaculis 
Ito Tepanfine tridete qutde i eos faepius iado rernti.Quida cos q hoc e tynnis faciat popilos uocat.Mul 
ti in propontide aeftuantipotum no intrant.Ite folesicum rom oi mtrcnuNec fa pia di cu m loligo re/ 
periatur«Saxatilium turdus Sc metula defuntificut c6chylia:cum otlreae abundeuOfa aut bybernanc 
in acgeo.Intrantiu pontu foli no remeat trichiac.Gra^as.ii.i plsrifgi noibus uti par crinquado aliis at^ 
aiits eofdcm diuerfi appcllauere tradus,Sed hi foli hiHrum amnem Tube un t ex eo fubterraneis eius ne 
nis inadrtaticu mare defluunrjtagt & illic delccndenres necunq fubeuntes c mari uifunf,Tynnorum 
captura e(la uergilia^ exortu & arduri occaHim,Reliquo tepore hyberno latet in gurgitibus tmisini^ 
fi tempore aIiquoeuocati:aut pleniluniis.Pingoclcunr & in rantu utdchifcanr.Vita longifTimahis bie> 
nio.Animal elt paruumifcorpionis effigieiaranci magnirudine.Hocfe & tynno 8i ei qui gladius uoca-' 
tuncrebro Delphini magnitudine excedenti fub pina affigit acuIeo:tanto^ infeffat doloi erut in naues 
fepenumero exiliant.Quod di alias faciunt alio^ uim timentes mugiles maxime tam ptxcipue ueloci 
Catisiuttranfuerfa nauigia intenm fuperiadenr. 

Deauguriis&diueriitatepifcium. CA, XVI. 

Vnt 8i pifcibus praefeita in hac parte auguria, Siculo bello ambulare in littore Auguflo pifcis 
f cmariadpcdesciusexihit,QuoargumentouatesrefpondcreNcptunum patie adoptarem 

eum fibi Sexto Popeio repudi3to,Tara erat naualis rei gloria : fub pedibus Caefaris futuros g 
maria tempore illo tenerct.Pifcium fccmine maiores q mares.ln quoda genere oino no funr marcsilV 
cutinerythinis&chromibus.Ocsenim ouisgraufdaccapiunf.Vaganfgicgatim fere cuiufm generis 
fquamofi.Opiuntur ante folis ortu.Tum maximepiTciu fallitur uifus.Nodibus gde illuftnbus cquse 
gjdieccrnunr.Aiunt&fiitereturgurgesintereflecapturardtaqiplurcsiccundotradu trahi q primo: 
guftu olei maximc.Dein modicis imbribus gaudet alunrurgi.Quippc&: harundines quis in palude 
gnatseino tamen fine imbre adolefcur.Et alias ubicugipirccsincadeaquaafllduifinoaffiuat exanima 
eur.Prscgclidahyemem oes fentium:fed maxime q Iapidem habere in capite cxiftimantur ut lupiicora 
cini;lciena:pagn,Cum aiper^ hyemes fuere multi cxcicapiunturjtag! hrs menfibus lacet in fpc luncis 
conditi : ficurin terrentium genere rcttulim us.Maxime hippurus &coracinus hyemc no capiipianer 
qxllatis diebus paucis di iifdem femper.Irem murena di oiphus:coger;percar:& laxariles omnes»Ter/ 
ra quide hoceft uado maris excauato codi per hyemes rorpedinem piftam foleam 91 tradunt , Quida 
rurfus seftus impatietia mediis femoribus lexagenis diebus latent ut glaucusiafellnaurat^, Fluuiatiliu 
fylurus canicula exortu fyderafi&aliasfulgorefopitur.Hocin man accidere cyprio putan&alioquin 
totum mare fentit exortum eius iydecis.Quod maxime in bolphoco apparet.AIg^ enim, pifccs fu/ 
peifeiuniutiab imo ucifa omnia. 



UBER. 



DcmugilIi6faInspirdbus::aigjroniidemubi$pIace3nr. CA» XVII. 



Vgilum natura nderur;in metu capi ce abfcodtto roro fe occultari credentiu.Iifdem tamen ta 
m ta facilitas:ur in phaenice& narbonefi puinna coitus tempore r uiuariis mare linee loginqu» 

per os ad brachias religata em ilTu m in mareieadcgt linea retraifiu fceminat fequanf ad littus: 
rurfuf^ foemina mares ptus tpe,Apud antiquos pifau nobiliflimus habitus accipi cnfcr : unus orum 
fquamis ad os uerfis cotra aqua nado meatinullo nuc in honore cft.Quod quidem mironcu fit rarus. 
inuctu.Quidam eu elope uocar.Poftea praecipua audloritate fuifle luppo fii afellis Cornelius Nepos fic 
Laberius poeta mimop; tradidere. Lupog; laudatifTimi qui appellantur lanati a candore mollitia^ cac 
nis.AfeIIorum duo genera coliyri minores 8C rhachiiqui non nifi in alto capiutur. Ideoq; praelati prfo^ 
ribus.At in lupisin amne capri pr^fcruntur»Nunc farco datur pricipatus:qui fblus pifaum dicitur ru/ 
minareihserbif^ uefci non aliis pifcibusimati carpachio maxime frequens,Promontorium troadis le 
dium fponre nunq tranfir»Inde aduedtos Tiberio Claudio principe Optatus Eliperrius pras:fcdtus claf/ 
fis inter hoHienfem 8C campaniae horam fpar fos di (Tem inauit.Quinquenio fere cura cft adhibitaiut ca 

S iti redderentu r mati.Poftea frequentes inueniuntur italiae littorae no ante ibi capti. Admouit^ fibi gu 
a fapores pifcibus fatisiSi nouum incolam mari deditine qs peregrinas aues roraae parere mire^Pro/ 
xima eft his mefa generis diltaxat muftella|u;quas miru diAu fter alpes lacul^ retiae bigratinus xmu'' 
las marinis generatfEx reliqua nobilitate 8i gratia maxima e(1 6C copia muilisificut magnitudo modi 
catbinafq; libras ponderis taro admodum exuperantinec in uiuariis pifcinif^ crelcunt. Septentrionalis 
cantam hos 8C proxi ma occidentis parte gignit occeanus.Cattcra eo^ genera pIura.Nam & alga uefcu 
cur & ofireis & limo & alio^pifcium:carne& barba gemina infigniunmr inferiori labro» Alutanum 
ex his uiliiTim i generis appei lant.Hunc femp com itatu r fargus nom ine alius pifeis & caenum fodienre 
eo excitatu deuorat pabulumcc litteralibus gratia.Laudatilfimi conchiliu fapium.Nome his Fencftel' 
laa colore mulleop; calaamcntorum datum purant.Pariut ter an no»His certe totiens fcetura apparer. 
Mullum expirantc uerficolori quada & nu merofa uarietate fpedlari peeres gute narrant rubetiu fqua 
ma^multipIicimutationcpallefcetemiurigiriuitrofpedteturinclufus.M.Apitmsadoemluxum ige 
niu maius in fotiop; garo (na ea quo^ res cd^ome in uenit)necari eos praecellens putauitiat^ e iecote 
co^ alece excogitare puocauit.Ia,n.eft facilius dixifl*e;q quis uiccrir» Afinius Celer e confulanbus hoc 
pilee ^digus Qaudio principe unu mercatus odio milibus numu.NulIus aeque reputatione aufert traf 
uerfum animu ad cStepIatione eo^:q in coquacftioe luxus cocos emifingulos pluris g equos quereba/ 
tur.Adhuccoci ttiupho|t preciis paranfi&equo^ pirces.Nullulm ppe ia mortalis xltimafpfuristqg 
peritillimecerumdominimergir* De,muIlD:faIpa:&falmonc. CA» XVIII. 

Vllum.Ixxx.libra^ in mari rubrotcaptii Licinius Mutianus pdidmQuanta mercatura cum 
m luxuria fuburbanis littoribus inuentu.Et hxc natura ut alii alibi pifccsprincipatu optineanr. 

Coracinus in aegypto.Zeus idefaberappellaturgadibus.Circaebufum falpa.Obfenus alibi: 
& qui nufq pcoqui poffirinifi ferula uerberatus.ln aquitania falrao fiuuiatilis mannis oibus praefertur, 
Pifeium alii brachias multiplices haber^alii fimplicesialii duplices.His aquam acceptam ore remittut. 
Senectutis indicium fquamarum duriria:qu:e no funt oibus fimiles.Duo lacus iralixin radicibus alpi 
um larius uerbanus appellanfiin qbus piTces oibus annis uergifia^ ortu extilunr fquamis conlpicui 
crebris ar^ praracucis clauo^ caligaiiu elfigieinecamplius qcirca eum menfem uifuntur. 

Dcexocceto. CA. XIX. 

Iratui arcadia fuum exocoetu appellatu ab eo quod in ficcu fomni caufa exeat.Qrca ditorium 
m uocalis hic traditur 6C fine branchtis.Idem aliquibus adonis didlus.Exeut in terra 8C qui ma/ 

rini m ures uocanf ipolypi &m u renae.Quin 6C in indiae fluminibus certum genus ptfciumiac 
deinde refilit.Nam flagna & amnes tranfeuntiplerif^ di euidens ratio ell:ut tuto foetus edant:quia no 
fint ibi qui deuorer foetusifludlur^ minus feuianr.Has itelligi ab his caufas feruarim tepo^ uices ma' 

^ /t- j — r* - f * ./ir ^ .. i' 1 . /- 



criminaiquae pedum uice datae funt pifcibus.NulIis fuper qnas.Quibufda binae : quibufdanx 
trinaeialiquibus nullae .In fucino tantum lacu pifeis efliqui odionis penis natat.binae oio longis :ur lom 
bricis QC anguillis 8i congris.NuIlac ut murenisiqbus nec branchiae:Hsc oia flexuofo corporum ipui' 
fu ita mari utuntur: ut ferpentes terrae in ftcco quo$ repunt.Ideo etia uiuaciora talia.Et e planis aliqua 
no habent penasmt pcftinacae.Ipfa.n, latitudine natanr.Etquae mollia appellantur ut polypi quoniam 
pedes uicem pennarum illis prxflat. De anguillis. CA, XXI, 

Nguiliae oiSonis uiuunt annitDurant 8C fine aqua fenis diebus aquilone fpirateiaaflro paudo 
a ribustAt hyeme eaede in exigua aqua non toletarinecin turbida.Ideo^ circa uerailias maxt' 

me capiuntur .fluminibus tum prtecipueturbidis«PaIicuntucnodlibusexanimes pifeium io' 
Ix non fluitant. Delacubenacu. CA. XXII« 

Acus efl italix benacus in ueronenfi agro, minciu amne trafmittens:ad cuius emerfus annuo 
1 tempore odtobri fete menfe aumnali fydere u t pala ell hyemato lacu flui^ibus glomeratx uo 

luuntur in tanta mirabili multitudineiut in excipulis eius fluminis ob hoc ipfum fabricatis 



* 

Anno^ aiii lunt piam ut ruomoieaeiac palceres:quia rubis litu tantu corpo^ diberut.Dexter 
m refupinatus eft i llis:parccri Ieuus.AIii longi ut murena:coger.Ideo pennarum quo^ fiunt dif 




i . 



NONVS ^ 

finguIogimilwhigTobifeperiatttar, Demut^ena. ' • ’ . CA. XXlIfj 

Vrcna quocugj tepore parit:cum cstcris pirce fiato parfant.Oua eius citiflimc crefefit in ficco 
m litrore:eIapfas uulgus coitu ferpentiu impleri putar*ArifloriIes inyriml uocat marequigene/ 

ratiDifcrimen efle g> murena uaria 8i infirma fitimyrinus unicolor 8C robufiusrdentefque ex 
traos habejrjn galltafeptcti ionali murenis omnfbos dextera in maxilla reprcnaemacuix ad formant 
reprctrioiiis aureo colore fulgent du taxat uiuentibusipa ritergi cufti a nima cxringunrurJnucnit in hoc 
animali documenta faeuitiet Vedius Pollio eques R.o«ex am icis Diui Augufti uiuariis ea^ imerges da^’ 
nara raancipiamo ranq ad hoc feris terrape no fufflcictibus :fed qa i alio genere totum pariter hoiem di 
ftrahi fpeflare no poterat.Ferut aceti guftu prsecipue eas in rabiem 3gi,Tenaifllmu his lergustComra 
anguillis crafiiusieo^ uerberari foliros tradit Verius pf£textatos.Et ob id muldia his dicit no ifiituta. 

De planis piTcibus, CA» XXilllt 

Linojt piTciu altept eft genusiqnod pro fpina carthilaginem habet:ut rapse:panmacfe:fquati> 
p na£:rorpedc;& quos bouis:Iamiae:aquilae ranae nomibus graeda appclIat.Quo numero funt 

fquali quoq) quis non plani.Hsc gracce in uniuerfum fdacheappcllauir Anfiotelcs primUs. 
Hoc noie eis ipofi to nos diftinguere no poiTumustni carrhilaginata appellare libear.Qia autem camo' 
fiora funt talta:& fpina ucfcuntiutin delphinis diximiis.Et cu cstcri pifccs oua pariancihoc genus fold 
uteaquacccrcappellataialparitexccpraquaranauocanr. Dcechcneidc. CA. XXV. 

Sfparuusadmodumpifcisafluetusperrisecheneisappellafus.Hoccariiiis adhaerente naues 
e tardius ire credunrurJnde noie ipofiro^Qua ob caulam amaroriis quoq? ueneficiis infamis e: 

& iudicio^ ac litium mora*Qu3e crimina una laude penfar. Fluxus grauidaium uierofiflens:: 
partufq? continens pucrperfmTaman m cibos noadmittif.Pcdes eim» habere arbitraf Anflorcles : ita 
pofira pena^ fimilitudinc.Muti3nus murice efle latiore purpura:ncq?a(pero neq? rotundo ore : nequt 
in angulos ,pdeunte roftroifed fimplice cocha utroqi latere fele colligente.Quibus inhaerentibus plena 
ucnris ftcfifie naue portante nuntios a Periandro ut caftrarerur nobiles pueri;c6chafg?quae id praeftite 
runt apud gnidio^ Venere coIi.Trebius niger fexqpedalc efTe:& craffitudine gn® dygirojemaues mo 
rari.Prarteiea hancefleuim eiusafletuati in faleiur aurum quod deciderit in alnmmos puteos admo' 
Cus extrahar. De uarietate naturae pilcium. CA. XXVI. 

VcarpifcescoIorc.Cadid^ hjfcmemensr.& fiur^efiate nigriores. Murer & phycis reliquo tpe 
m cadidaiuereuaria.EadepifciufoIa nidificat ex algararqnn nido parit.VoIat hirundo fane per g 
' fimilis uolucn hirudini» De raiIuopifce& dracone marino. CA. XXVII. 

Tem miiuus fubitin fumma maria pifcis ex argumento appellatus lucerna ilinguag? igneap 
8 os exerta tranquillis nodIihusreIucet»AttoIitcornuaemari fcxquipedalia ftre cornua: quae 

ab his nomen traxit.Rurfus draco marinus captus arq? rmifius iharenacaucrnam libi rofiro 
mira cclcrirareexcauar. De pifcibusfangume carentibus. CA. XXVIII. 

ifeiu m qdam fanguine carennde quibus dicemus.Sum aut tria genera.In prim is quae mollia 
p appellanru r, Deinde coteiSa crufiis renuibus.Poftremo tefiis coclufa duris-MoIfia funt loligo 

fepfa:poIypus:& cstera eius generis.H/s caput in ter pedes 8C in aemre Pediculi cfloni ofbus 
Saepie 8i loligini pedes duo»Ex his longiiTimi di afperi quibus ad ora admouent cibos:& in flu<3ibus fe 
uelutanchonsrftabilamncaeteri cirri cum quibus uenantur. 

De loligine Sifaepiisdi polypis & naupliis. CA. XXIX. 

Oligo eti'1 uolitat extra aqua fe efferensiquod 6i petfiuculi faciunt fagkt^ mo Saepfapt generis 
1 mares uarii & nfgriorcsiconnantiaeqi maioris.PercuIfe indente foeroinae auxiliantur, At fe/ 

m ina ifto mare fugit. Ambo aut obi fenfere fe apprehcdiieSfufoattrarocto quod pro (angui/ 
ne his eft infufeata aqua abfconduntur.Polypojd multa genera.Terreni maiores pelagici :&ces bra 
chiis ut pedibus ac manibus u runtur.Ouda uero qus eu bifulca & acuta in coitu ^Efl polypis fillula in 
dorfoiqua rranfmittunt mareieamgj mo in dexteram pariem mo in finiftram trafIcrunr.Natantobli 
qui in capuTiquod praedure eft fu ffocatione uiuentibus.C^tept p brachia uclat acceptabilis difparfis eo; 
hau fio quodamodo cui adhaerefeiit tenet fpinimt auelli no queant, Vada no roprehedut:& graiidibus 
minor tenaci ras.SoIi mollium in fico5 exeunt dutaxat afperum.Leuirarem odore. Vefeuntur conchy/ 
lio^ carneiquo^ cochas coplexu crinium frangunt.Ita<^ prxiacentibus redis cubile eo^ deprehendif. 
Etcualioquinbrumhabeamranimaliutquodad manu hominis adnatatin requodammd familiari 
callet, Om nia in domum comportattdein putam ina rofa carne rgeritiannatarfr^ pificulos ad ea uena 
lur.Colorem murat ad fimilirudinem Ioci:& maxime in metu,lpfum brachia fua rodere falfa opinio 
efi.Id,n,a cogris euenit ei.Sed renafei ficut coloris 6i lacertis cauda haud falfuimlnter praecipua autem 
miracula efi qui necatur naupilosiababis popilos.Supinus in fumma aequo^ puenit : ira (e paularim 
iubrigensrut emilTaomniperfiftulam aqua uelut exoneratus fentinafacile.nauiget.Podea duo prima 
brachia retorquens membranam inter ilia mirae tenuitatis extendit . Qua uelificante in auras caeteris 
fubremigans brachiis media cauda ut gubernaculo dirigir.ltauadir alto liburnicarum gaudens ima/ 
gine.Siquid pauoris interueniat haufta fe mergens aqua, 

De onigena;locufiis:&cancris:cocleis:& conchis* CA. XXX. 

p Olypo^ generi onigena difta graui capitis odore.Ob hoc maxime murenis eam confeflanti 

. bus, Polypi binis menfibus conduntur, Vitra bimatum no uiuunt.PereuDt aut tabe femper.: 



LIBER 

Foeminae celerius 81 fere a partu.Non funt praetereunda &.L.LucuIIo procof.betica: comperta de poly 
pis quae Trebius Niger e comitibus eius prodidit. Auidiflimos efle c6cha|t^.Illas ad tadliim comprimi 
praecidentes brachia corumrultrogi efcam ex praedante capere.Carent conchae uifu omni^ fenfu alio q 
cibi & periculi.Infidiantur ergo poIybi apertis.lmpofiroquc lapillo extra corpus ne palpitatu eiiciamr: 
ita fecuri graflantunextrahuntque carnes.lllac fe contrahunt:fed fruftra difcuneate.Tanta folertia aiali 
um hebetifllmus quoque eft.Praeterea negat ullum cfleatrrocius aial ad conficicdum hoiem in aqua. 
Luftatur.n«coplexu:6^ forbet acceptabulisiac numerofo fudlu detrahit cu.In naufragos urinantisue im 
perum capit.Sed fi inuerratur:clanguefcit uis.Exporrigunt enim fe refupinati.Mire omnibus marinis 
expetentibus odore quoqieo^.Qua de caufa&naflisillinunf.Caetera quae idc retulit monftro jjpio 
ra pxjflunt uideri.Orteiae in cetariis afluetus quida polypus exire e mari i lacus eope apei tosiar^ ibi fal 
famenta populari.Conuertit in fe cuftodu indignatione afliduirate furti fmodicuSaepes erant his obIe>' 
ftae.Sed has tranfeendebat per arboreinec deprehendi potuit nifi canu fagadrate.Hi redeunrc cfrcuua/ 
fere nodlu conciri<j cuftodcs expauere nouitate. Primu oium magnitudo inaudita erat. Deinde color 
muria obliti odore diri.Quis ibi polypu expedlaflctfaut ita cognofceretfCu monflro dimicare fibi ui' 
debanf.Na^ 8C afflatu terribili canes agebatrnuc extremis crinibus flagcllatosinuc robuftioribus bra^ 
chiis clauarum modoincuflbsraegrar^ multis trideribus confici potuit.Oflendere Lucullo caput eius 
dolii magnitudine amphorape.xv.apax:atq!(ut ipfius Trebii uerbis utar)brachias quas uix utro^ bra 
chio copledi efleticlauagi modo torofasdongas pedum.xxx.acccptabulis fiue calliculis urnalibus pelui 
um modo.Dentes magnitudini refpondentes.Reliquiaeanerua« miraculo perpedere p5do fentingc/ 
tow.Sarpias quo^ 6i loligines eiufde magnitudinis expulfas in littus illud ide audior eft.ln nonro ma 
ri loligines quinu cubito^ capiuntunfaepiae binu.Ne^ his bimatu longior uira.Nauigera fimilimdinc 
& alia in ^pontideuifamfibi jididitMutianusconchaefleachantimodocarinaraiflexapuppe prora 
roftra.In hanc codi nauplium animal faepix fimile ludendi focietare fola*Duobus hoc fieri generibus. 
Tranquillo.n»uedIore demiflis palmulis ferre ut rcmis.Si uero flatus inuitentieafde in ufu gubernacu/ 
li porrigi pandiqi concharum finus aura.Huius uoluprate efle ut feratiillius ut regat, Simuiqi eandem 
defeendere inclufo finuifludlu haufloitertia uifu«ld.n»ut conflat rumore nauigantiQ humana calami^' 
tas in caufa efl.Locuflae crufla fragili muniunf in eo genere quod caret fanguine.Latent menfibus qui 
nis,Similiter cancri qui eodem tempore occulranrundC ambo ueris prfcipio fenedlutem anguium mo 
re exeunt reuocatione tergorura.Cxtera in aquis natant.Locuflar reptantium modo fluitant . Si nui/ 
Ius ingruar mctusiredlo meatu cornibus quae funt rotunditate praepilata ad latera porredlis.lifdem ere 
(flis in pauore obliquae in lateee procedunt,Cornibus inter fe dimicant.Vnum hoc animaliu nifi uniil 
feruenti aqua incoquafifluida carne no habet callu. Decaneris. CA, XXXI* 

luunt petrofis locis cancri mollibus.Hyeme aprica loca fedIantur,Aeflate in opaca gurgitum 
U recedunt. Omnia eius generis hyeme leduntunautuno & uere pinguefcunt:&: plenilunio ma 

gisiqa nodie fydus tepido fulgore mitificat.Cancro^e genera carabiiaflacirtacinecerpaguri he/ 
racleotici:leoBes:& alia ignobiliora»Orabi a caeteris cancris cauda diftant.In phoenice hippoe uocatur: 
tanrce uelocitatis ut confequi no fit.Oncris uita longa.Pedcs odioni omnibus i obliquum flexi» Foemi 
nce pnmus pes duplcximari fimplex.Prairerca bina brachia denticulatis fordpibus.Si^crior pars I pri 
moribus his mouetur inferiore immobili.Dextru brachium omnibus maius.Vniueru ubi aliquandq 
congregantur os ponti euincere no ualent.Quaobre egrefli |ircueunr,apparet^ tritum iter . Pinnote/ 
ras uocatur minimus ex omni genere.Ideo opportunus iniurioe.Huic folertia eft inaniu oftrea 9 ^ teflis 
fe condere:& cu accreuerit migrare in cappaciores.Cancri in pauore etiam retrorfum pari uclockate re 
deunr.Dim icant inter fe ut arietes diuerfis cornibus incurfantes, Contra ferpentium idius medenf.So 
le cancri lignum tranfeunte 8C ipfoi um cu exanimati fint corpus tranfligurari in fcorpiones narratur i 
ficco.Ex eodem genere funt echiniiquibus fpinte pro pedibus.lngredi eft hic in orbem uolui.lta^ de/ 
critis fatpe aculeis inucniuntur.Ex his echinometrae appellatur quo^ fpinze logiflim<e:calices minimi. 
Nec oibus ide uitreus color.Circa turonem candidi nafcunf :fpina parua.Oua omniu amaraiquina nu 
mcro.Ora in medio corpore in terram uerfa.Tradut facuitia mans pracfagire eosicorreptifgi operiri Ia 
pillisimobiliratemi^ pondere flabilientes nolunt uolutatione fpinas atterere. Quod ubi uidere nautici 
flatim pluribus anchorisnauigia infrenant. Decocleis. CA» XXXII. 

N eodem genere funt codex aquatiles rerrcftref^exerentesfcdomicilioibinagp ceu cornua 
i protendentes contrahentefmioculis carentiideom corniculis prxtentant iter. 

Depediinibus. CA. XXXlIl. 

Edlines irr mari ex eodem genere habentur.Reconditi dC ipfi in magnis frigoribus ac magnis 
p teflibusiunguefqi uelut igne lucentes in tenebris etiam uelut in ore mandentium . Firmioris 
iam teftx .TiuriccsiSi concharum generaiin quibus magna ludentis naturx uaiietas : tot co/ 
Iorum dilTerentix tot figurx:planis;d^ conchauisilongisdunatisnn orbem circumadlisidimidio orbe 
cxfis in dorfum elaris:lxuibus;rugatis:denticulatis:ftriatis:uertice mutricatim itorto margine in mu' 
erone emiflbiforis effufo intus replicatoiia diftindlione uirgulata:crinita:crifpa:cuniculati peiflinatim . 
imbricatim undataicancellatim reticulataiin obliquuiin redum expanfa; predenfata:porreaa:finuata: 
breui nodo ligatis toto latere connexisiad plaufum apertis.ad buccinam recuruis.Nauigantex his neri , 
catiprxbentefque concauam fibi partem:& alteram aurx opponentes per fumma xquorum uelificar* * 



NONVS 

Saliunt pedtines S; extra uoTitantife^ Si ipfi carinant* 

De diuitiis mannis, CA* XXXIIIL 

Ed quid hxc tam paruacomemorofcu populatio mo^at^ luxuria non aliunde maior ge 
f concha^ genere prouenfat;'Iam quidem ex tota re^ natura danofinimura uentri mare ell 

cot modisitot menfis:tot pifaum (aporibusiquibus precia capientium periculo fiunt. 

Quomodo nafcanfi8iubi:8i quo inueniunfmargaritx. CA» XXXV» 

Ed quota hxc portio cft reputantibus purpuras^cochyliafmargariras^Paru falicct fuerat in 
f gulas codt'maria:niri manibus;aunbus:capire;toto cotporea feminis iuxta uirifqi geftarenf* 
Quid ni ari cu m ueftibust’ Quid und is fludtibus cum uellere^Non redle recipit hxc nos rc^ 
natura nifi nudcstEnoifi tanta uentri cum eo focietastQuid tergori;'Parum fit niTi quid udlimur: pe/ 
riculis etiam ueftiamur. Adeo per totu corpus animx hois periculo quxfita maxime pIacet*Pricipium 
ergo cui ment^omm ref^prxciimargaritxtcnenrtIndicusmaximehasmittitocceanus«lnter illas be 
luas tales rantafi^ quas diximus p tot maria uenietes tam longo terra^ tradtme tantis folts ardoribus: 
at^ indiciis qiio^ ifulis petunf ^admodum paucts.FerrililTmiaed taprobane& torois ut diximus in 
circuitu munditirem perimuIa^montoriuindix.Prxcipueautlaudaiifcircaarabiarperficofinuma/ 
ris rubri.Origo aut at^ genitura conchx eft haud multum oftrea|i conchis difFercns.Has ubi genita/ 
Iis anni ftimulauerit hora padcnces fefe quada obfeitatione ipleri roftido c6cepru tradiit : grauidas po/ 
ftea enitiiparcu^ conchali efle margaritas pro qualitate roris accepti.Si purus influxeritreandore con/ 
fpid.Si uero tu rbfdus:& foetu fordefeere. Eunde pallere coelo m inante cocepru.Ex eo quippe conflare: 
cxliq?C!S maiore focietaie efle g marisifnde nubifu trahit colorem :autp claritate matutina ferenumi 
Si repefliue fatienf igrandefcere & partus.Si fulgeret:c6pnmi c6chas;ac pro ieiunii modo minui,Si uc/ 
ro 6i ronu eritipauidas ac repente c6preflas:qux uocat phyfem ata efficere fpecieiuerum inani inflatam 
fine corpore.Hos cfle conchaw abortus,Sani quide partus multiplici coflant cuteinon improprie callu 
ot exiftimari corporis pofiittfta^ 3 ( purgantur a pcritis.Miror ipfo tantum casexio gaudere : folc ru/ 
befccrcicadorcmgi perdere ut corpus humanum .Quare prxcipuu cuftodiur pelago altius merfxig uc 
penetrent radii .Flauefcunt tame K illx fenefla: rugi torpefcutinec nifi in iuuenta coftat ille qui qux/ 
rif uigortCraffefcunt etiam in rencflaiconchifque adhxrefcuntinec iis auelli qucunr:nifi Iima.Quibus 
cna tan tum efl facies ab ea rotunditasiauerfis planiciesiob id tympania nominantur.Cohxrentes ui 
dem us in conchis hac dote ungueta circuferentibus.Cxtero in aqua mollis unioiexcptus protinus du/ 
refcit.Cocha iptacum manu uidet coprimitifcfeioperit^ opes gnara jjptcr illas fe pcti manug? & prx 
ueniat acie fua abfciditinulla iufliore pooiaiS^ aliis munita fuppliciis.Quippe inter fcopulos pars maior 
inucnitunfed in alto quogi comitantur marinis canibus.Ncc ramen aures faemlna5^ arccntur.Quida 
tradunt ficut apibus ita ccncharu examinibus fingulas magnitudine SC netuflate prxeipuas efle uelut i 
ducesimirx ad cauendum folertix.Has uri natium cura peti. Illis capris facile exteras palantes retibus 
induduMuItodeinde obrutas fale in uafis fidilibus erofa carne oi nucleos quofda corpore hoc efl unio 
nes decidere i ima. Vfu atteri no dubiii eflicolore^ idiligctia mutari. Dos ois in cadorc : magnitudine: 
orbc:Ieuorc;pondere:haud ^mpns rebus in tanruiutnulliduo reperianf indifcrcti.Vndenomen unio 
nu romanx fcilicet ipofuere dcIicix.Na apud grxeos no cfltnec apud barbaros inuentores eius aliud 9 
margaritx.Et in candore ipfo magna differetia. Clarior in rubro mari repertus.Indicus fpeculariu lapi 
du fquamas afltmilatialias magnitudine prxcelles.Suma laus coloris efl exaluminatos uocari:&proce 
riofibus fua gratia efl,EIenchos appellant fafligiata logitudine. AlahaAroru figura in pleniore orbe de 
finetes,Hos digytis furpendere:& binos ac ternos au nbus.FoeminaK gloria eft.Subeunt luxurix eius 
nomina Si tedia exgfita pditione portatu. Siquide cu id fecere crotaua appellaticeu fono quo^ gaude/ 
ant:6i collifu ipfo margarita^. Affeiflantgt ia Si pauperes liflorem foeminx in publico unionem efle df 
■dlantestQuin Si pedibusinec crepida^ tantu obflragulisifed toris focculis addunt. Ne^,n,geflare iam 
margaricasinifi calcetiac p uniones etia ambulent fatis efl Jn noflro mari reperiri foIebant.Crebius cir/ 
<a Ixifphorum thracium :ru ffi ac parui in cochisiquas myas appellauAt 1 carnania qux uocaf pinna gi 
gnif.Quo apparet no uno cochx genere nafci.Nam Si luba tradit arabicis concham ee fimilem peiflini 
infecflo.hirfuta m echinorum modoJpfum unionem in carne ipfa efle grandini fim ilem.Coche no ta/ 
fes ad nos afferuntunNec in acarnania ante laudati repcriuntur ; enormes Si feri icolortf^ marmorei* 
Meliores circa afliumifed Si ii parui, Et in mauritanix maririmis, Alexader Polyhiflor Si Sudines fene 
fcere eos putanticolorem ^ expira re,£orum corpus folidum efle m anifeflum efl:^ nullo lapfu fragun 
cur.Non autem femper in media carne reperiun^ifed aliis at$ alits locis.VidimuIgi ia extremis etiam 
margin ibus uelut c concha exeuntes.Et in quibufda quaternos gno%,Podus ad hoc xui femucix paii 
ri fingulis fcrupulis exceflere.In britannia paruos ar^ decolores nafei cerm eft.Quoniam Diuus lulius 
thorace que Veneri genetrici in templo eius diauitiex britanicis margaritis fadu uoluerit intelIigi.LoI 
lia Paulinam qux fuit Caii principis matrona nec ferio quide aut foleni cerimonia^ aliquo apparatu; 
fed mediocriu etiam fponfaliu caena uidi fmaragdis margaritif^ opertaialterno textu fulgetibus toto 
capite criminibusifpiris auribusxollo monilibus diginT$,Qux fumma quadringenties feflertiu colli 
gebanipfam confeftim parata nuncupatione tabulis pbare,Nec dona ^digi principis fuerant : fed aui/ 
IX opes ^uintiapf fcilicet fpoliis partx«Hicefl rapin;^ exitus, Hoc fuit quare,M,Lollius in&matus re 
-gil muneribus jn toto oriete uitetdi^ amidtja aCaio Cxlare augufli fluo uenenura biberetnit nepns 



LIBER- '■ ■ 

nas quadringenties feflertiu opta rpediaref ad lucernas.Coputct nuc aliqs waKa parte quafttum, Cuft' 
us aut Fabritius tn triuphis tukrint;& imagmef fercula:& ex altera parte Lollia una imperii mu/ 

Iierculaaccubante:nontHos curru detraflos qinhocuicinema]ir.Nccnxcfummaluxuria; exempla 
funt«Duo fuere maximi uniones p oem suum .Vttiig! polTedit Cleopatra atgypri reginaji nouiffiraa 
p manus orientis regu fibi traditos«Ha'G cu exqfi tis quotidie Antonius iaginaref epulisduperbo fimuj 
ac pcaci fauftu ut regina meretrix lautitiam eius oem apparatug^ detreiSastquacrete eo gd aftruj ma/ 
gnificentiae poflit reipondir.Vna ft ccena centies feftertiu abfumptura.Cupiebat dilcerc Antonius : fed 
fieri pofle noarbicrabaftErgo fponrionibus fa£lis poflero die quo iudiciu agebafimagnificam alias ccs 
nam ne dies periretifed quotidiana Antonio a ppofuit irridentixopu tationegt expodulanti. At illa co/ 
rallarium id efleicofurapturam^ fe ea in caena taxatione conficmansirolamgi fe centies lenertium|;oe/ 
naturam .Inferri mefam fecudam iuflirtEx praecepto minillri unu tantum uas ante eam pofuere aceri: 
cuius afperiras ui% in tabem m^aritas refoluir.Gerebat^ auribus tum maxime lingulare illud 6C ue 
reunicum naturae opus ita^ fpeaante Antonio quid nam eilet aiAura detra£Id altc^ merfitiac lique/ 
faijhj abforbuit.Iniecit ai ten manu .UPlaucus iudex fpon fionis eius eu quoque paranti fimili modo ab 
fumere.Vidlu^Antoniupnuntiauirhoieirato.Comiteffamaunioniseiuspare fadailla tanrae qux 
(lionis uidlrice regina dillectuiut eiTet i utn% Veneris auribus romae in pantheo dimidia eoru coena* 
Non ftrent tamen hac palmamrfpoliabunturque etiam luxurfe gloria.Priorid fecerat romx in unio/ 
nibus magnae taxationis Clodius tragoedi Aefopi filius relisus ab eo in amplis opibus haeres: ne criu/ 
phatu fuo nimis fupecbiat Antonius pene hiflrioni compararus.Et quidem nulla fponfione ad boc ^/ 
dudusrquc id magis regium eratifed ur experiretur in gloria palati quid faperent margaritae:arquc uc 
mire placuere : ne folus hocfdretflngulos uniones conuiuis ad forbendum dediuRomae in pmilcuu 
ac frequente ufum uenifle Alexandria in ditione i edadta»Primu aut coepiUe circa fyllana tepora minu/ 
cas 8C uiles FencRella tradit manifeflo errorercum Elius Stilo iugurthino bello unionu nomen impofi 
tu maxime grandibus margaritis prodar.Et hoc tame a:rerna: ^pe pofleflionis eft:fcquitur haeredem* 
In mancipatu ucnit ut prsdiii aliquod.Cochyli3 & purpuras ois oraarterit:gbus eadem marcr luxuria 
paria pene etia margaritis praecia fecir* De natura purpurae muricis* CA. XXXVI. 

Vrpuraeuiuuntannisplurimu feprenis.Latem ficut murices circa canis ortu tricenis diebus* 
P Cogreganf uerno temporeimutuoq) attritu lentore cuiufda Caere faliuat.Simili modo & mu 

rices*Scd purpura florem illu tingendis expetitum ueftibus i' mediis habent faucibus. Liquo 
ris hic efi minimi in candida ucna.Vnde preciofus liie bibif nigraris rofac colore fu biucens. Reliquum 
corpus fterilc.Viuas capere cotendunnquia ciI uita fua fuccil illum euomut*Er maioribus quidem pue 
puris derradia concha auferunr:minores cu trapetis frangunt.ita demum rorem eum excipientes tyni, 
Prxeipuus hic afiaejn eningeafriC£:6C getulo littore occeani:in laconica europae.Hicfafces fecurefque 
romanx uiam faciut.lde^ pro maieflate in pueritia efliDininguit ab egte curiam*Diis aduocatur pia/ 
cand/stoem^ uefle illuminat.Intriumphali mifcef auroiQuapropter excufata BC purpurae fit infania. 
Sed unde cochyliis praeciafQufs uii us graue in fucotcolot auflerus in glauco & irafeenti fimilis mari* 
Lingua purpurx I6girudinedigytali;qua pafciturpforando reliqua conchyliairanra duriciaaculeoefl* 
Aqua dulci enecantur:&ficubi numini imerguntur alioguin captxdiebus quinquagenis uiuunt fali/ 
uafua.C6chaeocscelerimecrcfcuntpraccipuepurourae.Annomagnirudineimpler.Quodfi hadienus 
tranfeurrar expofitiotfraudatam fe protinus luxuria aedatiNos indiligeti* danet*Quamobre j)feque 
mur etia oificinas:ut tang inuidiu frugu nofa tur ratio.Sic oes q iftis gaudet praemio uitae fua: calleanr* 
Concha^ ad purpuras 8i cochylia eadegdem eft materiaifed diftat temDeramenco.Ouo funt genera* 
Buccinuminor concha ad fimilitudinem eius buciniiquo fonus editur.Vnde 6C ca nomini rotuditate 
oris in margine incifa^AIteru purpura uocatur callicularim procurrere roflro:& calliculi latere intror/ 
Ius tabulato qua ^feraf lingua.Praeterea cauatu e ad turbine uf^iaculeis in orbe feptenis feretqui non 
fune budnnoifed ucriC^ orbes totidem quot habent annos*Bucmnum non nifi petris adhaereticirca^ 
fcopulos legitur* Quot funt genera. CA* XXXVII* 

Vrpurae nole alio pelagiae uocanf .Earu m genera pluratpabulo &foIo difcreta.Lutenfe putri/ 
p limo;& algenfe enutritu algala uiliiTimumtVtnf^ melius tenief^ in teneiam maris ora colle/ 

dlum.Hocquo^tamenecianum leuiusat^dilutius.CalculofaeappellantutacalcuIo maris 
mire apto cochyIiis:& longe optimo purpurisiDialulitefe idefl uario foli genere paflum:capiuturaute 
purpurae paruulis rarifq; edehis textu ueluti naflis in alto iadlis.Inefl iis efcaclufiles mordacef^ concha 
rum:quafes uidemus has femineces:fed redditas mati auido hiatu reuiuiTcentes. Appetunt eas purpu/ 
rae:porre(Rirg) iiguis infefIanr«At illae aculeio extimulatx claudunt fefe;comprimumque merdctia:ira 
pcndctesauiditateruapurpuraetollunmr. Quo capiutur tepore. CA* XXXVill* 

Api eas pofl canis ortum aut ante uernu tepus utiliflimuiquonfam cum fbctificauere fluxos. 

€ habet fuccos.Sed id tingentu ofFicin;E ignoraticum fum ma uerraf in eo*Eximitur poftea ue/ 

na qua diximus .Cui addi falem neceir 3 riu:fexcarios ferme in libras cetenos*Macerari triduo 
iuftu.Quippe maior uis tanto quanto recentior,Feruere in plubodingulifi^ aquae amphoris centenas 
ar^ quinquagenas medicaminis 1 ibras aequari:ac modico uapore torreri:fiC ideo longinqux fornacis 
cunicuIo.ltadefpumarisfubindecarmbusqu3sbxfifreuenisneceiIee:decimofermE die liquatis cori 
tina uellus elutriatu mergtf in experimentu*&t donec fpei fatilTiat uritur liqaoi.Rubens color nigrate' ' 



NONVS 

dcrenor»Qamis Tana potat hom.Rufruf^ mergif carn'nata:d6hec oem ebibat ianiem.Buccin{7per fc 
dam nanf :quonia fucu m remittit, Pelagio admodu alligaf : nimia$ eius nigritiae dat auReritate illam 
tiiroreq^ g qusrif cocci.Ita pmixtfs uinbus alte^ altero ejidtanjrwutaftringif.Suma raedicaminu t It 
bras. Vellej buccino ducentac.PelagiotCxi.lta fit amethyfti color exim ius ille, Ar tj^ius pelagio primQ 
faria^ ima tura uiridiq; cortina: mox permutaf in bucdno«Laus ei fummain colore fanguinis concreti 
nigricans afpc5u:idc^ fufpediiu refulgcns.Vnde Si Homero purpureus dici^ianguis* 

Romae quando ufus purpurae, CA. XXXfX. 

Vrpura: ufum Romae femper futfle uideo,Sed Romulo in trabea*Na toga praetexta & latio' 
p re dauo Tullum Hofiiliu c regibus primu ufum hetrufeis deuidis fatis confiat. Nepos Cor' 

nelius quiDiui Augufii principatu obiit.MeinquiciuuetrcuioIacea purpura uigebancuiusU 
bra denariis centum ueniebat:nec multo poft rubra tarentina ,Hu ic fucceflit dibapha tynt t quae in li' 
bras denariis miDe non poterat emi.Hac Lentulus Spinter xdiiis curulis primus in prtctexra ufus im' 
probabatur.Qua purpura quis non iam inquit triclinaria fa<fiit'SpinteraediIis fuit urbis codits; anno.’ 
dcc.Cicerone confiDibapha tunc dicebatur:quae bis tintSa efiet ucluti magnifico impendio * Qualiter 
nunc oes pene co m modiorcs purpurae tingun£.In cochyliata uefte cactera eade fine buccino : praefer^ 
IUS temperatura. Aeque ^ indiuifo humani potus excremeto dimidia & medicamina addunftSiC gi' 
gnitu r laudatus ille pallor fatunrate fraudata tanto^ dilucidior quaro raagts uellera efiiriunr. 

De praedo earum. CA. XXXX* 

Raeda medicamento funtqdcm pro fertilitatclittoje uiliora.NotameurgpeIagii libras qui' 
p quenos numos cxcedere:& buccini centenos fciant:quiifta mercanf inienro.Sedalia funnnec 

habent fine uitia Juuatgt ludere Ipendio;& lufus geminare mifcendo iterum:& ipfa adultera 
re adulteria natura::ricut tcfiudincstingereiargenrum auro confundere ut detfirafiannaddere iis aera: 
ut Corinthia. De tingendo amethyfiino& cocco byfiino CA. XXXXI* 

On efi fatis abfiuIiiTe gemma: nome tamehyftu.Rurfum abfolutus inebriatur tyrioiut fil ex 
n utt oqi nome i mprobu ty riamcthy ftusifimul^ luxuria duplex.Et cu confecere c5chylia:tra' 

fire melius in tyriu putanr.Poenirennahocpnmu debet inueniffe artifice mutante quod da' 
nabarjndc ro cft nata.Votum quo^ fatfiu e uitio portetofis ingeniistSi gemina dcraonftrata uia luxu' 
rix;ut color alius operiretur alio.Suauior ira fieri leuior^ diftus.Quin fli terrena mifccre cocco^ tin/ 
(fiura tyrio tingere urfierct his byflinu.Coccu gallaiiae rubes grameiutdiccmus in rerrcftnbus aut dr' 
ca emerita lufi tanix m maxima laude efi.Ve^ ut fimu I peraganf mobilia ptgmera anniculo gramini 
laguidus fuccustlde a quadrino euanidus.lta nec recenti uires nem fenefcctuAbunde traifiata efi ratio;, 
qua fe uirorum iuxta fceminarum^ forma credit amplifiimamiien. 

De pinna & pmnotcretSi aquatiimm fenfu, CA. XXXXII. 

Onchagi genens & pinna efi,Nafcitur in limofis fubredfa fempcrincc unq fine comite; quem 
C pinnotere uocatialii pinnophylacem id efi fuilla parua. Aliubi cancer dapis afletfiator. Pandit 

fe pinna Iu minibus orbu corpus intus m in utis pifabus prxb&. AiTuUat alii j>rinus:& ubi Ii/ 
centia audacia crcuit:im plent ea.Hoc reptis fpeculatus index morfu ieui tknif)cat«llla orecopreflb quic 
gd indufitexanimat;parte< 3 fi fotio tnbuir.Quo magis miror quofda exiftimafle aquatilibus nullum, 
inefle fenfu m.Nou it torpedo uim fua ipfa no torp&;merra 5 i limo fe occuItat:pifces:q fecuri natantes 
obtorpuere corripies«Huius iecori teneri tas nui Ia pratfecf.Nec m inor folertia ranserquae in mari pifea/ 
erix uocaf:eminetia fub oculis cornicula turbato limo exerit:aflbltares pificulos ptranestdoncc ta ppc 
accedat:ut afiiliat.Simili modo fquatina rhobus aditi pinnas exertas mouent ipecie uermiculomm* 
Ite^ qux uocaf raia«Na pafiinaca latrocinaf ex occulto tranfeuntes radio:quod txlu efieifiges*Argu' 
tuenta folertiae huius quod tardifilm i pifeid hi mugile uelociiTimu omm habetes in uetre reperiunf* 
’ De fcolopendtis uulpibus 6i glanis. CA. XUlb 

Colopedrxterrefinbusfimiles quas centipedes uocanthamo'deaorato omnia irerraneaeuo 
mutidonec hamu egerantideinde reforbet. At uulpes raarin* fimili in periculo glutiut ampli 
us ufq) ad infirm a linex: qux fadle prxrodanGIaucus qui 8C glanis uocaf auerfus mordet ha 
tnosnecdeuoratifedercafpoiiat. De ariete pifee. CA. XL.IIII* 

Rafiatur aries ut latro.Et nunc grandium nauium in falo fiantiu occulcatus umbra fi quen/ 
^ nandi uoluptas inuitec expe(fiat.Nunc elato extra aquam capite pileantium cymbas fpeculaf; 

■ ■ oauItuf$ adnatans mergit. 

’ De his qu* tertia natura habet no animaliu nej fruticu de urticis SC fpogiis. CA. XLV. 

'■ Quide & iis fenfum inefle arbitror qui nec aialiu ne^ fruticu fed tertiam ex utron naturam 

£ ■ habetrurtids dico Si fpongiis.Vrticx noflu uaganfinodlu^ mucanf icarnofx frodis.lis nata 
raut carne uefcanfiVix pruritu rnordaxieademquequxterreftrisurticac.CoDmhitergofeq 
maxime rigens:ac praenatate pifciculo fronde fua fpargiricopledtenfm deuofat. Alias mcrccnfi fimilis; 
& iadfari fe pafla fludtu algx ufee cotradtos pifces:atmtu^ perrx fcaJ^tes pruritu inuadii.Eadem no' 
?fu peflines Si echinos perquiritJJu admoucn fibi manu fentipcolorem mutatiSi contrahitur. Tafta 
uredine mitritipaulugt fi fuerit inrerualli;abfcondif,Ora ei in radices effc tradunf . Excremera p fum' 
ma tenui fifiula rcddi.Spongia^ tria genera accipimus.fpiffumiac p^edu^rSiafperum . Tragos id uo/ 
«atur.Spi^um Si moUiustcQagis tenue denfuni^ exAjuo peniciUi;achilku.Nafcunf oes in petns:Aluii 



K 



LIBER 

tur cochisrpifcerlimo.IntelloSiitn intfle iis appam:quia ubi auulforfm fenfcre:cotraflK multo diftci'' 
Itus abftrahuntur.Hoc ide fluiSu pulfante faciunt.Viuere efca manifeflo concha: minurae in iis rcper/ 
rae oftendunr.Orca toronem ucfci iliis auulfas etiam aiunr:6i ex relidis radicibus recrcfcerc. In petris 
cruotis quo^ inhaeret colorrafricis praecipue qua: generanf in fy rtibusmiaximc fiunt manac*Sed mol/ 
liffim^ circa [yciadn ^fiindo aut nec uentofo molliores. In heliefponto afpcrar.Et dcfae circa malcam, 
purrefcant in apricis locis, ideo oprimaein gurgitibus uiuentibusndc^ madentibus nigricas color. Ad/ 
ha;tetnec parte nec tot^.intcrrunr.nififtulae quaedam inanestquaterncefereautquineip qtras pafci exi 
ilimantur.SuntSf aliae fed rupernacconcretx,Etfubeire membrana quaedam radicibus earum imelliV 
gitur.Viuere conftat longo tempore.PefTimum omnium genus earum eftiquaeaplyfia: uocantur 
erui non pofluntiin quibus maxime funt fiftulae:6i reliqua denfitas fpifla. 

De caniculis marinis. CA. XLVI* 

Anicula^ maxima multitudo Circa eas urinantes graui periculo infcfiantdpfi ferunt 6i nube 
e quandam cranefTere fup capita animalium plano^ pifefum fimilem prementem cos : arcen/ 

temj^ a reciprocando:& ob id ftilos praeacutos lineis annexos habere fefe : quia nifi perfoflae; 
ita non recedant:ca!iginis8dpauorisCut aibitror)opere, Nubem .n,& nebula cuius nomineid malu ap 
pellant inter animalia illa haud ultra coperitquifq.Vt cum caniculis an oi dira icario,Inguina& calces 
omnemque candorem corporum appetunc.Salus una inaduerfas eundi ultrogi terrendi,Pauet enim 
hominem aeque ac terrcr.Etfors aequa in gurgite»Vtad fumma aqua: uentu cft: ibi periculum anceps. 
Adempta rone contra eundiidum conetur craergere.Etfalus omnis in fonis.Funem iili religatum ab 
humeris cius rrahunt.Hunc dimicans ut fit periculi fignum leua quatir,Dcxtera apprchcfo ftilo in pu/ 
gnacft.Modicus alias rradus,Vt^pe carinam uentum eftmifi praeceleri ut repente rapiantiabfumi fpe 
dant. Ac fepe iam fubdudi e manibus auferuntur:fi non trahentium ope conglobato corpore in pi!^ 
modum ipfi fcadiuuere.Protendunt quidem tridentes illuScd monftrifolcrriaeftnauigium fubeudi 
at^ ita e mtoprceIfandi.Omnis ergo cura ad Cpeculandu hoc malum infumitur. 

De aiantibus qm filicea tefiaiSi qu^ fine uillo indudunftSi rcliqs fordidis atalibus. CA. XLVII, 
ErtifTima efi: fecuritas uidifTe planos pifccsiquia nung fune ubi malefica: bcflise . Qua de cau/ 
C fa urinares facros appellant eos.SiIicca refla inclufis fatendum eft nullum ee fenfum utoflre/ 

is.MuIris eadem naturaqus frutici uroIothyrisipulmombusiflellis.Adeogi nihil nogignr/ 
rur in mari ut cauponarum etiam aeftiua animalia pernici molefla faltuiaut quse capillus maxime celat 
exiftanrrSicircumglobara efcce fepeextrahuntur.Quaecaufa fomnium pifeium in mari nodibus in/ 
fellare exiftimatur.C^iburdam ueroipfis innafcuntunquo in numero chalcis accipitur. 

De uenenatis marinis, CA, XLVIII. 

Etuenena ccllantdira ut in Icpoteiqui in, indico mari etiam ta^lu peflilens uomitum dilTolu 
n tioncq! floraachi protinus creat.ln nollro offa in formisicolore tatum lepori fimilis.ln indis 
& magnitudines; pilo duriore, Tantu uiuus ibicapic,Ae 9 peflifepdaial araneus fpinae indor/ 
fo aculeo noxius.Sed nirllii ufqexecrabiiius q radius fup cauda emmens rrigonistquam noflri paflina 
ca appellar. Quin cochylii magnitudine arbores infixus radici necat, Arma ut tatium pforat & ferri 8C 
uencnimalo. De morbis pifcium, CA, XLIX, 

Orbos uniucrfa genera pifcium 6i caerera animalia etiam fera non accipimus fentirc. Verum 
m ffgrotare fingulos manifellum facit aliquorum maciesicum in eode genere praepingues alii 

capiantur. De generatione eorum mira, CA ,L. 

Vo nam modo generent dcfideriu & admiratio hominu differri no patirur.Pifces attritu ue/ 
q trium coeunritanta celeritate ut uifum fallant. Delphini & reliqua cete fimili modo 6; paulo 

diutius.Foemina pifds coitus tempore marem fequifiuentre eius roftropulfans . Sub partu 
mares foemina fimiliter oua uefeemes eoj; , Nec faris cft generationi per fc coitusmifi editis ouis intet 
fe uerfando mares 6C foemina: uirale afperferint uirus.Non omnibus id contingit ouis in tanta muItV 
tudineialioquin replerentur maria & ftagnaicum finguli uteri innumerabilia concipiant. 

Item de generatione 6C qui pifccs oua pariant, CA, LI, 

Ifcium oua in mancraefcuntiquaeda fumma edentare utmurena^i.Quacdam paulo tardius: 
P Plani pifcium quibus cauda no obeft aculei^ ut teftudines 6i raix in coitu fuperucniunt, Po/ 

lypi crino uno foemins naribus adnexo, Saepiae & loligines linguis cuponctes iter fc brachia: 
6i in contrariu nanrcs;& pariunt ore.Sed polypi in rerra uerfo capite coeunt . Reliqua mollia tergis ut 
cancs.Ite lorufta: & fijuillae.Cancri ore.Ran^e fuperuemunt:prioribus pedibus alas foeminae mare ap/ 
prehendcnterpofterioribnsdunes.Pariunt minimas carnes rugrasiquas gyrinos uocatioculis rame 6i 
cauda inftgnesimox pedes figurant rcauda findente fe in poftcnorestMiru^ femeftri uita refoluunf iq 
lirnu nullo cernenre:6i rurfus uernis aquis renafcunfquse fuere natae perinde occulta ratione cum oi 
bus annis ideueniar.EtmytuIi&pedlmesfpontenaturceinharenofisproueniunt.Qux durioris te/ 
ftae funtmr murices purpura faliuario letore.Sicutacdicente humore culicesratgi fpuma maris incale/ 
fecte cum admiffus eft hymber.Qu^uerofiliceo tegmine o‘ijeriuntunutoftreaputrefcentelimo;aut 
fpuma drea nauigia diutius ftanteidcfixof^ palos:8i lignu maxime,Nuperc5pertu loftreariisihumo/ 
rem iis foctificum laiftis modo effluere. Anguillae atterunt fe fcopulis ea ftr%mera uiuefcut.Nec alia eft 
eaji procrcatio,Pzfciu dju£t& genera no coeut prafterifquatina Qc ranaiexgbus nafeif priori parte ranae 



NONVS 

fimiTis:8i nomen ex atro^ compofitu apud graecos trahit.Quaeda tepore anni •gignonf' & in humore 
di in terra. Vere peftmes lirnaces hirudines eode tepore euancfcunr«Pifcium autem lupus & trichias bis 
anno parir:SifaAatifesocs.Mullirer:6ichaIcis:cyprius:exientScorpiones bis ac largi ucre&autuno. Ex 
planis fquatina fola auruno occafu uergiliag; Plurimi pifeiu tribus mcfibusaprih maio.Salpatautuno: 
fpari:rorpedoirquaIicircaa:quinoftium.Mol!es uere.Srepia omnibus mcfibus.Oua eius glutino atra/ 
menti ad rpecie uuae cohaerentia mafculis^fequitur afflaruialias flerilefcuntPolypi hyerae coeunt* Pa^ 
riuntuere oua tortili uibrata panpino.tatita foecundirate ut multitudineouorum occifi non recipiant 
cano capitisiquae praegnantes culerc.Ea c.xcludunt quinquagefimo dic:e qbus m ulta propter nu metu 
interddunt*Locuftae 8i reliqua tenuioris cruilae ponunt oua fupra ouatatq; ita incubant* Polypis forni 
na modo in ouis fedetimodo cauer na brachio^ implexu claudir.Ssepia in terreno parit inter harundi^ 
nesiaut licubi enata a!ga.ExcIudit quintodecimo die.LoIigines in alto coferta oua edunt ut faepiae* Pue 
purjE muriceseiusdeni^generis uerepariunt.EchiniouapIenilunifshabenthyeme.Etcoclca: hyber 
no tempore nafeunturiTorpedo odogenos fotus habes inuenitunea^ quae intra fe parit oua praemol 
lia in alium locu uteri tranlFerensiat^iba excIudens.Simili modooia quaecarthilagineaappellauimus 
ita fit ut fola pifeium &T animal pariant:& oua concipiar.Sylurus mas folus omnium edita cuftodit oua 
faepe Si quinquagenis diebus ne abfumatur ab aliis.Caeterae fominae in triduo cxcludunfi mas attigir. 
Acus fiue belonae unus pifeium dehifccrue propter mulrirudinem utero parit.A partu callefcit uulnus: 
quod Si in crecfs ferpentibus tradur»Mus marinus m terras ferobe effofla parit ouaiSi ruifus obruit:rcc 
xa.Tricefimodierefofraapen‘t:fotumgunaquaducir. Deuuluispifciu. CA* LII. 

Rry thini Si chanae uuluas habere tradunf,Qui trochos appeUaf a grjccis ipfe fe inire. Aquati 
e tilium omnium fotus inter initia uifu carent, 

, De longilTimauita pifeium. CA. LIII* 

^ , Euipifeiu memora ndum n uper cxemplu accepim us,paurylipum uilla efl capanfa; haud pcul 

a neapoli.In ea in Cacfaris pifeinis a Pollione Vedio coiedfum pifcc fcxagcfimum poft annn expi 
. raffe fcnbit Anneus Senea.Duobus aliis a:qualibus eius ex eode genere ctia tunc uiucntibus. 

Quae metio pifeina^ adm onet ut paulo plura dicamus hac de rcipriu fq digrediamur ab aquatilibus* 
DeuiuarilsourearumiSiquiseaprimusinuencriu CA. LIIII, 

i Strea^uiuaria primus oium Sergius Orata iuenirin baianorctatc.L«Crafli oratoris ante mar 

0 ficu belluinecgulae caufaifcd auariti$:magna uedtigalia tali ex ingenio fuo pcipies.Vt qui pri-^ 

1 mus pefiles inuenit balineas ita magonizatas uillas llibinde uendcdojs primus optimu fapo/ 

re ofTreis lucrinis adiudicauinquado eade aquatilia genera aliubi at^ aliubi meliora.Sicut lupi pifees in 
tyberi amne inter duos pontes irhobus rauennasimurense in ficiliaidops i hodi:6i alia genera fimilicer: 
ne culinap; cefura peragatu r.Nodum britanica feruiebat h ttora :cum Orata lucrina nobilitabat : pohea 
uifum tati in extrema italia petere brudufium oftreas ac uelixis.Sed inter duos laporcs nuper excogita^ 
Kum tamen longae aduei^iois a btundufiocoparcere in luciino*Eade aetate prior Licinius Munera relt/ 
quo^ pifciti uiuaria inuenit. Cuius deinde exemplu nobilitas fccuta eQ PhiIippus«Hortenfius Lucullus 
exoTo etia more luxra neapolim maiore impedio q uilla aedificauerat euripiu:& maria admifir* Qua de 
caula magnus Popeius Xerlem togacii eum appdlabat.Quadringcta ipfius pifcinsC* A defundto illo ue 
lure pifees* Quis primus murena^ uiuaria fecerit, CA. LV» 

Vrenarum ufuariu priuatim excogit3uit.C.Hirrus ante alios qui cocnis triuphalibus Oefaris 
m diflatoris fex milianumero murenarum mu tua appcdir.Na permutate quidepraecio noluit: 

aliaue merce.Huius uilla inter q modicu.xl.milibus pifein^ uendiderur.lnuafit deinde fingu/ 
logi pifciu amor. Apud baulos in parte baiana pifcinam habuit Hor tSus orator.Murena adeo dilexit: 
ut exanimatam Befle credacu r:In eadem uilla Antonia Dcufi murena quam diligebat i aures addidir* 
CuiCis propter famam nonnulli baulos uidere concupiuerunr, 

De coclearum uiuariis Si quis primus inflituir, CA. LVI* 

' Odeagi uiuaria inftituit f uluim Hirpinus in tarqnenfi pauloanteduilebelluiqd cum Popeio 

C magno a£lu eftrdiftinftis quide generibus eagiifeparatim ut clfent : albae qute in reatino agro 

, narcutur.Separatim illyricsiqbus m agni tudo peipua, Africante quibus focunditas* Solitanae 

qbus nobilitas. Quin Si fagina eagi coitientatus efl: fapa Si farre:alii% gcneribus.Vt codex quo$ alti/ 
les ganeam itnpIeret.Cuius arris gloria in eam magnitudine perdudta fit utodloginta quadrares cape/ 
rentfingul3gicaIiccsau(!loren.M .Varro. Dejpifcibus terrenis. CA, LVII. 

' Ifciu genera etianum a Theophrafto mira produnfcirca babylonis rigua decedetibus fluuiis 

p in caueruas aquas hebetes remanere.Quofdam inde exire ad pabula pennulis gradiences cre/ 

h bro caudx motu,cofra® ucnantis refugere in fuas cauernasiSi in iis obuerfos ftare.Capita co/ 

rum effe ranx marinx fimiliaireliquas partes gobiogi. Branchias ut exteris pifeibus • Circa heradea Si 
Itorohe Si lycum amne efle multifaria.In poto unum genus eflerquod extremas fluminu aquas feflef: 
cauernaf^ fibi faciat in tcrraiat^ in iis uiuat etia reciprods am nibus ficcato Ii ttore . Effodi ergoimota 
demu co rpogt uiuerc cos approbant.Ci rea heradea eande eode^ lyco amne decedere ouis reliflis in li/ 
jno generari pifcesiqui ad pabula petenda palpitent exiguis branchiis * Quod fieri no indigo humoris: 
;ppter quos ^ anguillas diutius uiuere exemptas aquis.Oua aut in ficco maturari ut tcftudinu,Eadc in 
pooii r^one appeehendi in glacie pifciu qutuda maxime gobione non nifi patinarum calore uitalem 



UBER 

ffietdfii fatetcs.fo iisqiiide rameifi mirabilis : ellaligua ratiojdem tradit in paphlagonia effodi pifces 
sratifflmos cibis terrenos altis fcrobibusjn iis locis ubi nuite reftagnent aquae.Miratar« & jpfc gigni 
fine coim.Humoris quide uim aliqua inefle qua puteis arbitratur:cum nonulli reperiant pifces.Quic'' 
quid elf hoc cerre minus admirabilem talparum facit uitam fubterraueianimalismififorte uermium 
terrenorum & iis pifeibus natura cft. De muribus nili* CA, LVill» 

Erum omnibus iis fidem nili inundatio affert omnia ejKcdcntem miracuIa.Quippe deturge 
u te eo mufculi repcrmnrur inchoato opecc.Genitahs aqu* terrs^ iam parte corporis uiuStes: 

nouiflima effigie etiaranum terrena* 

De anthiapifce:6£ quomodo capiatur* CA* LIX» 

Ec deamhia pifce fileri couenit.Ira^ plerofi^aduertocredidifle adud chelidonias ifulas quas 
U diximus afiae fcopulos in mari ante ptomontoriu firas*lbi frequens hic pifcis 6i celeriter capi-' 

tur uno genere:paruo nauigio K concolori ucfte : eadeqi ora per aliquot dies continuos pifea^ 
ror enauigat certo fpatio:cfcam^ proiicit.Quicquid exeo mutetifurpetSa fraus praedae efl, Cauefg; qd 
timuiticum id tepe faAum eftrunus aliquando cSruemdine inuitarus anthias efeam appctit.Notaf hic 
intentione diligenti:utaui5forfpei:conciIiator$ capmr 2 e.Ne 5 .n,eft difficile cum per aliquot dies foius 
accedere audcat:tandem & aliquos inuenit paulatim comitaror.Pofti emo greges adducit innumeros: 
l'am ueruftiflirais quibufq; afluetis pifcatoreagnofccre:& cibum e manu capere . Tu ille paulu ultra di'' 
gytos fn efca laculatus hamum fingulos inuolacuciiusqcapinab umbra nauis breui conamabfensjta 
rie exteri fentiant alio intus excipiente centonibus raptum : ne palpitatio u 1 la aut fonus exteros abigar. 
Conciliatorem noflcad hoc prodeftme capiaf*Pardt pifeator fugituro in reliquu grege . Ferunt difcor-'' 
dem fotiu duci focio infidiatu puchre noto ccepifle maleficia uolunrate. Agnitu in macello a Torio cuius 
infuria ccat:6£ dati dani formula ex edidfo c6demnaru*Addit Mutianus xftimata lite decc libris* Ide att 
thix cum unu hamo teneri uidermfpinis qs in dorfo ferratas hent linea fecare tradunf:eo g tencf exte' 
dentemt ptxcidi poffir. At inter fargos ipfe qui tenetur ad fcopulos lineam terit* 

De (lellis marinis. CA. LX. 

Rxter hxc claros Tapietia audlores uideo mirari flelld in mati.Ea figura efl: pania admodu ca^ 
p ro inmsiextra duriore calio.Huic ta igneu feruorem elTe tradij t:ut oi'a in mari cotafia ad urat* 

Oemcibu ftatim pagar.Quibus fit hoc cognitu experimetis haud facile dixerim.MuIto mira 
bilius dixerim id cuius experiedi quottidieoccafio eff, Dedadtylisxoru^ miraculis, CA, LXl. 

Oncharum e genere funt dadtyliab humanorum unguium rimilirudineappellati* Iis natura 
c in tenebris remoto lumine aho fulgore cIarcre:Si quanto magis humorem habeat,Lucere in 

ore raandentium.Lucere in manibusiat^ etiam in foloiar^ uefle decidentibus guttis : ut pro 
culdubio pateat fucci illam naturam efle : quam miremur etiam in corpore, 

DeinimicitusKamicitiisinterreaquatilium. CA, LXII. 

Vnt&inimiciriarumatmconcordtemiracula.MulgiSilupusmutuoodioflaganr.CogcrfiC 
f & murena caudas inter fcprxrodentes,PoIypu in tatum locufta pauetiut fi iuxta uiderirolno 

moriatur.Locuftam congcr.Rurfus polypum congri laceram. Nigidiusauflorettprxrodc/ 
re caudam mugili lupumreofdem^ flatis menfibus concordes eile • Omnes aurem umere quibus cau^ 
dx fic amputentur. At c cotrario aniicitte exempla funrrprxter illos de quorum diximus focierate. Ba 
Icnx mufculus quando^ prxgraui fuperciliorum pondere obtutis eius oculis infeftatia magnitudine 
uada prxnatantis deraonftratioculorumgj uiccfungitunHinc uolucrum natutx dicemur, 

CAII PLYNU SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE UBER DEOMVS 

De Natura Auium* CA* V 

EQVITVR NATVRA AVIVM:QVARVM GRANDISSIMI ET 
pene beftiarum generis flrutioca meli, Africi uel xrhiopici altitudine eqnS 
tis infidentis equo exccdunt:celeri cate uincunt.Ad hoc demum datis 
nis ut currentem adiuuent.cxtero non funt uolucrcs : nec a terra tollunf, 
Vngute ifsceruinis fimilcs:quibus diraicant:bifulcae comprehedendis Ia 
ptdibus utilesiquos in fuga contra fequentes ingerunt ped tbus.Cocoque'- 
di fine dcleflu deuorara miYa natura. Sed non minus ftol iditas : in tata re^ 
liqui corporis altitudine cu colla frutice occultaucnm latere fefe exiflim^ 
tium,Prxmia ex iis oua propter amplitudinem pro quibufdam habita ua 
fis:conofqi bellicos & galeas adornantes pentix. 

De phoenice, CA. II. 

a Ethiopes ar^ indi difcolores maxime & lenarrabilcs feru t aues. 

Erameomnesnobilearabixphoenifem.Haud feioan fabulofc 
Unum in totoorbemecuirum magnopere,Aquite narratu rmagnitudmerauri fulgore circa collaicxtc 
ra purpureusrcxruleam rofeis cauda pennis diftinguetibus.Criftis faciem :caput^ plumeo apice honc/ 
ftate.P rimus at^ diiigcntiffimus togatorum de eo prodidit Manilius fenatoriJIe maximis nobilis d» 




DECIMVS I 

flrinis dbflorc nullo. Audior ell neminem extiniTe qui uiderit uercctcm.Sicmmfn arabia foli elle. Vi/' 
ucre annis fexcentis fexaginra.-Scnefccrircm cafia thurii^ furculis conftrucie nidum rreplere odoribus: 
& fuper cmori.Ex offibus deideae medullis nafei primoccu ucrmiculuunde fieri pullum . Principiogp 
iufta funeri priori rcdderc:6i totum deferre nidum prope pancaiam in folis urbem :& in ara ibi depone 
re.Cum huius alitis uita magni couerfionem anni fieri prodit idem Manilius.Irerumqi fignificationes 
Kmpeflatum 5i f>^derum eodem rcuerti.Hoc autem circa meridiem incipere.Quo die lignum arietis 
ibi intrauerit.EtfuilTeeius conuerfionis annum prodente fe.P.Licinio.M.Cornclio conf.ducentcilmu 
quintumdecimum.Cornelius Valerianus phoenicem deuolauiflcin aegyptum tradit.Q.Plautio Sex* 
Papinio conf. Allatumqi elTe in urbem Claudii principis cenfura anno urbis.dccc,& in comitio propo' 
(itu.Qdadiis reflatu efitSedquxfalfaefle nemo dubitarit» Oe aquilis. CA. IIT* 

X iis quas nouimus aquilae maximus honos:maxima uis.Sex ea^ genera.Melenatos a grae 
e ds didlaieademq) ualeria minima magnitudine:uinbus praecipua : colore nigricans.Sola aqla 

rum foetus fuos alit.Cacterae(utdiccmus)fugant.Sola fine clangore fine murmuratione. Con 
uerfatur autem in montibus.Secudi generis pigardis in oppidis &: in capis albicante cauda. Tertii mor/' 
phostqua Homerus & parenon uocanaliqui 6C plancum 8C anatariadecunda magnitudine 6C uiihuic^ 
uita circa lacus.Phocmone Apollinis diifla filia dentes ei effe prodidit:mutte alias carenti lingua.Eade^ 
aquilarum nigerrimam prominentiore cauda. Confenfit & Boetius . Ingenium eft ei tcfludines raptas 
frangere e fublimiiaciendo. Quae fors interemit poetam Aefchylum tpracduSlam fatis(utferunt)eius 
diei ruinam fecura caeli fide cauentem.Item quarti generis eftpercepturusieadem moraf per lacus:uul 
tunna fpecie:alis minimis:reliquas magnitudineanrecellenstled imbellis degeneriutpote qua uerbe 
ret coruus.Eadem ieiunae femper auiditatis;^ qu^erulae murmuratiois.Sola aquilarum exanima fert 
corpor3.Caeterae cum occidere confidunt. Haec facit ut quintu genus gnefion uocetunuclut uerum fo 
lum^ incorruptae originisimedia magnitudineicolore fubrutiloirarum cofpc(3:u.Superefl halietus cla 
rifllma oculorum acieilibrans ex alto fefernifogp in mari pifce praeceps in mari ruens:& difcuflis peSo' 
re aquis rapiens.Illam qua tertiam diximus circa flagna aquaticas aues apperir:mergetes fe fubinde:do 
nec fopitas laflatafqi rapiat.Spcflanda dimicatio aue ad perfugia littorum tendente:maxime fi conden 
fa harundo fir. Aquila in deiedu abigente alio:& cum appetit in lacus cadente : umbram^ fuam nanti 
fub aqua a littore oflendente.Rurfus aue in diuerfa & ubi minim e fe credat fpcdlari emergete.Haec cau 
fa eft gregarim auibus natandirquia plures fimul non infeftaturirefperfu penna^ hoftem occaecantes» 
Saepe dC aquilx ipfac non tolerantes pondus appraehenfum una merguntur.Halietus rantu implumes 
eriamnum pullos fuos percutiens fubinde cogit auerfus intueri folis radios : 6i fi conueniente netem^ 
anira aduertitipraedpitat c nido uclut adulterinum 6C degenerem.Illum cuius acies firma contra ftete' 
ritieducat.Halieti fuum genus non habentded ex diuerfo aquilarum coitu nafcutur . Id quidem quod 
ex iis natum eft in oflifragis genus habct:e quibus uultures progeneratur minores.Et ex lis magni qui 
omnino non generant.Quidam adiiciunt genus aquilae:qua barbatam uocat:thufci uero oftlfi agam: 
tribus primis dC quito aquilarum generi medificatur.Nido lapis aetites quem aliqui dixere gagitcniad 
inulta remedia utilis:nihil igne deperdens.Eft aurem Iapis ifte praegnansiintus cum quatias alio ueluc 
in utero fonanre.Sed uis illa medica non nifi in nido direptis.Nidificant in petris 6i arboribus. Pariunt 
oua terna.ExcIudunt pullos binosruifi funt 6C tres aliquando. Alteru expellunt tedio nutriendi. Quip/ 
pe eo tempore ipfis cibum negauit natura^fpiciens:ne oium ferap^: foetus rapcrenf.Vngues quo^ ea^ 
inuertuntur diebus iis. Albefeunt inedia pennae.-ut merito partus fuos oderint.Sed eiedos ab iis cogna 
tum genus offifragi excipiuntiSd educant cum fuis.Verum adultos quo^ perfequif parens:& longe fii 
gat aemulos fcilicet lapins.Er alioquin unum par aquila^ magno ad populandu tradlu ut iatief indP 
get.Determinant ergo Ipatiainec in^ximo praedan£\Rapra non protinus feruttfed primo deponut:ex/ 
pertacqi pondus ttic demum abeunt.Oppetut no fenio necegritudinetfed fame:in ratum fupiore accre 
fcente roftro.ut aduncitas aperiri no queat. A meridiano aut tepore operanf;& uolant.Prioribus horis 
diei donec impleantur hotum conuetu fora ignauae fedent. Aquila^ pense mixtas reliqua||£ auiu penas 
deuorant. Negant unq fola hanc alitem fulmine exanimata. Ideo armigera loui cofuetudo iudiucauir» 
Quando legionum fignaelTe coeperint. CA. IIII. 

Omanis ea Iegionibus.C.Marius in fecudo cdfulatu fuo^phe dicauir. Erat &' antea prima cu 
c quattuor aliis lupis;minotauris:equis:aphs:qusc fingulos ordines anteibat.Paucis ante annis 

fola in acie portari coeperat:reIiqua in caflris relinquebant. Marius in rotii ea abdicauit. Ex eo 
tiotatu no fere apud legiones unq hybernatu effe in caftris ubi aquilag: no fit iiigu.Primo & fecudo ge/' 
neri no mino^ tantu quadrupedu rapina:fed etia cum ceruis proelia.MuItu pulueie uolutatu colledtio 
• infidens cornibus excutit in oculosipenis ora uerberansidonec pratdpitct in rupes . Nec unus hoftis illi 
fatis eft. Acrior eft cum dracone pugnarmulto^ magis anceps etia fi in aere. Oua hic cofeiftatur aquilae 
auiditate maleficia. At illa ob hoc rapit ubicun^ uifum. Ille multiplici nexftu alas ligat : ita fe implicans 
ut fimul decidat. Mirum de aquila. CA. V» 

St percelebris apud fefton urbem aquilae gloria . Educata a utrgine retulilTe gratiam aues pri>' 
e mo mox deinde uenatus aggerentem . Defunfla poftremo in rogum accenfum eius iniecifle 

fefe;&: fimul cdflagralTe.Quam ob caufam incolae quod uocant hetotum in eo loco fecere ap 
pellatumlouisdcuirginisiquoniamillideoalesaicribitur* . 

k ri 



UBER 



Deuulfuribus; - * . - 

VIturum praeualcnt nigri. Nidos nemo attigittidco etiam Tuere qui putarent illos ex aduerfo 
0 orbe aduolare fairo.Niaificant.n.in cxcelfinimis rupibus. Foerus quidem fsepe cernuntur fere 
binuVmbriciusauruipicu in noftroEeuoperitiflimus parere tradirou3,xiii,Vno ex iis reliqua 
oua nidu^iuftrare: mox abiicere.Tr iduo autem ante ut biduo uolareeos ubi cadauera futura funt. 

De fanquale. CA* VII» 

Anqualem aucm at^immufuhim augures romani magnae quillioni habent, Iramufuluna 
f aliqui uulturis.pullum arbitrantur efle:6i fanqualem oflifragam, MafTurias finqnalem olli'^ 

fr^i dicit effe.lmmufulu aut pullu aquilse priufq albicet caudi*Quida poti Muriu auguremt 
uifos non efle romac confirmauere.Ego (qd uetifimilius eftjin defidia reg; oium no arbitror agni tos» 

De accipitribus. CA. VIII* 

Ccipitrum genera,xvi,inuenimus.Ex iis circon claudum altero pede profperrimi augurii nii 
a ptialibus negoefis pecuariae ref,Triorch£ a numero teftiumxui principatu in auguriis Phoe 
monoededir»Buteonem hunc appellant romani.Familia eriam ex eo cognominata cum pro^ 
fpero aufpicio in ducis naui reditTcuEfalona graeci uocatiqui folus omni tempore apparet.Caetcri hye/* 
me abeunt.Diftindlio ®enerum ex auiditate.AIii non ntfi cx terra rapiunt auem.Aln non nifi circa atbo 
ics uoIitantem.Alii Pedentem fub! imi. Aliqui uolantem in aperro.Itag; 6i columbae noucre ex iis perP 
cula :uifo^ conftdunnud fubuolanticontra naturam eiusauxilianres fibiiin infula africxcernen in oC'^ 
ceano. Accipitres totius malliliae humi foehficannnecalibi nafeuntur illisatTueri gcribus.ln ihraciie pac 
te fuper amphipolim homines atqi accipitres focietate quadam aucupantur.Hi ex filuis & harundine' 
tis excitant aues, Illi fuperuolanres deprimunr.Rurfus captas aucupes diuidunt cum ris.Traditu efl mif 
fas in fublime ibi excipere eos;S£ cum tempus fitcaptur^tclangoreac uolarus genere inuitaread occa/ 
rionem.Simile quidam lupi apud maeotin paludem faciunt, Nam nifi partem a pifcanribus fuam acce/ 
pererexpanfa eorum retia laceranr. Accipitres auium non edunt corda . Noflurnus accipiter cybindus 
uocatunrarus etiam in filuisnntetdiu minus cernens, Bellum interneciuum gerit cum aquila-.coheren 
lefqi faepe prehenduntur. 

De cocyce quaca fuo genere interimitur» CA. IX, 

Ocyx ex accipitre uideturficriitempore anni figuram mutansiquoniam tunc no apparent re/ 
c liquiinifi perg paucis diebus, Ipfe^ modico tempore sflaris uifus non cernitur poItea,E(laut 

nc^ aduncis unguibus folus accipitruinec capite fimilis illisine^ alio q colorerac riflu colum/ 
bi potius.Qtiin abfiimuntur ab accipitreifi quando una apparuere.SoIa omnium auis a fuo generem/ 
terempta.Mutat aurem & uocem,Procedit uerc»OccuItatur caniculae ortuifemper^ paritin alienis ni/ 
dis maxime palumbium maiori cx parte fingula ouaiquod nulla alia auisiraro bina. Caufa fubiiciendi 
pullos putatung» fciat fe inuifam cundlis auibus.Nam minuta quo^ infeftanr.lra non fore rutam gene 
ri fuo rtirpem opinatur ni fefellerit.Qu£e nullum facit nidum:aIioquin trepidum animal,Educar ergo 
fubditu adulterato foeta nixu.llle auidus ex natura pricripir cibos reliquis pullistltagi pinguefdt : 6i ni/ 
eidus in fe nutricem conuertit Jlla gaudet eius rpecicimirarur^ fefe ipramig» talem p^erit. Suos com/ 
parationeeius damnat ut alienosiabfumi^etiafeinrpctaantepatfruridonec coriipit ip&m quoniam 
uoIandipotenstN ulla tum auium fuauirate carnis comparatur ilii» 

Demiluis, CA. X, 

Ilui ex eodem accipitrum genere magnitudinedifferunt.Notatum in iis tapadlTimam & fa/ 
m melicam femper alitem nihil erculeti rapere unq ex funerum (erculismec oly mpiac ex ara . Ac 
ne ferentiu quide manibusinifi lugubri municipioK immolanu oflento.Iide uidenf artegu/ 
bernldi docuilTe auda flexibus in cxlo monflrate natura qo opus elTet inpfundo.Milui 6i ipfi hybec/ 
nis menfibus latennnon tamen ante hirundines abeuntes.Tradunmr autem 8C folflitiisaffici podagra, 
Digeflio auium per genera, CA. XI, 

Olueram prima diftindlio pedibus maxime collat. Aut enim aduncos ungues habentia ut di 
u gytosiaut palmipedum in genere funtiuti anferes;S£ aquaticae fere aues» Aduncos ungues ha/ 

bentia carne tantum uefeuntur ex parte magna» 

Deinaufpicatisauibuscomiceicoruisibubone. CA, XlF, 

Ornices 6i alio pabuIo,Vt$ duritiam nucis roftro repugnantem uolantcs in altu in faxa tegu 
c las ueiaciunt iterum ac faepiusidonec quaflatam pfnngere queat,Ipfa ales eft inaufpicatac gar/ 
rulicacisia quibufda rame laudata. Ab ardturi lyderead hirundinu aduetum noraf eam in Mi 
neruae lucis templif^ raroialicubi ofno non afpiciilicut athenis.Prxterea fola hxc etia uolantes pullos 
aliquadiu pafciUnaufpicatifljma foetus teporcihoc eftpoft foIftitium.CxteraE omnes ex eodem gene/ • 
re pellunt nidis pullosiac uolarecoguntificut 6i coruiiqui 8C ipfi no carne tantum aluntunfed robuftos 
quoij foetus fuos fugant Iongius,Ita$ paruis in uids non plus bina coniugia funt,Circa cranonem qui 
dem theflaliVe fingula perpetuo.Genitos foboli lococedunt.Diuerfa in hac fii fupradii^a alite quaedam 
corui ante folflitium generant, Item aegrefeunt fexagenis diebus : fiti maxime anteq fici coquantur au/ 
tum no. Cornix abeo tempore corripitur morbo. Corui patiunt cum plurimos quinos.Oreeos parere 
aut coire uulgus arbicraf, Ideo^ grauidas fi ederinteoruinu ouu per os partu reddere:at$ in totu diffii 
culter parereifi tei^o inferantur, Arfiloteles negat, No hercule magis q in sgypto ibim»Sed illa ex ofeu/ 



DECIMVS 

laffone qu* nrpe‘cernfnir:quale in columbis efTe . Corui m aurpicffs folf nfdenf intclieaeu habere figniV 
ficationum fuai«.Nam ai mediae hofpTcs occifi funt:ocs e peloponnefo & arrica regioe uolauerur, Pcf/ 
fima eope figmficatio cum glununt uocem uelut ftranguIan.Vncos ungues 6C nodurnaeaucs habetruc 
no^uae:bubo:uIuIaf,Omniumho^ hebetes interdiu ocuIi.Bubo funebris 6imaximeabominatus|ru 
blicis praccipuxaufpiciis,Deferta incolitmec tarum defolara fed dira etiam &inaccefla. Nodhs motlru: 
nec cantu aliquo uocali:fed gcmitu.Ira^ in urbibus aut oino in luce uifus diru oftenru eft.Pi iuarori- m 
domibus infidenrem plurimum fcio non fuifleferalem.Volat nunq quolibetifed trafuerfus aufert .Ci 
pitolii cellam ipfam intrauit SexiPapellio Iftro.L.Pcdiano cof.propter quod nonis martiis urbs luPra' 
taefteoanno. De incendiaria aue. CA, Xllf. 

Naufpicara cft Qi incediaria auis:,ppter qua fepenumero luftratam urbem in annalibus inue' 
j nimus ficur.L.CrafTo.GMario cof.Quo anno & bubone uifo luflrata eft. Quae fit auis ea nec 

repetitur nec traditur.Quidam ita interpretantur incendiariam efle quaecunqi apparuerit car 
bonem ferens ex aeris uel altaribus. Alii fpinturnicem eam uocattSed hxc ipfa quae eflet inter auesiqui 
fefeire diceret non inueni. Decliuina. CA.XIIII, 

Liuinam quo^auem ab antiquis nominarim animaduertoignorari.Quidam clamatoriam 
C dicunt«Labeo prohibitoriam « Etapud Nigidium (ubisappcllaturauis : quacaquilarum oua 

frangar. De auibus incognitis, CA. XV. 

Vnr praeterea complura genera depufta in hetrufea difciplina (aeculis non uifa:quac nunc defe/ 
( cifle mirum efiicum abundent etiam qux gula humana populatur. 

De auibus nodlurnis. CA. XVI. 

Xternorum de auguriis peritiflime fcripfifle illapfas nom ine putatunls tradit nodluam bubo 
9 nem picum arbores cauantemitrogonem cornicem a cauda de ouo exire : quoniam pondere 

upitum peruerfa oua poderiorem partem corporum fouendam matri applicent. 

Denodiuis. CA. XVJI. 

Oduarum contra aues folers dimicatio.Maiote circudatac multitudine refupinac pedibus re' 
D pugneticolledlat^ in anSu roftro Si unguibus totse reguntur, Auxiliaf accipiter collegio quo 

dam naturaeibellum^ pai titur.Nodluas fexagenis diebus hyemis cubare & nouem uoces ha 
bcre tradit Nigidius, De pico martio, CA. XVIII, 

Vnt & paruaeaues uncoru unguiumiur picus martiusicognomineinfignes Si in aufpidis ma 
f gnac.Quo in genere arborum cauatores fcandentes in fubredum ftcllionum modoillli uero 

& fupini percuITi corticis fono pabulum fiibelTe intelligut.Pullos in cauis educant auium foli. 
Adadlus cauernis eoje pallore cuneus admota quadam hatrba ab iis elabi creditur uulgo . Trebius au' 
Aor e(l clauum uel cuneu adadlu quata ui libeat in arbores:in quibus nidum habeat (latim exilire cum 
crepitu arborisicu infederit clauo aut cuneo.Ipfi principales latio funt in auguriis a rege qui nome huic 
aui dedit.Vnum eorum prajfcitum tranfire no queo,In capite praetoris urbani.L,Tuberonis in foro iu' 
ra pro tribunali reddentis fedit ita placideut manu apprehenderetur.Refpondere uatesiexitium impe 
rio portendi fi dimitterctur.At fi examinaretur prairori.Et ille auem protinus concerpfit . Necmulto 
polt impleuir prodigium.Vefcuntur Si glande in hocgenereipomif^ multaeifed qua: carne tantu noa 
uiuunr.Excepto miluoiquod ipfum in auguriis dierum eft. 

Dc uncos ungues habentibus ficdigytos, CA, XIX, 

NCOS ungues habentes omnino non congregantur : Si fibi quo^ praedantur. Sut autem om 
a nes fere altiuofe praeter nodlui nas Si magis maiores. Oibus quibus alae grades corpus exigu' 

um. Ambulant difficulter.ln petris raro confidunt curuatura ungium prohibente. Nec de fe/ 
eundo ordine dicamusrqui in duas diuiditur fpecies:ofcines:& alitesjllaru generi cantus oris; 
his magnitudo differentiam dedit.lta^ praecedent ordine omnes reliquas. 

De pauonibus:6c quis eos primus comederit, CA, XX. 

N his pauonum genus cum forma tum intelledha eius Si gloria geminares. Laudatus expadic 
i colores aduerfo maxime foleiquia fic fulgentius radiat.Simul umbra: quofda repculTus caete 

ris qui in opaco clarius micat.(^aua quxrit cauda.Oef^ in aceruum edtrahit penna|ie quos 
fpeidarf gaudet oculos.ldem cauda annuis uicibus amiila cum foliis arbo^ donec renafeae iteru cu flo' 
rerpudibtidus ac moerens quaerit latebram. Viuirannis.xxv.Colores incipit fundere in trimatu. Ab au 
ftoiibus non gloriofum ratum animal traditunfed Si maliuoluificutanlerum uerecudum .Quoniam 
has quoij quidam addiderut notas in hisihaud probatas mihi.Pauonem cibi gratia roma: primus oc' 
cidit orator Hqrtenfius adiiciali coena faccrdotii.Signare primus indituir circa nouiflimum piraricum 
bellum, M. Aufidius Lurco:ex$ eo quxdu redditus is feftertium fexagena milia habuit. 

De gal lis dC quomodo caftrentur:& de gallinaceo locuto, CA. XXf, 

Roxime gloria fentiur Si hi noftri uigilcs nodlurniiquos exciradis in opera mortalibus rupen 
p do^ fomno natura genuit.Notut lydera:& ternas diflingut horas interdiu caru.Cu fole eunt 

cubitu,Quarta^ caftrefi uigilia ad curas labore^ reuocar.Nec folis ortum incautis patiuntur 
obrepcre.Dicm ueniente nuntiat catu Jpfum uero cantu plaufu latep:,Imperirat fuo generi:8i regnu in 
quacum funt domo exercet.Dimicati6e parifhoc quo^ iter iplbstuelut ideo taela agnata cruribus fuis 
intelligetes.Nec finis faepe cdmorietibus.Quod fi palma cotingitifiatim in uidtoiia canut:fe<p ipfi prin 

k lia 



LIBER 

cipes te(Iatur.Vi(Sus ocailtaf filcnsr^cgre^ feruinu panf .Et plebs tamen a;que fupba gradiftardua cer 
mce:cn‘ftis ceira.Caelilgj folti uolucrum arpicitcrebro.Infublime quo^ caudam falcatam erigens.Ira<p 
terron fiant cnam leonibus gcncrofifllmisfera^.Iam ex his quidaad bella tantum dC proelia affidua na 
fciintunqiaibus etiam patrias nobilitariit-rhodum ac tan3gram.Secudusefl honos habitus melicis 8C 
chalcidicis:ut plane dignae aliti tatum honoris praebeat romana purpura. Horum funt tripudia follifti 
ma.Hi magiftratus noftros quotidie regunndomof^ ipfi fuas claudutraue referat. Hi fafees romanos 
impellunt aut rcnncnt.Iubent acies aut prohibenr.Vidloriaj; oium roto orbe parra |caufpiccs. Hi tna-' 
xfmc terra^ imperio impitat.Ex iis etia fibrx funr;qux haud aliter q optime uidfimx diis grarx. Ha-' 
benr oRefa ex fe Si preeporten eogi uefptini cantus. Naij totis noflibus canedo boetiis nobile illam ad' 
uerfus lacedemonios praefagmere uiftoriajta coniedla mterpraetarioneiquonia ui£ta ales illa non cane.' 
ret.Definuntcanerecaflrari.Qd duobus fit modisdubis aduftis candete ferro : aut imis cruribus.Mox 
ulcere obliro figulina creta.FaciIius ita pinguefcur.Pergami omnibus annis fpedlaculum gallorum pu-' 
blice editur ceu gladiarorum.Inuenifur in annalibus tn ariminenft agro.M.Lcpido.QiCatuIo conf.itl 
uilla Galerii locu tu mgallinaceumfemel quod equidem fciam, 

Deanieribus 6£ qs primus iecur anferinu comederinSi de adipe anferinocomageno» CA, XXIL 
• St 5i anferi uigil cura Capitolio teffata defenfoiper id tepus canum filentio^pdiris rebus. Qua/ 
e obrem cibaria anfe^ cefores imprimis locar.Quin 6i fama amoris, Argis diiedla forma pueri 

nofe oIeni:& Giauces Ptolomxo regi cithara cancris qua eode me 8i aries amafTeudif.Poc SC. 
fapientiae uideri intellectus iis efleata comes ppetuo adhxfilTe La^di phiToropho dicifmufq ab eo non 
in publico no in balneismo noftuino interdiu digrefTum.Noftri iapietiores qui eos iecoris bonitate no 
uere. Fartilibus m magnaamplitudinecrefcitrexemptu quoij laCte mulfo augef. Nec fine caufa in quae 
ftioneeft.Quis primus rantu bonu inuenerir.Scipio an Metellus uircofulaiisran.M.Seffiuscadextate 
eques Ro,Sed(quod coftat)MeflaIinus Cotta Meflalae oratoris filius palmas pedum ex iis torrereiat^ 
patinus cum gallinaceogicriftiscodire repperir,Tribuef,n,a meculinis cuiu% palma cu fide . Miruiti 
hacaiiteia morinis u% romam pedibus uenere.Fcnij)ferunTurad primos.lta exteri ftipatioc naturali 
j)pellunt eostCandido^ alteji ueCtigal in pIuma,Vellutur quibufda lods bis anno . Rurfus plumigeri 
uefiunf: mollior^ qux corpori qpxima. Et e ger mania laudatifTima.Cadidiibirucru minores.ganzac 
uocanf .Preciu plumx eoji in libras denarii qni.Et inde crimina pleru^ auxilio^ prxfcCtis a uigili fta/ 
tioead hxc aucupia dimiffis cohortibus toris, Eo^ delitix^ceflereiutfinchocinftrumetodurareiani 
ne uirorum quidc ceruices poflinr. Aliud repperit iyrix pars quxcomageneuocaf. Adipe eoru in uafe 
Krco cum cinnamo niuemultaobrutumiacrigoregelido maceratum ad ufum prxclari medicaminis 
quod ab gete dicitur comagenum.Aofe^ generis funt penoIopesiK qbus lautiores epulas no nouit bri 
tannfa chenalopeces fere anfere minores, Decet &: erychrotaonas fous nitor:abfoIuta^ nigritia :tn fup/ 
ciliiscoccirubor.AIterumeorumgenusuulciirum magnitudinem exceditiquo tum SC colore teddtr* 
Nec ulla auis excepto flrutiocamelo maius corpore implens pondus in tantum auCta ut in terra quo^ 
immobilis prehendaf, Gignunt eos alpesiSi fepcecnonalis regio.In au!ariisfaporci^erdunt.Moriun 
rur contumacia fpiriru reuocato,Proyim3e ds funt qs hirpania aues tardas appeUahGtaeci oridasrdam/ 
natas in cibis. Emiila enim offibus medulla odoris tediu m extemplo fequitur. 

De gruibus :cicon iis :oIoribus;& peregrinis auibus:& coturnicibus de glotre. CA. XXIII» 

Nducias habet gens pygmeorum abfceiTu gruum(ut diximus)cu iis dimicariu.Immefus eft 
i craCtus qno uemut fi quis reputeta mari eoo.Quandopficifcunf cofcntiunt.Volantad j)fpi/ 

ciendum altXtDucem quem fequantureligunr.In extremo agmine per uices qui acclamer di 
fooritoshabennSdquigregemuocecontincar.Excubias habet nofturnis teporibus lapillum pede fu/ 
uinentesiqui Ia (Tatis fom no decidens indiligentia fono coarguat.C^terx dormiunt capite fubter alant 
condito alternis pedibus infiftcntes,Dux cie<So prouidet collo:ac prxdicir.Eae exdem manfue&iSac Ia 
fciuiuntigyrofij quofda indecoro curfu uel fingulae peragunt,Ccrtum eft pontum tranfuolaturas pri/ 
mu oium anguftias petere inter duo promontoria criumetopum dC car3beri,Mox faburra ftabiliri.Qi 
mediu rranfiedntiabiici lapillos e pedibus.Cu attingerint continentem ;& e gutture harena. Cornelius 
Nepos qui Diui Augulti prindpatu obilticum Icrtberer turdos pauloate coeptos faginariiaddiditcico/ 
nias magis placere g gruesxum haec nunc ales inter primas experatunillam nemo ueiit tetigiiTe .Cieo/ 
nix quo nam e loco uenianttaut quo fe referant incopertura adhuc eft. E longinquo uenire non dubi' 
um eodem quo grues modo.IIlas hyemisihas xflatis aduenas, Abiturx congregantur in loco certo :co 
mitatx^ ficrur nulla fui generis relinquarunnifi captina & feruaiceu lege prxdii^a die recedut. Nemo 
uidiragmen difecdentiumteum difcelTuru appareatinec uenireifed uenifie cernimus, Vrrum^ nodiuc 
nis fit temporibus:& quis ultra citraue peruolentinunq tamen aduenilTe ufq : nifinoflu exiftimanturw 
Pithonis comen uocant in afia patetibus capisiubi cogregatx inter fe comurmurar.Ea deni^ quae no^ 
uiiTimo aduenit lacerannat^ ita abeunr.Notatu poff idus augufias no temere uifas ibi.Sut qui ciconiis 
non inelTe linguas confirmer,Honos iis ferpentiu exitio tatusmt in thefTalia capitale fuerit occidifleiea^ 
dem legibus poena ; quxin homicida.SimiIianferes quo^ Si olores ronecommelt.Sed ho^uolatus 
cerniturdiburnicagi more roftrato impetu ferunfifaalius ira fidentes aera:q fi redla fronte impellerent 
a tergo fenfim dilatante fe cuneo porrigitur agmedarge^ Ipelleti prxbetur aurx. Colla imponunt 
dentibus, Fellbs duces ad terga cecipiunttQcoQix nidos eofdem repetunt^Genitricum (ene^am inui/ 



DECIMVS 

cem educant .Olorum morte narhtu t flebilis cantus fa Ilis (ut atbitror)aJiquot experimetisJdent 
tua carne uelcunf inter fc,Ve^ h^ccomeantiu per maria terrafqp peregrinationon pati^ deferri mino 
res quo9 gbus eft natura fimiIis»Vtru^,n.fupradi(Sas roagnitudo& uircs corpo^: inuitare uidcri poP 
funt.Coturnices ctia femp anteucniutqgrues»Paruaauis:& cu ad nos uenit terreftris ponuf^ fublimis. 
Aduolant & ese fi m ili mo non fine periculo nauigantiu :cu appropinquauere terris , Quippe udis fepe 
incidunt;& hoc femp nodlurmergut^ nauigiathereft iis per hofpitfa certa i Auftro no uolant humido 
fcilicet Si grauiore uemo. Aura tame uehi uoluntpptcr pondus corpojimird^ paruas«Hinc uolarium 
illa coqueftio labore exprefla. Aquilone ergo maxime uolaeortygometraduce.Primameajiterixap^ 
propinquarem accipiter rapit. Et femp hinc remeares comitatu follicitant. Abeunt^ una per fua figna 
glotris Si ottus Si cenchramus*GIottis per longa exerit lingua unde ei nome.Hancin initio blandita pe 
regrinationeauide^ueftam poeniteria in uolatu cu labore rcilicetfubit.Rcuerti incomitata pigenSi te>' 
quirnec und plus uno die peragir.Injiximo hofpitio defcnr.Vc^; inuenif alia antecedente annoreliAa. 
Simili m odo in fingulos dies.Cechram u s pfeueratior feftinat eria pueniread expetitas fibi terrast Ita^ 
noi^ibus is eas excitat:admonet^ itineris.Otus buboe minor eflinodtuis maionauribus plumeis emi'' 
nentibusiunde Si nome iIIi.Quiaam larine afionem uocant .Imitatrix alias auis ac parafita:Si quodam, 
genere faltatriXtCapitur haud difficulter ut no£tuae:inteta in aliquo dreumeunte alio«Quod li uentus 
agmen aduerfo flatu coeperit inhibereipondufcuhs lapidum apprehelistaut gutture harena repleto fla' 
bilita; uoIant.CoturniciDUS ueneni femen gratiffimus cibus*Quam ob cau^m eas damnauere meliSt 
Simul^comitialem propter morbum defpui fuetum ;quc folre animaliu fentiunt praeter hominem* 
Dehirundinibu5:meruTis;iutdis;Si flurnis:turturibus:5i palumbis. CA. XXIIII. 

Beunt Si hirundines hybernis mefibus fola carne uefcens auis.ex iis qu£ aduncos ungues no 
a habet:fed in iiicina abeunt:africos fecutae m otiu m receflus.Inuenrre 9 ia funt ibi nuds at$ de 
pIumes.Theba^te(flafubiieneganf:quonia urbs illa raepiuscaptafit.Nccbizixm thraciapp 
fceIeraTerei.C6Cinauolaterranusequeflrisordinis quadrigarum dominus coprehefas in urbe fecum 
aSerens uidoriae nuntias amicis mitrebatiin eundem nidu m remeares illito uidioriae colore. Tradit Si 
Fabius pieflor in annalibus fuis:cum obfidererur prxfcidium romanu a ligurtinis hirundine a pullis ad 
fe cum epiflola allatamc lino ad pede eius alligato nodis lignificarec quotidie adueniete auxilio eruptio 
fleri deberet. Abeant Si meruix turdi^ Si flurni fimili modo in uicina.Sed ii plumam no amittutmec 
occultantur nifi fpe dbiiquo hybernum pabulum petant.lta 9 in germania hyeme maxime turdi cer' 
nunrur.Vere turiuroccultafipennafa amittitiAbeunt Si palubes quonam Si in iis incertum. Sturno 
rum generi proprium ateruacim uotare : Si quodam pilx orbe ciredagi omnibus in medium agmen 
tendentibus. Volucrum foli hirundini flexuon uolatusiuelox celeiitas;quibus ex caufis ne^ rapinae cae 
cerarum alitum obnoxia efl.Eadem demum fola auium non nili in uolatu pafeitur* 

Quae auium perennestquae femeflres :quae trimeflres. CA. XXV.- 

Emporum magna differentia auibus.Perennes ut columbae*Semeflres ut hirudines.Trime-' 
c flres uc turdiiSi turtures:6i quae cum foetum eduxere abeuntiutgalguliiupupx. 

Deauibusmira. CA. XXVI* 

Vdtores funt oibus annis aduolare ilium ex aethiopia auesiSi cofligere ad Menonis fepulchnl 
a quas ob id memnonidas uocant.Hoc idem quinto quo^ anno facere eas in xthiopia circa re 

giam Menonis exploratum fibi Cremutius tradir.Simili mo pugnant meleagrides in boetiae 
afncaeihoc efl gallinarum genus gibberuiuariis fperfum plumis:quae nouillimaeflint peregrina^ auiff 
in metffas receptae propter ingratum uirus. Verum meleagri tumulus nobiles eas fear, 

Dcauibusfeleuddibus. ^ CA« XXVII. 

Eleucidesaues uocantur:quarum aduentu ab loue precibus impetrat caflnimoris incolae fni 
f geseorum locuflis uaflantibus.Nec unde ueniantrquoueabeantcopettum : nunqconfpedis 

nificumprxGdiceammindigetur. De Ibi. CA. XXVIII. 

Nuocant Si aegyptii ibes fuas contra ferpentium aduentu, Etcyrenaid Achoredeum mufea' 
I rum multitudinepeflilentiamafferenteiquaeprotinusintereuntqlitatumefl illideo* 

Qux aues in quibus locis non funtiSi qux m urat colore Si uoce Si lufiniis* CA. XXIX* 

£d in fecelTu auium Si noiflux paucis diebus latere tradunf ,Qua^ genus in creta infula non 
f efliSiemmfiquainueiflancemQrif.Nahxc quo^ mira naturxdifferenna*AIia aliis locis ne 

gatitanq genera frugum fruticumue:0c6i animalium no nafdttranilatirioru^ inueifla mori. 
Mirum quideefl tllud unius genps aliti aduerfum . Qux na efl iis nacurx inuidia^aut q terrast dica' 
ci auibus termini {'Rhodus aquila no haber*Tranfpadana italia iuxta alpes lanu lacu appellat amoenum 
arbuflo agrumiad que cteonix no tr^meat,Sicuti nec odlauum arca lapide ab eo.Immefa alioqn finiti 
mo infubru tra£hi examina gracculo^ monedula^icui foli aui furadtas auri argetim ^ipue mira efl* 
Picus martiusin taientinoagro negat efle,Nup& adhuc tame rara ab apenino ad urbem uerfus cerni 
oxpere picarum generaiquxlogainflgnes cauda uarixappellanf.Proprid iis caluefcere oibus annis cti 
ferif rapa. Perdices non tranfuolant boetix fines in attica,Nec ulla auis in ponto infula in qua fepultus 
efl Achilles infeflatfacfatleixdem.ln fidennaceagro iuxtaurbedconixnecntdu&ctunt«Atinagrum 
uolaterrantipalilbiu uis e mari quot annis aduolat.Romx in xde Herculis in foro boario nec mufex 
nec canes intrant.Multa pterea flmiliaiqux prudens fubinde omitto in lingulis generibus Bflidio par/ 

k nii 



LIBER 

censtQuippecum TheophraRas tradat inueflitias effe in afia etiam columbas : 5i paaones ; Si ccruos: 
6i in Cyrenaica uocales ranas, Alia admiratio circa ofdnesifere mutant colorem uocemm tpeanniac re<' 
pen te fiunt alis.Quod in grandiore alitu genere grues ramm-Exenina feneftute nigrefcut. Merula ex 
nigra rufFercit,Canit atftateihyeme balbutitxircaroHlitiu muta.Roffru quoij anniculis in ebur rranf' 
figuraf dutaxar maribus,Turdis color ceftate circa collum uariusihyeme c6coIor,Lufiniis diebus ac no 
flibus continuis quindecim garrulus fine intermiiTucancusidcfantefe frondiu germine no in nouiffi'' 
mum digna miram aue.Primu tanta uox tam paruo in corpufculoitam ptinax fpirirus . Deide in una 
pfecSa muficafcientia modulatus editf fonus:& nue conrinuo fpintu trahif in longumrnunc uariamr 
xnflexoinunc diftinguit’ concifoicopulat'' intorto:^mitnf;reuocaf:infufcaf ex inopinato , Interdum 8i 
fecum ipfa murmurat:p]enus:grauis:acutas:crcber;extentus;ubi uifum eil uibras : fummusimedius: 
imustBreuirer^ oia tam pamulis in faucibus ; quae tot exqfitis tibiap^t tormentis ars hofum excogita/ 
uit,Vt non fitdubium hac fuauitate praemonftrata efficaci aufpicioxum in ore Sterficori cecinit infan/ 
tis .Ac ne quis dubitet artes efle pluresifingulis funt cantus:8i no idem olbusifed fuus cui^. Certant in 
ter feipalam^ animofa contentio efl,Vidi:a morte finit fepe uita fpiritu prius deficience q cantu, Medi-' 
tanturalireiunioresiuerfuf^ quos imitenf accipiunt, Audit difcipula incentione magna : Si reddit:ui> 
cibuftgp recitent.Intelligif emendatse corre3io:& in docente quaeda reprehefio , Ergo feruop^ illis pne/ 
cia funtiSi quide amphora q quibus olim armigeri parabanrur.Cadidam fcio in codiramtalioquin qd 
ell ^pe mufitatum uemfTeiqux Agrippina Claudii principis coiugi dono daref . Vifum iam faepe iaP" 
fas canere ccepifTeiSi cum fymphonia alrernafTc. Sicut hoies reptos qui fonum eape audita in tranfuer/ 
fas labias fronde arundinea quafi foramine infpirantis linguaeiut parua aliqua oppofita mora indifere/ 
ta redderent fimilicudme.Sed eae tantae ta^ artifices argutiae a. xv,diebuspau!atim dcfinuntinec ut fati 
gatas poflls dicere aut fatiatas.Mox seftu au£fo in totum alia uox fiemee modulata aut uaria . Mutaf 8C 
color, Poftremo hyeme ipfa no cernitur, Linguis eaji tenuitas ilta prima noefliqutecreteris auibus,Pa/ 
riunr uere prini oxu plurimu fena oua,A!ia ratio ficcdulis,Na forma fimul colorem® mutar. Hoc no/ 
men no nili autdno habctipoftea melacorphi uocantur,Sic 6l ery thacus hyemeride pnoenicurus aeftate 
Mutat Si upupa.ut tradit Aefchilus poeta.Obfcena alias paftu auis.Crifta uifenda plicarilixorrahens ea 
fubngel'^ per logitudinecapitis.Oenanthe quidem etia Ifatos latebrae dies habetiexoriente lyrio occuf 
tara;ao occafu eiufde prodif.Quod miremur ipfis diebus utru^ . Chlorion quo$ qui totus eft luteusr 
hyeme no uifus circa foiftiria^ccdir. De merulis, CA. XXX. 

Erutae circa cyllene arcadiae nec ufg aliubi cadidae narcunf*,! bis circa pelufium tarum nigra eft 
m careris offaus locis candida» Tempus auiiim genirune, CA, XXXI» 

o Scines prjeter exceptas non temere foetus faciunt ante ffquinodtium uernum : autpofl: autu/ 
nale.Antefolftirium autem dubiosipoftfolftitium uitales, 

De halcyonibusiSi de diebus eap; nauigabilibusiSi gauieiSi reliquo aquaticapt genere, CA. XXXII» 
Oqj maxime funt infignes halcyones.Dies eap; partus qui maria quo^ nauigant nouere, Ipfa 
e aiiis paulo ampIior’paflerexolore cyaneo ex parte maioretamm purpureis 6i cadidis admix/ 

ris pennis collo gracili ac procero. AI tepe genus eap; rnagnitudine diftingitur Si cantu . Mino/ 
res in ariadinetis canur, Halcyone uidere rariflimu ellmec nifi ucrgiliap^ occafu : Si circa folflitia bruma 
ue naue alienando ciraiuolata ftatim in latebras 3beuntem,Fcetificant brumaiqui dies halcypnides uo 
camuriplacido mari per eos Si nauigabili ficulo maxime, In reliquis partibus eft quide mitius pelagus. 
Siculu utigj tratftabile.Faciut aut fepte ante bruma diebus nidos;6i totidc fequetibus pariunr.Nidi eape 
adm iratione habetipibe figura paulu em inentiiore perq anguftoigrandiu fpogiapi fim il itudine .Ferro 
intercidi no queunt.Franguntur^ idtu ualidoiut fpuma arida maris,Nec unde confinganf inuenif,Pu 
tant ex fpinis aculeatis.Pifcibus,n.uiuunr.Subeut & in amnes,Pariut oua qna.Gaui£e in petris nidificat» 
Mergi in arboribus, Pariiit plurimu terna.Sed gauiicaftate: mergi incipiente uere. 

De diuerfirate nidificantiu auiii argathylis cinnamulgis & pdicibus, CA, XXXm, 
Alcyonum nidifigura reliquarum quo® folertiaenos admonet .Ne® alia parte ingenia auita 
h magis admiranda.Hirundines luto conftruuntiftramento roboranttSi quando inopia eft Iu/ 

ijimadefaiftum multa aqua pennis puluerem fpargunt , Ipfum uero nidum mollibus plumis 
floccifq? conrternunt tepefaciendis ouis fimuhne durus fit infantibus puliis,In foetu fum ma equitateal 
tcrnatcibu.Notabili mundicia egenae excremeta pulIopi,Aduitiorefq! circuagi docetiK foras farurita'’ 
tc emitteie»AIreK genus hirundinu eft rufticapi 8i agreftiu : quae raro in domibus diuerfos figura.fed 
eade materia congunt nidos totos fupinos faucibus porreftis in anguftu utero capaci, Mipi qua peritia 
occultadis habiles pu!lis:6i fubfterncdis molles.ln aegypri heracleotico oftio mole cotinuatione nidope 
cuagati nilo inexpugnabilem opponunt ftadit fere unius fpatioiqdhumano opere perfici non pofTenln 
eadem iegypto iuxta oppidu coptio infula eft facra Ifidiiqua ne laceret amnis ide muniunt opere incipi 
entibus uemis diebus palea & ftrameto rdftro firmantes cotinuatis per rriduu noiftibus tato laboreiut 
multas in opere emori coftet.Ea^ militia illis cu anno redit femp,Tertiu eftcap^ genus qux ripas exca/ 
uantat^ ira in rerrafoetificanr.Hapi pulli ad cinere ambufti mortifero fauciu malo mulrirgi aliis mor/ 
bis humani corporis medenf.Nofaciut haenidos.Mrgranr^ multis diebus ante fi futupt eft urauiftus 
amnis attingar.In genere uiteripap; eft:ut nidus ex raufeo aridoita abfolura perficiatur pilarut inueniri 
non poffit aditus, Argathylis appellaf :eade figura ex lino intexens, Picorum 3Jiqs fufpendif in furculo 



DECIMVS 

priinis in ramis cyathi modoiut nalla quadrupes polii taccedere.GalguIos qiiide ipfos depedcntcs pe-* 
dibus fomnu cape confirmat:quia tutiores ita fefperanr.lam publicum qdeoium efl:;tabulara ramopi 
fuflinendo nido ^uideeligere:c3mcr39tabhymbriaut fronde jjcegeredenlaJnarabia cinnamulgus 
auis appellaf. Cinnam i furculis nidificac.Piubatis igif eos lagittis decutiunt indigena: mercis gratia.In 
fcythisauis magnitudineotidisbinos parit in leporina pdlefempin cacuminibus ramorum lufpenfa. 
Picae cum diligentius uifum ab hoienidu renfere:oua tranfgerunt alio, Hoc in his auibustquarum du 
gyti nofintaccomodati copletftenditranllerendir^outs miro tradif modotNa^ furculo fup bina oua 
impolito ac ferruminato alui glutino fubdita ccruice medio reque urrin^ libra deportan t alio,Ncc ue-' 
ro lis minor folertiatquac cunabula in terra fadunt corporis grauitatc ^hibirae fublime petere . Meros 
uocaf genitores fuos recoditos pafces pallido intus colore penapt:fupne cyaneo:priori fubrutilo* Nidi 
ficat in fpccu fex pedum dcfolla alnradinc,Perdices Ipina dC frutice fic muniunt receptaculum :ut con^ 
tra feras abunde uallenf.Ouis llragulu molle puluere cotumulantmec in quo loco peperere incuba nr. 
Neue cui frequetior couerfatio fit fufpedta tranlTerunt alto.lllx qde SC maritos fuos faliunt:quonia in'' 
teperantia libidinis frangiit ca^ouarne cubando detineant.Tuc inter fe dimicant mares defidcrio foe/ 
minape.Vidiu aiunt uenetem pati Jd quide 8C comrntces.Trogus inqc 6^ gallinaceos aliquandOtPerdi/ 
ces uero a domitis feros QC nouos haud uidlos inhiri ^mifcue.Opiuntur quo^ pugnacitate eiufdem 
libidinis contra aucupis indicem exeunre in proeliu duce totius gregis.Capto eo procedit alterrac fubin 
de flngult, Rutius circa coceptum foeminae capiutur cotra aucupem foemina exeutemt rixando abigar* 
euratNec in aiali alio par opus Iibidinis»Si cotra mares lleterint foemiiixiau ra ab iis flan te praegnantes 
fiunr.Hiantes autem exerta lingua per id tepus xduantxocipiurgi fupuolantiu afdatudae^ uoce tan/ 
cum audita mafculi.Adeo^uincHlibidoetiamfcetuscantatemiutilJafurtim&in occulto incubans 
cum ITt foemina aucupe accedete ac marem recanat: reuocet^i;^ ultro prsbeat fe libidinitRabieqdcm 
canta ferunf:ut in capite aucnpantiu fxpecxcx metu fcdear*Si ad nidum is coeperit accedere procurrit 
ad pedc^ eius laeta prxgrauem aut delubem fefe limu!ans:fubito^ in procurfu aut breu i aliquo uola^ 
cu cadit frada aut ala:aut pedibus«Aut ^currit ite^ iaiam prehenluru effugiens Ipe frultrans:donec in 
diuerfum abducat a nidis.Eadem iam pauore libera ac materna uocan te cu ra in fulco lefupina gleba fe 
t€rr^ pedibus ^pprchenfkoperif^Perdicuui uit^ddfxvii^nos durare 

De columbis» CA» XXXIIII» 

B lis columba^ gefta fpeftinf maxime limilf ronc.Mores iidemired pudicitia illis prima : 6£ 
a neutri nota adQltena.Coniugii fidem no uioIam:cdmune$ feruant domu.Nifi cclebs aut ui 

dua domum non relinqt.Ec imperiofos mares fubinde etia iniquos ferut, Quippe fufpitio cft 
adulteri:quis natura no fit.Tuc plera quatrela gutturifaeui^ rofiro idIus:mox in fatiTfatione exofcula<' 
Cio:8C circa ueneris prxees crebris pedu orbibus adulatio. Amor utri^ fobolis squalis, Sspe 6i ex hac 
caufa cadigatio pigrius intrante foemina ad pulfos.Paiturienti folacia dC miniftena ex mare. Pullis pii^ 
cnofalfiorem terram colleflam gutture in orainfpuunnprxparantes tempefliuitatem cibo,Propnum 
genens eius dC turturum cum bibantcoUa non raupinare:large:bibere iumentorum modo. 

De palumbibus dC differentia columbarum. CA. XXXV, 

luere palubes ad tricefimum annum :rcliquosad,x!.AriftoteIesau(5or eft.Vno tamen ineo/ 
D modo ungfumieodem 8C argumento leneids:qui citra pernicem reciduntur . Cantus oibus 

fimilis atqt idem :terno confj^cifuerfuiprsterg in daufuls gemitu,Hyeme mu tisiuere uocali 
bus.Nigidus putat cu orna incubant fub reido noiatam:palube relinquere nidos,Pariut aure pofl Ibl Hi 
Cia.Columbs 6i turtures odfonis annis uiuunr. De pallcribus, CA, XXXVI. 

Ontra palleri minimu uftsicui falacitas par.Mares neganf anno diutius durare. Argumento 
C qa nulla ueris initio appareat nigritudo i roflro:qus ab sdate icipiuFoeminis logiufculu fpa/ 

tiu.Vcpi colubis icft qda gloris itcIIcdhis.Nofle credas fuos coloresiuarietate^ difpofitaiqu® 
etia ex uolatu credunf plaudere i csIo:uarie^ fuIcare.Qua i odetatioe ut uidls prebenf accipitri iplica 
Eis drepitu penistq no nifi ipfis ala^ humeris eIidif,Alioqn folito uolatu multu uelociore fpeculaf oc/ 
cultus frode latro i&gaudetHipfa gloria rapit. Detinungulo. CA, XXXVII. 

B id cu iis habenda ed auis qus rinungulus uocaf,Defendtt enim illas terret^ acipitres natu 
o rali potentia in tantu ut uifum uoce^ eius fugianr*Hac de caufa prscipuus columbis amoir 

eorum.Ferunrqi fi in quattuor angulis defodiantur in ollis nomsoblitis non mutare fedem 
colu mbas.Quod auro infeidis alau articulis qusfierealiq noaliter inoxiis uulnenbusimultiuagaalio 
quin aue.Edenim ars illis inter feblandirt:d£ corrupere aliasifurto^ comitatiores reuerti.Quin 8C tn/ 
ternuntis in rebus magnis fuerc:& cpidolas adnexas eajt pedibus obfidione mutinenfi in cadra cofu/ 
Ium ptulere. D.B ruto mittetc.Quid tialltl 6C uigilum obfidiotat^ etia retia amne prscenta profuere 
Anronio per cslum eunte nuntiot’Et ha^ amore inlaniunt mulritac fuper tatda exedificant turres iis: 
nobilitateqi fingulaiu 8i origines narrant uetere iam exemplo,Laxius eques romanus ante bdtu ciuile 
pompeianum denariis quadringentis lingula paria uendicauit:ur,M,Varro tradit.Quin Si patria nobi 
!itauere.In campania grandidims ,puenire exidimats,Ha^ uolatus in reputationem cster^ quo^ 
uolucrum nos impellit. De uolatu Scincefluauium» CA. aXXVIII* 

Mnibus animalibus reliquis certus 6C uniurmodi 8C in Hio cui^ genere incelTus ed . Aues fo/ 
Ix uario meatu fecuncutdCiti tetra 8t«n aetCtAmbulant aliquae ut cornices,SaiiuntaItqus ut 



o 



UBER ■ 

paUerestmcruTac.Currant ut perdices ru{Hcute.Antefe pedes iadunt:utciconiae Si grues. Expandunt 
alasTpandentefg? raro inreruallo quariunuAlia: crcbriusrfed 8C primas dutaxat pennas, Aliar & totam 
latera pandunt.Quacdam uero maiore ex parte comprelTis uoIant.Percuflbgp fcmel aliquae 6c gemino 
idlu aereferunturiuelut inclufum eum prementes.laculantur fefe in fublime;in reitumiin pronum:!'' 
pingui putes aliquas, Aut rurfus ab alto cadere has:illas faiire. Anates foljequs^ funteiufde generis in 
fbblime protinus fefe tolluntratm c ucftigio c*Ium perunt:& hoc eria ex aqua » Ira^ in foueas quibus 
faras uenamut delapfe fol^auadunr.Vultur SC ferae grauiores nifi exprocurfu aut altiore tumulo im/' 
miiTacnon euoIant.Cauda tegunf aIiar,Circijfpe(Santali3e:flcftur^coiIa.N6nulIaeuefcunf’ ea quaera/ 
puere pedibus,Stne uoce non uolant multae. Aut e cotrario femper in uolatu filent * Subreptaerpronae: 
obliquae in 1atera:in ora,Quaeda & refupinae ferunf:utfi pariter cernamuriplura genera no in eade na 
tura meare uideantur. Deapodibus, CA. XXXIX, 

Lurimu uolant qux apodes uocantunqa careantufu pedurritAb aliis cypfdli appellantur hi^ 
p rundinurpecie.Nidificant in fcopuIis.Haefuntqux toto mari cernuntur,Necunq tam logo 

naues tamm edrinuo curfu recedunt a terra:ut circuuolitet eas apodes, Caetera genera refidiic 
6i fiftut.His quies nui in nido nulla. Aut pedent aut iacent:6i ingeniafeque uariaad paftum maxime. 

Oecaprimulgis&^ateis. CA, XL« 

Aprimulgi appellantur grandiores memteafpedhi:fures noiSurniJnterdiu enim uifu carer. 
c Intrant paflo^ Ilabulaicapraru^ uberibus aduolant fudum .ppter Iadis*Qua iniuria uber 

emoritur,aprifgt carciras quas ita mulfere oboritur. Platea nominatur aduolans ad casrquas 
fe in mari mergunt:& capita illarum moifu corripies:doneccapturam extorquear,£adem cum deuo 
ratis &impleuitconchis:calore uentis codas euomitiat^ ita ex iis eTculenca legit teflas exeereans. 

De ingeniis auium. CA. XLI, 

a Illaribus gallinis dc religio ineft, Inhorrdcunt edito ouorexcutiuntgp fefe:S^ cirmadse purifi/ 

cant:autfefluca aliquafefe & oua luftranr. 

De carduele &pfytaco6iauibusqu;c loquuntur, CA» XUl, 

Inimaeauiu cardueles imperata fariunnec uoce tantum :fed pedibus ore pro manibus , Eli 
m qu* bou mugitus imitetur i arelarefi agro taurus appel lataialioquin pania, Eft quae equo^ 

S hinnitus anthus noierh^rbae pabulo aduentu eoiit pulfa imitatur ad hunc modu ulci/' 
u manas uoces reddut pfytaci:& qdem fermocinantes.India auc hac m ittiriSitacem uo>' 
catruiride toto corpore torque rantd m iniato i ceruice diftindl. Imperatores falutar:& quae accipit uer 
ba pnutiat.In uino praecipue lafciua. Capiti eius duricia eade quae roftro.Haeccum loqui difeit ferreo 
uerberaf radio.No fenot aliter idus.Cu deuolat roftro fe excipit.lili innmftleuiorc^ fe ita pedu infirc 
mirari facir.Minor nobilitasrqa non ex longinquo uenit;fed expreflior loquacitas certo generi picare. 
Adamat uerba qu:e loquunf .Nec difcuttantuifed diligunmeditatcfm intra femet curaatqp cogitatio'' 
nc intentione noocculrar.Coflat emori uidas difficultate ucrbi:ac nifi fubinde eade audiat: memoria 
falliiquaeretef^ m i^ imodum hylarari:fi iterim audierit id uerbiJ.Ncc uulgaris iis forma:quis no fpc 
dada. Satis illis decoris i fpeciefermonis humani eft.Veg; adifeere alias negat pofleiq qu$ ex genere ea/ 
rum funtiqu® glande uefcunmr,Et inter eas facilius gbus quini funr digyti in pedibus, Ac ne eas qui/ 
dem ipfas primis duobus uitaeannis,Latior iis efl: lingua omnibus in fuo cui^genereiquse fermonem 
imitanf humanuiqq id pene in oibus cotin git. Agrippina coiunx Claudii Canaris turdu habuit (quod 
nunq ante) imitante fermones hoiura cu haec jiderem .Habebat & caefares luuencs item flumu ; lufci/ 
nias graeco arcp latino fermone dociles.Praeterea meditantes in die:6C aifidue noua loquentes longiore 
etiam contextu.Docenf fecreto:& ubi nulla alia uox mifceaf laflidete qui crebro dicat earquae condita 
uelitadifcialiquobladiente, Decoruojemtelligentia, CA. XUII* 

Eddaf & coruis fua gratia indignatione quo^ populi Ro,atteft3ta:non folu confeia .Tiberio 
r principe ex foetu fupra cafte^ sdem genitus pullus in oppofita futrina deuolauit: etiam reli/ 

gione comendatus offianac domino»Ts mature fermoni afluefadus oibus matutinis euolans 
in rofIra:in foru uerfus TiberiuideindeGcrmanicum 6i Dxufum Caefares noiatimimoxiraftunte po 
pulum Ro,ra1utabar,PofIea ad taberna remeans plurium annojK aiTiduo officio meritus . Hunc fiue 
^mulatione mcitatus manceps pxime futrinaeifiue iracudia fubitaiut uoluituideri: excrementis eius 
pofita calceis macula exanimauititanta plebei cofternarioneiut primo pulfus ex ea rcgioneimox & in/ 
tercptus:fit funufqp inumeris aliri celebratu exequiis.Conftratu ledu fuper aethiopu duoru humeros 
praecedente tibicene:& coronis oiumgeneru ad rogum uf^iquicoftrudus dextra uiac appiac ad fecd 
du lapidem in capo rediculi appellato fuit J\deo fatis iufta caufa populo Roanlh cft exequiarum inge/ 
nium auis:aut fupplici de ciue pomano in ea urbe qua multoj^ ptincipiu nemo deduxerat funus , Sci/ 
pionis uero Aemi liani poft carthagine numantia^ deletas ab eo nemo uidicauerat moire,Hoc geftu,- 
M.Seruilio,GCeftio coCad,7.Kalen.apriI,Nuc quo^ erat in urbe Roma haec ^diente me equitis Ro, 
cornixe betica primum colore mira admodum nigtoideinde plura cotexta uerba exprimes:5C alia at/ 
^ alia crebro addifces,Necno & reces fama Crateri monocerotis cognomine in troezena regione afiae 
coruo^ opera uenantis:eo q> deuehebatin filuis eos cofidenres humeris.AtqcoruicuIos illi uefligabat 
agebar^ieopdudla cofiierudinerut exeunte fic comitarenf 6iferi.Tradedum putauere memoriae qui/ 
damuifumper fitum lapides congerentem in fitulamonumetuin qua pluuia aqua durabat: fedqux 



DECIMVS 

attingi non pofTet.lta dcTcendere pauentcm expreflifle tali c6ngerfe;qaae potaro fuf!i(;oret« 

Dediomedeisauibus. CA* XLIIIIt 

Ecdiomedeas prxrenbo auesduba cataradas uocat.Et eis efle dentes oculof^ igneo colore: 
n caetero cadidas tradcns.Duos femp iis duces. Alterum ducereagmetalterum cogereifcrobc» 

excauere roftro:inde crate confternere:& operire terra quxante fuerit egeffa . !n iis foetifica-' 
l^tFores binas ofum fcrobibustOriente fpeftare qbus exeant i parcuaroccafum quibus redeant . AIuu 
exoneraturas fubuolare femp;& cdtrario datu . Hx in folo loco totius orbis uifunf.In infula qua dixi^ 
mus nobile Diomedis tumulo at 9 delubro cotra apulix oram fulica|t fimiIes.Aduenas barbaros cla^* 
gore infenant.Grxgis tantu adulanfmiro dircnmine:uelur generi Diomedis hoc tribuentes. Aede^ 
eius qiioridieplenogutturemadentibus pennis perluutat^ purificant. Vnde origo &bulx,Diomedis 
Tonos in earum effigies rautaros. 

Quxanimalianihildifcant. CA.XLV. 

On omiftendu cft cu de ingeniis di (Terimusie uolucribus hirundines effe idociles & lerreftri/ 
n bus muresicum elephanti lulla faaanttL,eones iugum fubeant.In mari Qituli totqi pifeium 
genera mitefeant. 

Depomauium. CA. XLVI, 

Ibunt auesfufiucxrerxtSedcx iis quibus longa funt colla mterniirtcntes capite refupinato 
b uelu ri infu ndentes fibi.Porphy rio folus morfu bibit,Ide ex ^prio genere oem ciba aqua fub 

inde tinges.Deinde pede ad roifrura uelutt manu afferenstLaudanlllmircom^ene. Roffra 
iis flfploga crura rubent. DehematopodiSConocrotali:S£depegrinisauibus. CA. LXVI1« 
Acc quidem 6i hematopodi multo minoritgdeadc cruru altitudine. Nafcif in xgypto . Infi/ 
h flit ternis digytis.Prxcipueeipabulu m ufcx.Vita in italia paucis diebus.Grauioresoes fruge 
ucfcuntur:altiuoIx carne tantum.Inrcr aquaticas mergi foliti funt deuoi are qux cererx red/ 
dunt.OIorum fimilitudine onocrotali habentmec diftare exiftimarentur oinornifi faucibus ipfis ineP 
fet alterius uteri genus.Huc omnia inexplebile aial cogent. mira ut fircapacitas,Moxpfei^a rapina fen 
fim inde in os reddita inferam in aluu ruminaris modo defert.Galliahos feptetnonaiis ^xima occeae 
no mirtit.In hcrcinio germanix faltu lufitara genera abrum aaccpimus quarum plumx ignium mo 
do colluceant tioiff ibus.In exteris nihil prxter nobilitatem longi nquiiate fiuftam memoradu occurir* 
Demultarumauium nominibus & natura. CA, XLVIIIt 

Halcrides in feleucia panhe^ Si m afiaaquatica^i IaudattHimx,Rurrus phafianxtn colchis 
p geminas ex pluma aures fubmittunfubrigunt^.Numidicx i parte africx numidiaiomnef^ 
lam in italfa.Phoenicopetri linguam prxeipui faporis clTe Apicius docuit nepotum omnium 
aUiflimus gurges, Atagne maxime ionms celebraf ruocalis alias captus ueroobniuicfces:qu0dam cxi' 
Rimatus inter raras aucsdam & in galliahtfpaniagt capitur:&: a! pes etiam ubi & phalacrocoraces aucs 
balearium infularum pecuIiates.Sicut alpiu phyrrochoras luteo roRro niger Si prxeipuo laporeLa^ 
gopus:pedes leporino uillo ei nome hoc dedere, Cxtero candidx columbaptmagnirudine.Non extra 
terram in qua nafeituream uefcifacilciquando nec uiuamanfuefcir:& corpus ocofxRaiim marc^cir* 
Er alia noie eode a coturniabus magnitudine tan tu d ifFerens croceo rinRu cibis gratiflima . VtfaaF in 
alpibus ab fe peculiare aegypti ibin.M.Egn3tius.CaIuinusprxfeRus earum prodidit. 

De nouis auibus & fibulofis. CA» XLIX. 

Enerein italia bebriacenfibus bellis ciuilibus trafpadum externx & noux aues ira enim 
Q huc UQcantur turdoru fpecictpaulu infra colu bas m agnitudinetfaporx gratx.Baleares ifulx 

nobiliorem etia fupradit^o porphyrione mittunt. Ibi buteo accipitru generis i honore me 
fa$£ eft.lrem uipionestfic enim uocam minore gruem,Pegafos eqno capite uolucres:K griphas auritos 
aduncitate roffri fabulofos reor.lllos in fcythiaihos in xthiopia.Equ:de Sc tragopanade quam pfures 
affirmant maiore aquilaicornua in teporibus curuata habente ferruginei coloi isttantu capite phoenix 
ceo.Nec 0 renes ipetrauerint fidemdicet affirmet Dino Clitarchi celebrati aufforis pater in india effe: 
xnulceri^capicantuiquosgrauatos fom no lacerant.Qui credit iftadc Mclapodiprofedlo aures lam/ 
bendo dedi fTc intelledum auium fermonis dracones non abnuet. Vel Qux Democritus tradit nomi/ 
nando aues quapt confufo fanguineferpens gignafique quifquis ederit itelledhirus fit alitu colloquia. 
Qux 9 de una aue galerita priuatim comemoratxtiafinciis fmenfauirx ambage circa auguria. No/ 
minanf ab Homero feopes auium genus.Ne 9 haru faiyricos motus cum infident plxrif^ memora/ 
los facile coceperim mente.Nc 9 ipfx iam aues nafcunf.Quaobrem decofeflisdineruiile prxRicerit« 
Quis gallinas farcire ifliruerit:deauiariis& quis ea primus iRituerir, CA, L. 

' Allinas faginare deliaci co^ere.Vnde peflis exorta opimas aues & fuopte corpore un Aas de/ 
g uorandi.Hoc primu antiquis coenaji interdi(9is exceptu inuenio iam lege.OFanni confulis. 

xi.annis ante tertium puni cu belliiine quid uolucru jjponetefiprxter unam galUnxqux nS 
elTct aItilis.Quod deinde caput tranOaru p oes leges ambulauir.lnuentu^ diumiculu eR in fraude ea/ 
tum gallinaceos quogi pafcendi lade addito cibis.Mulro ira grariores approbanf.Foeminx quide non 
oes ad faginam cligonfinecnifi in ceruice pingui cute.PoffcacuIinaycartes ut clunes fpcftonfiut diui/ 
iinrur in tergorarut a pede uno dilatatx repofi toria occupent,Dcdcre BC parthi cocis fuos mores.Nec 
iamen in hoc mangonio quicq totum pUcetihic dune;alibi pei^oK nntum laudatis . Auiatia primus 



UBER 

Innituit fncTufis oium gcncjiauibns.M.Lahus Strabo brudufif cquenrjsordinis»Ex eo coepimus cac 
ccrcafaliacohercere quibus natura cacluaflignaucrat. De Aefopi patina, CA, LI, 

Axime tame infignis cin hac memoria Clodii Aefopi tragici hiftrionis patina fexcentis feller 
m tiis taxata in qua pofuitaucscatu aliquo authumanofcrmoneuocalcsnummisfexfingulas 

coeptas nulla alia indudlus fuauitate niii ut in iis imitationem hofs maderet:ne quaellus qde 
fuos reueritus illos opimos 8C uoce meritos:dignus prorfus filio a quo diximus deuorafas margaritas. 
Non lit tame(ut uerum fatear)facile iter duos iudicium turpitudinis:nifi quod minus ellifummas re/ 
rum naturae opes q hominum linguas coenalle. 

De generatione auiu :6C praeter aues quae quadrupedes oua pariat. CA» LII, 

Eneratio auiu (implex uidef eHeicum & ipia fua habeat miraculaiquoniam 8C quadrupedes 
g oua gignunt:chamaeIeontes:lacertae:& quae diximus inter ferpentes.Pennarorum autc infoe 

eunda funt quae aduncos habent ungues generi.Nulia ex iis fupra quaterna edit oua.Tribuic 
hoc auium generi natura:ut foecudiores eflent fugaces eaje q fortes.Plurima patiunt llrutiocameiiigal 
linxiperdicesifali.Coitus auibus duobus modis,Fcemina humi confidente ut in gallinisiaut dante uc 
in gruibus.Ouorum alia funt candida ut columbis:perdicibus.Alia pallida ut aquaticis. Alia pundlis 
didindla ut meleagridu. Alia rubri coloris ut phafianisicechridis.Inrus autem omne ouu uolucru bico 
lor. Aquaticis lutei plus q albijdqi ipfum magis liuiduid caeteris.Pifcium unus coloriin quo nil cadidi 
Auiu oua ex calore fragilia,Serpetium ex frigore lcta,Pidiu ex liquore mollia, Aquatiliu rotunda,Reli' 
qua fere fadigio cacuminata»Exeunt a rotudillima fui pte:du pariunf molli putamineifed ^tinus du 
xefceteiquibufcu^ emergunt portionibus.Qux oblonga fint oua gratioris (aporis putat Oratius Flac 
cus.Foemina edut quae rotundiora gignunf reliqua marem. Vmbilicus ouis a cacumle ined ceu gutta 
emines in putamine. De tcpoic 6i geheratioe incubatus auium 6C coitu. CA. LIII* 

Vasdam ol tempore coedt utg3llin9e:.-& pariut:pra:terq duobus menfibus hyemis brumali-' 
q bus.Ex iis iuuencac plura g ueteresifed minora. Et in eodem foetu prima & nouiflima.Ed au 

tem tanta foecunditas utaTiqu 2 b& fexagena pariant:aliquae quottidieialiquce bis die : aliquae 
in tantum ut effoetx moriantur , Hacftrianis laus maxima,Columbae decies anno pariunt:quaedam_6C 
undecies .In ajgypto etiam brumali menfe.Hirudines 8C merulx & palubi dC turtures bis anno pariut. 
Cacterx aues ferefemel,Turdi in cacuminibus arboru luto nidificantes pene cotextim in feceflu gene-' 
rant.A coitu,x.diebus oua maturefeunt in utero. Vexatae autc gallinse 8C coluba: pena euulfa aliaue fi-' 
mili iniuria diutius.Oibus ouis medio uitelli parua ined uelut fanguinea gutta quod efie cor auium 
exidimant.Primu in omni corpe id gigni opinates.ln ouo certa ed gutta ea falitipalpitatij.Ipfum ani;' 
mal ex albo liquore oui corporatur.Cibus eius in luteo ed,Omnibus intus caput maius toto corpore. 
Oculi coprefli capite maiores.Increfcente pullo candor in mediu uertitur.Luteu circufundif uicefimo 
die:fi moueatur ouu.lam uiuetis intra putame uox auditur , Ab eode tepore plumefcit ita pofitusiut ca 
put fupra dextru pede habeaudexteram uero alam fupra cadat. Vitellus paulatim deficit, Aues omnes 
impedes nafeuntur contra q reliqua aialia.Quaeda gallina: omnia gemina oua pariut:& geminos Iter*' 
du excludunut Cor.Celfusauidor ed:alte^ maiore;alioquin nepnt olno geminos exdudi,PIus uice^ 
nagna incubeda fubiici uetant,Parere a bruma incipiut.Optima fatura ante uernu a;quino(dium,Pod 
folditiu nata no implent magnitudinem iudam:ranto$ minus quanto ferius peruenere. 

De uitiisdc remediis incubantium» CA, LIIII. 

Va incubari infra.x,dtes edita utilidimu,Vetera aut recetiora infoecuda.Subiici impari nume^ 

0 ro debent.Quarto die podq coepere incubari (i cotra lume cacumine ouo^ apprehenfo una 
manu purus d^uniufmodipluceatcolor:deriliaexidimanturene:proqi eis alia fubditueda» 

Et in aqua ed experimentiiiinane fluitanlta^ fidetia hoc ed plena fubiici uolunt.Cocuti uero experi/ 
meto uetatiquonia no gignat cofufis uitalibus uenis,lncubationi daf initiu pod noua lunaiquia prius 
inchoata n5 ^ueniant.Celerius excludunf alidis diebus.ldeo aedate undeuicefimo educut fatu;hye«/ 
me uicefimoquinro,Si in cubatu tonuerit oua pereut:& accipitris audita uoce uitianf, Remediu cotra 
tonitrumiclauus ferreus fub dramine ouo^ pofirus aut terra ex aratro.Quaeda aut 8i citra Icubitum 
Iponte natura gigriitiut in segypti figmentis ed fcriptum.De quodam uinipotore reperif fyracufis ta*' 
diu potare loliiumidonec ab eo cooperta in terra foetum ederet oua,Quin dC ab homine perficiuntur. 
De auguriis ouorum, CA. LV, 

luia Auguda prima fua iuueta Tiberio Caefare ex Neroe grauida cu parere uirile fexti admo/ 

1 du cuperetihoc ufa ed puellari augurio.Ouu I finu fouedii at^ cu deponedil haberet nutrici p 
finu tradedo ne Iterimeref tepor.Nec falfo Auguda augurata ^dif iperatoris Ide foeta.Sed in 

uetu ut oua i calido loco Ipofita paleis igne modico fouerenf :hoIe uerfante pariter nodle ac die:& datu 
to die illic erupere fatus.Tradic ^a ars gallinarii cuiufda dicetis qd ex quo^ eet, Narranf 6C mortua 
gallina mariti ea^ uifi fuccedetes iuice:& reliq fatae morefacietes:abdinetef$ fea catu.Sup oia edana 
tu ouis fubditis atm exclufis admiratio prima no piane agnofcctis fatu.Mox icertos edeubitus follici/ 
tae cduocatiois,Po(tremo lameta circa pifeinae dagna mergetibus fepullis natura duce. 

Quae gallinae optimae, CA, LVI. 

Allina^ gcnerofitas fpeidatur circa eredlaiinterdii 8C geminaipenis nigrisiore rubicundo:dy' 
gitisimpaubusialiquandodCfupecquactuordygitos trafueeib uno«Adiem diuinam luteo 



S 



DECIMVS 

fottro ppdiBtis pur* tton uidentuhAd openanea facra nigrar.Efl 8f pilftniionum genas non Renleiila 
iis;quod non in alio genere alitum :fed quibus certa foecuditas laia 8£ incubatio ouis noxia. 

De morbis ea^d 6£ remediis» CA. LVIT» 

Nimicifiima aute omm generi |pituira:maxime^ inter meflis & uindemix tcmpus.Medici' 
i ua in famc:6i cubatus m Fu m o:ii uti« ex lau ro aut haerba Fauina fiattpcna per tianfuerfas in 

ferra nares:&: per omnes dies mota. Cibus altum cum farteaut aqua perfufus in qua lauerit 
noflua auis cum femine uiris aibscoftus & quaedam alia. 

De conceptu fiC numero foetus auium, CA» LVlIF» 

Olumbae proprio ritu ofculanturante coitum. Pariuntfere bina oua:ita natura moderare uc 
C aliis crebrior Iit fcetus aliis numerofior, Paliibes d£ turtures plurimu rcrnatnecpluf^ bis fere 

patiunt at^ ira fi prior foetus corruptus efi.Et quis tria pepercrumunq plus duobus educar* 
Tertiam quod irritum eft urinum uocanr,PaIubes incubat foemina poft meridiana in matutinum :cae 
fero mas.Colubae marem fem per 5;foeminam pariuntpriorem raarem:ponridiefoemin3*Incubanc 
in eo genere am bonnterdiu mastnoftu foem ina.Excludunt uicefimo die»Pariunt a coitu*v.Aeftate ^ 
dem interdum binis mefibns terna edunt paria.Naqt oiSauo decimo die cxcludumtftatim^ cocipiur. 
Quare inter pullos fej«ouainuenmntur:KaIii prouoIanr;aliiefupur»Ipfidemdepulli qnquemcftrcs 
fcEtificant. Et ipfe aut inter fe({i mas non fit) foem ime aeque faliunttpanut^ oua itritatex quibus nthd 
gigaiturquaehypenemiagrsciuocar. Depauone&anferibus, CA» UX» 

Auo a trimatu parir,Primo anno unii aut alterum ouumifequeti quaterna qumaue: caeceris 
p duodena nonam piius intermittes binos dies ternofue parit & ter anno fi gallinis fubiicianf 

incubanda. Mares ea frangunt defiderio incubanmi .Quapropter noAu 8c in latebris pariur* 
aut in excclfo cubantes & nifi molli ftrato excepta rranguntur.Mares finguliqnis lufficiOt cdiugibas* 
Gi fingui* aut bina: ruerexorrupitur falacitatefoecunditas.Partus excluditur diebus terno uents :aut 
' tardius tricefimo. Anferes inaquacoeutipariut uetetauefi bruma coiuerepoftlblfiitiumtquadraginra 
prope.Bis anno fi priore foetumgallina: excludannalias plurima oua»xvupauctfiima (epte»Siquis furri 
piat pariunt:donec rumpantur,Altena non excluduntjncubada fubiici unliflimum nooem aut und^ 
cim.incubat foeminactatu tnc«iis diebus.Si uero tepidiores finttmcefimoquinto.PuIIiscopt urcicaco 
radlu m ortifera.Nec m inus auidirasinuc facictate nim iamuc fuam etun quando apprehefa radice mor/ 
futfepe conates auelJete ante colla fua abruput.Corra u rtica tem ediu (frameto ab incubatu fubdita ra/ 
dix earum. De ardeolistdi quo feruentur optime oua» CA. LX. 

Rdeolajji tria geoera;leucon;afieriastpellos,Hi in coitu anguntur.Mares qdc cum uociferam 
a fanguineeriaexoculispfundunt.Necminussegrepariuntgrauidae.Aquila tricenis diebus 
incubat‘.6C fere maiores aIites«Minores uicenisiuc m iluus dC accipicer.Singulos uere parittnu/ 
q plus ternostiis qui egolios uocatur quaternos»Cotuus aliquando SC quinos lincubat totidem diebus; 
Corniefe incubante mas pafctt,Pica nouenos.Melaconphus fupra uiginri parit femper numero impari 
ina;quaIia,Nec alias in pluribus tanta foecundiras:maior tame paruis.Hirundini caeci primo puHi : 8C 
fere ofbus quibus numerofior partusiirrita oua qui hypenemia diximus:quim aut mutua foeminx 
inter fe libidinis imaginanonccocipiunnaut puIuere.Nec coIubaetatu:feddf gallinaetperdicesipauones 
anferes;chenalopcces%Sunt aure fterilia 6C minora ac minus iucundi fapocis;& magis humida «Quida 
fiC ucnro putam ea gencrari.Qua de caufa etia z^hy ria appellamur.Haec aut uere tantum.Vrina fiunt 
incubatione dereli£la;quac alii cynofura dixere.Oua aceto macerata in tatum emolliunf ut p annulos 
triteat»Seruari ea i lomctoiaut hyeme ^3lcis:ifl:ate i' furfuribus utiIiirimum»SaIeexinaniri creduntur 
Quae uolucrumfola animal pariaridiladle nutriat, CA. LXI* 

OTucrum animal parit uefpertilio tantumxui membranacea pen 3 e*Eadem fola uolucrum 
O bde nutrit ubera admouensigeminos uolitar amplexa infantesifccu^ deportat . Eidem co'' 

xendix una traditunfiC in cibatu culices gratifiimi. 

De c6ceptauiperae& partura: quae terreftrium oua patiar. ^ CA» LXII. 

Vrfus in terrefiribus oua patiunt ferpentesrde ^ibus nondum diiSu fir.Coeut coplexu adeo 
f circumuoluti fibirut una exifti mari biceps poffitiVipere mas caput inferit in osrquod illa ab 

rodit uoluptatis dulcedine»Terrefirium eadem fola intra fe parit oua unius coloris 8C mollia 
ut piTces.Terria die intra uterum catulos excluditrdeinde fiugulos diebus fingulis parit uiginti ferenu/ 
mero.lram raeteri tarditatis impatientes praerum punt latera ocdfa pareDte.Cacten ferpentes contedta 
oua in terra rncubantrfii foetu m fcquente excludunt anno.Crocodili uiabus incubant mas Si foemina. 
Sed reliquorum quom terreftrium reddetur generatio. 

De generatione terreflrium» CA. LXIIL 

Ipedii folus homo animal gignit.Homini tatu primi coitus poenitentia augunu fcilicet uiti. 



oibus horis dieru noaiu 9 .Caeteris fatietas i' coitu, Homini jppe nuna»MelTalina Claudii Cac 
faris coiux hac regale exitlim as palma elegit i id cerrame nobilillimae ^ftitutis analia mcrcenanac fti> 
pis:ea <5 die ac nodle fupauit qnto ac uicefimo cocubitu.In hoium genere maribus diuctticula Veneris 
excogitara oia fcelere naturaerfoeminis uero abortus,Quantu i hac pte mulco nocctiorcs qfciac fumus 
Viros auidiores uenecis hyeme;fciemina$ xfUte Hefiodus ^didtt.Co>tus aucrfos elephantis ; camelis 



UBER ' 

tfgribus:TvTicfbus:rhfno«r6tf:Ieon1:dafipodi;cunjcuIis : quibus aucrfa genitalia. Cameli etiam folini/ 
diUcs aur recreta certa pcnmctne^ interuenire datur fine pernicie.Coirus tota die eft tantum iis cx om»' 
riibus:qujbns fo!idaunguIa,In quadrupedum genere mares olfatus antecedit «Auertuntur 8C canes: 
phoc;:e:Iupi:in mcdioqp coituunuitig? etiam coh^renc.Supradit^ogipIcrura foeminae priores fupcruc 
ninntrreiiquis mares.Vrfi autem urdiitum eft humanitus ftrati.Herinaci ftantesambo inter fe come 
plejd.Felcs m.are ftanre foemina fubiacenteiVuIpes in latere proiedac:mareg} foemina ampIexa.Tauro^ 
rum cemorumgi foemina uim non tolerantiea decaufa ingrediuntur inconceptu.Cerui uiaffim ad 
alias tranfcunt:& ad priores redeunt.Lacerta: utea qua: fine pedibus funtcircuplexu uenerem nouere. 
Omnia animalia quo maiore corporeieo minus fcecunda funt,Singulos gignunteleph3nti;Gameli:eq, 
Achantis duodenos auis minima.OciiTime pariant quae plurimos gignut . Quo maius efi animalua^ 
io diutius formatur in utero.Diutius gefiantur quibus longiora funt uirac fpatia.Ne^ crefcenriii tcpc 
ftiua ad generanda aetas.Quae folidas nabent ungulas finguIos:quae bifulcas & geminos pariunt.Quo 
rum in dygiros pedum Fimira diuifa eft;co numerofiora in foetu.Sed Puperiora omnia perfedos edut 
partus; haec inchoatosjn quo funtgcnereleacn^:urfe:5f uulpesjnformiaetia magis q fupradida ut/ 
fae pariurirarugi eft uidere parientes.Poflea lambcdo calefaciunt foetus oia ea:6i figuranpariunt pluri-' 
mum quaternos.Csecosaut gignuntcanes:lupi:panthere;thoes,Canum plura funi genera. Laconicae 
odauo mcnfe utnnqt generant. Ferur,!xx,diebus;Si plurimum tribus mefibus.Gsetcr^ canes 6i feme 
ftres coitu patiunf.lmplenf oes uno coitu.Qu^anteiftum tepuscocepererdiutius caecos habent catu 
Josrnecomnes totided/ebus.Exifhmaf’ in urina attollere crus ferefcmeftresridefl fignura cofumatiui 
riam roborisrfoemin^ hoc idefidcntes.Partus duodeni qbus numerofiffimncartero qni:feni aliquan^ 
do finguIi:quod prodigiofum putant.Sicut oes marcs;aut oes foeminas gigni.Primos quog? mares pa 
riunttin cartcris al ternanrifi ineant opportuno 8C redo mefe.Ineunf a partu fexto menfe.Odonos laco 
nicac pariunr.Propria in eo genere maribus laboris alacriras.Viuunt laconici annis denis;foemina duo/ 
denis,Caetera genera qndeara annosialiquando uiginti.Mcc rora fua tetare gencrantrferc a duodecimo 
definentes.FeIiu & ichneumonu reliqua ut canum^Viuut annis fcnis,Dafipodes oi mcfe pariut : & fu/ 
perfoetant ficut lepores. A partu ftatim ipIent.Cocipiunt quis ubera ficcante foetu:pariunt non caecos* 
Elephanti ur diximus patiunt fingulos magnitudine uftult rrimeftris.Camcli duodecim menfibus fe/ 
runta frimaru:p3riuntuere;itcrucp pofiannum implenfapartu.Equas autc poft tertium dicautpcft 
Unum ab enixu utiliter admitti puranncogunr^ inuiras.Mu!ier feptima dieconopere &cillime credif* 
Equap: iubas tonderi praec/piunnut afino^ in coitu patiantur humilitareicomantes enim gloria fup/ 
fci re.AcoitufoIaeafalium currunt: ex adueifoaqmlonuauftroruue^ut mare aur foemina concepere. 
Colore ilico murant rubriore pilomel quicun^ fitpleniorc.Hocargumentodefinut admittere etiauo 
lentcs.Necipedit parms quafda ab opere.Falluntgi gtauidae.ViciHe olympia praegnanre equam Hecra 
tidis thelTali inuenimus. Equos 6i canes & fues initium matutinum appereteifoeminas aute poft mera 
diem blandiri diligenriores tradunr.Equas domitas.Ix.diebus cquireiantcq gregaIes,Sues tantum coi 
tu fpuma orcfundere.Verre fubantis audita uoce nifi admittaf cibum non cape uf$ in macie. Foerni/ 
ms tanta efFcrariiut hoiem lacerenricandida maxime uefte idutum.Rabies ea aceto mingatur naturae 
afperfo.Auiditas coitus putaf ex cibis fieri,Sicur uiroeruca:pecori cepa.Qua: ex feris mitigentur non 
cocipereiut anferesrapros uero tardeifi: ceruosmecnifi ab infantia educatos.Mirum cft quadrupedum 
pr*gnantes uenerem arcent:praeter equam & fuem.Scdfiiperfo:t3nf,&: dafipus 8C lepus tantum. 

De uaria generatione auium, CA. LXIin. 

Vaccu^ animal pariut in capite gignunt circumaflo foetu fub enixumialia in utero porredta* 
q Quadrupedes geftanf extenfis ad longitudinem cruribus:& ad aluum fuam applicatis*. Ho/ 

mo in femet conglobatus inter duo genua naribus fitiStMolas de quibus ante diximus gigni 
putantrubi mulier non ex marciueg: ex fcmctipfa tantu cocepic.Ideo nec aiari:qa non fit ex duobus, AI 
tricegi habere p fe uitam illaiquac fatis arboribuf^ conngat ex oibus quae perfefto.Foetus uel tantos 8C 
iriniimerofos edunnlrem plures contra naturam folibipedum aut bilblco^. 

De murium foem. CA, LXV* 

Vpra cunfta eff muriu foetus haud fine cotatione dicendus.qq audtore Arifiotele 6i Alcxan/ 
f dri magni militibus generatio eogi lambendo conftare no coitu dicatur. Ex una genitos,cxx. 

tradiderunt. Apud perfas uero praegnantes in utero parentis repertas,Et falis guftatu fieri p/ 
gnantes opinantur.Ira definit mi^ efieiunde uis tanta mefles populetur muriu agreflium , In quibus 
illud quo^ adhuc latet quo nam modo illa multitudo repente occidauNam nec exanimes reperiunf: 
ne^ extat qui murem hyeme in agro efFoderit,Piurimi ita^ ad troadem perueniunt.Et iam inde fu/ 
gauerunt accoIas.Prouentus eorum ficciratibus tradunt.Et iam obituris uermiculum in capite gigni, 
Aegyptiis muribus durus ptiusificut herinaceis,ldem bipedes ambulant;ceuaIpini.Cu diuerfi quoqi 
generis coite animaliaiita demu generantifi tenmus nafcendi par habcnr.Quadrupedum oua gignen/ 
tium lacertam ore parere ut creditur uulgo Ariuoteles negat.Ne^ incumbant caede oblita: quo fim in 
loco enixae:quoniam h uic animali nulla memoriaiita^ catuli per fe erupunr. ' ' 

De fpina hominis anguem nafei. CA, LXVL 

Nguem ex medulla hominis fpina: gigni accepimus a muItistPIxra$ enim otcultaSf caeca 

origineproueniuatieiuminquadrupedumgeneie^ y 



a 



DECIMVS ' 



Dcfalamattdra. CA« LXVn» 

Icut Tatamandra animal lacerti figura bellatum nuquam nifi magnis hymbrtbus prouen ies; 
t dC ferenitate deficienstHuic tantus rigoriut ignem taflum extinguat non alio modo g glaci/ 

estEiufdem fanie quae lai^ea ore uomituriquacun^ partecorpocis humani contaAa toti de/ 
fluunt pili Jdij quod contaflum eft colorem in uitiliginem murati 

De iis quae nafcuntur ex non genitis:& quse nata nibil gignanr* CA. LXVIII. 

. Vardamuero gignuntur ex non genitisi^fineuHafimiliorigme ucfupradiif^ai&quaecuque 
q aeflas aut uer ftatugj tepus anni genetanr*Ex iis quseda nihil gignunt ut falamadr* * Ne$ efl: 

in iis genus mafculmura focraineuueificut ne® i anguillisioibufgi quae nec afal nec ouum ex 
fefe generant.Neutrum eft Si oftreis genus :6i caeteris adherentibus uado uel faxo*Quac autem p fe gc' 
neranru r flcuti infra mares ac foeminas defcripra funtiira generant quide ea aligd coituifed imperfeAu 
& diffimileiSi ex quo nihil am piius gignatunutuermiculos mufca\Id magis declarat naturae eorum 
qua: infedladicunf.Ardu® explanationi oiaiSipriuatim dicato opere narrada..Quapp ut igeniu pdi/ 
itoji ira 6; reliqua fubtexeldcfertatio. Defenfibusaialium, CA. LXIX. 

X fenfibus ante caetcra homini tailusideide gunus.Religsfuperarura rouItis,AquiIae darius 
C cernunr.Vulturesfagaciasodorantur,UquicliusaudiunrraIpaeobrur3crerra;tamdenfoargj 
furdo naturae elemero.Praererea uoce omm in fubiime tedcte fernione exaudiuntiSi fi de iis 
quare intelligereetiam dicutunSi profugere. Auditus ciii hominum primo negarus eft huic Si Icrmo/ 
nis ufus ablatus.Nec funt naturaliter furdnut no idem fint Si mun.In marinis oftreis auditum clle no 
eft uerifitnileifed ad fonum mergere fe folent.ldeo & filentiu in ni ari pifcanribus. ' 

Auditum ^olphatumeflepifcibus. . CA. LXX. 

Ifces quidem auditus nec mebra habetncc foraminaiaudire tamen eos pala cftiur paret cum 
p plaufu cogregari feros ad cibum cofuetudine in quibufda uiuariis fpeflcrur.Et t pifeinis Oefa 

ris genere pifciu ad nome uenireiquolda fingulos. Ira^,pduntur etiam danllime audire mu' 
giI:lupus;faIpa:chromis:6i ideo in uado niueceiOIfaru iis efle manifeftiipatetiQujppenon oes eadem 
eica:capiuntur:6i priufg appetant odoranrur.Quofda Si fpelucis latctcs falfamcto illitis faucibus feopu 
Ii pifcator expel liciuelut fui cadaueris agnitione fugietes.Conueniut^ ex alto etia ad quofda odores: ut 
fepiam uftam :8i polypuiquse ob id cogunf iu nauasiSentina: qdem nauiu odore fugiunt procul: ma/ 
xime ramen pifcium fanguinc.Non poteft petris auelli polypus, Idem cunicula admota ab odore proti 
nus refilitiPurpur^ quo^ foetidis capiunf.Nam de reliquo animalium genere quis dubitet i Cornus 
RUS cerutni odore ferpentesfugantunfcd maxime ftyracis:origani;aut chalcisaut fulphuris formicat 
necantur .Culices acida petunt:ad duida non aduolant. 

Taflum communem efle omnibus, 

Atftusfenfus omnibus eft:etia quibus nullus alius. Nam Si oftreis Si tcrreftribus uermibus* 
K Quo exiftimauerim oibus fenfum gu ftus eftc.Cur enim alios alia fapores appetuntfln quo 

uel praecipua natur® architciftigp uis»AIia dentibus prsedautunalia unguibusialia roftri aduci 
cate capiunt, Alia latitudine ruunt. Aha cacumine excauant. Alia fugunr, Alia lambuntiforbctimadut: 
uoranuNec minor uarietas in pedum minifterioiur rapiar:diftrahat:teneat:prematpendear: tellurem 
fcabere non ceiTent. QuseuenenisuiuatSiquaeterra, CA, LXXII* 

Enenis capte® Si conturnices(ut diximus)pinguefcunt placidiflima aialia tat ferpentes ouis* 
u Speftanda quidem draconum arte, Aut enim (olida haununttfiiam fauces capiunt:qu® dein 

de in femet conuoluti fcangu nt intus:at^ ita putamina excutiunt : aut fi tenerior eft Si catuli 
adhuc ®tas orbe apprehenfa fpiraiiia fenfim uehemeter^ pr®ftnngut:ut amputata parte ceu ferrotre/ 
liquam qu® a mplexu tenetur fo rbeant,Simili mo auibus deuoratis folidis conretione plurima 6i c®te 
ra oiTa reuomunt.Scorpiones terra uiuunt.Serpentes cum occafio eft uinu pr®cipueappetunt:cu alio/ 
quin exiguo indigear potu,E®de minimo Si pene nullo cibo cu adferuatur indufe:(icuti aranei quo$ 
alioquin fuftu uiuctes,Ideo nullu interit fame aut fiti uenenatu,Nam nc^ caloris uim haben t:ne^ fan 
fanguinisine^ fudotisiqu® auiditate naturale fale augent,Inquo genere omnia magis exitalia:!! fuum 
genus edere antegnoceanriCondit in thefauros maxillagi cibu ff^gionuSifatyro^genus.Mox inde 
fenfim ad madendu manibus exprimit, Et quod formicis in annu folene eft his in dies uel horas» 

De cibo Si potu quorudam. CA. LXXIII* 

Nu m animal digy tos nabemiu herba alimr lepusifed Si fruge«SoIibipedes Si bifuld fues om 
u ni cibatu Si radicibus, Solidipedu uolutatio propiia,Serrato^ dentiu corniuora funt ofa,Vrli 

Si fruge fronde uindemia pomis uiuut Si apibus cancris etia Si formicis. Lupi ut diximus Si 
terra in famc»Pecus portu pinguefcitiideo fal illis aptiflimusiite ueterina:qq Si fruge & herba fed ut hU 
bcreifecedu nr,R.umtnant pr® ter ia dida filueitriu ccrui cu a nobis alumur.Ofa aut iaectiapotius q fla/ 
tiaiSi hyeme magis q ® ftate feptenis fere mcfibus, Potiri quoqp m ures (imili mo remandunt.In pota/ 
quibus ferrati demes :!ambut,Et mures hi uulgaresiquis ex alio generefiDC. Quibus continui dentes 
forbetrut equiiboues.Neutru urfnfed aqua quo^ morfu uoranr.ln africa maior pars ftraru ® ftate non 
bibunt inopia hy mbriu .Q ua ob caufam capri mures libyei fi biberint moriunf . Oryge ppetuo fiticn/ 
le africa generat ex naturaloci potu carente cumirabilimoad remedia fitienriu.Naqi gctuli latrones 
«0 duram auxilio repertis in corpore eo^ (aluberrimi liquoris hauftu ueTias^ InGldunt m eadem afirica 



LIBER ^ 

psrdi cSdcnfa arbpreiocciiltatf^ eftis ramis in prstrcreutia defiliuKat^enoTucru c^de crananf.Feles g 
dem quo fiicntio q lenibus ueftigiis obrepunrauibus^qocculro fpecularu in mufculos exiliiint ^’Ex^ 
cremeta fua tffbfTa obruunt rerra.intelligcntes odorem illum indicem fuiefle. i 

Qu^inrcrfediindcannKquaeintArleconucnianr. CA. LXXIIIJ. 

Rgo & alios renrus quofdam efleq fupradidlos haud difficulter apparet.Sunt enim qucrdaniL 
e his bella amiciriarg?.Vndc 8C a0tx3us praeter illa quardcgbufcp co^fuis diximus locis, Difli> 

dent olores & aquilEc.Coruus & doreus noclu muiceouaexqrcnrcs,SimiIi modo coruus 6C 
miluus illo pratapiete huic cibos.Cornices&noftua. Aquilae &: trochilus (fi credimus) quonia rexapo 
pellatur auiu.Noflux & caererae minores aucs.Rurfus cu terrcftribus muflella 6C cornix.Turtur & py 
ralisJchneu mones ucrp^,S; Phalagcs aranei. Aqricaeanates &gaaiac.Harpa’ & rriorchesaccipiter.Soi^r 
rices 6C ardeolae inuice fer nbus infidiates.Egirhus auis minima cu afino.Spinetis enim fc fcabendi cau 
fa attereres nidos eius diffipanquod illa adeo paucttut uoceoino rudetis audita oua eiicianpulli ipfi me, 
tu cadant, Igif aduolaiis ulcera eius roftrocxcauat. Vulpes & miIui,Angucs & muftdiaeiS; fues.Efalon 
uocat parua auis oua corui fragesicuius pulli infcftanf a uulpibus.lnuicc ha:c catulos eius ipfam^ uch 
lir.Quod ubi uiderint corui contra auxilianfiuelutadueifus coem hoftcm.Et anchatis in fpinis uiuir: 
Idcirco afinos S; ipfa odit flores rpinar deuoraces.Egirhu uero in rantuiur languinc eoru credant no coi' 
rcimultifgi ob id ueneficiis infamet.Diflidcm thoes Si leonesiSi minima teque ac maxima , Formico/ 
fam arbore forices cauent.Librat araneus fe filio in capurferpetis porred^ae i iib umbra arboris fuceitan/ 
ragi uf morfu cerebru appreheditiut fltidcs fubindeac ucrrigre rotata ne filiu gdem defup pedentis ni 
pere adeo no fugere qu catjnec finis ante morte eft.Rurfus amici pauones Si colu bar.T u i tu res 6i pfita, 
Merufe Si turdi.CoTnfx Si ardeoIae.Corra uulpiu genus coibus inimiciciis.Harpa! Si miluus & cotra 
triorchin. Quin Si afifedfus indicia funt cria in fcrpetibus imitiffimo aialm genere.Dida funr qu^ arca 
dia uatratde domino a dracone feruato, Si agnito noce hoisJDeafpidemiracuIu a Philarchotradif. Is 
n . audior efl.Cu ad iti efam cuiufda uenies i tegypto alcref afliduc enixa catulos : quj^ ab uno filiii hoi 
fpitis intereptu Jllam rcuerfam ad cofuctudine cibi intellcxifieculpaiSi nccc intuiifie catuloinec poflea 
intcdlumidreueifam. Defomnoaialium. CA. LXXV. 

Omni qurflio no obfcuram coniedlarionem habet.In terrcftribus omnia qux cor habet dor 
f mire roamfdlu cft. Aquatiliu quo^ exiguu gdara etia qui deCEEteris dubitatidermire tamen 

exiftimantino oculoga argumetorquia no habet genasiuemm ipfa gete cernuntur placida cen 
foporataineqr alia g caudis moueriaiSiad rumuIualiquecxpauentia.De thynnis confidentius affirma/ 
turduxta ripas enim aut petras dormiunt.Planiautpifcium inuadoiutmanu fspe tollantur . Nam Si 
delphini balenregi ftertenresViamaudiutur.Infcdlaquo^dormirefilentioapparetiquia nec luminri: 
bus quidem admotis excitetur.Homo genitus premiturlomno per aliquot mefes,DeindeIongiorin/ 
dies uigilia.Soninfatftarim infans.NlamSipauoreexpcrgifcitunSifudluimicaf.Quidam uero nung 
quibus moitiferu fuiffefignu contra cofuciudincfomniopiinuenimus exempla, Magnus hicinuitat 
locusiS; dmerfis rcfci tus documentisiutru ne fmtaliquapr^fclta animi quiefLcntis.Qua fiant ratione 
an fortuita res fit u^plTrag^ f Etficxemplisagaturprofcclopariafianr. AuinoSiacibisproxima ar^ 
in redormitione uana efle uifa prope conuenir.Eft aure femnus nihil aliud g animi in medium fefe re 
ccfTus.Prreter hominem fomni3recquos:cancs:boucs:pccora:capras:paIaracft,Ob hoc creditur Si ira 
omnibusquaeanimalpariunr.Deiisqu^eouagfgnuntinccrtumcft.Scddormirecacertu.Verum S£ 
ad infecfta tranfcamus.H^c na^ reflant immenrac fubtilitaris animalia. ' r., 

CAII PLINII 5ECVNDI NATVR ALIS HXSTORIAEUBER.XI. PROHEMJVM, 

De infeiftis animalibus:ut IunWpes:formicx:Si huiurmodi. 



ESTANT IMMENSAE 5VBTILITATIS ANIMALI A.QVOMO 
do aliqui ea ne^ afpirare Si finefanguine efle etiam prodiderunt. 

De infedlorum genere. CA. J, 

Vira haec Si multigena terreftriu uoIuciu$ uita.AIia penata ut 
m apes.AIiaurro^modoutfotmic^.A!iqua6ipenisSi pedibus 
carentia.Ec iure omnia infcdla appellata ab incifurisiquae nunc 
ceruicu loco:nuncpe«ftorum atg? alui praecindla feparant membra tenui 
modo fiftula cohazrentia. Aliquibus uero no tota indfuta eas ambiente 
rugas :fed in alno aut fuperne tatum imbricatis flealiura uertebris nup 
quam alii fpetftatiore naturse rerum artificio. 

De fubiilitare naturae. CA. If. 

Nm.agnisfiquidecorporibasautcertcraaioribusfacilisofTidnarequaci materiafuit.ln his 
i uero tam paruis at <5 ram nullis qux ratio «auis tam icxtricabilis pfcdio.Vbi tot fenfus coi/ 

Ioc 3 Ultinc^!ice^’ErfuntaIiad^^iuminora.Sedubiu^fummcapretenditfVbi guftatum ap/ 
plicauitf ubi odoratu in (eruit f ubi uero truculenta illa Si portione maxima uoce igcnerauitf Qua fub/ 
tilitate pennas adnexuitfPraelogauit peduciurai'Difporuit ieiuna caueain uti aluu f Aufdam languinis 




VNDECIMVS 

6i potilTimu humani ntfra 3ccedit{’Tadij uero pfodiedo tergori quo fpiculauitingcnioMtq! or in rapa 
ci cu cerni nopoflltexilfrasnra reciproca generauir artetur fodiedo acuminatu parirerforhedogj finulo 
fum eHet.Quosrerendiniadpforanda robora cu fonorefle dentes affixitt'ponflimugieligno cibatu fe 
citt'Sed turrigeros elephanto^*: miramur humerostraurorug! colIa;& truces i fublime iadlus : «griu & 
apinas tleonu iubastcu rejtj natura nufq magis q in minimis totarinr.Quappquaefonenonra legentes 
(quonia ex iis fpernunf multa)etia relata faftidio dara nenttcu in templatioe naturae nihil pofllr uideri 
fupeauacuum. Vtrufpirenttanhabcatfanguine* CA* III* 

Nfecla multi negarut fpirarc id ratioe perfuadetestquoma uifccri interiori nexus fpirabilis no 
j inelTer.Ira^ uiuere ut fnigestaatoref^.Sed plurimu intcrellcfpiretaliqoan uiuat. Eadem de 
caufa necfanguine iiseiTetqfit nulliuscarenribuscorde auciecore*Sicnecrpirareea gbuspul'^ 
mo defittVnde numerofa quaftionu feries exorif ,Ide,n uoce efle iis negat in raro murmure aputci/ 
cadapj fono 8C aliis quae fuis xQtmabunf locis.Na mihi comenti femp ruafit reu natura nihil icredibile 
exiilirnare cj^ea.Nec uideo cur magis non poHint trahereaiam talia df uiuere tqrpirarenncuifceribus* 
Quod etia in marinis docuimustguis arcente fpiritu denrirate&altitudinehumoris.VoIarcquideali/ 
qua&aiatu carere in ipfo fpiritu uiuentia.Haberefenfuni uicftus generationis at^ operis & de futuro 
etia curam .Et quis no fmt raebratqu;^ uelur carinas fenfus inuehantrdTe tamen iis audirutolfarutgulla 
tum teximia pr^terea naturae dona:foIertia:aium:arre:quis facile credidcritfSanguine n6 cflciis fateor: 
ficut ne rerrdlribus qdem cuniftis inter fe fimile quide;ut fepiae in mari fanguinis uires atramcnru op 
tineat: purpurari generi infeflor ille fuccus.fic infetflis qfquis etl uitalis humor hic erit fanguinis loco. 
Sed exiftimario fua cui^ fit.Nobis propofirum eft naturas rerum manifeftas indicare:non caufas iudi/ 
care dubias. Decorporecorum. CA. IlII. 

Nfedia ut inrelligi pofllt no uidetur ncruos habere:nccofla;necfpinas ; nec carthilagincm nec 
i pinguia;ncccarncs:neccruftam quidem fr3gilem:ut quaeda marinaineciure dicetur curfsifetl 

med iae cuiufdam inter oia haec iiaturae corpus areri fimile neruo mo!lius:in reliquis parribus 
ftecius uerius q durius.Et hoc folu iis e(I:nec praeterea aliud. Nihil intus nifi admodum paucis intclliv 
nam im plicatum. Iragi diuulfis pr^cipue uicacitas:&; partium finguIa^palpiratio.Quia quaecun®eft 
ratio ujtaltsiilla no cerris ineft mem bris:fed toto in corporerm inime tamecapite,Solu^ no moucf nifi 
cum petflore auulfumdn nullo genere plurcs funt pedes.Er quibus ex iis pluriraiidiutius uiuunt diuui 
fa:ut in fcolopendris uidemus.Habet autem ocu!os:pr^ter^ fenfus tadium &gufiatu:aliqua 8C odora 
tumrpaucadCaudirum* Dc apibus. CAi V* 

£d inter oia principatus apibus fii fure praecipua admiratio.SoIis exeo genere holum cageni/ 
f tis,MeIla cotrahuntfuccuqi dulciffimu atq^ fubtilifllmuacfaluberrimu.Fauos confingunt 8£ 

C3eras.Illae ad-ufusuicae laborem tolerar.Operacoficiunr.Renipublicahafceticofilia ptiuatim 
ac duces gregarim :S£ quod maxime mi^ fit mores habct.Prseterea cu finr nc^ mafucri generis ne^ fe 
riitame ranta eO: natura rerutn ;ut prope ex umbra minimi animalis incomparabile dfecer it quiddam. 
Quos efficaciat induftriae^ rarae compemus nenios^quos tone mediuffidius ufrosfHoc certe praefla/ 
tioribus quo nihil nouere nifi romune.No fir de anima quaEftiotCoftetSide fanguine: quantulum W 
men efle in tantulis potefltAeflimemus poflea ingenium. 

Qui ordo natura in eis CA. VI. 

Yeme coduntur.Vnde enim ad pruinas niue% 6i aquilonu flatus perferedos uiresf Sane & in 
h fetflaoiarfed niinus diu qua parietibus noftris occultata natura tepefiunt.Circa apes afltteta 

potum locoruue ratio mutata efttaut errauerut priores. Coduniur a ucrgiliaje occaib : fed la^ 
tentuItraexortum.Adeonoaduerisiniriu ucdixeremecutquifqtinitaliadealueisexiflimat.Antefa/ 
bas florentes no exeunt ad opera & laboresinullui^fcil per calum licuit)ocioperit dies*Primu irara 
uos coflruunticaram finguntihoc eft domos cellaf^ faciunr.Deindefobolcipofiea mellatcara ex flori 
bus.Melliginc a lachrymis arbo|i£ qua glutinum partuntlahas:ulmi:arudinisfucco:guramirefina.lis 
primu alueum ipfum intus torum ut quodam tcdorioininunt:&a!iisamarfonbusfuctis contra aliV 
zu m befliola^ auiditates. Id fe fadiuras confcia quod cocupifei poiru«lis deinde foies quo^ latiores cir 
cunflruunr. De uocabulis operis. CA* VII. 

Rima fundameta operis meiyn uocat peritiifecuda piflbcaronitertfa propolin.lnrcr coria ca 
p raf^ magni ad medicamina ufus.Metyscrufta eftprimafaporisamari.Piflbcaros fupeream 
uenitpicantiu modo ceu dilutior cara initiu populorum^ mirioregummi.Propoliscrafno 
ris iam mareria additis floribus nutidii rame caraded fauoru flabilimentum qua ces frigoris aut infia 
ria aditus obftruunfiodore etia nunc grauiiut qua plerigt^ galbano utanf.Prarer hac conuehef rhi> 
«haceiquaalii fandaracam:aliicarinthu uocanr.Hicerirapudum opcraturcibus:q(apeinucni£in&' 
uorum inanitatibus fepofitus:6C ipfe amari fapons;fed plenus humoris cibus*Gigni£ aute rore uerno: 
& arborum fucco gum mi modoiafrici minoriauflri flatu nigrionaquilonibus melior:6C rubens. PIu' 
rimum in gracis nucibus Menecrates flore ait efle futura meffis indiciumifed nemo prater eum* 

Ex quibus floribus opera fianr, ‘ CA. VIII* 

Aeras ex olum arbo^ fatoru$ floribus cofingunraxcepta rumice & chenopode.Harbarum 
C hac genera.Falfocxcfpiffpartu. Quippe cii hifpania mulra in fpartariis mella harba eam fa^ 

piunc.Falfo Si oleas excipi arbitror . Quippe oliua^uecu plurima examina gigni certum efl. 




LIBER 

Fruflibus nullis nowtur.MortuIs ne floribus qmdetn non modo corporibus infidunt. Operantnf iV 
tra. 1 x.pafllis . Et fubinde cofumpris in proximo floribus fprculatoics ad pabula ulreriora mittunr.NrV 
^u deprehentae in expeditione excubant {upinx:ut alasa rotx proteganr. 

Dc amatoribus earum» CA. IX. 

E quis miretur amore earum captos Aridomachum fblefem duo deiexaginta annis nihil ali/ 
n ud egiflc Hylifcum ueto thafium in defertis apes coletem Agrium cognominatum :qui am/ 

bofcripreredeiisi Ratio operis, CA, X, 

Ario operis interdiu rtario ad portas more caftroru. Noiflu quies in marurinu donec una exci 
r tetoes gemino aut triplici bomboiurbuccinoaliquoiTuncumuerfkrprouoIannndies mitis 

futurus eft.Pratdiuinat enim uenros hymbrcim:& tue fe continent teclis . Itagi temperie cxli 
(hac enim inter prtdcita haber)cu agmen ad opera ,pceitit:3liae flores aggerunt pedibusraliae aqua ore: 
gutrtf^ lanugine totius corporis.Quarum aaolefcetiores ad opera exeunt:& fupradifla couehunr. Se 
mores innas operantur.Quae flo res comportat prioribus pedibus femora onerar:,ppter id natura fra/ 
brarpedes priore roftrouotaegt onuftac remeat farcina pandatae. Excipiunt eas ternrc : quaternae exone/ 
rant.Sunt emm intus quoqi officia diuifa. Aliae flruunt. Aliar poliunr. Aliae fuggerut. Aliae cibum coni 
parant ex eo quod allatum cfl,Ne(j enim Peparatim uercunrunne inaequalitas operis autdbi fiat 8C te/ 
pocis,Srruunt rurfus ca orfacocamerationealuei rextu^ uel ufqi ad fummatedta dediicunrdimitibus 
binis circa fingulos adlustut aliis intrentraliis exeanr.Faui fuperiore parteafBxi:& paululum ena lateri/ 
bus fimul haercnr:& pendet una,AJueu non cotingunt:nuncobIiq;nuc rotundi qualiter pofcitalueus: 
aliquado 6iduorum generum:cum duo examina cocordibus populis diffimiles habuere ritus. Ruen/ 
tes caera fulciunt pilarum inflar interius a folo fornicarismt fit aditus ad farciedum. Primi fere tres ucc 
fus inanes ftruuntunne ^mptum fitquod inuitetfuranie.Nouiflimi maxime impletur mellendeo^ 
auerfo aluco fau i exim u ntur.Gerula; fecundos flatus captant.Si cooriatur proccllaiapprehcfis pedufeo 
Io lapiifis fe librant.Quidam in humeros eum imponi tradunr.Iuxtauero terram uolat maduerfofla/ 
cu uepribus hebetato.Mira obferuatio operistCeflantium inertiam norant:cafligant:mox 8C puniunt: 
morte, Mira mundi tia, Amoltutur omnia e medioinunacqB inter opera fpurciti^ laccnnQuin excre/ 
menta operantium intus ne logius recedant unum congelta in locu turbidis diebus operis ocio ege/ 
tun’-.C Jin aduerperafeit in alueo ftrepunt minus ac mmus:donec una circumuolet eodem quo excita/ 
uit bo mborceu quietem capere im perans.Er hoc caflrorum moce.Tutic repente omnes conticeTcunt* 
Domos primum plebeis exxdificant;deinde regibus. 

De fucis, CA, XL 

1 fperatur largior pcoucntus:adiiduntur contubernia 8C fucis.Ha: cellarum minimac:fed ipfi 
^ maiores apibus. Sunt autem fuci fine aculeo uelutimperfedlx apesnouiflimeqifeflis6iiani 

emeritis inchoarae:rerorinus foetus 8i quafi feruitia uerarum apum.Quaobrem imperant iis: 
primof^ in opera expelluntitardantes fine daementia puniunt »Ne^ in opere tatumtfed in foetu adiU' 
uanr eas nfiultu ad calore coferente furba,Certe quo maior coje fuerit mulrirudo;co maior fiet exami/ 
na m jauen rui.Cu mei Ia coeperint maturefcere;abigunr eos.MuIcae fingulos aggreflar trucidat . Nec id 
genus nifi uerccofpicitur.Fucus adeptisalis in alueumtrefedlus iplx exteris adimit. Regias imperatori 
bus futuris in una parte aluei' exfruuntampIas:magnificas;fcpararas:ruberculo eminentes. Quod ficx/ 
primatur non gignuntur foboles.SexanguIx omnes cellaeiafingulorum ex pedum opere. Nihil horii 
(latutb temporeifed rapiunt diebus ferenis munia» Et meile uno altero uead fummu die cellas replet» 
Qux natura mellis» CA, Xil. 

Enf t hoccx aereiSC maxime fideru exortu :pcfpue^ in iplb lyrio explcndetefinnec oino prius 
U uergilia^ exortu fub lucanis teporibus.lra^ cum prima aurora folia arbo^ meile rofcida in/ 

ueniunf.At fi qui matutino fub diuo fueremniSas liquore ueftes:capil1u$ cocretu fentiut.Sif 
lie ille efl cxli fudonfiue quxda fyde^ faliuaifiue purgantis fe aeris ruccus:liueaqux e(t 8C purus ac liq/ 
dus 8C fux naturxiqualis defluit primo , Niic uero e tara cades altitudine multuqt du uenit fordefeens: 
BC obuio terrx halitu infedlus.Prxterea a fronde ac pabulis potus:& in uterculos congeflus apum»Ore 
n.uomdr. A d hxc fucco flo^ corruptus 6C. alueis macerarusrtotief^ mutatus. Magna tame cxleflis na 
tur;euoIuptate affert. Qux optima mella, CA» XIII, 

B i optim us femp:ubi optime^ doliolis flo^c coditur. Atticx regiois hic BC licuix hymero 8C 
I hyblaablods:moxcaIIineinfula.Ellautmmoniel utaquadilutuzfic primis diebus feruetut 

mufla:fe« purgat. Vicefimo die ctairefctr.Mox obducif tenui membranazqua feruoris ipfius 
Ipuma concrefcit.Sorbctur optimum BC minime fronde infellum e quercus tilx arundinum foliis» 

Qux genera mellis in fingulis, CA. XllU. 

Vmma quide bonitatis natioecoflat(ut fupra diximus) pluribus modis»AIiubienim faui cx' 
f ra fpo^abiles gignunfzut in pelignis:rtciIta.AIiubi mellis copiazut in cretazcypro africa»AIiubi 

magnttudine. urin reptentrionalibuszuilb iam ingermania odo pedum longitudinis fauozin 
caua parte nigro.In quocuqi tame iradu terna funt mellis tn genera.Vernu ex floribus coflrudo fauo: 
qd ideo uocarur anthinum,Hoc quidam attingi uetantzut largo alimento ualida exeat foboles» Alti rx/ 
nulIominusapibusrelinquunttquoniamagnarequafubeTrasmagnoptfydejtexortu.Prxterearolfli'' 

tio cu thymis BC una floiere uicipiunt^ipua cdl^ matcria,Eftaut in eximendis fauis necdlamdirpS 



VNDECIMVS 

fatio :qwonia jnopfa cibi dcrpcraf iftioriuturqi aut effugiunuCotra copia ignauia affetr. Macie meile no 
rhithace pafcunr.Qui aut funt diligetiores ex hac uindemia duodecima partem apibus reIinquunt.Di/ 
es ftatutus inchoadi u t quadi lege naturaeifi feire aut obferuare hoies uelint : tr iccitmus ab edui^o exa/ 
minedere^ maio meft indudif haec uindemiat Alt^ genus eft mellis aeRiuiiqd ideo uocaf horeum a 
tepeftiuitate pr^cipua ipfo fy rio cxplendefcete poft folflitiu diebus, xxx, fere Jmmenla circa hoc fubrtli 
tas naturae mortalibus patefefla eftinifi fraus hoium cunfta pernicie corruperer, Nan^ ab exortu fyde 
ris cuiufcun^ fed nobilium maxime autcseleflis arcus fi no fequanf hymbresifed ros fcpefcatfolis ra' 
diis.Medicam eta no m ella gignunf oculis ulceribustinternif^ uifeeribus dona cxIeflta.Quod fi ferue^ 
tur hoc fyrio exoriente cafu 9 cogruat in eundem diem :ut faepe Venetis aut louis Mercuriiue exoctus 
non alia fuauitasiurul^ mortalium malis a morte uocandisqdiuininedlafls fiat* 

Quomodo probentur mella. CA# XV. 

EI plenilunio uberius capitunferena die pinguius.In omni meile fe quod perfluxit ut mufld 
m oleummiappellaturgj acoetommaxfme laudabile efl* Aefliuum omne rutilumiut diebus con 

fertum ficcioribus. AptiiTimum in aefhmatioe e thymo coloris aurei:faporis grariflimi : cum 
fit palam doliolis pingue:marino e rore fpiflum .Quod concrefeit autem hoc minime laudatur • Thy/ 
mofum non coiti&tadu praetenuia fila mittir.Quod primum grauiratisargumentum eft;abrumpi 
ftatim 8C refilire guttasruili tatis indicium habetur.Scquens probatio ut fit odoratum 8 i ex dulce rcglu 
tinofum perlucidum. Aeftiua mellatioe decimam partem thafio Dionyfio apibus relinqui placerifi pIc 
ni fuerint aluei.Si minusiprq rata portioneiaut fi inanesxmni no non attingi«Huic uindemiae attici R/ 
gnum dedere initium capnficialem diem uulcano facrum. 

De tertio genere mcIlisiSc quomodo apes probemurt CA, XVT« 

Ertium genus mellis minim^robatu filueftreiquod ericeum uocar.Couchitorpoft primos 
t autuni hymbres cu erica fola floret in filuis.Obid harenofofimile.Gignif idmaximeardluri 

exortu a pridie idus feptebriStQuida aeftiua mellatione ad ardturi exortu proferut : quonia ad 
aquinodtium autuni ab eo fuperfunt dies .xiiii.Sf ab rcqnoctio ad uergilia^ occafum dicbus.xlviii.PIu/ 
rima fit ericeiathenienfes tetradice appellantieuboea firagiipurantq! apibus cfle gratifliml fortailis quia 
rue nulla alia fit copia.Hxc ergo mellatio fine uindem is & uergilia^ occafu idibus nouebris fere incla 
dif (Relinqui ex ea duas partes apibus ro pCuadctidi femp eas partes fauo^ quae habeat rhithace. A bni 
ma ad arfturi exortu diebus,!x.fomno alu cur fine ullo cibo. Ad ardturi exortu absequinodfio uerno te/ 
pidiore rraiffu ia uigilant.Scd etia tunc alueo fe cotinehtiferuatof^ in id tepus cibos repetur. In italia ue/ 
ro hoc idc a uergi liag; exortu faciunt: in cu dormiunt. Alueos qdam in eximedo meile expedunt : ita 
dirimeres qtum relinquant. Aequitas etia in eis obftringif feruntm fociecate frauda alueos mori.In pri 
mis prECcipif ut lauti puri^ eximit mella. Fu rem flC mulie^ metifts odcre.Cu eximunf mella apes abi 
gi fumo utiliiTi muine irarcant :aut ipfae auidae uorer*Fum o crebriore etia ignauia ea|y excitatur ad ope/ 
xa.Naubiincubauerefauosliuidosfaaut.Rutfus nimio fumo inficiunfiqua^miuria celerrime fenti/ 
unrmellaiuel minimocotadlurorisaccefcetia.Etobidinter genera feruac quod acaron uocant.AIba 
mei no fit quod birhymu eftrfed oculis 8C ulceribus aptifnmii.Foetus quo nam mo^generaretrmagna 
inter eruditos 6t fubtilis quaeftio fuit. Apu.n,coitus uifus eft nunq,Plures cxiftimauereoportcreconfi/ 
d floribus copofitis apte at^ utiliter.AIiq coitu uniustqui rex in quo^ appcllaf examine. Hunceflefo/ 
Ium mareipraecipua magnitudineme fatifcatJdeo foetij fine eo no ediiapef^ reliquas tanq mare foemi/ 
nas com itaritno tanq duce.QuI probabile alias fniam fucoje euentus coarguit.Qu£e.n«ratio ut ide coi 
tus alios pfeflos imperfeiSos generet alios {'Proprior uero prior exiftimatio fieretmi rurfus alia dtfficul 
tas occurreret.Quippc nafcun f aliquldo in extremis fauis apes gridiores quae raeteras fugant. Oeflrus 
uocatur hoc maluiquo nl modonafcensin ipr3erefiiigunc;'Quodcermefl gallina^ modo incubat.Id 
quod exciufu m eft prima uerm iculus ui def candidustiacens crlfuerfusiadhaeref^ ita:ut pafcere uidea/ 
tur.Rcx ftatim mellei coloris ut eledlo flore ex 01 copia farftusine^uermiculusired ftatim peniger.Oe 
tera turba cum forma capere coepit ny m phae uocant ur fuci:firenes:at^ cephenes. Si qs alterutris capi/ 
ta dematipriul^ pennas habelt:^) gratiflimo funt pabulo matribus.Tempore^cedente inftilllt cibos: 
atqt incubant tu maxime murmurantes caloris ut putat faciendi gratia necdTariiexcIudedis pullisido/ 
nec ruptis mebranis quse fingulos cingunt:ouo^ mo uniuerfum agmen emergat.Speiftatu hoc romae 
conlblatis cuiufdl fuburbano alueis cornu laternx tranilucido faiftis»Foetus intra.xlv.die peragif.Fic in 
fauis qbufdam qui uocaf clerus amarx duricia caerxicu foetu inde no eduxere morbo aut ignauia : aut 
infcEcdditate naturali.Hic eft abortus apu.Protinus aute edufti operanf quadi difciplina cu matribus. 
Regc($ iuuenc aequalis turba comitaf.Reges plu res inchoanf ne definr.Poftea ex iis foboles cum adul 
taeffeccepit concordi fuffragio deterrimos necant:nediftrahantagmina.Dao aut genera eorumimeli 
or ruffus niger uariufqp*Omnibus forma femper egrcgia:& duplo qcaetetis maior . Pennae breuiores: 
crura reifta :ingrelTus ceifior .In fronte macula quodam diademate cidicans . Multum etia nitorea uul/ 
go differunt. Quae regiminis ratio. CA, XVII* 

Vaerat nuncaliqs unus ne Hercules fuerit: 6 £ quod Liberi patris pulchrum reliqua uetu/ 

q ftatis fitu obruta {'Ecce in re parua uillif^ noltris annexaicuius alfidua copia eft non coftac in/ 

ter au^ores.Rex nullum ne folus habeat aculeu m maieftate ticum atmanisian dederit eu q/ 
de naturaifed ufum efle tantd negauerittUlud conftat imperatoieaculeo no utiiMirapleben circa eum 

I u 



LIBER 

obcdie»tia:cLi45cedft una ed.Totu exame circa eu coglobatuncfngft: ptegit;ccrm' non patitur.Relfquo 
teporecum populus in labore eftiipfe opera intus circuitfimilisexorranri:ro!usimunis.Circa eu fatelli 
tes qda m I tdiorcfq! aflidu a cuftodieres auilorirare.Procedit foras no nifi migratu ro exam inc. Id m ulto 
inrelligirur ante aliquot diebus murmureinrus ftrepcte apparatus indicio die repeniuu eligehriu.Si gs 
alam ei detruncctrnon fugiet examen.Cupccflcre fe quxi^ proxima illi cupit efle;&: in officio confpici 
gaudet.Feflum humeris fu bleuiir, Validius fatigatu ex toro portanr.Siqua laflatus deficinaut forte ab' 
errauir;odore profequicur.Vbicungi ille confeditiibi cundlarum caflra funt.Tunc ofteca faciunt priua' 
ta ac publica una dependente in domibus templis uc fatpe expiata magnis cucribus. Sedere in ore infan 
tis PIatonis:runc etiam fuauiratem illam praedulcis eloqui portendentes. Sedere in caflris ducis Drufl 
imperatoriscum profperrime pugnatum apud arbalonem elf:haudquag perpetua arufpicu coiediura 
qui di^ idofletum exiftimat.Semp duce prehefo totu renef agmen.Arniflb dilabifjmigrargj ad alios. 
EfTeutifj fine rege non pofTunrdnuite aut interimunt cos cu pIuresfucre:potius gnafeentiu domos di 
rimunr.Sfpuenrus defperafitunc 8i fucos abigut.Quaq de rfs uideodubitaruppriu^ iis genus efTeall 
quos exIffimare.Sicut furibus gradi fTimis inter illas ifednigrisilata^ aluodta appellatis quia furtim de 
uorent mella.Cerrum eft ab apibus fucos inrerfici.Vtiqp regem non habct.Sed quo fine aculeo nafcati 
fur in quadfione eft.Humido uere melior fcetustficco mei copiofius.Quod fi defecerit alicuius aluei ci 
bus:imperu inpximas faciunt rapinaejipofirotAr illae contra diriguntaciem:S£ fi cuftos adfit alterutra 
pars que fuisfauerefetirit non appetit eii. Er aliis quo^fepe dimicant caufisteaf^ aciescontrarias, duo 
imperatores inftruut»Maxima rtxai&incouehendis 6oribus cxorta;& fuqs quibuf^ euocacibus«Quae 
dimicatio iniei^u pulucris aut fumo tota difcuriturtReconciliamur uero laifte uel aqua mulfa. 

De genere 3pum;SC quae inimica apibus. CA. XVIII. 

Pes funt 8C ruftica: fllueurefqjihorridx afpedrurmulto iracundiores.fed opere ac labore pflan' 
a tes.Vrbanorum duogenera,Optimaebrcues;uan'acgi:5C in rotunditate copadiles.Deteriores 
Iong3E:Si quibus fimilitudo uefpa^tetianum deternmsecxiis pilofac.In pontofunr quaedam 
alb^iquse bis in mefe mella faciur.Grca thermodoonteautfluuiu duo genera.AIiarum qu* in arbori 
bus mellificat. Alia^ quae fub terraitriplici caeraru ordine uberrimipucntus,Aculcu apibus natura de'^ 
dit uetri cofertu:ad unu i<fhj hoc infixo.Quida eas flatim emori putat, Alig non niTi in rantu adadfoiut 
in teftinu fepe aflequaf.Sed fucos poftea eflemee mella facere uclut cafiratis uiribus * Pariter^ 8C noce' 
re 81 prodefletdein definere.Eft in exeplis equos ab iis occifos.Odere foedos odores:,pcul fugiiit : fed 8£ 
infeftos.Ica^ unguenta redoletes infeftant.Ipfa: plurimo^ aialium iniuriis obnoxia. Impugnat eas na 
turs eiufdem degeneres uefpae atgi carbonestSC e culicum genere qui uocanf muIioncs.PopuIantur hi 
rundines 5i quaeda aliae aues.Infidianf aquatibus ranaerquac maxima eaji eft opatio:tu m cu fobole fa' 
ciunt.Nec eae tantu quae flagna riuofm obfidenuegt fic rubetae ueniunt uItro:arrepetef^ floribus oper/ 
tas fufflanriab hoc fpatio^uolancofeliimgiabnpianf. NecfcnhreiiSusapum ranae tradutur .Inimicae 
& oues:diff[ciIe fe a lanis eape explicahbus.Cancro^ etia odore fi quis iuxra coquat examinantur.Quin 
ecmorbos fuapte natura rentmnr,Indexco|Ktrifticiatorpcns,Etca ante forra in tepore folis promdris 
ali^e cibos miniftrant.Corn defundlas^gerunr.Funerantiugp morecomitaniT exequias. Rege hac pefte 
confumpto moerct plebs ignauo dolore. N6 cibos couehunr.Non procedunt . Trifli tarum ra urmure 
glomeranf circa corpus eius.Subtrahif ira^ dedudta mulritudincialias fpedlantes exanime lutSu noti 
mmuunt.Tunc quo® ni fubueniaf :fame mormnmr.Hylaricate igitur 8C nitore fatiitas teflimamr. 

De morbis apum. _ CA. XlX^ 

Vnt Si operis morbi cu fauos no explentideron uocantjide blapfigonia fi foetu non peraganr. 
f Inimica 8i echo eft refultanriin fono:qui pauidas alterno pulfatiftu .Inimica Si nebula, Aranei 

quoijuel maxime hoflilescum prreualuere ut intexinenecantalueos . Papilio etiam ignauus 
6C inhonoratus Iu mimbus accenfis aduolas peftifcrmec uno raodo.Nam 6i ipfe caeras depafeitur : 8i re 
linquirexcremenra qbus teredines gignunf.Filis etia araneus quacun^ inecuerit ala^ maxime lanugi 
nes obtexit. Nafeun tu r Si in /pfo ligno teredines quae caeras praecipue appetutjnfcftat 8i auiditas paftus 
nimiaflorum fatietateuerno maximetemporealuocita.Oleo quidem non apes tantuifed omnia infe' 
fta cxanimantunpraecipue fi capite undo in fole ponantur.AIiquando 8i ipfae contrahunt mortis fibi 
caufasxonfenfere eximi mella auide uorantcs.Citcro prxparcae:& quae alioquin prodigas ar^ edaces 
non fccus ac pigras Si ignauas perturbent.Nocent 6i fua mella ipfis : illira;^ ab aduerfa parre moriutur 
rot hoftibusttot cafibus :8i quota portione eorum c6memorata;tam munificu animal expofitu cfl. Re 
inedia dicemus fujs locis.Nunc enim fermo de natura cft. 

De conrinendisapibus:5i quomodo reparentur, CA. XX. 

Audet plaufu at$ rinniruaristeo^ conuocantur.Quo manifeflu auditus quo^ inefle fenfu, 
g Effedo opere edutSo foetufundlx munere omni:exercitationcm tamen folenem habenr.Spa 
tiatae^ in aperto:fiC in altum datae gyris uolatu editis tum demu ad cibu redeunt. Vita eis Ion 
giffimamt profpere inimica ac fortuita cedamrfeptenis annis uniuerfa . Alueos nunq uItra.x»annos du' 
raiTeproditur.Suntqui mortuas fi intra tedum hyemeferuenfideindefole uerno torreanrunacficuP 
neo cinere toto die foueanf:putetreuiuifcere,ln totu uero amiflas reparari uetri hus bubulis rccetibus 
cum fimo obrunstVirgilius iuuencorum corpore exaiato : ficutequo^ uefpas ar^ carbones : ficut afi/ 
noru fcaiabeos mutate natura ex aliis quseda in alia.Sed ho^ omnium coitus cernunf «Et tamen in ice 



VNDECMVS 

laMde^penataraquaeapibas. Deuefpis &^craBrombas* CA. XXI, 

Efpae m fublimt e luto nidos faciut Si in fis cseras.Crabronescauernisacfubtma. Ecflorum 
Q omnium fexangulx cellaeicxtera autem corncc.Araneis foetus Si ipfue inaequalis ut barbarus: 
alius euolatialius in infantia eftialius in uermicuIo.Et autumno non uerno omnia ea.PIenila 
niomaxiraecrefcunr.VefpacqiijE ichneumones uocatur(runt autem minoresg altae)unum genus ex 
araneis perimunt phalangium appellatumiSi in nidos fuos feruntideinde illinunt. Er exiis incubando 
fuum ^enus procreat, Pr^terea omnes carne uefcunturconrraqapcstquae nullum corpus a ttinguntt 
Sed uclpae mufeas grandiores uenantunSi amputaro iis capite reliquum corpus auferut, Crabronum 
filueftres m arborum cauernts degunt.Hyeme ut c£tera infefla conduntur .Vita bimatum non trafit* 
Idtus eorum haud temere fine febri no eu. AuiJ^ores funt ternoucnis punclis interfici hoiem, Aliorum 
qui mitiores ufdentur duo genera,Opifices minores corporeiqut moriuntur hyeme.Matrcs quse bien 
lito durant ii Si dementes,Nidos uere faciunt fere quadrifores :in quibus opifices generenf. Iis educatis 
alios deinde nidos maiores finguntin quibus matres futuras producant* lam tunc opifices funguntur 
muneretS; pafcunt eas. Latior matrum fpeciesidubiumqjan habeant aculeos quia non egrediutur ,Et 
his funt fui fuci.Quidam opinatur omnibus his ad hyemem decidere aculeos. Nec crabronum autem 
nccuefparum generi reges aurcxamina,fubinde renouatur multitudo fobole. 

De bombicibusiSibombilK&necydalotSiqs primus bombicinauefle inuencrit, CA» XXII* 

Varfum inter haec genus eft bombicum in aflyria proueniens magis qfupradijJIa.Nidos luto 
q fingunt falis fpeaje applicatos lapiditranra durinamr fpiculis perforari uix poflint. In iis Si cae-' 

teras largius q apes faciunt:deinde maiorem uermiculum.Eralia horum origo,Ea grandiore 
uermiculo gemina protendens fui generis cornua.Hi cruc^ funt. Fir deinde quod uocarur bombylisi 
ex ea necydalus.Ex hoc in fex mcniiims bombices.TeIas araneoru modo texunt ad ucflc luxiigt fcemi' 
narumiqux bombicina appellatur, Prima eas retorquerui urfuf^ rexere inuenit in Co mulier Paphile 
Piaris filia non fraudanda gloria excogitatae rationisiut denudet tceminam uellis bombicina* 

Debombfcecoa. CA. XXIIT* 

T in co infula nafei rradutur cupreiTI:terebinthi:fraxini,Qocrcus flore hymbribus decufliim 
e terese halitu animante, Fieri autem primo papiliones paruos nudof^. Mox frigoru impatien 
tia uillis tnhorrcfcere:6i aduerfus hyemem tunicas ribiinltaurarcdcnlasipcdum afpcntatcra 
dente foliorum lanuginem in uellera.Hanc ab his quo^ cogi fubigi^ unguium carminatioe. Mox tra 
hi inter ramos tenuari ceu pedtme.Poftea apprehelam corpori inuolui nido uoIubili.Tunc ab hoic tol^ 
liifu^ilibuf^ uafis tepore Si futurum efcanurnri. Arbita lubnafcifui genens plumasiqbusucftitos ad 
alia penfa dimitn.Qua: uero capta fu lanificia humore lentefcerctraox in fila tenuari iunccofufo . Nec 
puduit has ueftas etiam uiros leuitate ufurpare propter onera acftiua m rantum a lorica gereda difcefle 
lemoresiut oneri finr eriam ueftes,AfiyTia tamen bombice adhuc focmsnis cedimus* 

De araneisiSi generatione eorum. CA. XXIIII. 

Raneopihis noabfurde lungaturnaturaidigna uelpr^cipucadmiratioc* Plura aurheje funt 
a generamecdidluneceflariain tanta notiria.Phalangia exiis appellantur: quo^ noxii morfus: 

corpus exiguum;uarm:acuminatu:ad faltu ingredientium.AItcra eopifpecics nigri prioribus 
cruribus Iongiflamis,Ofbus inrernodia terna in cruribus lupog; modo.Minimi no texunr. Maiores in 
lerracauernarum exigua ueflibulapraepandut.Tcrtiucorude genus erudira operatioccdfpicuu.Oidif 
telas:tantiej! operis materis uterus eius fufficitifiue ita corrupta alui natura flaturo repore(ut Democri 
lo placet) fiue eft intus quaedam lanigera fertilitasiram moderato ungue:ram tereti filo :6i tam aquali 
deducit flamina ipfo fe pondere ufus,Texere a medio incipit circinaro orbe fubtegmina adne^es macu 
laf^ paribus fem p imeruallisifed fubinde crefeetibus ex angufto dilatans indilToIubili nodo implicat* 
Quata arte celant pedicas fcutuJato rete ad capiendas mufeas drea grallantesj'q noad hoc uidetur per/ 
linere crebra tapexitas telaeiSi quadam poliru ra artis: ipfa perTe tenax ratio textrinaefq laxus afflatus ad 
non refpuenda quae ueniantcTinus dereliiSo laxo praetenti fumma parreiut arbitrari liceat illa quae dif' 
Ccilecernunturiat^ ut in plagis ImeseofFcnfaepraedpirantur in finum,Specusipfie quacocameraraeac 
chireiSura contra frigora quato uillofior rem otus a m edio aliud^ ageti fimilis : inclufus uero fic 

ut fit nec ne intus aliquis cerni no poflit.Age firmitas quata irrupentibus uentisiqua pulue^ molede/ 
grauante.Latirudo telae faepe inter duas arbores cu exercet artem & difeit texcre.Longitudo filia ciilmi 
neiac rurfusa terra per illud ipfum uelut reoprocafio:rubit$ panteracfiladeducit.Cum uero captura 
inddit q uigilas 6i paratus ad curfum.Licet extrema hzrcat plaga femp in mediu curriticxquo fic ma-' 
Xime totu cocuriendo impIicet,Sciflaj)tinus reficit ad politura fartiens.N^ & lacerta^ catulos uenan 
tur.Hos primum tela inuoluenres:& ruedemu labra utraqi morfu apprehenderes amphitheatrali fpe 
ilaculo cu cotingit.Sunt Si ex eo auguria.Quippe incremento amnium futuro telas fuas altius tolliir: 
lidem fereno no texunt nubilo texut.Ideo^ multae aranea hymbrium figna funuFocnriina putant efle 
quactcxar:marcm qui ucnaf.Ita paria fieri mcrita.Coniugio aranei coueniunr crunibus*Panut uermi-' 
culos ouis fimiIcs,Na'ncc differri hop: genitura ponquoniam infedloji uix ulla alia narratio eft. Pariut 
autem ouain telas expanfa quia faliunnatqi ita emitrunt.Phalangius tantum inipforpccu incubarma 
gno numero.Qui ut em erferit matrem confum itifcpae Si patre, Adiuuar,n*incub 3 re. Patiunt autc tii 
aenos.Cxtetae paucto;es*£t incubant triduo, Confumunf aranei quater feptenis diebus* 



UBER 



Dercorpfonibus* CA« XXV* 

Imifitcr his 8C fcorpiones terrettres aermiculos ouo^ fpfdc panutrRmilitcr^ pimutit, Pctlis 
f importuna ueneni ferpcntmm:nffi grauiore fupplicio lenta per triduum morte coficiunc* 
Virginibus Icetali femper idtu:8i foemmis fere in totum»Viris autem in mamtino emites ca/ 
nis priulq aliquo fortuito i£tu ieiunum egerant ucnenum.Sempcaudain idtueft:nullo^momecomc 
dirari ceffatme quado defit occafioni.Fent obliquo iftu 8t mfiexu.Vencnum ab iis cadidti fundi Apol^ 
lodorus auftor eft in nouem genera defcriptis per colores maxime fuperuacuos^uoniam no eft (cire 
quos minime exitiales pra:dixent,Geminos quibufda aculeos cfle:marefq! faeuiffimos* Na coitu iis tri 
buir.Intelligi aurem gracilitate 8i logitudine.Venenu oibus medio die cum incanduere folis ardoribus 
Item qt cum firiunt inexplebiles potu.Collat Si feprena caudae internodia facuiora cfTe, Piuribus.n.rena 
funt.Hoc malum africae uolucrae etia auflri faciuntrpandcntibus brachia ut remigia fubleuantes. Apol 
lodorus ide plane quibufda ineffe pennas tradir.S^pe pfylli qui reliquant uenena terrajk inuehetes quae 
ftus fui caufa peregrinis malis impleuere italiatHos quoq» importare conati funt.Sed uiuere intra ficu^ 
Ii Caeli regione no potuerCiVifiinf tame aliquado in italiarfed innocui:multi% aliis in locisiut circa faga 
in egypto.In fcythia interimunt etia fues:aIioqn uiuaciores cfitra uenena talia* Nigras qdc celerius fi in 
aqua fe immerferint.Hoi idlo putaf eHe remedio ipfop; cinis potus in uinoiaut oleo merfus.Magna ad 
uerfitate cu flellionibus putat efleiinnocuosdutaxac lisiqui 6£ ipfi carent fanguine lacerta^: figura. Atgj 
fcorpiones in totu nulli nocereiqbus no fit fanguis.Quida dc ab ipfis fcetu deuorari arbitrant. Vnu mo 
relinqui foIcrriflimumiSi qui fe ipfius matris clunibus imponedo tutus & a cauda & a morfu loco fiat* 
Hunc efle reliquosi ultoremtqui poftremo genitores conficiat fuperneipanunmr autem undeni. 

Defteilonibus. ^ _ CA. XXVI. 

Hameleonu ftelliones quodamodo natura habctitoretamm uiucntes:ptergt araneis» Similis 
C cicadis uiraiquagi duo genera • Minores quae primspueniuntiquaeuefunt mutae:& nouilfi'' 
me pereur.Sutaut multac,Sequa eft uoIatura.Qus canutuocanfachetacifi; quae minores ex 
iis funt tergitoni^e.Sed illae magis canorae,Mares cantant in utro^ genere.Foeminx fiIenr.Getes uefcu/ 
rur iis ad orienreietia parti opibus abudantibus. Ante coitum mares pferuntra coitu foeminasrouis eaga 
corruptis quae funt candida, Coitus fupinis.Afpcritas praeacuta io dorfoiquacxcauarfoeturac locum in 
terra, Fit primo uermiculus.Dcin ex eo quae uocaf tettigometraicuius corrict rapto circa folftitia euo^ 
lentmoilu femp,PriimT nigra: at^ durx.Vnu hoc ex iis quae uiuut &: fineoreeft.Pro eo qdam acculea^ 
tu linguis fi mile. Et hoc in pedloreiquo rore labunt.Petfius ipfiim fiftuIofum»Hoc canunt acheta ut dl 
Xtmus.De cetero in uetre nihil efl.Excitatac cu fubuolant humore redduntiquod folu argumetum eft 
rore eafde ali.Iifdem folis nullu ad excrementa corporis foramc.Oculis tam hebetesmt fi qs digytu CO'' 
trahens ac remittes iis appropingucntrareantuelutfolia.Quida duo alia genera faciut cag;, Surgularia 
qux fit gradionfrumentaria qua alii auenaria uocant» Appatec.n,fitxml cu frumentis arefeentibus. 

De cicadis. CA. XXVII» 

Icadac no nafcunf in rariratearbo^.Idcirco funt cyrenis circa oppidumec in campis nec i frigi/ 
c dis aut umbrofis nemoribus, Eft qux^' 8C iis locorum differetia.ln milefia regioe paucis funt 

locis.Sed in cephalenia amnis quida penuria eap; dc copia dirimi: . At in regio agro filent oes* 
Vitta flumen in locris canunr.Pennarum illis natura quse apibusifed pro corpore amplior. 

De pennis infe<ftopi:6C icarabeisiK reliqs fcarabeope generis, CA, XXVHl* 

Nfeitopi quaeda binas gerunt penas ut mufcaeiquaeda quaternas ut apes. Mebranis ut cicadae 
i uoIanuQuaternas habent quae aculeis in aluo atmanf.NuIIu cui taclu in oreipluribus q binis 

aduolat pennis. Illis enim ultionis caufa daturaidi his auiditatis.Nullis eop; pen^ reuiuifeunc 
auuIfae.Nullum cui aculeus in aluo bipennac eft.Quibufda penap; tutelae crufta fupuenit ut Icarabcis* 
Quorum tenuior fragilior^ pcnnaiiis negatus aculeus , Sed in quoda genere eop; grandi cornua prae/ 
longa bifulcis detata forcipibus in cacumine(cum libuic)ad moiium coeuntibus.lnfantu remediis etia 
ex ceruice fcfpenduntur.Luanos uocat hos Nigidius, Aliud rurfus eop; genus qui e fimo ingeris pilas 
auerfi pedibus uoIutant:paruo% in iis cotra rigorem hyemis uermiculos foetus fui nidulanf. Volitant 
alii magno cum murmureaut mugitu, Alii focos 8C prata crebris foraminibus excauant nodhirno ftri 
dore uocales.Lucent ignium modo noSu laterum si clunium colore lampyrides : nunc pennaru hia/ 
tu refulgentes mune uero compreflu obumbrata non ante matura pabula aut poft defedla confpicu^* 
Econtrario tenebrarum alumna blattae uitam lucem^ fugiunt in balneis maxime humido uapore^ 
gnat£c,Fodiuntex eodem genere rutuliargp prxgrandes farabei tellurem aridam:fauo% paruac 6i fi/ 
ftulofae modo fpongiae medicato meile fingumdo thracia: partibus iuxta olympum locus eft paruus; 
in quo unum hoc animal examinatunob hoccanthorolethrus appcl]atus,Penae infeflis omnibus fine 
fciuuramulli cauda nifi fcorpioi.HiceorumfoIus & brachia habetifii in cauda fpiculum , Reliquorum 
quibufdam aculeus ih ore ut afiloifiue tabanum dici placer.ltem culicibus 6C quibufdam mufeis. Om/ 
nibus aurem his in ore Si pro Uguafunt hi aculei.quibufdam hebetesme^ ad punflumifed ad fuiftum 
ut mufeatum generiiin quo linguacuidens fiftula eft.Ncc funt talibus dentes. Aliis cornicula ante ocu/ 
!os protenduntur ignauia ut papilionibus. Quodam infeifta cacent pennisiut fcolopedrotlnlecftorum 
pedes quibus funt in obliquum mouentur,Quorudam exteemi longiores foris cucuantur ut locuftis* 
Delocuflis, CA, XXIX. 



vndecimvs 

Ae pirJuHt iti terra detniflb fpinae aule oua codcnfa aurum tcportf.Ea durant hyctne Tub ter/ 
h ratSubfequenti anno exitu ueris emittunt paruas nigrates 6C fine crnnbusipennifg? reptantes» 

Itagj uerms aquis intereut ouaiftcco uete maior|)uentus.A!ii duplicc eajifoetuigcminuq? exi 
tum rradunttVergilia^ exortu parereidemdead canis ortu obire:& alias renarci>Quidam ardtari occa/ 
fu renafci.Mori matres cu pepererint certu eft uecmiculo flarim circa fauces innafeente qui eas fti-agu/ 
lar.Eode tepore mares obeunt.Ta friuola rone morietes ferpetem (cum Iibuir)necat fmgulae faucibus 
eiusapprehefis mordfcus.Nonafcunf’ nifiin planis Bi rimofis locis.In indiaternu pedu logitucimisefle 
tradonficruribusdi femoribus ferra^ufum prsbetes cu inaruerinuEfldCaliuseai^ obitus*Giegatim 
fublara: ucfo in maria aut flagna decidur,Forte hoc cafu^ euenit no ut prifei exiftimaucre : madtfaflis 
noeSurno humore alis.lidemgppe nodlibus no uolareeaspp frigora tradiderunttignarietia loginqua 
maria ab iis trafiri continuata plurium die^iprofeflioe. Quod maxime miremur fame quo^quapro 
pter externa pabula patiere fciunt imminere.Ac dea^ ire ^Ris eainrelligif’. N% 6f gradiores cernunf 
&tato uolant pennarum ftridore.utalise alites credarurtfolem ^ obumbretifbHicite furpcdlatibus po/ 
pulisrne fuas operiat terras. SufFiciu n t qppe uires:6£ tanq fit maria tranfireummefos permeant tradlus; 
diragp mefTibus cotegut nubeim ulta cotradlu adureres.Oia uero morfu erodetes:6( fores quogi teiflo/ 
rum.lralia ex africa magna cohorte infeftatifepe populo ad fybillina coadlo remedia confugere inopiae 
metujn cyrenaica regione lex etl ter anno debellandi eas,Primo oua obtere ndoidcinde foetumipoftre 
mo aduItas.Defertoris poena in eum qui cefiaucrir.Et in lemnoinfula certa menfura prsfinita cftrqua 
finguli enecatarum ad magiflratus referant.Gracchulos quoqueobid coluntaduerfo uolatu occuren/ 
tes carum exmo,Necari & in fyria milirari imperio coguntur»Tot orbis partibus uagatur id maIu«Pac 
this 6C hae in cibo gratar, Vox earum profictfci ab occipirio uidetur.Eolocoin commifTura fcapalarunt 
habere quafi dentes exiftimaniur.eof^ inrer fe teredo flridorem edcreidrca duo sequinotRia maxime; 
ficut cicadae cira foUlitium»Coitas locuftarum qui 3C infetSorum ofum quae coeunt: mare porratefoc 
mina:fn eum foeminarum ultimocaudx reflexo tardo^ digreiIu.Minores autem in omni hoc genere 
ioeminis mares* De formicis noftranbus. CA. XXX» 

Lurima fnfedorum ucrmiculu gignunr.Na 8i formica fifmileoufs VereSi hac ut apes coican 
p tes laborc.Sed apes utiles faciunt cibcs.Hae codunt, Ar fi qs comper onera corporibus ea^ita/ 
teatur nullis porrione uires efle maiorcs.Gerunt ea morfu.Maiora auerfae poftremis pedibus 
moliutur humeris obnixae.Et iis rcipu.rario:memoria.cura»Semina arrola codunnne rurfus in fruges 
exeant e terra.Maiora ad introitu diuidunr.Madefadla hymbrac proferuntrar^ ficcant* Operatur no 
ftu plena luna.Eaede interlunioccllant.lam in opere quilabort'qu3ercduIitasf Et quoniam cxdiucrfb 
conuehunt altera alterius ignaraiut figna inuice recognofcant:certi dies ad recognitione mutua nundi/ 
nis danf .Quae tunc eage cocurfatiot^q diliges ;’Cum obuiis quaeda collocutio atq; perc6tatio.SiIices iti/ 
nere ca^ attritos uidemus:& in opere fem ita faflam : ne qu is dubitet qualibet in re gd poffit qtulacu^ 
fedulicas.Sepeliuntur inter fe uiuentium folatiprxtei hominemtNon funtin ficilia pennatae. 

Deindiris. • CA. XXXI* 

Ndic^ form icae cornua ety rh ris in aede Herculis fixa miraculo fuere. Auji ex cauernis egeruc 
i terrae in regione (epretrionalium indopciq datd^ uocanf.Ipiis color feliu.Magnitudo f gypti 

lupo^.Erutil hoc ab iis tpe hyberno indi fu ranf xfliuo feruoreicodiris pp uapore in cunteu/ 
tis fotmicis:qux tame odore folliciratae^uolant crebro^ lacerar.quis prae uelocibus camelis fugicres* 
Tara pnicitas feritaf^ eft cu amore au ri» De diuerfi tate infedlo^* C A. ^uXlI* 

Vita aute infera & aliter nafcunf* Ar$ afilus in prim is.Infidet ex rore hic raphani filio primo 
IQ uerei&rpifrarusfolcin magnitudinem miliicogif.Indeorituruermiculuspamusi&triduo: 
moxerucatquxadieiflis diebus crefeit immobilis duro cortice ad ta<3:dmoueturaranei.HxC 
eruca quam chryCalidem appellannrupto deinde cortice uolat papilio» 

De alalibus in ligno & ex ligno nafeentibus. CA. XXXII^ 

. Ic quaedam ex hymbre generantur in tetra:qu*dam dC in Iigno*Necenfm Kcofli tantum in 
f eo fed etiam tabani ex eo naicuntu r:& alia ubicun^ humor e(l nimis * Sic intra holem tincae 

tricenum peduialiquando plurium logitudineiia in carne exanimi uiucrium qao$ hoium 
capfllo.Qua foeditate fylladiiflator^ Alcman ex clariflimisgraeciae poetis obiere.HocquidedTaues 
infeflattPhafianas uero interimit : nifi puluerantes fefe. Pilos habetium afinum tarum immunem hoc 
tnalo credut:6£ oues.Gignuntut autem ex ueflis genereipraecipue lanido interemptarum a lupis ouiti 
Aquas quo$ quafdam quibus lauamur fertiliores eius generis inuenio apud au(Rores.Quippecum 8C 
txrx hoc gignantiquod animalium minim u m ^xiflimatur. Alia rurfus generantur (ordibus aridi fo/ 
litpoflerioium crurum lafciuia petauri 8C auris. Alia puluere humido in cauernis uolucria* 

De animali cui cibi exitus non eft, CA, XXXIIII» 

. St animal eiufdem temporis infixo fem per fanguini capite uiuens:at^ ira inrumefca : ununt 
e animalium cui cibi non fit exitus :cum nimia dehifeit racietatealimento ipfo moriens , Nung 

in iumentis gtgnitur:in bubus frequens:in canibus aliquandoiin quibus omnia* In ouibus dC 
in capris hoc folum* Aeque eft m ira fanguinis & hirundinu m generi in plauftri aqua firis,Nanqi & hx 
toto capiteconduntur, Eft uoluciecanibus peculiate ruummalunuauiresmaximelancinls quxd^ 
fendi morfu non queunt» 

I uij 



. J 

-i 



sy/ir*»»! 'ft» 

\nh- Crtfh^’ 
7i. 

^ BT7f i4J^‘ d4ifn 
|ivrt^ TTtPt^hf' 



r 4^ ^vfvy> 

^rpA 



r 

X f ■ ^ 

* ' * * 

‘ A <tVl^VM t 

r 

^ erfPftl ' 



UBER 

De tinrisfij culicibus Kdiucrfitate earum» CA* XXXV* 

Dena puluis in lanis & ueftc tineas creatipraecipue fi araneus uua icludatur» Sitir.n.6£ omnem 
f hu m ore abforbens aridiratcm am plianHoc eft in chartis nafcimrtEfl eaj; genus tunias fuas 

trahentiu m quo coclea mo.Sed hoj; pedes cernutur.SpoIiatx expirant » 5i accreuere faciunt 
chryfalidem.Ficarios culices caprificus generanCantharides uermiculi ficogidC pyri:6; peuces :6C cyna 
chantae:^ rofe.Venenum hoc remedia fecum habeuAIae medentur: quibus demptis loeralecft.Rur/ 
fus alia genera culicum acefees natura gfgnir.Quippc cu in niuecadidi rcpianf:& uetufliores uermicu/ 
li in media qde altitudine runIi.Na 8C. ipfa nix uetuuate rubefcit. Hirti pilis:grandiores torpentefor. 

Depyralifiuepyraufta, CA, XXXVI» 

Ignit aliqua 6C corrarium natura elementu, Siqdem in cypri atrariis fornacibus ex medio igni 
g maioris mufeae magnitudinis uolat penatum quadrupedes appellaf pyralis a quibufdam py 

raufta.QuIdiu ett in igne uiuit.Cu euafit longiore pabulo uolatu tuc morif, Hypanis fluuius 
in ponto circa foluitium defert acinorum effigie tenues meoranas : qbus erumpit uolucris quadrupes 
fupradiiSac modo:nec ultra diem uiuit : unde nemerobion uocaf.Reliquis taliu ab inirio ad fine fepre' 
nani funt numeri.Culici 3C uermiculo terfepteni.Corpus parientibtis quater fepteni. Mutationes 8C in 
alias figuras tranQtus trinis aut quadrinis diebus.Cartera ex iis pennata autuno fere moriuntur,Tabani 
quidem etiam aecitate.Mufcis humoreexanirnatis fi cinere condantur redituita, 

Hyflorianaturxanimaliura per fingula membra, CA* XXXVII* 

Ta^ nuc per fingu las partes corporis praeter iam didlas merabrarim tratffcf hyftoria . Caput 
f ha1^r cuncta quae fanguinemJn capite pauds aialium nifi uolucribus 3pices:diuerfi quidc ge 

neriSiPhoenici plumarum feriemedioeo exeuteaIfo.Pauonibus crinitis arbufculistStympha/ 
lidac cirroiPhafianac cornicuIis.Praetcrea parco:at(j ab illo galerita appellata quonda.Poflea gallico uo-' 
cabulo etiam legioninoniedederatal3uda,Diximusa:cui plicatilc criHam dcdillet natura per mediu 
capur 3 roftro refidetem.Et fulicarum generi dedit cirros pico quoqp martio 6i grui haIearitae.Sed fpe'' 
flatiiTimij infigne gallinaceiscorporecoferratumrneccarne id eflejnec camlagineinec callum iure dixe 
iimusrue^ peculiare.Draconum enim criflas qui uiderit no repehiur. Cornua multis quided^ aquati 
lium di marino_^ di ferpentiu uariis data funt raodis.Scd quae tu re cornua intelliganf qdrupedl tantii 
genen. A<ffeomj.n.S£Cippt3 etia i latina hyfloriafabulofos reortNecalibi maior lafciuia naturae lufitani 
malium armis.Sparfit haec in ramisrutceruo^ . Aliis fimplicia tribuit ut in eodem genere fublonibus 
cx argumeto didlis. Alio^finxit in palmas ;digytof^emtrit exiisiundc platycerotas uocanr. Dedit ra^ 
mofa capreis;fed paruarnec fecit decidua.Couoluta in anfraffu arietum generi;ceu ceflus daret : infefla 
tauris.ln hoc quidem genere & foeminis tribumln multis tantu moribus. Rimicapris in dorfum adu^ 
ca.Damts in aduerfum, Eredfa autem rugarum ambitu contorta Si tn leue fauigiu exacuta ut lyras de 
cerent ftrepficerotiique addace africa appellat.Mobilia eadc:ut auresrphrygise armcntis.T roglodytage 
in terram airc<^a:qua decaufa obliqua ceruicepafcuntur.aliis finguIa:Si hxc medio capite aut naribus 
m dfximus.Iamq! aliis ad incurium robuftaialiis ad idhim pluribus modis:fupina:conuerfa:connexa: 
omnia in mucronem migra tia, In quodam genere pro manibus ad fcabendu corpus. Cochleis ad pten 
tadum iter.In corpore cornua haec ficurceraffis aliquando & finguIa.Cochleis femper binaiSi utpten/ 
dant :ac refiliant.V ro^ cornibus barbari feptcrrionales potantiurnaf^ binas capitis unius cornua im^ 
plenr.Alii praefixa his pila cufpidant. Apud nos in lamina reiffatrallucetiat^ etiam lumen indofum Ia-' 
tius fundunt:muka(^ alias ad delicias conferunturrnunc tindfainunc fublita:nuc quae ceroftrata pidtu 
genere dicuntur*Omnibus autem caua:& in mucrone demum concreta funt.Ceruis tatum folida: 
ec omnibus annis decidua.Boum attritis ungulis cornua unguendo aruina medentur agricolce.Adeo 
fequax natura e(t:ut in ipfis uiuetium corporibus ferueti ctera flc£fatur:atgi incifa nafeenhu in diuerfas 
partes torqueatunut fingulis capitibus qterna fiant.Tenuiora foeminis pleru^ funt ut in pecore. Mul/ 
tis ouium nullatnec cerua^mec quibusmultifidi pedes inecfolidipedum u11i:excepro afino indicotqui 
tmo armatus efl cornu.Bifulds bina tnbuir.Nulli qui fuperne primores habent dentes.Qui putat eos 
in cornua abfum i facile coarguunt ccruaj; naturaiqux ne^ dentes habettut nem naresinec tamen coc 
nua.Catero^i offibus adhacrenr.Ceruo^ tantum cutibus cnafcutur.Capita pifemus portione ‘corpojf 
maxima fortaflis ut mefgantur.Oftrearum generi nulla:nec fpongiisinec aliis fere:quibus fblus exfen 
fibus tadlus eft.Quibuldam indifcretu caput efl ut cancris.In capite cuntlo^ animalium homini plu/ 
limus pilus iam quidem promifeue maribus acfaeminis.Apudintofas uti^getes at$ etiam nomina 
ex eo capillatis alpium incolis gallis comaice:ut tame fit aliqua in hoc terrarum differetia. Quippe mi/ 
conii carentes eo gignunrunficut in cauno lienofuEt qucedam animalium naturaliter calueiificur ftni 
riocameli 6i corut aquaticiiquibus apud greeeos nome eft inde • Defluuiu meorum in muliere rarum» 
Infpadonibnsnouifum.NecinulloaDteuencrisufum.Nccinfraccrcbrum:autinfrauerticem;3ut cir 
ca temporaiat^ aures.Caluitium uni tantum animalium hominiiprxterq innatum.Canicies homini 
tarum Sf cquisifed homini femper a priori parte capitis tum deinde ab aucrfa. Vertices bini homini ta/ 
cum* Aliquibus capitis ofla planaitenuiaifine medullisiferratis pedfinatim Arudfa compagibus • Perfra/ 
tIa non queunt folidari .Sed exempta modice no funt loeralia in uicem eo^ fuccedete corporea cicatri/ 
ce.In fi rmiHima elTe u rlis:durilTim a pfitacis fuo diximus loco*Ccrebrum omnia habent animaliaiqux 
languinem .Aeque & in mari qua: mollia appellauimus:quauis caceont fanguinciut polypt»Sed homo 



VNDECIMVS 

poitfone maximam & hamidifnmu;omntu^uiTcegdfngidifnmu: duabus fupra fubter^ mebranis 
uelatum;qu3^nlterutram rumpi mortife^etOeterouiri qfce:minxraaius«Hominibushocfineran 
guine:fine ucnis;6d reliqui fine pinguuAIiud efle q mcduliana eruditi docenuquoniam coquendo du/ 
TefcartOranium cerebro medio fnfunt ofHcula parua.Vni hominu in infantia palpiratmec roboratur 
ante primu fermonis exordium .Hoc cft uifceru m excelfifli m uiproximu^ cxlo capitis fine carnetfine 
Cruoreifi ne fbrdtbus.Hic habet fenfuum arcem.Huc uena^ ois a corde uis tendir.Hic defmit«Hic cui/ 
tnenaltiflimu.Hic metis eft regime.Oium autaialiu in 'priora pronu:quia&fenrus ante non tendunt* 
Ab eo proficifdf fom nus.Hic capitis nutatio,Quae cerebru no habent non dormiunt, Ceruis in capite 
inelie uermiculi Pub linguae inanire 8c circa articulum qua caput iungif humero numero.xx.produnf« 
Aures hoi rantu imobiles. Ab iis Flacco^ cognomina,Nec in alia partefocminis maius fpendium roar 
garitis depedctibus.ln oriete quide 8C uiris aup£ gef!are eo loci decus exiRimaf . Animaiiu aliis maio/ 
restaliis minores.Ceruis tantu rcinae:autuelutdiuif^,Soricibu5 pilorae«SedaliquaeoibusanimaIduta/ 
3catgeneranhbus:exceptouituIo marino at^deIphino:6£ quae cartilaginea appellauimus fi£ uiperis. 
Haec cauernas tantu habentauriu Ioco:prxter cartilaginea de dciphinmquem tame audire manifenti 
eft.Na & catu m ulcerentu r:5; capiunf attoniti fono,Quo na modo audiant; mirutiide nec olfatus ue/ 
fligia habenticu olfaciant fagacifTimc.Penatoj; aialiu buboni tantu Qc oto plumat uelut aures,Oeteris 
cauernae ad auditum. Sim ili modo fquamigeris at^ ferpentibus.In equis BC ofum jumentorum gene/ 
reindida animi prffiferunt.Feilis marcids.Nutates pauidis«Subre£Iaefurctibus.Rerolutxa;gns.Fafl/ 
cs hoi tantu icaeteris os aut roftra,Frons dc aIiis,Sed hoi tanna trinirix:hiIariratis:dcmenti3E::reucrjtatis 
index in aflen fu eius.Supdlia homini 6i pariter & alterne mobilia 6f in iis parsanimi.Ncgamus annui/ 
mus:hsc maxime mdicant.Faftus fuperbia aliubi concepraculum : fcd hiefede haberjn corde nafcif: 
hic rubit;hic pender, Nihil altius fimul abruptiufcj! inucnitin corpore ubi folitaria efler«Subiacent oai 
li pars corporis pfeciofiflima:&: qui lucis ufu uiti di ftinguan t a morrc,No oibus aialiu hi.Oftreis nui/ 
li.Quibufdam contharum dubiitPeftines enimfiqsdigytosaduerfum hiantes eos moueat:contrahu 
fur ut uidenrcs,Et olentes fugiunt admota feramenta»Quadrupedil ralpis uifus no eft.Oculog; effigi/ 
€s ineflifi quis praetenta detrahat mebrana. Et fter aues ardeola]^ genera:quos leucos uocat altero ocu/ 
Io ca rcre tradunt .Optimi augu ri cu ad au ftru uolai reptetrioneue,SoIui enim picula & metus narrant, 
ffsligidius nec locu ftis nec cicadis cile dicit,CochIeis oculo^ uicem cornicula bina praetetatu adimple^ 
Nec lumbricis ulli funnuermiumue generi.OcuIi homini tantum diuerfocolorcicsetcris in fuo cuig 
generi fi m iles.Et equorum qbufdl glaud;fed f hoie num erofi flimx diucrfitatisat^ differetiae:gradio 
.Tes;modici:parui:pminenccs:quos hebetiores putam.Conditi quos clartilime ccrncrerficut in colote 
caprinos.Praeterea alii cotuemur Ionginqua.AIii nifi prope admota no cernuntiMuItop^ uifus fulgore 
folis codar nubilo die no cernentium :nec poft occafum,Alit interdiu hebetiores .nodiu praeter ceteros 
cernunr.De geminis pupillis aut qbus noxii uifus efTent fatis diximus«Tyberio Qefari ipfi alia q cetero 
lum mortalium fuifTe naturxut expgefadtus nodiu paulilber haud alio modo d luce clara contueretur 
omniatpaulatim tenebris fefe obducenribusiDiuo Augurio equopt moglauci fuere:rupr3^ hoiem al/ 
bicantis magnirudinis*Quam ob cam diligentius fpedtari eos iracudtx ferebat.Claudio Catlariaban/ 
gulis canaeore camofotranguineifg? uenis fubmde fufFifi.Oio principi rigentes . Neroni nifi cum coni/ 
ueret ad ppe admota hebetes.Vigintf gladiatog; paria in Caii pricipis ludofuere;in iis duooino quico/ 
tra cominatione aliqua no continueret 4 & ob id inuidlitTants hoc difficultatis efl homini.Plerif^ uero 
naturale ur mutare non celTent;quos pauidiores accepimus.OcuIos unicolores nulli cum candore om/ 
nibus mediufculo differentes.Ne 9 ulla ex parte maiota indicia animi cundtis afalibus:fed maxime ho/ 
tnini ided moderatiois:cIemetix;mifericordiae:odii;amoris:cri{ficiae:Iaeticise.Cdtuitu quo$ mulrifbr 
mes:ttuces;torui:fiagrates;graues;trafueTfi:limi;fumi:bladi.ProfedIo in oculis aius inhabitat.Ardent: t 
incedutur.humetdanrtcohibentiHincillaemifericordiselachrymz.Hoscumofcuiamuraiumipruiia 
uidemur attingere, Hinc fletus & rigantes ora riui.Quis ille humor eft in dolore tam fbecundus & pa/ 
ratus^Aut ubi reliquo tpeMnimo aut uidemus.Animo cernimus. Oculi ceu uaia quaedam uifibilem 
eius parte accipiuntiar^ trafmittu riSic magna cogitatio obcxcat abdudto intus uiTu, Sic in morbo co/ 
miciali aperti nihil cernunt animo caligame.Quin &. patentibus dormiut lepores : multiqi hominum 
quos Corybantiam grteci dicunt.Tenuibus multif^i membranis eos natura copofuitrcallofis contra fri 
gora caloref» in extremo tunicis;quas fubinde purificanclachrymationu faliuis:Iubricos propter icuc 
fanria 8C mobiIes.Media eorum cornea feneflrauit pupillarcuius angufliae non finunt uagari in certam 
aciem;& uelut canali dingunt:obiter$ incidentia facile dedinant.Alus nigra:aliis atra : aliis tuffa : aliis 
glauci coloris orbibus circundatis:ut habili mixtura accipiatur circumiero candore Iux:& tempera/ 
to repcrcaflli no obftrepatiadeo^ iis abfoluta uis fpeculi:ut tam parua illa pupilla tota imaginem red/ 
dat hominis.Ea caufa efl:ut pler^^ alitum e manibus hoium oculos potilHma appetant:^ effigiem 
fua i iis cernentes uelut ad cognata defideria fua rendunt.Veterina tantu quaedam & incrementa lunae 
morbos fenriunt.Sed homo folus emiflb humore excitate liberaf.Poft uicefimum annum multis re/ 
llitutus eri uifus.Quibufdam flatim nafcentibus negatus nullo oculo|k uitio.Multis repente ablatus 
fimili mo nulla prxcedente iniuria.Vcnam ab iis pertingere ad cerebrum pitiflimi auAores tradunt. 
Ego ad flomachum crediderim. Certe nulli fine redudatioeeius eruif oculus: morietibus illos operire 
lucfufffi in rogo patefacere quiiittu magno tini factu eflilta more condito utne$ abhoie fapremum 







; 





A\ tnfiim , 



Jrr7 H-^vI''^*^ ' 



rl^'J‘ 



UBER 

Ms fpecftari fas cE:®; caelo tioii offendi ncFas.Vni animalium hofdeprauanf.Vnde cognomina Strabo 
nu & Peto^*Ab iifde g altero lumine orbi nafccrentur cocIites uccanf.Quis parui utiin^ ocelli lucini 
inmnae cegnorae habuere.Nodfurno 5 i aialiu ueluti feliu in tenebris fulgerrn t ladiantm oculnut con/ 
tueri nonur.EtcapraelupoijfpIendcnnkiccgiiaculanf.VituIo manno &hyen^in mille colores tran 
feunt fubindc.Quin & in tenebris multo^ pifciu refulgennficut aridi robufli^ caudices uctu flate pu/ 
trer^.Noconuiueredixtmusqu^noobliquisoculis;iedcircuadfocapite cerneret.Chamae leonis ccu 
los circuagi totos rradut. Cancri inobliquu afpiciunr.Crulfa fragili indufis rigentes*Locufljs fqutllif^ 
magna ex parte fubcode munimero praeduri em iner.Quog; duri funt minus cernuntig quop; humi 
di.Serpentiu catulis & hirundinu pullis fi quis ematirenafci rradunr.Infefto^i oium & quibus telfacea 
operimenta oculi raoucnturtficut quadrupeda aurcs.Quibus fragilia opimentaiiis oculi duri.Oia ta/ 
lia & pifces QC infedfa non habent gcnasinecintegutoculis.Oibus mebranauitrt modo tranfiucida op 
tendit. Palpebra in genis homini utringj.MuIicribuseria infeiff* quottidiano tama efl: decoris affedta 
tio ut rtnganf oculi quo^.Alia de caufa hoc natura dederat ceu ual tum iquoddam uifus Se prominens 
munimentum circa occurfantia aniraaliarautaliafortuituincidenna.Defluereeashaudimmeritoue 
nere abudanbus tradunt*Ex exteris nulli funnniTi gbus & in reliquo corpore pili . Sed quadrupedi in 
fuperioribustantumgenx.Volucribusjninferiorc,Etqbusmo]Ietergusutferpenfibus.Et quadm/ 
pedibus gux oua pariut ut laccrrx. Strutio camelus alitum fola ut ho utrin^ palpebras habet.Ncc ge 
nx quide oibusrideo nc^ nudationes iis qux animal generar,Grauiores alitum inferiore gena conni/ 
uent.Exdem niftanfabangulismcbranaobeunr.Colubx&fimiliautra^conniuenr.Et quadrupe/ 
des qux oua patiunt ut tefludinestcrocodili inferiore tantum fine ulla niflatione : propter prxduros 
ccutos.Exrrcmum ambitura genx fuperioris antiqui cilium uocauereiunde 6l fupercilia»Hoc uulne-' 
re aliquo diduidum nocoalefcit.ln paucis humani corporis mcbrisjnfra oculos malx homini ratum 
' quas prifei genas uocabanr.xn«rabu]aj^ interdiido radi a foeminis eas uetantes.Pudoris hsc fedes. Ibi 
maxime oftendif rubor.Infra eas hylaritates rifum^ indicantes buccx.Et altiot homini tantuiquem 
^ noui mores fubdola irnTionedicauere nafus.Non alii aialium nares eminent. Auibusiferpetibusipifci/ 
■ fcus foramina rantu ad oifams fine naribus.Et hinc cognomina fimogi filonu.Septimo menfe genitus 
fepenumero foramina aurium Si narium defuere.Labra gbus brochi labeones didiiEt os pbum du/ 
riufueanimal gencranribus.Pro iis coronea Si acuta uolucnbus roftra.Eadem rapto uiuennbus aduti 
ca.Colic(dio tcfta herbas ruentibus Iimum<^ redunca utfuum generi.Lata in ufum iumentis uice ma 
nus ad colligenda pabula«01a apertiora laniatu uiuentibus*Metum nulli prxter homincminec malx« 
Maxillas crocodilus rantu fuperiores mouct.Terrcftres quadrupedes eode quo exterx moreiprxterq 
in obliquu .Demiu tria genera.Serrati;aur cotinuiiaut exertt.Serrari pedlinatim coeu nrcsine contraria 
Dccurfu atterantunutferpentibusipifcibusicanibus.Conrinut uthominiiequo.Exerri apro; hippopcK' 
iamato:elephato.Continuorum qui digerunt cibum lati SC acuti. Qui conficiu ntiduplices. Qui difcrit 
minam eos canini appcIIantur.Hi funt ferratis longiflimuCotinui aute utra® parte oris funt ut equoi 
Aut fuperiore primores no funt ut bubus;ouibus:ommbulm qux ruminat.Oprx fu periores no fun t: 
prxter primores gcminos.NulIiexerti quibus ferrari,RaroKEminx& tamen iine ufu . Ira^ cu aprip 
cutiantifoeminx lues mordent.NuHi cui cornua exerruPed omnes fui concaui * Octeris dentes folidi. 
Pifciu omnibus ferratirprxterfcaji.Huic uni aquatilium plani.Cxteromuitiseomin lingua Si toto 
ore:ut turba uulnc 5 ^ molliannqux attritufubrigerenoqueunt.Multis Si in palatoiat^ etia in cauda* 
Prxterea in os uergentes ne excidant cibi nullu habentibus rctinedi am m iniculutSim iles afpidi 6i fer/ 

f ^entibusrled duo in fuperna partedextera leuam longifllmi tenui fiftula perforatiiut fcorpibnum acu'' 
ei ucnenum infundcntcs:non aliud hoc ellegfel ferpentium.Et inde uenis fub ^ina ad hos peruenire 
Si has per uentrem derccnderediligentiflimiauiaores fcribunt. Quidam unu efle eu:6i quia fit adun-^ 
cusirefupinaricum momorderit.Aliquituncdccidereeumirurfur^ recrefeere facilem decufluiSifine 
eo efle quos trai^ari ccrnamus*Scorpionis caudx inefle eum:& plerif^ rernos*Viperx dentes gingiuis 
conduntur, Hxc eadem pregnans ueneno impreflo detium rcpulfu uirus fundit i morfus. Volucrun» 
nulli dentes prxter uefpertilionem.Omeli foli ex iis qux non funt cornigera in fuperiori maxilla pn> 
mores non habent.Cornua habentium nulli ferra ti.Et codex dentes habcntiindicio eft a minimis eae 
rum derofas uites.Atin mariniscrufta SCcartilaginea priores habcre.Item chinis quinos efleiundein/ 
telligi potuerit miror«Dentium uice aculei mfeiftis.Simix dentes ut homini.EIephantointusad man 
dendum quattuoriprxtergp cos qui prominenriMafcuIis rcflexiifoeminis redfi atg?,pni,Mufculus ma 
rinus qui balenam antecedit nullos habet*Sed prolis feris intus os hirtu;S£ Ifguam etiam appdlarum* 
Terreurium minutis quadrupedibus primores bini utrin^ logiibmi.Cctcris cum ipfis nafcumr.Ho/' 
^ mini poftg natus eft feptimo mefe.Religs perpetui manct.Mutanf homini:!eoni:iumento:cani:& ru 
■ minatibus.SedIeoni&canindnilicabiniappellari.Lupidextercaninusin magnis habetur operibus* 
Maxillares qui funt a caninis nullu animal murat.Homini nouiffimi qui genuini uocantur cirater ai 
cefimu annu gignunfimultis Si oflogefimo. Foeminis quo^rfed quibus in iuuenra no fuere nati:deci 
dere in renedfa:& mox renafei certu en.Zanclen iamothracenu ciuem cui renati effent pofl centum Si 
quattuor an nos Mutianus uifum a fe prodidir.Cxtero maribus plures g fcem inis in hom ine; pecude: 
capnfue.Timarchus Nicodisfilius Pappi duos ordines habuit maxillap;, Frater eius non routauit pri 
moi:es:ideo9 prxtenuitiEll exemplum detis homini Si m palato generi, At canini amiHi caiu aliqua 




VNDECIMVS 

jjan^rffnarcunf.Octtrisffnefli mbercunr,Equotantucadi'diortsfiunt,Aetasuttm’ii05idetibasfndi • % . 

carur.Equofuntrtumerotjd.Amimctncefirno menfe primores ucnn^bmas.5equcnannocondc,p/ /‘M TVt i'>’* 
xlmos cu fubeuntdidlicoIomellarestQuinroanno mcipietebtnosamittit;qui fexroanno renafcunc* 

Vii.ofs habet 8C renatos 8C fmutabileSiEquo caftrato prius no decidut dentes^Aimo^ genus TriceUmo 

menfefimfliteramitundemde fenis mefibus.Quod fi no prius prperineq decidant poH rem iil^erihtas 

certa.Bobus bis mutanfiSuibus decidunt nang.Afumpra hac obleruationefenedlus m equis 6i cxxe^ 

risueterinis intelligiturdcntiu brochirareifupciliogj caniciei&circacalacuniscum fere.xvi.anno^ exi . • 

HimanftHofuni dentibus quod da ineR uirus.Nacp 8C fpeculi nitorem cxaduerlb nudati hebetat:& co ^ 

lumbo9iftEtusipIumestiecar»R.eliqua de itsin generatione hommdidlafunt.Erupctibusmorbicor/ j ^ 

pora infantia accipiunt , Reliqua animalia quae Erratos habenti&uiilimadetibus.Linguae non oibus f 

eodem modo.TenuiiTima ferpentibus 8c rrirutca:uibras;atri coloristdC (i extrahas prxlonga •Lacertis 

bifida dCpiIora.Vitulir9i marinis dupIextSed fu pradidis capillamenu tenuitate» Caetei is ad arculam/ 

bedaora.PifcibU5paulommusqroca3dhatrenstCrocodilistora.Sed igulfam Iingux uice carnofuin 

aquatilibus paIatu.Lconibus ac pardis oibufqj generis eius etiam felibus imbricatae afpcrttatistSi limae 

fimilisiattenuaf^ lambedo curem hots.Quat caufa etia mlfu( fadta ubi ad uidnu fanguine peruenit fa/ 

liuaiinuitat ad rabietn.De purpura^ linguis diximus.Ranis pnmacohaeret.Intiniaabroluta agurtu/ 

rc qua uoce mittunr.Mares mm uocantur ololygones ftato id tpc cucniticientibus ad coitu foeminas 

Tum fiquide inferiore labro demiffb ad libra mentnm modicae aquae receptat in fauces palpitate ibt li/ 

gua ululatus elicit.Tuc cxteti buccagi finus ptucer, Oculi flagrant laboreppulfi • Quibus in poflenore 

parte aculeiiiis 8C dentes dC lingua, Apibus etiam praelongaiemtnes 5^ acadis*Quibus aculeus in ore fi/ 

llulofusiiis nec lingua nec denres.Quibufdam infi^iflis intus lingua Si formicas .Csterum lata riepha/ 

IO prtecipue.Reliquis in fuo genere fempei abfoluta. Homini ranrum ita faepe conftri(3a ucnisrut in/ 
lerdici eas necefle fir.Metellum ponrificcm adeo inexplanatae fuifle accepimusiur multis mefibus tor/ 
tuscredaturicumcditaturindcdicandaaedcopiferedicerc.Oetensleptimofereanno Termone expri/ , f . 

mir.Mulns uero talis cius ars contigitmtauium Si aialium uocisidtlcrcteedafimitatio.lntelleiffusla/ )(Ljjferi4 
porueftcacteris in prima liguaihoi Si in palaro.Tonfill^in hoie.ln fuegladulatzquod itcreas uuae no/ 
mine ultimo depeder palato hol tantd cfl.Sub ea m inor Iingua.Null! oua generantiu .Opera cius ge/ 
mina duabus tterpofira fiftulis.lntenoreagi eptgloITts appefl^af arteria ad pulmone at^ cor pertinens. 

Hac operit tn epulando fpiritu ac noce ilbc meante : ne fi potus ctbufue in alienum deeraueiit tramite 
corqueat. Altera exterior eftiappcllatur fane gulaiqua cibus atgi porus deuoraf. Tendit h;cc ad floma/ 
chumiis ad uentrc.Hacp uices operit cu fpirirus tantii aut uox comeatmereflagnatio iicmpefiiua aluj 
obftrepat.Ex cartilagie Si arne arreriaigula neruo Si carne colla r.Ceruix nulliinifl quibus utraq? ha:c 
Octeris collurquibus tantii gula.Sed qbus ceruix e multis uertebratifqi orbic ulatim offibus flexilis ad 
circunfpedlum articulorum nodis iungirurtLeoni rantu Si lupo Si bycnae Si fingults l e^ifq! oflibus ri 
gensiC^terofpinaeadnfAirur.Sijiina lubis ofTraired tereti flrudurap media foramina a eruero medui 
la de(cend^ce,Eandc efle ei namraiqua cerebro colligunrtquonia praerenui eius mebrana mo inctfa fla 
lim expireftQuibus logaccuraiiis longa Si collajrc aquaticis quis breuiacrura habentibusifimili mo 
uncos ungues.Gurtur hof tantii Si fuibus itumercit:aquagi quae potatur pleru^ uitio • Stimum gul* 
fauces uocanfipoftrcmu ftomachus.Hoc noieert fub arteria iam carnofa ianitas adnexa fpinae ad lati 
tudinem ac longitudine lagenae mo fufa, Quibus f auces non funtme flomachus qde cftincc colla : nec 
guttur:utpifabus:6iorauentribusiunguntur,Teftudinimarinae lingua nullainccdentestred roftri 
aciecominuitofatPoflea arteria Si flomachus denticulatus callo in modu rubi ad coficiedoscibos de/ 
crefeetibus crenis quicqutd appropinquat uentri,Nouiflima afperiras ut fcobina fabri.Cor afalibus cae 
teris in medio pedore elt.Homini rantii infra leua papilla turbinato mucrone in priora emines. Pifci/ 
bus foiisad os fpedat.Hocprimu nafcetibus formari in utero tradut. Deinde cerebruificut tardiflimej! 
cculostSed hos primu morircor nouiflime.Huicprxcipuus calor.PalpiratccrtciSi quafi alterum mo<^ 
ueftlntra aialia praemolli firmo^ opum mebranae inuolucroimunitu coflap^ Si pedoris muroiut pa/ ‘ 
reat praecipuam uitaecaufam Si onginem.Prima domicilia intra (e animo Si fangumipraebetifinuoro 
fpecuiSiin magnis afalibus triplicia nullo no geminoJbimcshabirar.Ex hoc fonteduaegradesuenae 
in priora Si terga difcurrut:rparfa*gi ramog: ferie peralias minores ofbus mebris uiralem fanguine n*/ 
ganttSoIu hoc uifee^ uitiis non macerafinec fupplicta uirae trahitilefum^ morte ilicoaflert.CcCieris 
corruptis uitalitas in corde dura, Bruta exiflimantur afalium qbus dum ngctiaudacia qbus paruu cfl: 
pauida quibus praegradetMaximuaucefl p portione muribusdeporiiafinoiceruoipatherximuflcllis: 
hyenisiSi omnibus timidis aut ppter metu maleficis.In paphlagonia binapdiobus corda. In equorii 
corde Si boum ofTa repertu n cur interdii augeri idp fin^ulos annos in hofead binas drachmas podensi 
ad quinquagefimu annii accedere,Ab eo derrahi rarudeiSi ideo no umere hofem ultra cciefimum an' 
nu defedu cordis aegyptii exiflimanr.Qutbus mos Si cadauera afleruaremcdicata.Hirto corde gigni 
quofdahofcs ^dunnnec alios fortiores efle induftriaificur An flomenem mefleniutr.:qui*ccc.ocadiC 
lacedxmonios.Ipfe couulneratus Si captus femel per cauerna latomia» euafit angufliasiuulpmm adi 
cus fecutus.Ire^ captusifopitis cuflodibus fom no ad igne aduolatus iota cum corpore exuuit.Terrio 
capto lacedaemonii peflus diflecuere caufa uiuendiihirfutij^ cor repertu efl.In corde fummo pingui/ 
cudo efl quaedam. l£cis extis,Non femp hoc aut in paite atoid habitu efl,UfPoflumio,U Albino icge ■ ' 









Cerit^ 







i" 



nr” 

^ ^n ^v^t^/- 



'Cftr. 



i^TirfrJi^i 



"N/enftT, 



LIBER 

facrojii pofl cenrelima aiccfitnaffftil olyttipiademtcii rex Pyrrhusex italfa difcclliflet cor in extis aru/ 
rpiccs afpicerecceperunt.Ca-rari diflaton quo die primu uefte purpurea ^celfinar^ in fella aurea iniV 
di t facrificantt bis in exris defuit. Vndcqueflio magna de diuinatioeargumentatibusipotuerit ne fine 
iHo uifcere hoftia uiuerei'An ad tempus amiren't('Negaf cremari pofle i iis;g cardiaco morbo ob/enc 
Negaf Si ueneno mtetepn‘s»Certeexratorano VitellirquarcuPifonem eiusfceleiis coarguitihoc ufus 
argumctoipalaqi tefiatusino potuiiTe ob uenenu cor Germanici Caefaris erem a ri,Coritra genere mor 
bi defenfus eft Pifo.Sub eo pulmo efliPpirandig? ofTirina attrahesiac reddens aiam iddrco fpongiofus; 
ac fiflulis inanibus cauus.Pauca eu (ut di<5u eft )habent aquatiliatac cactera oua parietia cxfguuifpumo 
fum:necfinguineu;idco non ritiunttEadceflcaufaquarefubaqua diu ranae 6i phoc^urinetur.Teflu^ 
do quo^ quis prirgrandera difub toto tegumento habeat:finefanguinetamc habet, Quanto minor 
hic corponbusitanco uelocitas maior .Chameleoni portione maximus SC nihil aliud itus.Io:ur& dex 
tera in parte eft.In eo quod caput extope uocant magnEeuarietaris.M.Marcellocirca morte cum periit 
Ab Hambale defuitin extis.Sequenti deinde die geminu repertu cft.Defuit & Caio Mario ciI immo/ 
liret utic^e.Ite caio principi Kalcn,fanuariis cum iniret confulatumiquo anno interfetSus cft . Claudio 
fuccciTori eius quo menfe interemptus cft ueneno.Diuo Augufto fpoleri facrificann primo potefiatis 
fuae die fex u iflima^ locfnera replicata intrinfecus ab ima fibra reperta funr.Rerpofum^ duplicauip; i 
tra annu impcriu.Caput extope triflis oftenti uifum ru quoq* efi:pr3Etcrq in folicirudine ac metu. Tuc 
enim peremit curastAt bina iodnera leporibus circa briletu & tha^ne:6^ in chei onefo ad pponridem 
MtruqttraflatisalioinferitalrepiJneodeeftetiafel nooibus datum animalibus.In cuboex chalcide. 
nui fu pecorijn naxo praegradegeminuqtut pdigii loco utrig!3duenar»Equi:muIii:afini:cerui : caprae 
apri:camcli:de!phini no habenr.Murium aliqui haber.Hominu paucis no cftiquopdualirudo firmior 
& uita Iongior*Sunt qui equo no quide in iecore cfTe fcd in aluo putcr:& ceruo in cauda aut inteftinis. 
Ideo ranta habent amaritudinem :ut a canibus no attingantur.Efi aut nihil aliud g purgamentum pel 
fimi fanguinis;6C ideo in materia cius cfi.Cerre iccur nulli eftinifi fanguinem habentibus. Accipit hoc 
a corde cui iungirunfunditgi in uenas,Sed in fellc nigro ffaniae caufa hominiimorfgi roto rcddito.Hic 
&in mores crimen bilis nomine. Adeo magnum eftin hac parte uirusicum fe fundit in animu.Quin 
dC toto corpore uagum colorem quoq? oculis aufert.lllud quidem reddirum etia ahenis. Nigrefeut^ 
contadaeoinequis miretur id uenenum eflefcrpenrium.Carentco quiabfihthio uefeuntur in ponro. 
Sed renibus ex parte tantum altera inteflino iungituriut coruis coturnicibus: phafianis « Quibufdam 
intefiino tarum ur columbis lacapitnrmurenis.Paucis auium in pedore,Seruemibus portione maxi/ 
me copiofunri & pifcibus.Eil: aurplenrqi toto inteftino ficu t accipitri miIuo.Pr3etcrca l pectore e 6i cs 
teris auibustViruIis quide marinis ad multa quogt nobileiTaurop; fclle aureus ducif color. Arufpiccs 
id Neptuno 8; humoris poreti^ dicaucre .Gemmug? fuit Diuo Auguftoiquo die apud adlium uicir. 
Muriil iccufculis fibrxad numejd lunae diegt in menfecogruere dicunt jtotidc^ Si inueniri quotu Iu-' 
men cius fit»Praeterea bruma fncrcfcere.CunicuIopi exta in betica gemina fjcpe reperiunf*Rana 5 i ru^ 
beta^ altera fibra a formicis no artingitur propter uenenum :ut a rbitranf.lecur maxime uetufiatis pa 
ties cen tenis durare annis obfidionum exepla prodidere. Exraferpenribus Si lacertis longa, Cecinaeuo 
faterrano dracones emicuifie de exti lato ^digio tradif. Er profcdfo nihil incredibile fit exifiimantiV 
bustPyrrho regi quo die perit pracifa hoftiarum capira tepfifle fanguine fuu Iabentia,Exra homini ab 
inferiore uifee^ parte fepanf mebranis qua pcordia appellatiga cordi pratedunf iqdgraci appellauer 
rut phrenastOmnia quide prfcipalia uifeera mebranis propriis ac uelut uaginis inclufit puides natu/ 
ra.In hac fuit Si peculians ca uicinitas aluime cibis fupprimeretur animus.Hinc certe refertur accepta 
fubtiliras metis:ideo nulla efl: ei caroifed neruofa exilitas.ln eade pracipua hylariratis fedesiquod titil/ 
lam maxime intelligiruralagiiquas fubinno alibi tenuiore cute humanaiideo fcabendi dulcedine ibi 
;pxima.Ob hoc in proeliis gladiatorugj fpcflaculis morte cu rifu rraiedfa pracordia attulerut * Subeft 
uenter ftomachu habcntibusicateris fimplexiruminatibus geminus fanguine caretibus nullus, Inte/ 
fiinus enim quibufda ab ore incipies quada uia eode refledhnut fapia Si polypo.ln hoie adnexus infif/ 
mo fiomacho fimilis canino,His folis animaliu inferiore parte anguflior.Ita^ Si fola uomunt:quia re 
pleto .pprer anguftias rupprimif cibus.Quod accidere no poteft iisiquogi fpatiofa laxitas eum ad infe/ 
riora tranfmittir.Ab hoc uctriculos ladtes in hoie Si oucp quas iabif cibus»In eseteris itea quibus ca/ 
paciora iteftfna ad aluu,Homiqi^ flexu ofilTim is orbibus.Iccirco magis auidi cibo^:gbus ab aluo Ion 
gius fpatiu.Iide minus foiertesiqbus obefillimus uenter, Aues quo^ geminos finus habet. Quaedam 
unum quo merguntur recentia lutgutrur. Alteri in que ex eo dimittuntconcc«2ionemarurara:utgal 
iinaeipalubcsicolubsciperdices.Caetera fere caret eorfed gula potetiore urunf ut gracchuIi:corui; corni/ 
ces.Quaedim neutro modo,Sed uentre ^ximu habctqbus praeloga colla Si anguftaiurporphyrionij 
Venter folidipedu afper Si durus.Terreflrium aliis denticulatae afperitatisialiis cancellatim mordacis* 
Quibus denres utrin^inec ruminatio,Hic coficiunf cibi,Hinc in aluu deIabunf,Medio haec umbiljv 
co adnexa oibus.In hoie ilar infima parte fimile fuilloia gr^cis appellaf coloniubi dolo^ magna caufb 
eft.Angufliffima canibus,Qua de caufa uehemcnh nifu nec fine auciatu leuant eailnfatiabilia anima/ 
lium quibus a uentre prinus redo inreftino tranfeunt cibirut lupis ceruariis:6i inter aues mergis .Vcn 
tres Si elephanto quattuor, Caetera fuibus fimiIia.PuImo quadruplo maiorq bubulo, Ambus uenter 
cainoTus calIofur 9 m uentre hirudmu pullis lapilli cadido aut rubenti cdcolorcqchelidonii uocantur ; 



VNDECIMVS 

m igfcis nirratf 1 rtibus rpperin nf ,Er fn mucnca^ fecu n do uctre pii* rotudifatc nigricas tophus; nat/ ^ 
io podere fingalare(arpuranr)remediu aegre panetibus:fi tellure non amgcnt.Ventriculiatg» fteftina / 
pingui ac tenui omento integanf:pr3crerqouagignenribus»Huicadnedli!urlycnifimftrapartcaduec * 
fus iecur;cu quo locu aliquado permutatded prodigiofr.Quida eiatnvputantineileoua parietibus : ite 
ferpentibus admodum exiguum :ita certe apparer in reftudtne;8dcrC)Cqddo:& lacertis :« ranis . Aego 
cephalo aui no efle conftatmeg? iis quae careant fanguine.Pecu liart curtusipedlimemm aliquado i eo» 
Quaobrrm inurtf^cuifo^ laborantibus. Erp uulnus ena exeptoMiueseaulia tradunt. Suntq putent 
adimi rifum fim u I hobinteperantiaqi loci coflare lyenis magnirudibe.Afist^gio fepfis appellani qua 
minimos efTe pecori tradut;6c inde ad lyene inueta remedia*At in bniero&^tfiarne quaterni tenes ccr^’ 
uis.Cdcra penatis fquamofifgt nulli.Caetero fummis adhsrent lubis.Dcxteroibus eft lationdC minus 
pingufsificciorgj.Vtriqiautpinguitudoe mediocxir:pr*rergin uirulomarino.Aialia in renibus pin/ 
guiffima.Oues quide loetalirer circu eos cocreto pingui. Aliquado in eis inueniunf lapiIIitRenes habet 
oitmn quadi upedu qnaeaialgenerat.Oua parienrm reftudo folaiquff&alia cia uiTcera«Sed homo bu 
bulis fim lies uelut e multis renibuscopofitos»Peftus hr)cefToiIapcordiis& uiralibusnacuracircunde 
dir.AtuentriquenecefTecrarincrefcereademir.NulIiaialium circa uenncofla.Pedus hoitanttJ latura 
reliquis carinatumuiolucribus magnis:& inter eas aquaticis maximr.Coftac homini tantum oftonae: 
fuibusdenaricornigeris tredeamiferpentibus rrigintj,liifraaluum eft a priore parte uefica : qu*c nulli 
oua gignentium pr*tertcnudinen].NuIli nifi fanguineum pulmonem habenti.NulIi pedibus caien-' 
tium. Inter ea & aluum arteriae ad pube tendentes :quje ilia appellanf.In uriica lupi lapillus qui firytes 
appeilatur.Sed hoium quibufda diro cruciatu fijbinde naficces calcuIn&fetajicapillameta.Veficame^ 
brana conflar:qu.T uulnerata cicatrice non folidefcirincqi qua cerebrum autcor iuoluitur.Plura.n»me 
branarum gener3.Foeminis eadem oiaiprxteiq ueficac luniflis utriculus:undediflusiiterus:quodalio 
noie locos appellant. Hoc in reliquis aialibus uuIua.Ha c uq erae & intra fc parentibus doplex.Ouage/ 
neratium adnexa praccordiis.Et in muliere ge m inos ftnus ab utragi parte lateit habet. Funebrisquo-* 
tiens uerfi fpiritum inclufit.Boucs grauidas negant pi^terq deste ro uuluae finu ferre etia cum gemi-' 
Hos feranr.Vulua enefto partu melior q edito. Eiedia uocaf ilIa.Hiec porcaria.Primiparae fuis optima» 
Corra efFoeris a partuipr^eterq eode die fuis occifa: Iiuida ac rtiacra,Nec nourlla^ fiium praeterg piimi^ 
pararuprobanruripotmfgueteFiiinecdLj effcEramm;6i biduo ante partum autpoftpariu:autquo eie-^ 
cerinr die.Proxima eie£litiae eft occife uno dic poft partum. Huius Sf fume oprimum:fi modo foeras 
tion hauferir.EieiJhti^e teterrim um, Antiqui abdomen uocabatipriufq calleret id fcicnres occidere no 
afTueti.CornigeraunapartedentaraSiquaempedtbustalos habent feuopigucfcunt.Bifu lea fciflifuC ; 
(n digyros pedibus 6i non cornigera adipe. Cocretus hic 5C cum refrixit fragi lisfcmper^ in fine carnis 
Contra pingue interarncmcuremgiifucco liquidum.Quardam non pTgucfcunt;urlcpus:perdix Ste ' 
riliora cunica pinguia SC m maribus dc in fcemmis.Senelcunt celerius praepinguia.Omntbus animali/ 
bus eft quoddam in occu! is pinguae. Adeps cunilis fine fen furqui nec arterias habet nec urnas» Pierii^ 
animalium eft pinguedo fme fenfuiquam obeaufam fues fpirantes a muribus tradunt rofas. Quin & 
L. Apronii confularis uiri filio detractos adipesileuatumqi corpus immobili onere.Et medulla ex eo/ 
dem uiderur efle a iuuenta rubensr& fenedla albefccs.No mfi canis harc oiTibus. Nec cruribus iumento 
ru aut canti .Quare frafla non ferum menf:qd defluente euenit medulIa.Efl autem pinguis iis quibus 
adeps.Seuofa cornigeris.Neruofa Si in fpina tantu dorfi ofla no habentibus utpifbiu gencri.Vrfis nui' 
la.Leoni in femo^ Si brachiopt oflibus paucis exigua admodu.Caeteris enim eft tanta duriciaiuc ignis 
elidaf uelut e fihce.Iis dura qu* no pinguercunr. Afmorum ad tubas canora.Delphinis ofla non fpinae. 
Animal enim pariunt.Serpetibus rpin*. Aquatiliu mollibus nulla.Sed corpus circulis carnis uin£lum 
Ut fepi* arg! IoIIiginf.Er intedis negatur aeque efle ulla. Cartilaginea animalium aquatilium habent 
tnedullim infpina.VituIi marinicarthilagineinonoflaiireommauricul^acnaresquae modicu emU 
ner flexili mol licia naturae puideriaine frangerer. Cartilago rupta no rolidefcit. Nec praecifaofla recte/ 
rcunt:pr*terg ucterinis ab ungula ad fuffragina .Homo crefcit in longitudinem ad annos ul^ ter fe/ 
ptenostTum deinde ad plenitudinem.Maxime autem pubefeens nondum quedafoIuereiSi praecipue 
ECgntudinerentirur.Neruiorfiacurdeibubuio^etiam circumuolutifimilem naturam Si caufam ha 
benr in omnibus lubncis appellati oflibustnodof^ corporu qui uocantur articuli . Aliubi interuemu 
aliubi ambitu:aliubi tranfitu liganrcs.Hic rereresiillic latiiut in unoquogi pofcir figuratio.Ne^ ii foli/ 
dantur mciTi: mirum 9 uulneratis fumus dolor: prxfedis nulIus.Sine neruis funt quardam animalia: 
ut pifcesiarteriis enim conftar.Sednegi eae molli pifcium generi.Vbirunr nerui:interioresconduntme 
bra : fuperiores reuocant ; inter hos latent arteriae:idefl fpintus lemitaeriis innatant uen*:idefl fangui 
nis riui. Arteriarum pulfus in cacumine maxime mem bi orum euidens index fere morborum in mo 
dulos certos legef^ metricas per aetates flabilis aut citatus aut tardus deferiptasab Eriphilo medicinae 
uate mirandaiarte nimiam proprer fubtilitatem defertus.Obferuatto tamen crebri aut languidi idus 
gubernacula uitaeremperat.Artcriae carenrfenfumam &fanguine.Nec omnes uitalem continent fpi 
titumipraecififgi torpefeit tantum pars ea corporis. Aues nec uenas nec arterias habennitem ferpenres: 
refludinesilacertaeminimumijfanguinis.Ven* in prscrenues poftrcmo fibras fubter totam cutem 
'dirperfae adeo inanguflam fubtilitatem tenuanturiut penetrare fanguis non poflitaliudueq exilis hil 
tuor ab illo qui cacuminibus innumecisfudoc appdlamrnn umbilico uenaium nodofocoitu» 



•ir 







L 









fr/'kwf rxe* 






UBER 

Dc rangufncS; qaoram ccTcfrimenccetur:quorum non coeanquorum grauf/Timus uel rr nuifTf 
fnus:quorum nullus. C/'» XXXVIII. 

Angujsqbus multus & pinguis iracundia.Maribusqfocminis nigrior.Etin iuuenta magis 
f q fenio.Et inferiore patte pin|uior.Magna & in eo uiraliratis poi rio.Emiflum fpiritu trahit 

Iecu:fli tamc tadiu no fentir, Aialiu fortiora gbus fanguis crailior.Sapietiora qbus tenuior.Ti' 
midioragbus minimus.Atqbus nullus hebetia.Tauropi celerrime coit atgi durcfcitndeo pcllifer po' 
tu maxime. Aprop^ 6C ceruo^capraru^ & bubalopioium no fpiflaf.PinguilTimus afinus.Homini te' 
tiuinimus«lis qbus plus quaterni pedes nuIIus.Obefis minus copiofustquonia abfumif pingui, Proflu 
Uiumeius uni fitin naribus homini:aliisnarealtera:aliisutra^,Quibufdam per inferna «Multis per 
ora ftatuto temporerut nuper Macrio uiro praetorio:& olbus anis Volufio Saturnino urbis pricfcao; 
qui nonagefimu etiaexceflltannum.Solu hoc in corpore teporariu fentit incrementu.Siquide hoftiac 
abundatiore funduntifi prius bibere.Qus aialium latere certis teporibus diximus no habet tunc fan' 
guinem pratter exiguas admodu circa corda guttas miro ope natui ae.Sicut dC in hoieiuim eius ad mi' 
nima momenta mutariino md tantum in ore fuffufa materiarue^ ad fingulos animi habitusrpudore: 
jra:meru:paIlioribus pluribus modis:item ruboris.Aiius enim irat:& alius uerecudice.Nam & in me' 
ru rcfugere:5£ nuf^ efle certum eft,Multif 9 non tranfluere tralToffisrquod homini ratum euenit.Na 
quae murari diximus coloremialienum accipiunt quodam repercunu.Homo folus in fe mutat.Mor' 
bi omnes morfqi fanguinem abfumunt. 

An i fanguine prfcipatusiSt tergore:& pilis:8f mamis:6d ueftitu. C A. XXXIX» 

Vnt qui fubtilitate animi conftare no tenuitate fanguinis putetrfedcureopi metifqi corponii 
r Et tunc magis aut minus bruta cireiut oftreas 8C teftudines.Bou tergora fetas fuu obftare te 
nuirati innari fpiritusrnec purum liquidum^ tranfmitti.Sic & in hoie cu craHlor callofior ue 
excludat curis.Quae uero ro crocodilis fi enim cruori fed duriciac tergori tribuatur di folertia. Hippo' 
potami corii craflitudo talisiut ide torreantur efcae.Et tamen eft quieda ingenio medica diligetia.EIe' 
phato^t quom tergora ipenetrabiles fttas habcticu tamc oium quadrupedia fubriliras animi praecipua 
phibeaf illis.Ergo cutis ipfa lenfu caretimaxime i capite.Vbicu^ per fe hac fine carne eft uuincrata no 
coiriut in bucca cilio^.Quxanimal pariut pilos habet.Quac oua pennasraut fquamasraut corticeiaut 
reftamiut teftudinesiaut cutem puram ut ferpenres.Pennape caules omniu auium praecifac non crefciit 
uulfae aurem renafcunrur.Membranis uolant fragilibus infedla. Humeribus hirudines in mari. Siccis 
inter teifta uefpertilio.Horum quo^ alae articulos habenr.PiIia cute exeunt crafla hiri.Fceminis tenu' 
iorcs,Equisiniubalarei.Inarmislconi.Dafipodi6^inbuccisintus&in pedibus.(^ae utraque Tro/ 
gus & in lepore tradit. Hoc exemplo libidinofiores hoium hirms colligens, Villifiuimus animalium 
lepus* Pubefeit homo folus quod nifi contingar fterilis in gignedo eftifeu mafculus feu foemina.Pili in 
hole partim fimusiparrim poftea gignunf.C^geniti aut non definuntificut nec fccminis magnope.ln' 
uentae rame quxda deftuuio capitis inualidaeiuelut languidiores cii menftrui curfus ftetere.OuiDufda 
poft geniti.Viuis fponte non gignunf.Quadrupedibus pilii cadere ar^ fubnafd annuum eft?V iris cre 
fcunt maxime in capireunox in barba.Recifi no ut haerba ab c«ctera incifura augeturifed ab radice exc' 
unt.Crefcunt dC in quibuidam morbis maxime tufcis:& in fenedla.Defundlo^ quoqi corporibus.Libi 
dinofis congeniti maturius defluut.At nati celerius rccrcicunt.Quadrupedibus fenediute craflefeunt; 
lanacqi rarefcunt.Quadrupedum dorfa pilofaiuetres glabri.Boum coriis glurinu excoquifrtauroru^ 
BC id praccipuu.Mamas homo folus e maribus habet.Cactera animalia mamaje notas tantu.Sed nefoc 
tninae quide in peAoremifi quae poflunt partus fuosactoIIere.Oua gignentium nulli.Nec lacnifi ani' 
mal parienti»VoIucrum uef^rtilio tantu.FabuIofum enim arbitror de ftrigibus ubera eas infantium 
labris imuIgere.Efie in maledidlis iam antiqs ftrigem couenitifed quae (it auium coftare non arbitror* 
Notabiliaanimaliaquaemammis. CA. XL« 

Sinis a foem dolentiideo fexto menfe arcent partusxum equae anno^pc toto praebeanr.Qui 
a bus folida ungula nec fupra geminos partus.Haec oia binas habent mamasinec aliubi g in fe' 
moribus.Eode loco bifulca dC cornigera,Boues quaternas.Oues capr* binas.Quac numero 
fo foecunda partu;& quibus digyti in pedibusihaec plus habent toto uentre duplici ordmerut fues.Ge/ 
nerofae duodenas.Vulgares binis minus.Similiter canes* A ia uetre medio quaternas ut patherae « Alia 
binas ut leaenae.Elephas rantu fub armis duasmec in peiftore.fed citra in alis occultas*Nulla in foemori 
bus digytos habentium*Primi geniti in qua^ partefues primas premuunt.Etfi efeaefunt faucibus^' 
Ximaeitamen fuam nouit:qf« in foetu quo genitus eft ordineiea^ aliturmec alia.Detra(fto illa alumno 
fuo fterlefcit ilicoiac refilitAmo uero cx ol turba relidlo fola munifex quae genito fuerat attributa defefi 
dit.Vrfac mamas quaternas gerut.Delphini binas in ima aluo papillas ratu:neceuidetes:& paulo in ob 
f iquu porredlastNeqi aliud animal in curfu lambitur,Et balenae uituli^ mamis nutriut foetus. 

De !a<fte:& unde cafeus non fiat. C A. XLI* 

Vlicri ante feptimum mefem pfufum lac inurile.Ab eo mefe quod uiralis eft partusifalubre. 
m Plerif^ aut totis mamisrat^ etii in alape finus fluit.Cameli lac mulgefmeite^ grauefcar*Sua 

uidlmu hoc exiftimaf ad una menfura tribus aquae additis*Bos ante partum non habet. Ex 
primo Tempera partu coloftra ftunnni admiTceatur aquaiin pumicis modu coeunt duritia.Afitia: prae 
gnantes cotinuo ladlefcum, Pullo ea^ ubi pingue pabulu biduo a panu maternum lac guftafte loetale 



VNDECIMVS 

eft.Genus maTi uocatur coToflratfOiCareus non fi t ex utrin^ detitatis:qaonia eojufac no coitTenaffR 
mii camelis; mox equabiiSiCrafriHimil aflnx uc coaguli uice ucanf.Conferre aliquid 6 C candori in mu 
lierum cuie exiftimaftPopeia certe Comitii Neronis coniu nx quingentas p oia fecum foetas trahes hal 
nearu eria folio rotu corpus illo Iac 5 e maccrabatiextendi quoqi cutem credes.Omneaut lac igne fpifla 
tum humore feruefcir.Bubulu cafeo fertilius q caprinum :ex eadem menfura penealtero tanto . Qu* 
plutes quaternis mamas habent cafeo inutilia:& meliora qu«c binas. Coagulum mutile leporis • Hardi 
faudatUtPrecipuum ramen dafipodisiquod dC pfluuio alui medetur.Vnius utrin^ dentaro^.Mirum 
barbaras grntes quae laifte uigant ignorare aut fpernere cafei tot faeculis dotem : denfantes id alicquin 
in acorem iucundum 8 c pingue buty^ fpumatidrft ladtis concretiufi^ q quod feto uocaf« Non omit/ 
tendum in eo olei uim eHeiSf barbaros omnes infantef^ noflros ttaungi« 

De diuerfitarecaleo^e. CA* XLII. 

Aus cafeo Rom attubi omniii gentium bona iudicanf :cominus eproumrttsnemaufenri 
I puatlefurtegabaliciqi p3gis.Sed breuis ac mufteo rantu c6medatio,Duobusalpes generibus 

pabula fijaapprobanuDalmatiacdocIeatem mirtur.Cctrionicatuaruficu.Niimcroiior apen^ 
tiino ccbartus.Huc 6i liguria mirtit ouiu maxime lacTtis, Auximatem cx umbri3.Mixtoqi erruri^ar^ 
liguriat confinio lunenffem magnitudine c6fpicuu»Q uippe &: ad fingula milia podo premi f.Proximu 
autem & urbi ueftinumiCTufturoinu^ Si ecedito campo laudatiflimu.Et caprajd gregi fua lauseP.ln 
recenti maximcieam augente gratiam fumetqualis in ipfa urbe conficituncunflis pra ferendus. Nam 

{ Hillarum fjpor medicamenti uim optine r.T ranfmaria ucro birhynius fere m gloria df JiielTf pabulis 
alem etiam ubi non derur.Ita maxime intelligitur om ni in fale rafeo fcnefcenrc.Qu jIcs rcdiie ir* mvu 
Ileum faporem aceto e thymo maceratos certum eft.T radunt Zoroaflcem i defertis cafeo uixiile au'' 
fus*xx,ita temperato ut uetuftatem non fentiret. 

Differentia mebroK hominis a cjcteris animalibus* CA» XUIf» 

Erreflrium folus homo bipes.V ni iuguIithumeruCatreris armi.Vni ulnae. Quibus anmia'' 
t iium manus funt intus tanrucarnofaetextra ncrui? Si cute colla t.Digyti quibtifda in mani/ 
biis feni.C3iiOratii ex patricia gete filias duas ob id fedigyrasappellaiasacccpi.Vulcarium fe^ 
digytum iiluftrem in poetic3,Hois digyti articulos habet ternostPoIIcx binos:Si digytis aduerfus un S 
uerfis fledliturtp fe uero in obliquum porrigificrafTior tatteris.Huic minimus meniura par eft . Duo 
reliqui fibi.Interquos medius longiiTme^tcndif . Quibus cx rapina uidus quadtupedu quindigytii 
prioribus pcdibusireliquis qu 3 terni.Leoncs:Iupi:canes:& pauca i poflerioribus quoqi qnos ungues ha 
l>ent:uno iuxti cruris articulum dependente.R eliqua quae funt minora digytos quino.Brachia nen 
oibus paria efle.Thratioenim (ludiofo in.C.Caefans ludo notu eft dextra fuille pceriore.Aialiu qu* 
ut manibus utuntur priorum minifteno pedum ifedent^ ad os illis admoueniia cibos ut rcturi. 

Defimiarum fimilitudtne. CA. XLIllI* 

Am fimiarum genera ^rfedlahois fimulationern continentifaciemaribustauribusipalpeiis 
n Qua folae quadrupedu & inferiore habent genera;iam mamas in peclore & brachia:6^ cruc 

ra in cotrarium flexa»Sim iliter in manibus ungucs;d gytos longiorem mediu* Pedibus pauc 
Ium differut.Sunt enim ut manus pi‘aelongi;red ueftigiu palms fimilefjiiunUis quogi pollex & arti^ 
culi ut hoi.Etprater genitale tantu.Et hocm maribus.Viicera etia interiora omnia ad exemplar. 

De unguibus. CA. 

Ngues quielaufulae neruoje fummae exiftimantur oibus iis quibus 8C digyri.Sed fimi<e ibri 
U cari:hoibus lati:S£ defundlo crefuntiRa pacibus unci.Ocreris reiftitut canibus : pratter eum 9 
a crure plerifj depedent.Ofa digytos habent qua; pedes excepto elrphanto.Huic enim ifor/ 
irics numero quidequin®:fed indiuifitac leuirer difcretnungulirg? no unguibus fimiles:& pedes mae 
iores priores.ln pofterioribus articuli breues*Ide poplites intus fteflit hominis modo.Caeteraafalia in 
diuerfum.Pofterioribus articulos pedibus qprionbus.NaqusaiaI generat genua antefe ftedlunt:6f 
fu^raginu artus in 3duerrum.Hoi genua & cubiti cotratia.ltc uriis &fimiaji£generi:ob id minime 
nicibus.Oua parietibus quadrupedu crocodiIo,Lacertis priora genua poftcuruanfipofteriora in pi 10 
xem parte.Sut aure crura his obliqua humani poplitis modo,Sic 6 i multi pedibusiprztera nouilTima 
faliennbrus.Aues & quadrupedes alas in priora cutuantifuffragines i pofteriora.Hois genibus quzda 
Si religio ineft obferuatione gennu«Hzc fupplices attingur,Ad hacc manus tenduni»Hxc ut aras ado' 
tantifortaftis quia ineft tis uitalitas.N% in ipfa genu utnuf^ comilTura dextra leuaqt a priore parte ge 
mina quzdam buccarum inanitas eft:qua perfofta ceu uinculis fpiritusfugit*lneftfif in aliis partibus 
quzdam rcligioifieut dextra ofculis auerfa appetif.In fide porrigif* Antiquis grxcix 1' fupplicado me^^ 
tu attingere mos crat.Eft in aure ima memoriae locusique tangeres atteftamur.Eftpoft aurem aeque 
dextra nemefiosiquzdealatinum nqmene in capitoIio quide iueniitquo referimus tadlo ore ^xima 
a minimo digytummeniafermonis a diis expofcenres.Vances in cruribus uirotantu: mulieri raro.C« 
Marium qui l^ties confui fuit ftate fi bi extrahi paiTu m unu hoiem Oppius auiftor eft.Oia aialia a dex 
tris partibus inceduntiriniftris incubanr.Reliqua ut libirn eft grandiunf.Leo tantum 6 C camelus peda 
timihoceft ut finifter pes no tranfeat dextruifed fubfequaf.Pedes homini maximi: foeminis tenuuio^ 
ies.In omni genere fu rz hom ini tantum crura carnofa. R eperitur apud audlores in argypto quzda 
non habuifle luras.VoU hoi tantu exceptu quibufdatNa^ & hinc cognomina inueota Plana:Plauh» 



LIBER 

Scauri:Panf« ficuti a ctutibos Vari; Varfaf ;uatinn quse uitia.Et in quadrupedibus folidas habet ungu 
!as:qu3c no funr cornigcra.Igifur pro cis talum ungula eft illis.Nec talos habent eadem. At quse biful/ 
ca funt habenr.Iidcm digytos habentibus non funt.Ne^ prioribus pedibus omnino ulli.Camelo tali 
fimilcsbubulis:fcdminorespaulo.Eftenimbifulcudifcrimineexiguo peilimus ucftigio carnoFo ut 
urfitQuadccaufa in logiore itinere fine calciatufatifcur. De ungulis» CA. XLVI» 

Ngulseueterino tantu generi renafcuntur.Sues in illyrico quibufda lods folidas habet ungu/ 
U las.Cornfgera fere bifulca.Solida ungula 6C bicorne nullum.Vnicorne afmus tantu indicus. 

Vnicornebifulcumorix.TalosafinusindicusunusfoIidipedumhabet.Nam fues ex utro^ 
genere exiftimantunideo foetus eap^ hoiem qui exiftimarut habere facile conuidli.Lynx tantu digytos 
nabentium iimile quiddam talo habet.Leo etiamnum tortuofos»Talus autem rectus ed in articulo pe 
dis uentre eminensiconcaua in uertebra ligatus» 

De pedibus auiumdC unguibus. CA» XLVII» 

Vium aliae digytaracraliae palmipedesialiae inrer utruqp digytis diuilTs adicefra latitudine . Sed 
a omnibus quaterni digytiitres in fuperiore parterunus in calce.Hic deeft quibufda loga crura 

habentibus.Lynx fola utrin^i binos habet.Eade lingua ferpetiu fimile in magna longitudine 
porrfgit.CircuagiticolIii in aduerfum fe.Vngues ei grades ceu gracchulis, Auiu quibufda grauioribus 
in cruribus additi radii.Nulli uncos habetiu ungues logi pedes»Porredis ad cauda eae cruribus uolar» 
Quibus breues corradis ad mediu.Qui negant uolucre ulla fine pedibus eflerconfirmat &hapodas ha 
bere;6C oten:6i drepanin in eis:qusc rariflimcapparent»Vifai iam etia ferpentes anferinis pedibus. 

De pedibus infedopi a duobus ad centum» CA» XLVIIf, 

Nfedope animaliu pedes primi longiores duros habentibus oculos ut fubide pedibus eos rec 
i ganticeu notamus in mufcis.Q uae ex iis nouiffimos habet longos faliunr ut locudae. Cibus 

aut lis feni pedes.Arancis qbufda praelongi accedut bini.Internodia fingulis terna . Odonos 
6C marinis efTe diximus polypis:facpiis:iollyginibus:cancris:q brachia in cotrariu mouent:pcdfs in or 
bem aut in obliquum.Iidem foli animaliu rotudi.Caetera binos pedes duces habent:cancri tantu qua/ 
tcrnos.Quae hunc numepe pedum exceflere terreftria ut pleritp uermesrno infra duodenos habentiali 
qua uero 3C ccrcnos.Numerus pedum impar nulli eft.Solidipedu crura flatim iufta nafcunf menfura. 
Poftea exporrigentia fe uerius q crcfcenria.Ira^ in ifanria fcabunt aurea poflerionbustquod addita seta 
te non qu;?unt.Qui3 longitudo fuperficie corporum folam ampliat.Hac de caufa inter initia pafciini/ 
fi Tubmiitis genibus non poiliintinec ufij dum ceruix ad iufta incrementa perueniar» 

De pomilionibusfiC genitalibus. CA. XLIX. 

Omilionum genus in oibus aiahbus eft:at^ etiam inter uolucres.Genitalia maribus quibus 
p eflent retro faris diximus.OHea funt lupis:uulpibus:muftellis ; uiuerrar.Sut iis etiam calculo 
humano remedia prsecipua.Vrfo quo^ fimul ut expirauerit cornefcereaiunt.Camelino ar/ 
cus itedereo rictis populi fidiflimu.Necnoin aliqua genu quo^ in iis difcrimina.Et facropr etia citra 
pernicie amputatis matris deu gallis.Cotra muliep; paucis j^digiofa afllmulatioficut hermaphroditis 
utriufq; fexus.Quod etia quadrupedia generiaccidifle Neronis prfcipatu primu arbitror.Oflerabat cec 
te hermaphroditas fubiuges carpeto fuorequas f trebericogalliae agro reptasiceu plane uifenda res eet; 
pricipe terrapr ifidere portetis.Teftes pecori armetocp ad crura decidui:(uibus adnexiidelphinopratlo/ 
giniltima codunf aluoiSC elephato occulti, Qui oua parietiu lubis itus adheretiqualia ociiTima i uene/ 
re.Pifcibus ferpctibufg» nulliiled eo§i uice binx ad genitalia a renibus uenre.Buteonibus ternuHomi/ 
ni tatuiniunaaurfpote naturae fragunf.Id^tertiu ab hermaphroditis & fpadonibus femiuiri genus 
habet.Maresioigenerefortioresrpraetergipatheris&urfis. Decaudis» CA .L» 

Audae praeter hoiem ac fimias oibus fere aialibus:6C oua gignentibus p defidetio corporum, 
C Nudae hircis & aprisifetofe ut equis. Amputatae lacertis 6C ferpetibus renafcunf .Pifciu mea/ 

tus gubernaculi modo regut. Atqi etia i dextra ac leua morae ut remigio quoda ipellut.Lacer/ 
tis inueniunt & geminae.Boum caudis logiffimus caulisianp in ima parte hirtus.ldem aiinis logiorg 
equistfed fetofus ueterinis.Leoni infima parte ut bubus dC fonci:& patheris non item»Vulpibus 6i Iu/ 
pis uillofus ut ouibusiquippe ^cerior.Sues intorquet.Canu degeneres fub aluum reflectunt. 

Deuocibus» CA» LI» 

Ocem no habere nifi quae pulmone 8C arterias habetihoc eft nifi quae fpiranr» Arifloreles pu/ 
U tat.Iccirco 6C infeitis fonum efle no uocem intus meante fpiriturdC inclufo ibnante.Alia muc 

mur edere ut apes,Aliacu tractu ftridore utcicadas.Receptoenimut duabus fub peccatore 
caufs fpiritu mobili occurfante membrana intus attritu eius fonare uifcera fat notu eft . Caetera fimul 
cum uolatuincfpereaudiri:&dcfinere:utmufcas:apes.Sonum enim attritu & interioreaura non aia 
reddi.Locuftas penaje & focmo^ attritu fonare creditur fane.ltem aquatiliu pedlines ftridere cu uolac. 
Mobilia 8C crufta intecta nec uocem nec fonu ullum habere.Sed 8C caeteri pifces quis pulmone 8C arte/ 
ria careantinon in fotu fine ullo fono funt.Stridorem eum detibus fieri cauillantur.Et iis q caper uo/ 
cariir in acheloo amne grunitum habct:& alii de quibus diximus oua parientibus.Sibilus ferpentibus 
longus.Tcftudini abruptus.Ranis fonus fui generis ut dictum eft nifi:fi & in his ferenda dubitatio: eft 
qui mox in ore concipitur non in pectore . Multum tamen in his refert 6i locorum natura «Multae in 
tuacedonia tiaduncui.Muti & apri. Aumm loquacioies quae minoiesiQc ciru coitus maxime»Aliis in 



VNDECIMVS 

pQgna nox nt cotnmicibas. Aliis ante pugnam ut perdicibus. Altis cum uicere at gallinafeisJiTdem Hia 
maribus«AIm eadem ut foemmismt tufciniarum generi.Quacda toto anno canunt:qujeda certis tepo/ 
ribus:ut in lingulis didlu ert.Elcphas circa nares oreipfo fternutametofimilc elidit fonu ; per nares aiic 
euba^ raucitati.Bubus tatum foeminis uox grauior:in alio omni genere exilior q manbus Jn hole eria 
caftrarisjnfantis nafcentis nulla auditur anteq totus emergat ucerotPrimus fermo anniculo eft, Seme^ 
ftris locutus eft Croefi filius in crepudiis.Quo prodigio totum id cocidit rcgnu m .Qui celerius fari coe 
pereitardius ingredi incipiunt«Vox roboratur a tredecim annis.Eadc in feneda exilior. Ne^ in alio afa 
lium fepius mutatur.Mira prxterea funt de uoce digna didlu in thea trog; orchcftris fcobe aut harena 
fuperieaa deuoraf in rudi parietu circuiedtu.Etia doliis inanibus curric eunde concauo uel reflo pa/ 
cietum fpatio:quis leui fono didla uerba ad altegt caput perferens fi nulla inaequalitas impediar. Vox iti 
hofe magna umcus partem habet. Agnolcimus eam priuf^ cernam usino aliter q oculis . Totide^ fune 
ex quot in repe natura mortaIes:&: fua cuigp ficut facies.Hf nc illa geriu m tot^ lingu ap; tot orbe diuerfii 
tas.Hinc tot antibus dC modulis flexiones.Sed ante omnia explanatio animi quae nos difiinxit a fecisi 
Inter ipfos quo^ homines diTcrimen alterum aeque grandem q a beluis fecit. 

Deagnalcentibusmembrisi&didla Anilorelisde;uirahominis. CA. LII. 
Embra animalibus agnata iutilia fiint:ficut fextus homini fcm pier drg^iaus, Placuit in $gypto 
m nutrireportemmibinis dC in aduerfa capitis parre oculis hotiiiriemtrediis non cernerem. Mi^ 
ror quidem Ariftorelem non modo crcdidille praefeira uitse; tfleafiqua in corporibus ipfis:ue 
rumetiam prodidifle.Quse quaq uana exifiimomec fine contationc proferent jiein fe quilgj dC augu/ 
ria anxie quaerar. Atringara tamen quae tantus uir in doiftrina non f^euir,lgiiiur aitae breuis figna po/ 
nir raros dentcs:praelogos digytosiplumbeum co!orem:pluref^ in manu incifurasmee perpetuas.CS'' 
tra longae efle uitac incuruos humerisrSC in manu una duas inci^ras longas habcntes;& plurefq.xxxii, 
dentes h3betes:aunbus ampIis.Nec uniuerfa haec(ut arbitror)fed fingula obferuat « Friuola (u t reor)5C 
uulgo ramen narrata. Addidit morum afpeflus fimili modo apud nos Trogus ; K ipfe audior feuerifli/ 
musiquos uerbis cius (ubiiciam.Frons ubi eft magna fegnem animum fubelTe figniffat.Quibus par-' 
ua mobilem.Quibus rotunda iracundumiuelui hoc ueftigio tumoris apparete. Supercilia quibus poc 
riguntur in rcdlumrmolies figmficar.Quibus iuxtanafiim flexa funtiaufteros, Quibus iuxta tempora 
inflexa derilbres.Quibus in torum demifiaimaliuolos 8C inutdos.Oculi quibufeu^ funt longi malefi'' 
cos efie indiant.Qui carnofos a naribus angulos habentimaliciae nota praeuenti. Ondidi pars extenta 
notam impudentiae habet.Qui identidem autem operire folenc inconftantix. Auticularu m magnitu 
do loquacitatis Si ftultitiae nota eft.Hadlenus Trogus. 

De aia:dC de habitu aialiu m quae guftata interi mat : 6C de uiflu hoisiSf qbus de 

caufis non coquatur. CA. LIII» 

Nfmae Iconis uirusgraueiVrfi peftiIens.Contaifta halitu dus attingitnulla feraicitiufq) putre-' 
a fcunt afflatae reltquis.Hommis tantii natura infici uoiuir pluribus modis :& ciborum ac den-' 

tium uiciisifed maxime fento»DoIorerentire no poterat : radlu fenfu^ omni carebatifinequa 
nihil fentitur.Eadem comeabat ab eo recens aftidue exitura fiipremo;d£ fola ex omnibus fuperfututa. 
Deni'9 haec trahebatur e caelo.Huius quo*^ tamen reperta poena eft: u c negp idipfum quo uiuimr in ul 
ca iuuarct.Partho^t populis hoc praecipuedi^ a iuueta propter indiTcretos cibos :na9 Si uino fcetent ora 
nimio.Sed fibi ^ceres medetur grano af^rii maliicuius eft fuauitas praecipua in erculenra addito . Ele»' 
phatomm anima ferpctesextrahir.Ceraoje item unr.Diximushofum genera quiuenenaferpetiiifa/ 
£tu e corporibus exigerenr.Quin 8d fuibus ferpetes in pabulo funt:8i aliis uenenu eft , Quae infedla ap-» 
pellauimus omnia olei afperfu necatur.Vultures unguento quide fugatur. Alia alios appetunt odores* 
Sarabei rofam.Quofdam ferpetes fcorpio occidit.Scy thx fagirta^ u ngu nt aciem uiperina fanie & hu 
mano fanguinc.Irremediabileid fcelus.Morte ilico aifert leui tadlu.Qu® aialium ueneno pafcerenmc 
diximus.Quxdd innocua alioqn uenenatis palla noxia fiunt & fpfa. Apros in pamphilia 6i Ciliciae mon 
tofis falamandra ab iis deuorata qui edere mortunf.Nec enim eft intelledlus ul Ius in fapore uel odore* 
Et aqua uinu9 imerimit.Salamandra ibi immortuaiuelfi omo biberit unde petef.Itc rana quam uo-* 
eant rubetamitatum infidia^ eft uitae.Vefpac ferpentes auidse uefcunf. Quo alimeto mortiferos idlus 
faciur.Ideo9 magna difteretia eft uidlusiut in tradlu pifce uiuerfumTheophraftus ^idit.Boucs quom 
pifce uefci:led no nifi uiuetc.Homini cibus utilinimus fimpIex.Aceruatio fapo^ peftiferarSi condime 
ta perniciofiora.Difficultcr autem perficiuntur oia in cibis acria;nimia:5d auide: haufta:6i aftate q hye 
me difficilius tdi in feneda q in iuuenca, Vomitiones homini ad hac in remedium excogitata frigidior' 
ra corpora faciut.Inimica oculis maxiracautemderibus, Sono cocoquerecorpuIetiaqfirmitaiiutiliV 
us.ldeo athletas malunt cibos ambulatione perficere.PeruigiIfo quide pracipue uiticuntur cibi. 

De corpuletia augeda uel mmucnda:& qua guftu fame ac fitim fedent. C A. LUII* 

Vgefcut corpora dulcibus at^ pinguibus dC potu.Minuuntu r ficcis & aridis :ac firi.Quadam 
a aialia & pecudes quo^ in afnca quarto die bibunr.Homini non ante diem feptimu loetalis in 

edia.DuralTe 8C ultra undecimu plerof^tCertu eft moriefuriendi femper inexplebili auidita^ 
leaialium uni homini.Quada rurfus exiguo guftu famam ac fitim fedanticoferuanr^ uires : ut buty/ 
rum:ut titipace.gIycyrrizon,Perniciofiffiimu aut 8C in omni uira quide quod nimiu. Pracipua tamen 
cgcpon:minui9 qaod geaue quolibet modo utiItus*Ve^ad reliqua natura tranfeamus, 



m 




UBER 

CAH PLYNn SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XII.PROHEMIVM, 

fS NIM ALIVM OMNIVM QVAE NOSCI POTVERE NATVR AB 
f generatim membratitng! ira fe habcnr.Reftar nc^ ipfa aia carentia qua ' 
I doqde nihil fine ea uiuit terra edicamt inde eruta diQcunac nullu fiieamr 
j re^ naturas opus.Diu fuere occulta eius bencficia,Sumumg! munus boi 
ijdatum arbores filuaeqiinrelligebatur.Hincprimijalimctum.Harurron 
Ide melior fpecus:libro ueftis.Eetiamnum gentes ficdegunr.Quo magis 
jac magis admireris ab iis principiis caedi montes in marmora. Vcftes afe 
i ribus peti.Vnionem in rubri maris profundo.Smaragdum in ima tellu' 
j re quaeri.Ad hoc excogitata funt aurium uulnera . Nimirum qiionia pa/ 
I rum clt collo crinibufg! geftarimifiinfoderentur etiam corpori. Quam/ 
j obrem fequi par e ft ordinem uitae di arbores ante alia dicere : ac morbis 
1 pnniordid 

^ De arborum honore :6fquado platanus primum in iralia: 

&dc natura ea rum. CA. 1« 

Ae fuere numinu tem pla.prifco^ ritu fimplici rura etia nuc deo procellerem arborem dicat, 
h Nec magis auro fulgetia ar^ ebore fimulacra q iucos.Et in iis filentia ipfa adoram us. Arbofie 

genera numinibus fuis dicata ppetuoferuatur,VrIoui efculus.ApolIinilaurus.Mintruarolea 
Veneri myrrus.HercuIi pojpulus.Qin Bc filuanos Faunofij 8i deorum genera filuis ac fua numina taq 
e cado atmbura credimus, Arbores poftea grldioribus fruge fuccis hominem mitigaucrr. Ex iis rccre-' 
ans membra olei liquonuirefffi potus uiniitot denigi fapores annui fponte uenienres : 6i menfo depu/ 
gnetur Kcet earum caufa cum feris:6i patii naufragorum corporibus pifees expetantur : eriamnum ra/ 
mcnfecadae,Millepraetereafantafusearumfincquis uira degi non pofiit.Arborcfulcamus mariarrec 
ra%admouemus.Arbore exaedificamus teda.Ex arbore 6i li mu Iaera numinu fuereinondum precia 
excogitaro beluarucadaucriatgi ura diis naro iurc luxuriae eode ebore numinu ora rpe^tareturiSi me'" 
iaru pedes.Produnt alpibus coercitas & tam inexuperabili munimento gallias hanc primum habutiTe 
caufam fupfuiidendi fefeitaliacig» EI ico ex heluetfisciuis eo^ fabrilem obartem romo comoratus fi/ 
cum ficcam uuamiolei^ ac uini pmifla remeans fecti tuIifIet,Quaproptcr haec uel bello qusfifTe ue/ 
nianuSed quis no iurc miretur arbore um brae gratia tatum petita orbc^Plaranus ea cil , Hoc per ma/ 
re ionium in Diomedis infula eiufdem tumuli gratia primu inuedb, Inde in ficilia trafgrcilaargi inter 
primas donata italio,etia ad morinos ufgi peruefla.ad tributariu etiam pertinens folumiut gftes utdli 
gai Si pro umbra pedant.Dionyfius prior ficiliotyranus tegiani m urbctrafluliteasidomus fno mira 
culumiubi poftea faflii gymnafiummec potuitTe in amplitudine adolefcerc:Si alias fuitTe in italia ac no 
minatim hifpania apud audlores inuenifiHoc adlum circa captat urbis aetate ; tatum^ poftea honoris 
increuitmt mero infufo enutriatur, Copertu id maxime,pdefle radicibus. Docuimuf^ eria arbores ui/ 
na porta re.Cdcb raro funt primu in ambulande achademio athenis cubitoge.xxxtfex unius radice i a/ 
mos antecedete,Nunceft clara in lycia foria gelidi fontis amoenitate itineri appofita dom iciIii mo caua 
otftogintaatq} unius pcdufpecu numerofo uerticerSifeuaftis^tegens ramo^arbonbus iflar agros Io 
gis optines umbris:ac neqd defit fpeluco imagim faxea itus crepidinis corona mufeofos coplexa pumi 
ces extat: ta digna miraculoiu t Licini us Mutianuster cdful 6i nu per^uincio eius Icgatus^dedu ena po 
Heris putaritrepulatu itra ea fc cu duodeuicefimo comite.Large ipfa toros pbete fronde:ab oi afflatu (e 
cu^ optante hymbriu p folia ct^picus, Lotiore^ marino^ nitore piifturo uarietate laqueariu auro cu 
buifle in eade,Almd exeplu Caii principis in uditerno rure mirati unius tabulatarlaxif^ ramo^ trabi/ 
bus icam na patula di in ea epulari cu fpfe pars eflet umbro qndecim couiua^ ac minifterii capace tricli 
nioiqua coenaappellauicilte nidu.Et goi tyno in ifula creta luxra fonte platanus una ifignis utriuf^ lin 
guo monumetisinunq folia dimitres.Statim*^ ei grocio fabulofitas fupfluir.Ioue fub ea cu Europa cS 
cubuifle,Ceu uero.no alia eius generis eet in cyproifed ex ea primu in ipfa cerra ut eft natura hoium no 
uiratisauida.Plataniratoregenerauere uitiuiquadoqdem comendario arboris eius no alia maior eft;q 
foleoftatearcereihyemcadmitrere.lnde in italia quogi ac fuburbana fua Claudio pricipeMarceili efer 
ntni Iibertusifed q U porentio ca Cofat is libertis adoptaflet fpado theflal icus pdiues ut merito dici pof 
fcr.ld quo^ Dionyfius traftulit id genus .Durat^ ena in italia portera terra^ipter illa fcilicet quo ipfa 
excogitauir italia* ■ v De cameplatano:6igs totonderit uindaria, _ CA. II* 

Ani^ 6d cameplatani uocanf coacto breuitatisiquonia arbori etiam abortus iuenimus. Hoc 
n quo$ ergo in gener pumilionu ifeclicitas diiSa erit.Fit aut 6C feredi genere dC recidedi primus 

Cn.Matiusexequeftri ordfe Diui Augufti amicus menit nemora tofilia ura hos,1xxx,annos. 

Deperegrinis arboribus malo afTj/ria. CA. III. 

Eregnno cerafi perfico^:& oh quaj^: groca noia aut aliena . Sed quo ex fis incolaji numero 
p cfleccepetedicentur inter frutiferas. In prolentia externa ^fequemur a falutari maxime orfi. 

Malus aflyria qua alii uocant medicam uenenis medetiFoiium eius eft unedonis intercurreti 
bus rpinis,Pomu ipfum alias no mandtfiodote procellit folio^ quoq^iqui tranfit in ueftes una coditus 
accet$ aialium noxiaiAcbor ipfa oibus horis potmfeca eft;aliis cadenti tws:alus matucefeentibus ; aliis 



DVODECIMVS 

nero fubnarccntibus.TenMaercgentes tranfterread Te propter remedii prxftamiam fjihlibas in uafis 
daro per cauernas radicibus rpiramentOtQualirer omnia rranfitura logius feri artiifime traiTeri^t quae 
mem inifie couenieciu; femel quxqt dicanturiSed nifi apud medos & in perfide nafei noluit . H^ec aure 
cuius grana parthorum proceres incoquere diximus efculentis commendandi halitus gratia. Nec alia 
atboc laudatur in medis.Lanigeras ferum in mentionegentis eius narrauimus» 

De indiae arboribusiuel quadp primu romx hebenus« CA« Illi* 

Tem indix arbope magnitudine una : qua peculiarius Virgtlius celebrauit hebenu nufq alibi 
i nafei pfelTus.Herodotus ea xchiopix imel igere maluit : tributi uice regibus pfidis e materie 

eiusccrenas phalagas tertio quo^ anno pefitaiTextliiopascu auro SCeborejidendo.Ndomic 
rendu id quom uiceuos detes elephamoge grandesiquonia ita fignificauittxthiopas eade caufa pendere 
folirosnanta eoori audtoritas erat urbis noftr® trecentefimodecimo anno«Tunc.n«audlor illehyftoria 
cam codidit Thuriis in itaIia«Quo magis miru efliquod eide credimusiqui padu amne non uidiiletme 
mini ad id tepus afia; gr 3 !cix^;aut fibi cognitu,Aethiopise forma ut diximus » Meroen ufep nupailata 
Neroni principi rara arbore hebenu. A meroeufm ad lyenc fine imperii per nogenta nonaglta fex mil» 
paf.nullaqi alia nifi palmare genens efl*e docuit.Idco fortaiTis in tributo^ aui^oritate tertia res fuerit he 
Denus,R.oma: ea magnus Popeius in triupho mirhrtdatico oftendit. Accedi eam Fabianus negat. VriC 
tamcodorciucudo, Duo genera cius.Rarum id quod melius.Arboreom trunco enodiimarerix nigri 
Ipledoris :ac uel fine arreprinus lucundi* AI rege fiutitofum cynfi modo:& tota india dirperfiim eft. 

De fpina 3L ficu indicis. CA. V» 

B i 8C fpina fi milis fed dcphenfa ucl lucernis igni protinus tranfiliente. Nuc eas exponam quas 
i mirata eft Alexandri magni ui<ftoria orbe eo pa[efadlo.Ficusibi exilia poma habet. Ipfa fe fetu 

per ferensmaftis difFunditur ramis,Quogi pondera adeo in terra cutuatur:urannuo fpatio in 
figanf :notam^ fibippagincm faciant circa paretem in orbes :quoda opere ropiano.Intra fepre eaxfti/ 
uant paftoresiopacam pariter 6 i muniram uallo arbons;decora fpeciefubter intuenti pculue formica<' 
cato ambitu. Superiores eiufdc rami in exceifum emicanr:filuola mukitudinemafto matris corporeiuc 
lx,paf,plerxq? orbem coIIigat.Vmbrx uero bina ftadia (rocriar.FoIiogilatitudo pelrxejmgieamazotu^ 
cx habe r.Ea caufa fruilu integens crefcerephiber.Rai u% eft nec fabx magnitudine cxccdens.Sed pec 
folia folibus coihisprxdulcilapo re digno miraculo arboris gignitur circa acefinem maxime amnem« 
Dcarborepalai&arbonbus indicis fine nominibusdilaniferis» CA. VU 

Aioralia pomo 6 <^{uauirate prxcellentionquo rapietioresindoge uiuunr. Folium alas auium 
in imitatur iogitudine triu cubitogidatitudine duu,Fru 6 tu ecornee mittitadmirabile fucciduP 
cedineiut uno quaternos fatiet. Arbori nome palxipomoarienx.PIurimaeftin fidracis expe^ 
ditionum. Alexadri termino.Eft 6 i aliafimilis huicdalcior pomoircdintrancogi ualitudiniinfefta.Di 
xerat Alexader ne quis agminis fui id pomum attingeret.Genera arbopz macedones narraueteiex mat 
iore parte fine nolbus,Ert 6 i terebintho ftmiliscxteraipomo amygdalismel minore tantum magntnx 
dineiprxcipux fiiauitatis in badlris.Vti$ hancaliqui terebinthue^eppnigeneris potiu(qfTmileeipu<' 
tauerunt.Sed unde ueftes lineas faciuntifoliis moro fimilisicalice bonibicino.Cytiorhodofecuteam in 
campisineceftgratioruIIarumprofpedlus.Oliuamdix fteriltsiprxterqolcaftrifrutftu» 

De piperis arbonbus:S£gaciophylo:dC aliis pluribus. CA. Vlf« 

AtTim uero qux piper gignunt;iuniperis tioftri fimilesigg in ftotecaucafi folibus oppofitagi/ 
p gni tantum eas aliqui tradidere.Semina a iunipero diftatpuulis (iliquisiquales in palliolis uiV 

dem us. Hx priufg dehifcantidecerptx toftx^ fole faciunt quod uocatur piper Iongum.Pau/ 
larim uero dchiftentes per maturitatem oftendut cadidum pipertquod deinde toftu folibus colore ru/ 
gtf 5 mutaf’.Vegi 6 iiisfuainiuriaeft:at^cxliinteperirecarbuculanf:fiunr 9 feminacafla& inaniaiqd 
uocanc brechrnafimindorum lingua ficfignificante abortu. Hoc ex ol genere afpctrimuleuiflimum^ 
& pallidum.G ratius nigro lenif$ utro^ candidu. Non eft huius arboiis radix:ut aliqui exiftimauere: 
qua uocant fingiuerim;aliiuerogingiberirn;qgfapore fimili.ld.n.inarabia at^ trolodytica in uillis na 
fcitur.Parux hxtbxiradice candida.CcIerirer ea caria fentiti^is in rantaamaritudine.Preciu eius in Ii'' 
bras fexiPiper logum facillime adulteraf alexandrino finapitEmitur in libras.xxv. Album. xvii.Nigru* 
Xiiii.Vfum eius adeo piacDifre m i^ eft.In aliis quippe fuamtas coepitiin aliis fpccies inuitauir . Huic nec 
pomi nec baccx com medatio eft aliqua.Sola placere amaritudineiSd hac in indos peti.Quis ille qui pri 
mus cibis experiri uoluitfaut cui in appetenda auiditatecfurire non fuit ratius{'Vtrun^ filueftre genti 
bus filis eft:&: tamen podere emitur ut aurum uel argetu .Piperis aibore iam etia habet italia maiorem 
myitomec abfyIem.Ama ritudo grano eade qux piperi mufteo crcdif efle, Deeft tofta illa maturitas: 
ideo^ 6 i rugani colorif^ fimilitudo* Adultcraf iuniperi baccis m ire uim trahentibus.In podere qdem 
multis modis.Eft etianu in idia piperis granifimiie:quod uocaf garioptwlon grandius fragilmf^.Tra 
dunt in indico luco id gigni, Aduehif odoris gra,Fert & in fpinis piperis urailitudine : peipua amaritU'' 
dine foliis paruis defir^ cyperi moiramis trium cubito^icorticepaliidoiradicelatadignofa^ibuxeico 
loris.Hac in aqua cu fera ine excepta in xreo uafe medicametu fitiquod uocaf lycione. Ea fpina in pe 
lio monte nafcitunadulteratra mcdicamemu.lte afphodeli radix aut fe\ bubulu aut abfinthiu uel thus 
uel amurca. Abfinthium apummum medicinx quod eft rpumofiim.Indi in utribus camelo^ aut thi 
noceroru tn admittunt.Spinam ipfiitu in grxeia quidam pixacambutn chiconiutn uocant. 

m n 



LIBER 

Df ttiacWrrS! arboribus aman^gcntJS. CA. Vlir» 

T machir ex india aduehirur cortex rubcsrradicis magnaernole arboris fuae. Qualis fit ea inco 
e . pertum habeo.Corticis meile decodli ufus in medicina ad dyfentericos praecipuus habefkSac 
caron&^arabiaferttfed laudatius india.Efi aure mei in arundinibus colledtuigummiu modo 
cadidumrdentibus fragile,Amplifllmu nucis auellanac magnirudinead medianae ratum ufura Coter/ 
mina indis gens ariana appcllaticuius fpina lachryma^e preciofa:myrrhjc fimilisraccelTu ^pter aculeos 
anxio.Ibi 8C frutex peftilens raphani foliodauri odorerequos inuitare:qui pene equitatu orbauit Alexa^' 
drum primo itroitu.Quod 8C in gedroiiis accidir.Ite laurino foIio.Et ibifipina tradita efi : cuius liquor 
afperfus oculis caecitatem infert animalibus oibus«Necnon & hacrba ^ipui odoris referta minutis fer^ 
penribustquarum idtu protinus moriedum efict.Oneficritus tradit in Hyrcaniae conuallibus fids fimi' 
les elle arbores quae uocctur occhiiex quibus defluat mei horis matutinis duabus. 

De bedellio fic arboribus perfici maris. CA. IX. 

Icina eft baiJrianarin qua bedelliuni nominatiflimu. Arbor nigra eft magnitudine oleae folio 
u roboris:fru(flu aprificiinatura^ gumi.AIii brochon appellanalii malachramtalii maldacon. 

Nigrum uero dC in offas couolutu hadrobalu.Efleaur debet tranflucidumifim ile cacrserodo^' 
ratum:& cum fricatur pinguergufiu amarum citra acorem. In facris uino pcrfufum odorarius, Nafcif 
fii in arabia india^ 8( media ac babylone. Aliqui pcraticu uocant ex media aduedu.Facilius hoc 61 cru' 
nofiustamariuf^ 6C gu mofum. Adultcraf anwgdala nuce . Gerera eius genera cortice : 6i rcordafti.Ita 
uocatur arbor aemula gumi.Sed deprehcdunf (quod femel dixifle 8i in cacteros odores fatis ut fit)odo 
rc:colore:pondere:guftu:igne.BadIrianonirorficcus:muIri«candidi ungues.Practcreafuum pondus: 
quod grauius cfle aut leuius n5 debeat.Predum fincero in libras dece tatum.Gentes fupradidtas perfis 
atringit:rubro maritquod ibi pficum uocauimus logein terra aeflus agentc.Mira arboK natura . Na^ 
erofe fale inuedlis dcreliflif^ fimiles ficco littore radicibus nudis polypop: modo am plexae fteriles ha/ 
renas fpedlatur.Eacdem mariaduenietefluflibus pulfata: refiftutimmobiles.Quin 8C pleno xftu ope/ 
riuntur rotx Apparate^ rerum argumentis afperitate aquarum illas ali.Magnitudo miranda eft.Spe/ 
cies fimilis unodonis.Pomum amygdalis extrarintus contortis nuclds. 

De arboribus perficae infulae & lanigeris arboribus. CA. X. 

YIos infula in eode finu efttrepleta filuis qua fpeSat orienterqua^ 8C ipfa aeflu maris periuncH 
t tur,Magnitudo fingulis arboribus fici.Flos fuauirate inenarrabili.Pomum lupino fimilepg 

afperitate inta<5u oibus aialibus. Eiufdc infulae excelfiore fuggeftu lanigerae arbores alio mo 
q ferum.Iis folia infoccudarquac ni minora eflentuitiu poterat uideri.Feruntcotonei mali amplitudine 
Cucurbitas:qu.'E maturitate ruptae oftendut lanuginis pilas:ex qbus ueftes peiofo linteo faciunt. 

Dc goflampino 8^ arboribus ex qbus ueftes fiuntrai qbus modis coftent arbori fruiftus. CA. XI. 
Rbores uocant goflfampinos fertiliores ctia tylo in minorerquae diftat.x.pafluu luba circa fru 
a ticem lanugines efle tradit.Iinthea^ fieri indicis praeftantiora. Arabiae autem arbores ex qbus 

ueftes faciat cynas uocari:folio palmae fimili.Sic indos fuac arbores ucftiunt . In rylis autem 6i 
alia arbor floret albae uiolae fpccieifed magnitudine quadruplid fine odore quod miremur.In eo tradhi 
eft 8C alia fimilis.fbliofior tamen,rofei^ florisrquem no<5u comprimes aperire incipit folis exorturme 
Tidie expandir.lncolc dormire eum dicunt.Fert eadem infula & palraasroleaf^rac uites:& cum reliquo 
pomorum genere ficos.Nulli arborum folia ibi deddunt.Rigatur^ gelidis fontibus:®: hymbres aed/ 
pit. Vicina iis arabia flagitat quadam generum diftiniftionemiquoniam ftuiftus iis conftat:radice:fruti/ 
ce:cortice:fucco:lachryma:ligno:furcuIo:flore:foIio:pomo. 

De cofto&nardo;Si differentiis nardi. CA. XIL 

Adix 8i folium indis eft maximo praecio.Radix cofti guftu feruesrodore eximiotfruticealias 
t inutiliiprimo ftatim introitu annis indi in patale infula .Duo funt eius generarnigru & quod 

melius candicans.Precium in Iibras.xvi.De folio nardi plura dicere par efttut principali in un/ 
guentis.Frutex eft graui & crafla radice:fed breui ac nigra:fragili^:quis pingui,Situ redolente ut cupfli 
afpero fapore:foIio paruo defo^.Cacumina in ariftas fe rparguntrideo gemina dote nardi fpicas ac folia 
celebrant. Alteri eius genus apud gange nafees danatur .In totum ozenitidis nomine uirus reddolens. 
Adulteratur ex pfeudo nardo hacrba quae ubiop nafeitur craffiore at^ latiore foIio:& colore laguido in 
candidum uergente.Itc fua radice premixta ponderis caufa:&gummi:fpuma^ argeti aut ftibio:cyperi 
ue cortice.Sincerum quidem leuitate deprehendif colore rufforodorifm fuauitatc & gufturmaximc 
ficcante os fapore iucundo.Pracdum fpicac in Iibras.lxxxx.FoIia diuifere ad nouam amplitudineiquod 
hadrofphserumuocaf;maioribusficlis,xxx.QuodminorefoIioeft mcfopheJ^appelIa^' emif.lx.Lau/ 
datifiimu microfphaep: e minimis foIiu,Precium eius,lxxv.odoris gratia olbus maior recentibus.Nar/ 
do color qui fueterauerit nigriori melior.In noitro orbe^xime laudaf fyriacu:mox gallicfi . Tertio lo/ 
co creticu:quod alii quideagiron uocantralii phu folio olufatrircaule cubitali geniculatoiin purpura aU 
bicante:radice obliqua uillofa^ 6C imitanteauium pedes.Buccaris uocaf nardum rufticuide quo dice/ 
mus inter flores.Sunt aut ea omnia hacrbacrpracter indicu.Ex iis gallicu 8i cu radice uellitunabluitur^ 
uino,Siccarur in umbraialligatur fafciculis in charta:no mulru ab indico differens : fyriaco tamen leui/ 
us .Preciu ficlis.xiii.In iis probatio una:ne fint fragilia 6i arida potiulq ficca folia.Cu gallico nardo femp 
pafatur hacrba-.quae hirculus uocatur a grauitate odoris 6C Gmilnaaie:qax maxime adulteraf« Diftat 



DVODECIMVS 

cf fine cauliculo eR:& g> minoribus Foliisiquod^ radicis nea amatae negp odoratae. 

Deanaroamomo5Camomi:&decardamomo» CA. XlII. 

Ardi uim habet 6C aflarumrquod 6i ipfum aliqui filueftre nardum appellant.Efl aut cdcrae fo 
n liisiromndioribus rarum mollioriburgitflore purpureoiradicegalha nardi fimileracinofum; 

faporis calidi:ac uenofi.Montibus in umbrofts bis anno floret.Oprimu in pontoipximum m 
phrygfa.terrtum in illyrico.Fodif cu folia mittere incipir.Et in fole ficcaficfleriter fitum trahcnsrac le/ 
nefccns.Inucta nupier in thracia haerba eft cuius folia nihil ab indico nardo diftat. Amomi uua in ufu 
cft indica uitc labrufca ut alii cxiftimauerc frutice uenofoipalmi altirudineicarpiturm cum radiceimani 
pulatim leniter componitun^rinus fragile.Laudarurqmaxime punici mali foliis nmile : nec rugons: 
colore ruflfo.Secunda bonitas pallido.Hserbaceu peius.PefTimui^ candidumtquod 6C uetuftate euenir» 
Precium uuae in libras ficli.lxx.Friato uero amomo»xlviii.Nafcit & i armcniac parte:quae uocaf ocene; 

in media 6i in ponto. Adulteraf foliis punicis & gummi liquido ut coha^reatrconuoluatg? fe in uuac 
tnodum.Eff 6C quae uocatur amomis minus ueno(b:ar<^ dunoriac minus odorata : a quo apparet aut 
aliud effciaut colligi immaturum.Similes iis dC note & frutice cardamomum femine oblogo. Metitur 
eodem modo & in arabia.Quattuor eius genera»Viridiflimum ac pingue acutis angulis contumax fri 
cantiiquod maxime laudatur.Proximum eius ruffo candicans.Tertium breuius arq» nigrius.Peius ta-' 
men iiariu 8C facile triturodorifj parui.Quod uerius cofto uicinius efle debet.Hoc & apud medos na' 
fcitur.Precium optimi in libras, xii.Cinamomo getiliras proxima erat nikisini prius arabiae diuitias in/ 
dicari conuenireticaufafm quae cognome illi foelicis ac beatae dedere, Pifcipalia ergo in illa thus 6i myc/ 
rha.Harcfidcum tro^odytis communis, 

L)c thure arboribus thuris, CA, XIlIl. 

Hura praeter arabia nullis :ac ne arabiae quide uniucrfae.In medio eius funt fere attramitae pa' 
C go fabarorum capite regni Saborarin monte excelfora quo odfo mafionibus diftat regio eope 

thuiifera:Sabaappellaf:qdfignificaregraeci mifteriu dicunt : fpedtas ortus folisarftiui undim 
mpibus inuia 5i a dextra maris fcopulis inaecelTa.ld folum e rubro ladfeu tradif . Silua^ longitudo clt 
fchoenorum.xx, Latitudo dimidiu eius,Schoenus patet Erarofthenis rone ftadia.xl.hoc cft paflus qn^ 
milia.Aliqui,xxii.ftadia (ingulis feoenis dedererattollunf colles altiidecurruntq? 6i in plana arbores fpo 
te natae.Terram argillofam efle conueniriraris fontibus ac nitrofis, Attingunt dC minaei pagus aliusrper 
quos euehitur uno tramite angufto.Hi primi comeritum thuris fecereimaximegi exerccnr, A quibus 
Sl minieum didhr eft,Nec pterea arabum alii thuris arborem uidentiac ne hop^ quide oes. Ferutgi.ccc» 
no amplius efle familia^iquae ius per fuccefTiones id fibi uendicct.Sacros uocari ob id:nec uHo cogref/ 
fu foemina^ funerumtp cum incidant eas arboresiaut metant pollui, Arqt ita re'igicne merces augeri. 
Quidam j>mifcuum ius iis populis efle tradunt in filuis,Alii per uiccs annop^ diuidi.Nec arboris ipfuis 
quae ftt facies conftat.Res in arabia geflimus:6C rotriana arma in magna parte eius penetrauere,C.etia 
OefarAugufti filius inde gloriam petiit:nectamcabullo(quodequidefciam)latinoarborum earum 
tradita eft facies.Graccorum exempla uariant.Alii folio pyri minore dunraxat & haerbidi coloris ^di/ 
dere.AliilcnnTcorimilem fubrurilofolio.Quidam terebinthum efle:&hocuifum Antigono regi al/ 
lato frutice.Iuba rex iis uoluminibus quae fcripfit ad,C C£cfarem Augufti filium ardente fama arabiae 
tradit contorti efle caudicisrramis aceris maxime ponti.Succum amygdalre modo emittere. Talefqi in 
Carmania apparere:5C in aegypto fatas ftudio Ptolomaeorum regnanum.Cortice lauri efle coftar.Qui' 
dam 6C folium fimile dixcre.Talis certe fuit arbor fardibus.Na & afiae reges ferendi curam habuerunt. 
Qui mea aetate legari ex arabia uencruntrom nia incertiora feccrunt.Quod iure m irem ur uirgis etiam 
thuris ad nos commeannbus quibus credi poteftrmatrem quom teretem & enodi frudlificare trunco, 
Meti femel anno iblebat minore occafione uendendi,Iam quatftus aliam uiam aflert. 

De natura thuris & generibus, CA. XV. 

Rior at^ naturalis uindemia circa canis ortum flagrantiflimo acftu incidentibus : qua maxi' 
p meuideaf eflepracgnans:tenuifl"imufgptcndicortex,Laxaf hicplagamonadimif. Inde jjfilit 
fpuma pinguis.Hx concreta denfatunubi loci natura pofeat tegere palmea excipiente. Aliubi 
area dreum pauita.Purius illo mo:fed hoc ponderofius.Quod in arbore haclit ferro depedf if :ideo cor/ 
ticofum.Silua diuifa certis portiombus mutua innocentia tura eft,Neqj ullus faucias arbores cuftodir. 
Nemo furaf alteri.At herculealexadria: ubi thura inrerpollanfinulla latis cuftodit diligentia officinas. 
Subligaria fignanf opifici.Perfona adiiaf capitiidenfufue tericulus,Nudi emitrutuntanro minus fidei 
apud nos poenarq apud illos filux habent. Autumno legitur ex rcftiuo partu.Hoc punflimu cadidum. 
Secunda uindemia eft uererad ea hyeme corticibus incifls,Ruffum hocexitineccoparandum priori.ll/ 
lud carfiatumihoc dathiathu uocant, Creditur Qi nouellae arboris candidius efleifed ueteris odorarius. 
Quida dC in infulis melius putant gigni.luba in infulis negat nafci.Quod ex eo rorudirate guttas pepen 
dit mafculum uocamusicum alias non fere mas uoceturiubi no fit faemina,Religioi tributum ne fexii 
alter ufurparetur.Mafculum aliqui putanta fpecie teftium didfum.Prxdpua autem gratia eft mamo' 
fo cum haerente lachryma priore cofecuta alia mifcuit fe,Singula haec raanii implere folita inucnio.Cii 
minori diripiendi auidirate lentius nafci licerer.Grscci ftiygonia & atomum tali modo appe llatimino/ 
rem aurem arabiam.Micasconcuffuelifas mamam uocamus.Etianum tame inueniuntur gutraeiquae 
cectiam parte minatihoc cft,xxxix, denario^ pondus aequent, Akxandio magno in pueritia fine pfimo 

m iu 



LIBER 

nia thura {ngcrenrtaris pedagogus Leonides dixerat ut illo modo cum dcuiciflet thuriferas gentes fiip 

{ jlicaret. At ille arabia potius thure onufta nauim mifit ei.Large exhortatus ut deos adoraret.Thus coi-' 
e(5um fabotam camelis conuehitur porta ad id una patente.Digredi uia capitale leges fecere » Ibi deci/ 
mas deo:quem uocant Sabin.Menfura no pondere facerdotes accipiut.Nec ante mercari licet.Inde im/ 
penfe publicae tolerantur.Nam dC benigne certo itinepe numero deus hofpites pafeit * Euchi no poteft 
nifi per gebbanitas Jta^ 5C horum regi pedif uedtigal.Caput eo^ thoma abeft a gaza noftri littoris iu/' 
deae oppido.lxxx.xxxvii,miI.paf.Quod diuiditur in mafiones camclog^dxii. Sunt & quae facerdotibus 
dantur portioes fcribifqt regum certac.Sed praeter hos 8C cuftodes fatellitcfgp 6C hoftiarii & miniftri po 
pulantur.Iam quaciiqi iter eft aliubi pro aqua aliubi^p pabulo aut,p mafionibus uarhTgi portionis pen 
duntiut fumptus in fingulos camelos denarium.dc.lxxxviii.ad noftrum littus colligat, Iterii^ imperii 
noftri publicanis penditur.Itag? optimi thuris libra ficlo^e.vupreciu habet fecuda.xii,tettia.xiiii, Apud 
nos adulteratur refine cadidae gema per q fimili:fed deprehendif qbus didW cft modis.Probaf cadore: 
amplitudine:fragilitare:carbone.Vt ftatim ardeat.Ite ne dente recipiat potiufq in micas frangatur. 

De myrrhafiC arboribus myrrhae, CA. XVI. 

Yrrham in iifdem filuis permixtam arborem nafei tradiderc:aliqui plures ieparatim.Quippe 
m multis in locis arabiaegignifiut ^parebit in generibus.Conuehit& ex filuis laudaraipetutcp 
eam etia a troglodytis fobbaei traiitu maris, Satiua quoqipuenit multil filueftri praeIata,Gau/ 
det raltris & ablaqueationibus,MeIior radice refrigerata. Arbori altitudo ad quingj cubita.nec fine fpi/ 
'naicaudice duro dc itortorcrafliore q thuris:& ab radice etia q reliqua fui parre.Cortice laeue fimilem^ 
unedoni.Scabrum alii fpinofumep dixere.FoIiu oliuaeiue^ crifpis.dC aculeatu,Iuba olufatri aliqui:nmi 
lem iunipero fcabriorem tantuifpinif^ horrida:folio rotudio re:fed fapore iuniperi . Necnon fuere qui 
c thuris arbore utrunqi nafei metirentur,lnciduntur bis 8C ipfaeriifdem^ icporisrfed a radice uGj ad ra 
mos qui ualet. Sudant aut fponte priuf^ incidant,Ra<fIen diftarcui nlilla prrefertur. Ab hac fatiua 8C in 
filueftri quo® melior aefl:iua,Non dant ex myrrha portiones deotquoniam 8C apud alios nafcitur.Rc'' 
gi tamen gebbannitarum quarras partes eius pendunt.Cstero paflim ac uulgo coemptam in folles c5 
fartiunt ipfig! unguentarii digerunt hiud difficulter odoris atqj pinguedinis argumenris. 

De generibus myrrhsc:6C natura & precio eius. CA, XVII» 

Enera compIura,TrogIodytita filueflrium prima.Erythrea fcquens & in aqua ftatea 8C aftra-' 
g mit/ca eft gebbanitica 6C auferiris gebbanita^ rcgno,Tertia dianitis.Quarta collatia , Quinta 

» fembracena a duitate regni fabaeo^ mari proxima,Sexra qua durifitin uocant, Eft&candida 

uno tantum loco;quse in meflalum oppidum confertur,Probatur troglodytica pinguedine:8C ® afpe/ 
flu aridior efl::fordida® at® barbaraifed acrior c 2 eteris,Sembracena praedidtis caret uitiis:ante ^ias hy 
larisifcd uiribus tenuis.In plenum autem probatio eft minutis glebisrnec rotudis.In cocretu albicantis 
fucci 8C tabefcetisiut® cofrafla cadidos ungues habeatcguftu leniter amara,Sccuda bonitas:itus uaria, 
Peffima quje intus nigra.Pciot fi fit etia foris, Precia ex occafione ementium uaria . Stadlse a.vi,ad.l,Sai' 
tiua: fummum ad,xxii.Erythreaead,xvi,hanc uoluntarabicam intelligi . Troglodytica: nucleo ad.xiif. 
Seae qua odorariam uocant ad.xiiii. Adulteratur lentifci glebis 6^ gum mi , Item cucumeris fucco ama<' 
ritudinis caufa:ficur ponderis fpuma argentuReliqua uitia deprehenduntur faporergummi dente len/ 
tifcentis.Facillimeautem adulteratur indica myrrha : quae ibidem quadam e fpina colligitur « Hocfo/ 
Ium peius india affert facili diftindlioneitanto deterior eft. 

De maftice:Iadano:6i bruta:enhemo:& ftrobo:& de ftyrace. C A* XVIII, 

Rgo tranlit in maftice quae ex alia fpina fit in india,Item® in arabia lama uocant. Sed maftice 
€ quo® gemina eftiquonia 6C in afia grxeia^ haerba reperif e radice folia emittens:& carduu fl 

milem malo feminis plenu Iachryma®:erupit incifa parte fumma uix ut dinofei poflir a ma' 
ftice ucra. Necnon & tertia in ponto eft bituminis fimilior.Laudatiffima aut chia candidarcuius preciu 
in libras,xx,nigrae uero,xii,Chia e lentifco tradif gigni gumi modo. Adulteraf ut thura refina . Arabia 
erianum 8i ladano gloriafiforte cafu® hoc 8C iniuria fieri odores plures tradidere. Capras maleficu ali/ 
as frondibus animaliodoratorum uero fruticum expetentius tanq intelligat preda carpere geminu cau 
les praedulci liquore turgentes diftillantem® ab iis cafus mixtura fuccu improbo barbape uillo abfter/ 
gere.Hunc glomerari in puluere;& incoqui fole.Et ideo in ladano capra^ pilos effe. Sed non alibi fieri 
q in nabatheistqui funt ex arabia contermini fyriae,Recctiores ex audloribus ftrobon hoc uocant. Tra/ 
dunt® filuas arabii paftu capra^ infringiiat® ita fuccu uillis inhaerefcere.Vegi aut ladanii cypri in infu/ 
Ia cflF,Vt obiter quae® genera odo^ dicanf :quis n^errapi ordine,SimiIiter & hoc ibi fieri tradunt : dC 
eflecefyphum hyrcorum barbis genibuf® uillofis inhaeres,Sed ederae flore derofo paftibus matutinis 
cum eft rorulenta cypros;Deinde nebula iole difcufla in puluerem madentibus uillis adhaercfcere:at® 
ita ladanum dcpecli«Sunt qui haerbam in cypro ex qua id fiat ladam appellent:etenim illi ladanum uo 
cantihuius pingni infiderc.lra® attradis funiculis haerba ea conuoluirat® ita offas fieri. Ergo in utra® 
gente bina genera:terrenum:& faditium.Id quod terrenu eft friabileifaditium Ientum,Necnon 8i fni 
ticem elTe dicunt in carmania Si fuper xgyptum per Ptolomaeos tranflatis plantis,Aut ut alii generari 
6i id in iis:ut thuris arbore colligi® ut gummi incifo cortice:8i caprinis pellibus exdpi.Precia funt lau/ 
datiffimo in libras affes.xl. Adulteraf myrti baccis:8i aliis aialium fordibus. Sinceri odor debet effe fe/ 
riis:ai: quodamodo folitudinc redoles.lpfum uifu artdum:ftatim tadu moUerceieiAccenfum fulgere: 



DVODECIMVS 

odore iucundo gratuitum.Mittata deprehendo nturrcrcpirat^t io ignCiPraererea fincero calculi potius 
c rupibus inhacrenng puluis.In arabia 8C olea dotatur lachiyma qua medicamentu rn conficif a graeas 
enhemon di£lu:fingulari effedlucotrahendis uulncrum cicatricibus . In maruinus ex flufiibus 
operiuntur.Nec baccar nocetreum conftet fi£ in foliis falem relinqui.Hxc funt peculiaria arabiae.Et pau 
ca pr^terea alibi cotnunia diccdaiquonia in iis uincitiperegrinofgt ipfa injrrhae odores & ab exteris pe 
tit.Tanta morralibus fua^ reji farieras ellalienaruqi auidiras.Perunt igit in helimaros arbore bruta tu 
prefTo fufa: fimiletniex albidis ramisiiucudi odoris accenlamzSC cum miraculo hiCtoriis Claudii Oefa'^ 
ris prardicata.FoIia eius infpcrgere potionibus parrhos tradmOdore proximum effe cedro : furnum^ 
cius cotra ligna alia remedio.Nafcif ultraphafin tigrim^ in finibus opimis fcythi.^ in montefeantho. 
Petunt Si in carmanos arbore flrobum ad fuffitus perfufam uino palmeo accedetes • Huius odor redit 
a cameris adfolum iocundos:fedaggrauanscapitacitradoIoremcamen,Hocfonuium regns qiiarrur. 
His comertiis carracem oppidum aperuere: quod efl: illisnuiidinariuJndegabbam oespetcreiblebant 
diepi,xx.irinere:8ipaleftinamf/riani,Po{lcacarracem peti coeptumiac regna panhoj; ex ea.canfaluba 
audior eR,Mihi 6i ad perfas ctia prius ifta portafle:q in iyriam aut cegyptum uideiitur» Herodoto tefie 
qui tradit fingula milia talentum thuris annua pcnfitalfe arabas regibus perfaJsc.Ex fy ri reuehur ftyra/' 
cem :acn odore eius in focis abigentes Tuorum faftidium.Cartcto no aha ligni genera funt in ufu g odo/ 
rata.Cibofgi laboci coquunt thuris lignoralii myrrhae.Oppidorum uicorumq« non alio q ex aris fumo 
3f{^ nidore. Ad hunc ergo Tinandum urunt Ryracera in pellibus hyrcims ilunmnrqstedta. Adeo nulla 
efi uoluptas qu£ non afTiduitate fuifaRidium pariar.Eundem 6C ad ferpentes fugandos urunt in odile 
ris filuisfrequentiRimas. Dcfodicitatearabiae, CA. XIX, 

On funt eogi cinamomuautcafia.Ettaracn foelix appellatur arabia falfo & ingrati cognomi/ 
n nisrqus hoc acceptu ruperisrucrar:cupIusexcoinferisdcbcat,Beatu illa fecit homine etia in 
morte iuxuriaiquaediisintellexeratgcnitaadhibens uredisdefundtis.Penn rerum adRruxe/ 
runt noferre ratum annuo foeruiquatum Nero priceps nouiRimo popae fuse die cocremauir. Aeflime/ 
tur poflea toro orbe fingulis annis tot funeraiaceruatimgj cogefla honori cadaue?; :quae diis per fingu/ 
las micas dan tu r.Nec minus propitii erant mola lalfafupplicaubus,lmmouero (ut palam efl)placatio/ 
res,Verum avabire etia nue fcehaus mareeft.Ex iIIo na^ margaritas mittit. Minima^ toputatione mi 
Jies centena milia reRertium annisolbusindia gC feres peninfulaqt illa imperio noflro adimunt. Tanto 
nobis delicis 6C foemins cofilr.Quota enim portio ex illis ad deos quefo iam uti ad inferos pertinerf 
DecinamomodixilocinnamomofiCcafia, CA, XX* 

Inamomum & cafias fabulola narrauit anriquirasiprincepfue Herodotus autum nidisiSC pri/ 
c uatim phcenicisdn quo fitu Liber pater educatus eet ex inulis rupibus arbotibufg! decuti car/ 

nisiqua ipfs inferrem podere aut plumbatis fagittis.ltecafiam circa paludes^pu gnare ungui/ 
bus diro uerpertilionu genere:aligerifij ferpentibus:his comentis augentes rerum precia.Commutata 
uero fabula eft ad metidiani folis rcpcuffusiincnarrabile quedam uniuerfitatis halitum c tota peninfu 
la exifteretot generum auris fpirateconccntu.Magnigi Alexandri clafTibus arabia odore pnmu nuntia 
tum in alrum.Omnia falfaifiquide cinnamomu idegt cinnarau nafcif in sethiopia troglodytis conubio 
permixta.Ii mercantesacoterminis uehur per maria uafta ratibusiquasnegi gubernacula regatinc^ re 
mi trahat uel impellat no uelaino ratio ullaadiuuet:cu ofum inRar ibifint ho ratum 8C audadaiPraete/ 
rea hybernum mare exigant circa bruma euris ru maxime Rantibusdi recto curfu per iinus impellunt: 
at^ a promontorii ambitu a rgefte deferunt in portu gebbanita^:qui uocaf ocila, Quaobrcm illi ma/ 
xime id pcmnt.Produntgi uix quinto anno rcuerti ncgociatorcsiar multos interire . Contra reuehunt 
uitrea;6i aenea;ueRes:fibulas cum armillis ac mollibus, Ergo negoctatio illa focmina^ maxime fide c6/ 
ftar,lpfe frutex duo^ cubitog; altitudineampIiRimusipalmigi minimus»iiii,digytoi}i craffitudinis:Ra/ 
tim a terra fex digytis fu rculofus arido fimilis.Cu uirerno odoiatus:fohoorigani:ricatategaudens:ftc 
rilior hymbr$:ceu dirae naturaetGignif quidem m planis:fed dcnfifllmis in uf pnbus:rubifq?:diffialis 
colleau.Menrur nonifi pmiferit deus,Ioue huncintelligunt aliqui. ARabinu illi uocant,xiiiii,boum ca 
pra ru m ^ Si arietum extis im petraf uenia metendi. No tamc aur ante ortu m folis :aut poft occafum iu 
ceuSarmeta haRa diuidit facerdosideo^ parte ponit.Reliquu mercator in naflas condit, ER Si alia fa/ 
ma:cum fo]cdiuidi:ternarcj!partcsfieri.Deindeforregerminadifcerni,Quod 9 folicefleritrclinquiiac 
fponte coflagrare.Praecipua bonitas uirgulto^ tenuimm is partibus ad longitudine palmi.Sccunda 
ximis breuiorc mefura at^ ordine.Viliflimu qd radicibus j»ximu:quonia ibi minimu corticisiin quo 
fumma gratiae. Qua decaufa praeferutur cacumina:ubi plurimus cortexjpfum uero iignu in faRidio 
efl,ppter origani acrimoniaixilocinnamu uocaCPrcciu eft in libras.xx,Quida cinnami duo genera tra 
didereicandidum nigricanf^rSiquondapreferebaf candidu,Nunc contra nigiu laudaf.At^criain ua 
lium prxferuntcandidoicertiflimatamcseftimatioefifitfcabrumiar^ ut inter fefe tritum rarde feries’ 
tu r.Dam na: in primis molle:aut cui albet cortex, ius cius a gebbaniragi rege folo profiafcitur.iseditfto 
mercatu uendir.Precia quonda fuere in libras denario^ milIe.Auiftum id parte dimidia eft incenfis (ut 
ferunt)filuis ira barba roKiid acciderit ne obiniqtatem ppotentiuian forte:non fatis coftat . Auftros ibi 
tam ardenter flareiuttefritatibusfiluasacccndantiinuenimus apud audloi es. Coronas ex cinnamomo 
intcrrafili auroinclufas primus oium in tcplis capitoltiat^ pacis dicauit imperator Vefpafianus Augu 
ftus. Radicem eius magni ponderis uidunus in palatii teniploiquod fecerunt Oiuo Augufto coniunx 

m ilii 



LIBER 

Aiigufla aiii*?* patefaEimpofiraiex (^uagutt* edir^ annis olbus ingratia duraMtundonec fd delubri* 
incendio cofumprum eft.Frutex 8C cafia cftuuxragi cinnami capos nafcitifed m montibus craffiorefat'' 
menroitenui cure;uerius q corricciqucm coteriiatg! in cinamomo leuari:& exinaniri praccium eft. Am 
plitudo fi uricis trium cubitoji. Colos triplex. Cu primu emicat cadidus pedali mcnrura.Dcinde rube^ 
fac addito femipedc. Vitra nigricans.Haecpars maxime laudafiacdcide^xima. Danatur uero cadida» 
Tum fecantfurculos longitudine binum cubito^,Moxpr3eruucrecetibus coriis quadrupeduob id in 
ter emptopciut iis purrefcentibus uermiculi lignu erodatifiiexcauct cortice tutu ama ritu die.Probaf re 
cens maxime quae fir odoris moHinlmnguftuue q maxime feruensipotius lento tepore leuiter niof 
densicolore piirpureo-.quaeqt plurima mimmu ponderis faciat breui tunicagi fiftula &no fragili. Lada 
Uocantralem barbaro nofe. Alia eftbalfamodes ab odore fimiliappellataired amara ideo^ utiliorme^ 
dicisificutnigra unguenris*Precia nulli diuerfiora,Oprim£c in libras. xl.caeteris.xv* 

Deifocinnamo:6ichancamo:actaro, CA» XXI» 

Is addidere mangones quadaphonoidcs uocantirocinnamoncognommatamreciu<j ciusfa^ 
h ciunt.CGC.AduIteraf rtyracei&ppterfimilirudinem cortice lauri rcnuiflimis iurcuiis,Quin 
in noffroorbererituriextremo^in margine impii;quarhenusalluit,Vidit in alueariis apum 
rata*CoIorabeftilIctorridusfo!e;S£obid fimul ideodor.Ex confinio cafiae cinnami^ & chancamum 
ac tarum inuehitunfed per nabatharos trogloditafqj cones qui confidere ex nabathaeis» 

Deferichato&gabalio&demyrobalano. CA, XXII. 

O comportatur &fenchatum&: gabali um.qu^ intra feconfumutarabes : nofiro orbi tantu 
e nominibus cognitaifedcu cinnamomo cafiagt nafcetia.Pcrucnit tamen aliquado ferichatuiSC 

in unguera additurab aliqbus, Permuraf in hbrastvi. Myrobalanu rrogIodytis& thebaidi Si 
arabi£c:qui iudaca abtegypto difterminat cornu ne eftinafces ungueto uripfo noieapparet.Quo itent 
indicaf di gladem effe arbor; hcliotropioiqua dicemus inter harrb^as fimili folio.Fruflus magnitudine 
auel lanae nucis. Ex iis in arabia nafcens fynacaappellaturrSi eft candida. Contra in thebaidenigra.Pr^'' 
fertur illa bonitate olei quod exprimitur.Sed copia tbebaica,lnterha:crroglodytica uiliflima eP*Sunt 
qui aethyopicam iis pferanr glande nigra nec pingucinucleoqj graciliifed liquore qui cxpriniifiodora^ 
tjori nakenrc in capellribus. Aegyptia pinguiore effeSC craiTion cortice rubenterSi quis in paluPnbus 
nafcatur breuiore riccioreg?.Ediuerro arabica uiridem ac tenuioreiSC quonia fit montofa fpiffiore.Lo'* 
geaut optima petreliex quo diximus oppido;nigrocortice;nucIeo candido. Vnguentarii autem tantu 
cortices premunt,Medici nucleos tonduntaffufa eis paularim calida aqua. 

De phoenicobalano:& calamo odorato, CA. XXIII. 

Vrrhobalano in unguetis fimile proximum^ ulUm habet palma in segyptoqute uocafadip/ 
m fos:uiridis:odore mali cotoneimullo intus ligno,Colligif aiit pauloante q incipiat maruterce-' 
re.Quod relinquitur phcenicobalanus uocatunSi nigrcfciriuefcentef^ inebriat, Myrrhobala 
no precium in libras binas,! nflico res & fecem unguenti hocnole appellant . Calamus quoqi odoratus 
in arabia nafcens comunis indis atgt lyriKefl.ln aqua uincit oisa noliro mari cetum ftadiis. Inter lib» 
num montem alitiq? ignobilem n6Cutquidaexiflimauere)antilibanLi in couallemodicailuxralacu cu^ 
ius paludria reflare fjccanrur; tricenis ab eo ttadiis calamus 6i iuncus odorari gignunf,Sane enim dica^ 
mus Sede tunco quis alio haerbis dicato uolumincquonia tame hic unguento^ materia traftaf, Nihil 
ergo aciEteris fui genens ditferunrafpedlmfed calamus praftantior odore flanm e longinquo inuitar, 
molior radluimelior^ qui minus fragilisiSi quia folofe potiufqqui raphani modo frangitur, Inefi; fi/ 
flulae araneum quod uoant flore.Praeftannor eft cui numerofms.Rcliqua,pbauo ut niger fir.Damnai 
tur alibi.Melior quobreuior6£craftior;lentur^in frangMo,Calamo precium in libras,i,iunco.v,Tra' 
dunt^ luncu odoratu di in cam pania inuemti.Difceftimus a terris occeanum fped;antibusad couexas 
in nottra maria. De hammoniaco Si fpagno, CA, XXIIII. 

Rgo eCthiopK fubieifa africa hamoniaci lachrymam ftillat in harenis fuisdnde ena noie Ha' 
e monis oraculo iuxta quod gignif arbonqua metopion uocat refinae modo urgu mi . Genera 

eius duo trafton mafculi thuris fimilirudinerqd maxime probat, Aite^ pingue Si refmofum: 
quod pyrama appellant. Adulteratur harenis uelut nafeendo apprehenfis, Igif q minimis glebis pba^ 
turSiqpunfTimis.Precium optimi in libras afles.xI.Spagnos inter eos fitus in cyrenaica prouincia ma^' 
xime probatur, Aiii ibrion uocant, Secundum locum optinetcypnus.Tcrriu phoenifcius. Ferf in segy-' 
ptonafcuQuinSi in galla nec dubitauerim.Sunt enim hoc noiecaniarbo^uilli quales in quercu ma' 
XI me uidem usifed odore praeftantes.Laus prima candidiftimis arq^altilllmis.Secunda rutilis,Nullani 
gris,Etin infulis petnfij nati improbantur:omnef$ quibus palmarum at^ nonfuus odor eft, 

De cypero & afphalatroiSi maro, CA. XXV, 

yperus in segypto eft arbor ziziphi foliisdemine coriandri icadido odorato * Coquitur hoc in 
t oleotpremimr^ poftea quod ryperus uocarur.Prccium ei in libras quin^ .Optnnuin habef 

c Canopica in ripis nili nata.fecundum afcalonse iudcacscitertium cypro infula odoris fuauira/ 
te.Quidam hanc efTedicut arborem :quae in italia liguftrum uocetur.ln eodem traflu afphalatros na/ 
fciruafpinacandida magnitudincarboris modicae :Bore rofe.Radix unguentis expetitur.Tradunt in 
quocuqi frutice curuef a rquus caeleftisieadem quaecu^ fita fpalathto fuauiratem odoris cxiftere:fed in 
afphalathro laenarrabilem quadam, Quidi cu £n(i Icepttu uocantialii fcepteu Elifei, Cuius ^batio eft 



DVODEOMVS 

in colore ruffb uel igneoitafluqi rpinb:&: odore ca [loreo . Permutatur in Iibra,xv. In tegypto na(citui 
6i maron peius q lyaium maioribus foliis ac uanis.llla brcuia ac minuta &odorata. 

De baIfamo:6iopobal(amo:8ixnobairamo;Kflyracs:& galbana. CA» XXVI^ 

Ed omnibus odoribus praefertur balfamum uni terrarum iudaeac conceffum. Quodam in 
f duobus tarum hortis urro^ regiotalrero iugerum.xx.non amplius altero pauciorum •ORc'' 

dercarburculam hanc urbi imperatores VefparianitClarum^diduaPompeioMagnointri 
umpho arbores quog? duximus,Seruit nunc haec K tributa pendit cum fuagenrc.ln totum aliaeR na 
tura q noRri externi^ prodideranf*Quippe uiri fimilior eR g my rto,M illeolis feri dicitur nuper iun<' 
fla uruitis:&: implet colles uinearum modoqua:fme adminiculis feipraefuRincnr. Tondetur fimili^ 
ter fruticansiac raftris nitcfcir,Properat nafci.lntra tertium annum fruhfera*FoIium proximum tube/ 
riiperperua coma.Seuiere in eadem iudaei ficut in uitam quogi fuara.Contra defendere Romani:& di 
tnicatum pro frutice eR.Seritqi nunc eam fifcus.Nec unquam fuirnumcrofioraurpccnor»Proceritas 
intra bina cubira rubfiRit, Arbori tria genera, Tenui & capillacea comaiquod uocant anthericeum. Al^ 
tcrum fcabro arpeflu:incuruum :fruricofum;odoranus ; hoc Rracum appellant , Tertium eumethes: 
quia cfl carreris proceriusdeui cortice.Huic fecunda bonitas nouiRima anthericeo. Semen eius cfl utno 

f iroximum gufluicolore rufFumtnec fine pingui.Peius in grano quod leuius atgi uiridius.Ramus craf 
ior myrto,Inaditur uitrodapidciofTeifue cultelis,Fcrro tedi uiraiia odiLEmontur protinus . Eadem 
amputari fuperuacua paticns.Incidentis manus libratur artifici temperamento : ne quid ultra corticc 
uioIer,Succus e plaga manarrqurm opobalfam um uocant eximiae fuau itaris :fed tenui gutta : ploratu 
lanis parua colligitur in cornua. Ex iis nouo fiflili conditurreraRiori rimilis oleo in muRo candida, 
RubefcitdeindeifimuI^durercicfiitranflucida.AlexandroMagnorcsibigcrcmetotodiesfliuo una 
concham im pleri iuftura erat,Omni uero foecundirare e maiore horto congios fenos. Minore fingu/ 
los:& cu duplo rcpcdebarurargento,Nuncetia fingula^iarbo^ largior uena ter omnibus percutitur 
acflatibus,PoRcadeputaf',Etfarmentaquo (5 in merce funr.iJcccc.amputatioipfalurcuIufij uenitin 
tra quintu derau annu.Xylobalfamum uocaf:& coquif m ungucris,Profucco iprum fubfliiuere oifi/ 
cinae, Corticis ctiaad medicamera prcciu eR, Praecipua aure gratia lachrymae:fecundafcmini:rcrtiacor 
tici:minfm3 ligno,Ex hoc buxofum eR optimuiquod cR odoratiffimuimordens guRuiferucf^ i orc» 
Adulreraf petreo hyperico quod coarguif magnitudinenman itate laruudineifeu longitudineiodoris 
^nauia;fapore piperis, Lachrymae pbatio ut fit pinguisitcnuis ac modice ruf5;6i in fricando odorara* 
^eundus candido coIos,Pcioruiridis:craflu(^PelIimus niger,Quippe ut oleum fenefcir.Ex omni in 
cifura maxime probaf quod ante fcmcl fluxit^t alias adulteratur femine fucco uixq: maleficium dee 
prehendif guftu amariore.ERe enim debet lenisrno fubacidusiodore rantu auRcrus . Vitiatur & oleo 
rofac:cyperi:lentifci balaniiterebinthiimyrthiirefmaigalbanoicaeracypriaprourquacfflresfuir.Nequif 
fimeautem gummiiquoniaipfumquo^inarcfcitin manu inuerfai&inaquaifider^iProbatioeiusgc 
mina eft.Debet fince^ Si inarcfcere:fed hoc8i gumi addita fra gili cruflaeuenit:& guRu deprehendif. 
Orbone uero quod c^ra rcfinaqi adulteratu eR nigriori flima.Na meile mutatu flaom contrahit mu 
fcas. Praeterea finccre denfatur in tepida aqua gutta fidens ad ima uafis. Adulterata olei modo innatat. 
Et fi metopio uitfatu eRicirculo candido cingitur.Summa probatio eR;ut laccoaguIet:& in uefle ma/ 
culas non faciat.Nec manifeflior alibi fraus , Quippe milibus denario^ iexrani em pti uendente fifco. 
cct.denariis ucneunt.In tatii expedit augere liquoicm.Xylobalfamo pieciu in libras rex.proxiraa fyria 
ludiae fupra phceniccm flyracem gignit circa gabala Si marathunra 8C caflium fclcucu motem . Ar/ 
boreR eodem noicicoroneomalofimilis lachrymi ex aufteroiucudioris: intus fimihtudo harundi/ 
risifuccoqi praegnans ,In hac circa canis ortum aduolanr pennati uermiculierodctesiobid ifcobe for/ 
defdt.Sryrax laudafpoR fupradifla ex piRdia:fidone:cypro:ciliaa:crera:minime.Examano fynae me/ 
dicisifed unguentariis magis.CoIos in quacu^ natione pferf ruffusdi pinguiter letusidcterior fur fu 
rofusiSf cano fiit obduflus.AduIteraf cedri rcfinaiuel gumbalias melleiaut amygdalis amaris.Oiaqi ea 
deprehedunf guRu.Preciu optimo,xix,Exit Si i paphyliaifcd acrior:minu% fuccofus.Oat df galbanu 
l)'ria i eode amano morciSf ferula q eiufde nois refinae modo flagonitim appellat.Quod maxime laa 
datcartilaginofum puniiad fimtlirudine hamoniaci:mfnimeqi Itgnofum.Sicquogii adulteratur faba 
aut lagabeno,Sincerum fi uratur fugat n idore ferpentes,Perm uratur in libras. v.medicinae hoc tatum* 
De panaccidi fpondylioidi! malobathro» CA. XXVII» 

Anace Si uiguSris eade gignit nafeemedi f ipfofinearcadiaecftra^ erymanthifdtcs;& iafrica 
p d; i maccdonia ferula fui generis quf^ cubito^ifoliis quaternisimox fenis i terra iacentibus, 

ampla magnitudine rotudisu cacume uero olcagineisifemine i mufcariis depedete ut ferulae» 
Hxcipif fuccus incifo caule mcfTibus: radice f autuno.Laudaf cador eius coafli,Sequens pallido Ratera» 
Niger color fprobaf.P'‘edu optimo i libras bini aflcs,Ab hac ferula differt uuae uocat fpodylion :fo/ 
Ilis tatu quia funr minora d^ platani diuifura.No nifi in opacis ginif*Semc eode noic filis fpccic habet: 
medicinae rantu utile.Dat di malabathron lyrii arbore folio couolutoando colore ex quo exprimif 
oleii ad unguera, Fertiliore eiufde aegyptodaudatius ex india uenit.In paludibus ibi gigni tradut lentis 
moiodoratius crocoinigricas fcabruqi quoda falis guRu.Minus probatur cadidu.Celerrime fitu in ue 
tuRate fentft.Sapor eius nardo fimilis cc debet fubligua. Odor uero tuinofuReruefafliatecedit alios. 
In precio qde prodigio fimile eR a fingulis ad»ccc,pecuenii;e Ubias.Folium autem ipfum in libras»lx» 



LIBER 



De oleo omphacio. CA. XXVIII. 

Lcum 8i omphaciu eft.Fir duobus generibus BC totidc modis ex olea Si uitc.Olea adhuc alba 
o fxprcfla:deferius ex druppa.lta enim uocaf priusqcibo matura fit:iam tum colore mutans. 

Differentia hoc uiridc eft.illlud candidum.E uirfc fit pfytia autaminca:cu fint acini ciceris 
magnitudine ante canis ortum.In prima lanugine demetitur unaieiufq» melligo . Reliquum corpus 
fole coquit. Nodlurni rores cauentur.In fidlili condita melligo colligif :fub ide cyprio arre feruaf . Opti 
ma quae rufTa:acrior^;6Candior.Preciu omphacio in libras fex. Fit alio mo cum in mortariis uua 
immatura terirur.Siccataqi in fole poftea digeritur in paftillos. 

Deiryo:6Coenanthc;6C dcelarearborei&cinnamocomaco. CA, XXIX. 
Odem Si iryon pertinet uua populi aibae.Optima circa gnidu aut caria in ficientibus aut fic' 
e cis afpenfqi.Sf cuda in lycia cedro.Eode 6i oenanthe pcrtiner,Eil autem uitis labrufcae uua» 

Colligitur cu flore cu optime olet.Siccarur in umbra fubftrato linteoiatqt in cados codif.Prac 
cipua ex parapotamia:feciIda ab antiochiaiat^ laodicea fyriacirertia ex montibus medids.Hxc utilior 
medicinae.Quidc oibus his prjeferut eaiquac i cypro infula nafcif.Na quae in africa fit ad medicos tan/ 
tu ptinet:uocaturgi mafaris .Ois aut ex alba labrufca pflatiof q e nigra.Eft praeterea arbor ad eade un/ 
guenta ptincsrqua alii elarcn uocatrquod nos albieteialii palmaialn fpathen.Laudaf hamoniaca maxi' 
mermox aegyptia.Dein fyriaca duraxat in lods ficicnbus odorataipingui lachrymarquae in unguetaad 
ditur ad domandum oleum.Infyna gignitur &cinnamu:quodcomaconappcllat,Hiceft fuccusnu 
ci expAusimulrua curfeo ueri cinnami differesiuicina tamen gratia.Preciu in libras afles quadraginta. 

CAII PLINII SECVNDl NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XIII. PROHEMIVM 

De Peregrinis Arboribus. 

ACTEN VS IN ODORIB VS HABENT PRECIA SILVAE : Erat^ 
per fe mira fingulaiiuuir^ luxuria ea omnia mifcere:& cudis unum odo 
rem facere. Ita reperta funt unguenta. 

De ungudis&qdoprimufut cognita nobis & de copofirioe. CA, I» 
Vis primus inuenerit non trahitur.lliacis temporibus non erat 
q nec thure fuppIiabatur.Cacdri tantum & citri fuorum fruticu 

in facris fumo couolutum nidorem uerms q odorem nouerat ; 
iam rofaefucco reperto» Nominatur enim id quo^ in olei laude . Perfaj^ 
efle debet gentis unguentum. Sed & bathilli madent eo:8i accerlitacom 
medatione ingluuie natii uirus extinguut.Primu qd eqde iuenia-Caflris 
Dani regis expugnatis in reliquo eius appatu Alexader coepit fcriniu un' 
guento^.Poflea uoluptas eius a nfis quoqi inter laudatilTima at^ etiam 
honeflilTima uita: bona admiila eft. Honofg? iis 6C ad defudos pertinere 
ctxpir.Quapropter plura de eo dicemus q quae etiam ii notuerunt.Fruticum ad prarfens nominibus 
tintum indicabuntur.Natura uero eorum luis reddetur locis. Vnguentis cognomina dedere aliis pa' 
trircialiis fucciialiis at bores:aIiiscaufa:,Primum^ id fcireconuenir mutata audoritate ad peius tranfif 
fegloriam.LaudatilTimum fuit antiquitus in delo infula.-poftea mendefium»Nec mixtura tantum co 
poTitione hoc accidit.fed iidem fucci uarie alibi ad quaelibet pracualuereiaut degenerauere.Irium corin 
thidiu maxime placuitipoftcacyzici.fimili modo rhodinum phafeli*Quam gloria abftulere Neapo' 
lisiCapuaiprenefle.Crocinum in folis cilidae diu maxime laudatumimox rhodi.Oenanthinum in cy' 
pro:deindeinaegyptopraepofitum:poftcaadramiteOfcAmaracinuminco,Poftea eodem loco pr^la/ 
tum eft melinum.Cyprinum in cypro.Deinde in aegypto ubi mendefium Si meropium gracius fadu 
cft.Mox hoc abftulit phocnice,Et cyprini laudem aegypto reliquit.Panatheniacum fuum athenae per 
fcueranter obtinuere.Fucrat Si pardalium in tharfoicuius etiam copofitio Si mixtura oblitterata eft. 
Narciffinu quo^ cx flore narcifro defiit coponi.Ratio faciedi duplexifuccus Si corpusdlle olei generi' 
bus fere c6ftat:hoc odo^t.Hxc ftagmata uocariilla hedyfmata.Tertius inter haec eft colos a multis ne 
gledus Huius ca addunfcinabari anchufa.Sal afperlusolei natura coercer.Quibus anchufa adieda 
eft fal no addif.Refina aut gumi adiiciutur ad cqtinendu odore i corpore.Celerrime iis euanefeit at^ 
defluit fi no fit haec addita. Vnguetojiexpeditiflimufuitiprimu^ ut uerifimileeftebrio & balanino 
oleo deqbiis fupradiximus.Incteuit deinde medefiu.Balanino refina mixtaimagif^ etianu metopio* 
0!eu hoc eft amygdalisiamaris expreflum I aegypto.Cui addidere omphaciuicardamomuiiuncu: ca' 
Iamu:mel:uinu:myrrham:femcbalfami:galbanu:refinatherebinthina.Ete uiliftimis qde hodie eft; 
ob id creditu Si id in uetuftiflimis elTeiquod conftat oleo myrteoicalamo cupreflb:cypro:lentifco:ma' 
logranati cortice feci diuulgata maxime ungueta crediderim rofaiquae plurima ubi^ gignitur . Ira^ 
fimpliciflima rhodini mixtura diu fuit additis omphaciorflore rofeicrodno: dnabariicalamo: meile; 
iunicoTalis floreiaut anchufaruino.Similis ro Si in croano additis cinabariranchufaiuino.Similis Si in 
fanllicino admixtis omphacioicalamo.Optimum hoc in cypro Si mytilenisiubi plurima fanfucus,Mi 
Rentur Si uiliora genera olei myrto lauroiquibus addif Cinfucinu:liliu:foeno graccum: myriba ; caifia; 




TERTIVSDECIMVS 

«ardum ;itincus:crnaMomu.E malis quo^ cotoneis 8C ftrureis fit oleum filtdij»*inus)meIimT:quod 
i ungtietatrafir;admixtisomph3rio:cvpfiiio:famio:bair3mo:iiJco:car]a:ambrorano.Sufinnutfnuifli 
mum omm cft.Cofiatex IiIiis:balano:caIamo:melIo;cfnamomo:croco;triyiTha.Et idem cyprinum 
excypro:Komphacio:&cardamomo:calamo:afpalarho:ambrot3no.AliquifiCin cyprinum addunt 
myrrha & panace.Hoc optimum fidon eimoxaegyptodi no addat fefaminum oIeumtDurar& qua/ 
drienio.Excitaf cinamomo.Telinii fircx oleo reccti:cypro:caiamo meIiiIoro:foenograeco:meHc;iticI/ 
lo:oraro:amacro.Hoc erat celeberrim um Mcnadri poarte comici aetate, Poftea multo iurcelTir ,pprec 
gloria appellatum megalium cxoieobalanmo:balJ’amo:caIamo;iunco;xyIoballamo:cafi3:refina,Hii/ 
IUS ^prietas ut uenrilct in coquedo donec definatoIerc*Curfus refrigeratum odore fijum capit. Sin/ 
guli quo^ fucci nobilia unguera faciunt.ln primis moiobathrurpoffca iris illyricai&cyziccnaamara/ 
cus.Haerbani in utra^ pauca iis Si alia aliis mifcenr.Qui plurima airei utri meldalis fioremiomphaci'/ 
um angnifoIiamtpanace.Externa omnia. Et pdigiofa cinnamomo prccia.Adiiciturcinamoroo bala' 
ninu oIeum:xyIobairamu:c3!amus:iucus:bali'ami femina:myrrha:uel odoratu.Vnguetogi hoccraflif/ 
fimu.Prscia eia denariis.xxxv,ad.cccx,Nardinu fmcfoliatu coftatomphaTio:balaninoiuco:coflo:nar/ 
do:amomo:myrrha:bairamo,Inhocgencrec6uenictmeminifle hserbap^iquae na rdu indicum imire/ 
rur fpecies nouem a nobis efle didtasirata materia adulterandi efi.Omnia autem acutiora fiunt coito; 
amomo quae maxime nares feriunt. Craffiora myrrha ruauiorag>,Medicin;eaut ulteriora ctoco.Acec 
rima pfeamomOiHoc Si capitis dolore facit.Quida fatis habent afpergerequseruntpreciofiiritnarcae 
teris decoiftis fpendio parcctesded no eade eft iiis nifi una decoftis.Myn ha & per fe unguemu facit fi/ 
neoleo:fta(ftedutaxat:alioquin nimiamamantudincm afferuCyprino uiridcfit;fufino unguinofum; 
inendefionigrum:ihodinocandiduni:myrrhapaliidum,Hyc funt antiquae inuentionis gcnera:S£ 
poftea officinarum furra.Nunc dicetur cumulus ilte delitiarum Sifummaaudtomas rei« 

Quod unguentu regale uocet :6i qua; diapaimata.6i qualirer feruenf, CA. IL 
Rgo regale unguentu appellaturquod partho^ regibus ita temperaf.Coftatmyrobalanoico 
c lto:3momo:cmnamomo:coraato:cardamonio:nardifpica:maro:rayrrha:cafia:ftyracc:lada 
no:opobaIfamo:calamo:iuncoqiryrio:ocnathc:ma!obathro:fencato:cypro:arpaIalhro:pana 
ceicroco cyprio :amaraco:col lato mellc : uino.NihiLj eius rei caufa in italia uidlnce omniu.ln europa 
uero tora praeter irin illyricam Si nardu gailicu gignif.Nam uinum & rofa Si myrti folia oleu^ com/ 
munia fere omnium rerraji mtelliguntur.Siccis odoribus confiat quaediapafmata uccant,Nam feces 
unguenti magmata appeIIant.Inrerocs porenuflimus odor quifqsnouifilmeaddif. Vngueta optime 
feruanf in alabafins.Odorcs in oIeo*Quod dtutui nitati eog; tanto unlius eliquanto pinguius ; ut ex 
amygdalis.Etipfaunguentauetufiace mehora,Solinimicusus.Quamobrcm in umbra coquuntur 
plumbeis uafis,Experimentum eorum inuerfa manu capttur.ne carnolar partis calore uitieiur* 

Quara in ungueris luxunaiSi quado primu romanis in ufu* CA. III* 

Aecefi materia luxus ecunefiis maximcfuperuacui,Margaiitx enim gemae^ ad heredem la 
h mentranfeunuVeficsplonganttepus.Vnguetailhcoexpirantacfuismoriunt horis,Sun)a 
comendarioeo^ruttranfeunrem focmina odor inuitet ena aliud gentem . Exceduntqt qua/ 
dragenos denarios libr^e.Tantum emitur uolupras aliena. Etenim odorem qui gemipfe non fenrir. 
Sed Si harc aliqua differentia lignanda fu nt,!n,M. Ciceronis monumentis inue nitur unguera gratiora 
efie quae rerramiq quae crocum fapianr:quando etiam corruptiffimo Igenere.Magis tame luuat qux 
dam ipfius uini feuentas.Sed quofdam craffitudo maxime deledlatttdipfum approba ntes.Li 019 lam 
non foluro :fed Si perfundi unguentis gaudet, Vidimus etia ueftigia pedum tingi . Quod.M.Othone 
monfirafie Neroni principi ferebant, QuEefo ut qualiter fentiref muari ab ea parte corporis i Necnon 
aliquem ex priuatis audiuimus lulTifTc fpargi parietes balnea^ ungucnto»Arq} Caium principe folitu 
lauari. Ac ne principale mdeaf hoc bonu Si poftea quenda ex feruis Neronis.Maxime tame minmi efl: 
hac gratia penerranc Si in cafira.AqIse certe ac fingula pulucruIentaillaSi cuftodiishonda inuguntur 
feflis diebus,Vtina9 dicere po flemus qs primus iflituilTet ifia,Nimi^ac mercede orbem terra^ cor/ 
rupra:deuicereagla:,Ifta patrocinia quae quserimus uitiis:ut per hociusfunimanffubcafljde unguen 
ta.Quo id primu ad romanos peneirauentino facile dixerim .Cercu ell Antiocho rege afia^ dcuiifiis 
urbis anno quingenteOmo fcxagerimoquinro.P.Liciniu Craffum lulium Ocfare cenibres edixifleme 
quis uenderet ungueta exoticaific enim appelIauere,At hercule ia qdaeria in potu adduntirantiqs ama/ 
ritudo efi:ut odore ^digio fruant" ex utra^ parte corpons,L.PIoiium.L»Plotii bis confulis cenlbnTue 
fratre jifcriptum a tnumuiris in falernitana latebra unguenti odore jiditum cdftat.Quodedccoic to 
taabfoluta prcfcriptio efi,Quis enim non mento ludicetperifierales^ Ceterum terrarum omnium 
aegyptus accomodaiifilm a unguentis. Ab ea ca mpania eft proxima copia rola* 

De palmisiSi natura earum :6i generibus. CA ,1111« 

Vd^a inclita eft uel magis palmis:quarum natura nunc dicetur.Sunt qde in europa uuige^ 
i iraliarfed fteriles.Ferunt in maritimis hifpaniae fru£him:uerum:imirem:dulcc i afiicaded fta 

tina cuancfcente.Cotra in oriente ex iis uina.Gentm^ aliqbus panis. Plurimis uero etia qua/ 
cJrupedu cibus. Quaobrem luredicenf externs.Nu]IaeftinitaJiafpontcgenita:necinaliaprc terra^: 
nifi in calida.Frugifera uero nufgnift 1 feruida.Gignitur lem' fabulofa^ tertatmaioi ein parte Si nitro 
fa, Gaudet Si rig uisitoto^ anno bibei;e cum amet;anno fitieti; A fimo quidam etiam Ixdi putant , Et 



pBER 

afiyriojif pars aTiqua fi no riais tnifccaf.Gencra ea^ plurfma.Er prima frutice nS exccdctia*SteriIc hac 
Aluibi Si ipfam fertilcibrcnc^ ramis obi re umbra foIio 5 i.Tcfloni uicc ha'C parietibus plerifg? i locis 
praftart otra afpcrginestSuf e ^ferioribus filuse arbore ex ipfa foliop; aculeo fruticate circa totas pedti 
liatim : qs filueftres itelligi neccflcc.Inccrta tame libidineetia mitioribus fc mircct.RcIiquae tereres ar^ 
n ^ceres denfis gradatifqi corticu potIicibus:ut orbibus faciles fe ad fcadendu oneris populis pra'bet: 
Vnie fibi arborifqi induuiis circulu m ira pnicirate tum hoie fufacutc.Coma ois in cacumine : & pomii 
f fl::n6 iter folia ut icseterisifed fuos inter ramos palmitibus raccmofumtVtra^p natura uuscatq; poraf 
folia cultrato mucrone lateribus in fele bifidatis bellas primu demodraueregemas.Nuncad funes utj 
lium nexus 6i capitum leuia umbracula fundunf. Arboribus mio potius oibus qua’- terra gigniubser/ 
bif^ eria urrun^ fexum effe diligentiflimi naturx tradunr«Quod in plenu fatis fit dixtfle hoc in Ioco> 
Mullis tame arboribus manifeftius.Mas in palmite floret.Formina citra flore germinat tarum fpinac 
modotVcrif^ aut prima nafcif pomi caroipoflea lignu intusrhoc efl femen eius. Argumentum a par 
uae fine hoc reperiunf in eode palmitc.Eftautoblongu no ut oliurs orbiculatum , Praeterea caelum a 
dorfo puluinato:S£ in aluo media fiflura plerifg umbilicatuiunde primi! fpargic radix. Seritur autem 

} ?ronu & bina iuxta copofita femmaifuper^ torideiquonia infirma fingulis planta efl: . Quaterne coa' 
efcunr«MuItis candidif^ lignum hoc a carnibus difcinditur tunicis aliis corpori adha’retibus: laxse^ 
diflanstranrum a cacuminibus filo adhaercns.Caro maturefcit anno*Qoibufda ramen i locis ut cppro 
qtiaqad maturitate nopcrueniatigrato fapore dulcis:eft fii foliu ibi latiusifrudtufgi reliquis rotundi/ 
or.Nec ut deuoref corpusmegi ut expuatur fucco modo exprcflb,Er in arabia languidae dulces tradu/ 
tur cflc palmae.Quaq tuba apud fcenitas arabas praefert oibus Taporibusiquam uocant dabulamCaete 
ro non fine maribus gignere fceminas fponie edito nemore confirmant.Orca^ fingulos plures nuM 
te in eum pronas blandioribus comis.Illum creftis hifpidum afflatu uifugi ipioBi pulucre eria rcliqs 
maritare.Huiusarbore excifa uiduas poftfterikfcerc IbcminaStAdeoefl Veneris intclleflus uti coitus 
eiia excogitatus firab homineirx maribus floreae lanuginenntenm ucro tantu puluerctnfparfofoemi 
nis.Serunf aurem palmae 6£ trunco duo^ cubito^ longitudine a cerebro ipfo arboris uiridi fifluns di 
uilb atq? dcfoflb.Et ab radice auulfae uitalis efi: fatus:& ramo^ tenerrimis. In allyria ipfa quoqi arbor 
lirata in ibio humido tota radicaturifed in frutices non in arborcm.Ergo plantaria inflituunr:annicu/ 
|af^ tranfferunt:& iteji bimas.Gaudent enim mutatione fedisiuernaalibinn ailyna autem arca canis 
orrum*Nec ferro attingunt ibi nouellasired religant comssiut in altitudine exeanr.Robuttas diputat: 
crafTitudinis gratia femipcdales ramo^ relinqueres trucos.Qui decifi alibi necant matrem. Diximus 
lalfum ab fis folum diligi.Ergo ubi noeft tale:falem afpergunt^no radicibusifed longius pauIo.Qux/ 
dam in lyria 6i xgypto in binos diuidunt fe truncosdn aera & rcrnosiquarda dL in qnos.Feiut flattm 
in trimatu. In cypro ucro lyria aegypto quadrimae ali^ialiatqi quinquccics:ali;e altitudine hominis nui 
Io intus pomi ngno qdiu mnt nouellaciob id fpadonum accepto nofe.Genera eap; multa.Stcrilibus ad 
materias opcragi lautiora utif aflyria;& tota perfis«Sunt 6C CEcduar palmari quo$ filuac: germinantes 
rurfus ab radice fuccifae.Dulcis medulla eaje in cacumine quod cerebru appellant: exempta^ uiuunc; 
quod noahar.Vocanf autchamercpes:foIio latiore ac molliiad utilia unliHimo. Copio/k in creta. Sed 
magis in fcilia.Epalmis prunae uiuacesiignif^ Icntus.Frutifcr35£ aliis breuius lignum fpomo:aIiis lo' 
gius.His mollius:iHis durius,Quibufdam ofleum limatu^ dente contra fafeinantes religione politu. 
Aliud pluribus ucftitum paucioribufue tunicis. Aliud craflioribus tenuioribufue.lra fiunt undequin/’ 
quaginta genera : fi quisoium pfequi uelit noia etiam barbaraiuinoru^ exiis difFerentiastOariflima: 
omm quas regias appellauere ab honoribusrquonia regibus tantum pe i fidis ferua ren f baby Ione nara: 
uno in hoi ro bagoo.Ita enim uocant fpadonesqui apud cos Clia regnauerc. Hortus ille nunq nifi do/ 
minantis in aula fuit, At in meridiano orbe praecipua obtinent nobilitatem fyagri,Proximaqj marga ri 
des.Eae breues candidae:rotudae;acinis q balanis rimiliores.Quare 6C nome a margaritis accepere, Vna 
earum arbor in cbora efle rraditununa & lyagrorum.Miru^ de ea accepimus cum phenicc aue : quae 
putatur ex huius palmx argumento nome accepifle.ite^i moriiac renafei ex fdpfa:quod erat prius; po 
mis refer ta,Ipfum pomum gr3de:duru:horridu:S; a caercris generibus diftasifaporefcrinoique ferme 
in apris nouiraus:euidetiflime^cacftnois,Quartaauaoriras fcandaiidua fimilitudine appellatam, 
lam in arthiopw fine quin^eaK nec plurimas arbores tradunt:n6 raritate magis q fuauirate mirabi/ 
Ics. Ab iis caryotae maxime celebranf QC cibo quideifed Si fucco uberrimar.Ex qbus peipua uina orien 
ti niqua capiti:unde pomo nome.Sed ut copia ibi at^ fertilitas :ita nobilitas in ludaeainec i rora fed hie 
recunte m 3 xfme*Qaaq laudatae & rhachelaidse & in phafelidae:ar^ libyadae gentis eiufde cduallibus* 
Dos his praecipua.Succo pingui ladfenttbusiquado^ uini fapore in meile prarduIct.Sicciores i hoc ge/ 
nere NicoIai:fed amplitudinis praecipuae quaterni cubitc^ logitudinc efficiut.Minus fpariofae:red fa 
pore caryotajf fbroresiS: ob hoc adelphides didher^xima fuauirate habetino tame cande . Tcrtiii ex 
iis genus paterjfii nimio liquore abudar.Rupiti^ fe pomi ipfius etiain fua matre ebrietas calcatis fimi 
le. Sua genus fed e ficciore turba iacens daflylis praelonga gi acilita te cu ruatis in icria,Na quos ex iis 
deogi honori dicam usiidacos appellauit iudea gens cocumelia numinu infignis.In totu aretes thebai 
des at^ a rabicacrmacro corpore exiIes:&afliduouaporetorretes,Crufta uerius q cutem obducunr. 
In ipfa quidc aethiopia friatur haecitanta efl: ficcitas:6i farinae mo fpiflatur in pane.Gignit aut in frutV 
ce ramis cubitalibustfotio ]anoie:pomorotundo;rcd maiore q mali amplitudine« Cxas uocanr*Tj:t 




TERTiVSDEaMVS 

ennfo m^turcfcant Scinper^ fruHd pomum eft fubnafcente alio . Thebaidis frudlus extemplo in ca^ 
dos conditur:cum fui ardons animam:ni ita fiatrcclcrirer expiretimarcefdt^ non retortus furnis. Ex 
reliquo genere plebeac uidentur«Syri hoc& luba tragemata uocar,Nam in alia parte phocnids cihdx/ 

5 populari etiam nomine a nobis appclIantur.Eorum quo^ plura genera, Differunt figura rotundi' 
ratis aut proceritatis.Differunt & coloreinigriores ac rubentcs.Nec pauciores fico traduntur colores. 
Maxime tamen placent candidi.Dirtant & magnitudine prout multi fi^cubirumeffecere.Quidam 
funt non ampliores faba,Seruantur ii demum:qui nafeuntur in faliis ar^ fabulofis ut in iudaea:& cyre 
naica africa.Non item in atgypto:cypro:fyria:feleucia:aflyria,Quamobrem fues 8£ reliqua animalia ex 
iis faginantur.Vitiati aut ueturti eius pomi fignum eftidccidifle candidam uerrucam;qu$ racemo ad' 
haeferit. Alexandri milites palmis uiridibus ftrangulati funr,ln gedrofis id fadlum eft pomi genere, Ali 
bi copia euenit,Ert enim tanta murteis fuauitasmt finis mandendi non nifi periculo fiat. 

De fyriac ardoribus, CA, V, 

Y ria praeter hanc peculiares habet arbores.In nucu genere pirtada nota,ProdelIe aduerfus fer 
f Pentium traduntur morfus:6f potu 8C cibo, In fico^ aut caricas 8d minores eius generisrquae 

cottana uocanr.Ite pruna in damafeo monte nata & myxtaiutra^ iam familiarem italiae,Ex 
myxis in aegypto & uina fiunt,Iunipi fimilimdinc habent phc3cnices 8i caedrum minore.Duo eius ge' 
nera:Ivria & phoenicia,Differut foIio.Na quae duru:acutu:fpinofum habet oxycaedros uocat : ramofa 

6 nodis inferta. Altera odore pracrtar,Fruaum ferut myrti magnitudine:dulce fapore.Et maioris eae' 
dn duo genera,Quae floret f rudfu no fert.Frutifera no floret.Et in ea antecedentem frudfum occupat 
nouus,Semen dus cupreffb fimile.Quida cacdralate uocant.Ex hac refina laudatifli ma,Materi* uero 
ipfi aeternitas.Ita^ 8i fimulacra deope ex ea faiftitauerunt. Cedrinus ert Romae in delubro Apollo So' 
Canus e feleucia aduedfus,C*dro fimilis in aradia ert arbor:quae in phrygia frutex uocatur. 

De terebintho, CA, VI. 

Yria & terebinthu habet.Ex iis mafcula eft fine frudu.Foeminaje duo genera. Alteri fniflus 
f rubetientis magnitudinetalteri pallidus.Cu uitac mamrefdtrno grandior faba:odore iucun' 
dioKtaiftu relinofus circa idam troadis,Sed in macedonia breuis arbor haec at^ fruticoia . In 
damafeo fyriae magna,Materics ei admodu lentarac fidelis ad oetuftate.-cximii ac nigri fplendoris ; flos 
racemofus oliuae modo:fed rubensefolia dcfa.Fert & folliculos emittentes quaeda aialia ceu culices: Ic' 
toremqp refinofumiq 6C cortice crumpit.Etia thus fyriae mafcula fert:ftcrili foeminatfblio ulmi paulo 
longiore:8f pilofo:folio 5 e inter fe femp cotrariis peaiculistgradli breui^ ramorpelles candidae coficiu' 
f ur.Iis femen lenti ftmile cum uua rubefdt:quod uocatur rhus medicamentis neceflarium. 

De ficu aegyptiaSf cypria, CA VII. 

Tinaegypto multaarbo9egenera:qa3cnoalibi.Anteoiaficusob id aegyptia cognominata, 
e Arbor moro fimiIis:foiio:magnitudine:afpe(rtu,Pomum fert no ramis:fed caudice ipfo,Id^ 
ipfum ficus eft praeduidszfine granis interioribus : pterq foecundo prouentu:fcaIpedo tatum 
ferreis unguibus:aliter no raaturefcit.Sed cu fatftum eft quarto die demetitur:aIio fubnafcente : fcpte' 
no ita numerofa pturper fingulas aeftates multo la(fteabudante,Subnafcif etiam fi no fcalpatur fcEtus 
quater aeftatcrpriore^ expellit imatu^.Materies ^prii generis iter utiliffimas,(ifa ftati ftagnis mer' 
gitur.Hoc eft cius ficca_ri,Et primo fidetiportea fluitare incipiticerrogi eam fugit alienus humor : qui-' 
aliu omne rigat.Cum inatare coeperit tepeftiue habet fignu.Huic fimilis quadetenus quae uocatur cy' 
pria ficus in creta,Na & illa i caudice ipfo fert pomu & ramis:cu in craflitudine adoIeuere.Sed haec ger' 
mina emittit fine ullis foliis radici fimilia.Caudex arboris populo fimiIis:foIIium uImo,Fru(ftus qua' 
ternos fundit:toticns 6i germinat,Sed grollus eius no maturrfcitinifi incillira emiflb Ia(ftc,Suauitas 8C 
«nteriorfici.Magnitudoforbifimilis. De ceraunia filiqua. CA. Vllf. 

lliqua quam iones cerauniam uocant:trunco & ipfa fertilisded pomo filiquac.Obid quidam 
f aegyptJa ficum dixere errore maniferto,No enim i aegypto nafcitur:fcd i fyria ionia^:& circa 

gnidumtat^ in rhodo:femp comatibus foIiis:flore candido:cum uehementia odoris,Planti 
gera imis partibus & ideo fupficie flauefces fuccum auferente fobole.Pomo antecedentis anni drea ca' 
nis ortus detrado ftatim alteru parit.Poftca flore per ardu^ hyerae foetus enutriente, 

Depcrficoaegypti&&fpinaaegypria. CA, IX. 

Egyprus & perfica arborem fui generis habet fimilem pyro folia retinetem,Fertilitas aflidua 
a eius fubnafcente craftino frudfu.Maturitas etefia^ afflatu, Pomum longius pyro : inclufum 

amygdalae putamine & corio:colore haerbido.Sed ubi nux illi:huic pomu:diuerens breuita ' 
te ac mollicie.Et quis bladiaf prxduIcis:fuauitas:non inocuu,Materies bonitatc:firmitudine rnigricia 
quoqi nihil differes a Ioto,Simulacra ex ea faiftitauere no eade gratia q fideli materie:ut ex arbore qua 
balanum appellauimustmagna ex parte cotorta,NauaIis itam tatu eft, At e diucrfo cinus in magno ho 
nore palmx fimilis:quando eius foliis utuntur ad textiIia,Differt q. in brachia ramorum fpargitur.- 
Pomo magnitudo quae manum ipIeat:color fuluusrcommendabilis fucco Si auftero Si duci.Lignura 
intus grandis firmae-^ duritixrex quo uelares detornant anulos. In eo nucleus dulcis dum recens eft. 
Siccatus durefdt ad infinitumtut mandi non poflit nifi pluribus diebus raaceratus,Mareries criQ)ioris 
elegantixtSi ob id pcrfis gratiinma,Nec minus fyria fpina celebraf in eadem gente dutaxat nigra:quo' 
Ria incorrupta etia in aquis durat:ob id uciUfliina nauiura cortis. Candida facile putrefat. Aculeus fpi/ 




UBER 

mnim Si in foTiis.Sfmen in filigsiquo coria perficiunf' ga'?te uiccjlos & coronis iucudus : Si medica*' 
mentis unIis«Manat Si gumi ex ea,Sed praecipua miliras g> c£e.fa anno rertio rerurgfr*Circa ihebas haec: 
obi Si quercus 8i perHca obaa.ccc.a nilo (ladiisifilueflri iradiu Si fuis fontibus riguo* 

De pruno & arboribus ci rea mephin* CA. X, 

Bi prunus aegyptia no difllmiiis fpinae jjxim® didiff.Pomo mefpili:maturefcens brumamee 
i- folia dimirtes.Lignu in pomo grandeired corpus ipfum natura copia^ meffium inftar ineo/ 
lis.Pargatum enim rundumderuantg» eius oftas,Silueftris fuit didrea roephin regio tam ua 
Ris arboribus:ur rerni requirent uel circumpIt(Si;unius peculiari miraculo nec pomu ^pter ufumue 
alique:redeuctum.Facies,n*lpinae folia habet ceu penasiqua: radiis ab homine ramis cadut protinus: 
acpoftcarenafcuntur. De gumi generi busd; papyro. CA. XI. 

Vmmi optimu ellecx aegy’ptia fpina couenitrucrmiculatd colore glauco:purum:Rne cortice: 
g dentibus adhsercstPreciu eius in libras,xiii.Deterius examygdalis amaris Si cerafo . Peflimu 

exprunis.FIuit&exuitibusiinfannu uIceribusaptiflimu.EraliquadoinoIea dentium dolo 
ri.Vlnaoetia incorico monte Ciliciae. Ac iunipo ad nihil urile.Ex ulmi uero gijmi 6i culices ibi nafeun'' 
rur.Fit & ex larcocollaiira uocaf arbor gumi utiliflimu piflonbus ac medicisifimile pollini thuris : 8C 
ideocandidumqrufTum meIius.Preciu eius quod fupra*Nondu paludria attingimus:necfrurices am 
nium.Prius tamen q digrediamur abaegyptodipapyri natura dicef.Cu chartae ufu maxime humani 
tatis uit* conftet di rncmoria,Et hanc Alexandri magni uidloria r^tam audior eft.M.Varro condita 
inaegyptoalexandria.Amcanonfuiirechartajiufum.Palmarum foliispnmo feriptiratum . Deinde 
quaruda:arbop£!ibris,Poftea publica monumenta plubcis uoIuminibus,MoxdCpriuar3 linteis confl/ 
cicceptaiautcaens.Pugillanu enim ufum fuifTeanretroiana tempora inucriimus apud Homerii , Illo 
uero prodente ne terra qdem ipla tota fuiilerqus nuncaegyptus mtelligif :cu in febenillico falcem eius 
nominis charta narcaf.Pofica adaggerata niIo.Siquide a pharo infula quae nunc alexandriae ponte iun 
gitur nodhs dieiqi uelifico nauigiicurfu terram fuiffe ^didir.Mox aemulatione circa bibliothecas regii 
Ptolomaci Si Eumenis fuppVimente chartas Ptolomaeo idem Varro membranas pergami tradidit re 
pertas.Poftea promifeue patuit iifus rei qua conflat imortaliras hoium.Papy^ ergo nafeitur i' paluftri 
bus xgypriiaut quiefcentibus nili aqiiisiubi euagatx flagnant duo cubita non excedere altitudine guc 
gitum«BrachiaIi radicis obliquae craflitudineitriangulis lateribus dece no amplius cubitc|k longitudi 
ne in gracilitate fafligiatum thyrfi mo cacume indudes.Semine nullo aut ufu eiusalio q floris ad deos 
coronadostRadicibus icolae ^ ligno utunfmec ignis tantu gratiarfed ad alia quom uteftlia uafop^ * Ex 
ipfo quidem papyro nauigia texut*Ht e libro uela ;tegetef^;necno Si ueflem larqp Ttragula:ac funes*Mii 
duntquoq; crudum decoiflum^iruccum tacu deuorates.Nafcif dc in (yriacircaque odoratus ille cala 
mus lacum.Neqiad alios ufus illisiq funibus.Rex Antigonus in naualibus ufus eft rebusinodum fpar 
cocomunicarotNuper&in cuphratenafccns circa baby Ionem papyrum intelleiflumefteudem ufum 
habere quem chartae.Et tamen adhuc malunt parthi ueflibus litteras intexere, Praeparatur ex eo char/ 
fae diuifae acu in praetenues fed q latiflimas fiiluras. 

De generib us chartapiiS; quo cnarrae fiant:& de chartap^ ^batioe:&T uitiis 3; glutino eajt. CA, XII. 

Rincipatus medio arqt inde fciflura: ordine, Hieratica appellabaf antiquitus: religiofis ranru 
p uoluminibusdicararquaeabadulanone Augufti nomeaccepir.Sicucfecuda Liuiaea coniuge 
eius.Ita defeendit hieratica in tertiti nome,Pioximu amphitcatricae datum fuerana confeflu/' 
rae loco.Excepit hanc Romae Fanii fagax oificinaitenuatagp curiofa interpolia rionc principalem fecit e 
plebcaiK nomen ei dedit.Quse no eflet ita recura ra:in fuo manfit amphitcathrica.Poft hanc faitica ab 
oppido:ubi maxima fertilitas ex uilioribus r3metis,Propior9 ctiamnii cortici.Teneotica a uicino loco 
pondere ia haec non bonitate uenalis.Nam emporetica mutilis fcribendo:in uolucris carthagi fegeftri/ 
um^ i mercibus ufum pbet:& ideo a mercaroribus cognominara,Poft hac papyri eft extremu^ eius 
fcirpo fimileiac ne ad funes qde nifi C humore ucile.Texuntur^ oes tabulae madentes nili aqua . Turbi 
dus liquor uim glutini praebeucu primo fupina tabul3*Sceda adlinitur logitudine papyri quae potuic 
enefegminibusutrin^amputaris.Trafuerfapofteacratespagitur.Premutur deinde prelis:6£ ficcatur 
Ibleiar^ inter fe blaguTae iungunf,A ^ximap; femp bonitate diminutioe ad deterrimas.Nunq plurcs 
fcapoq uicenac.Magna in lanmdineea|st differetia.xiii.digytorum optimis. Duo detrahunf hieracice. 
Faniana denos habet.Et uno minus amphitheatrica,Pauciores faitica:ncc malleo fufficit.Nam empoe 
rcticae breuitas fex digitos noexcedir.Praeterca fpccSIantur in chartis tenuitas:denfitas:cador:Ieuor,Prj 
matum mutauitCIaudiusCaefar.Nimixquippe Auguftaercnuitastolerandis nofuffidebat calamis. 
Ad hoctramittes litteras liturae metu afferebat aduerfis;6C alias indecoro uifu per tranilulcida.lgif 6C 
fecundo corio flamina faAa funt e prim o fubtegmine. Au xit Si lati tudine,Pedal is erat menfura cu/ 

biralis macrocolis.Scd ratio deprehendit uitiu unius fcedae reuulfione plures infeftite paginas.Ob hoc 
prxiata cibus CbudiaiAuguftae in epifloiis audioritas relidia. Liuiana Tuam renuit : cui nihil e prima 
erar (ed oia efecunda,Scabrida leuigatur dente conchac:fed caduese litterae fiunt, Minus forbet.Politur 
& charta magis utfpIendeat.Rebellat flepe humor incuriofe datusiprimo^ malleo deprehendif : auc 
eria odore cu fuerit indiligen tior.Deprehcndi tur SC lentigo oculis:fed mediis inferta glurinametis ceu 
lenia fungio papyri bibulo ibi uix littera fundente fe tantii ineft fraudis,AIius igitur iteji texendis Ia*' 
bor.GIunnu uulgate epollinis floie teperatut feruente aqua minimo acerti afpecfu.Na fabrili a gumi 



TERTlVSDEaMVS 

eSmiiTarae fragiles fti ttt*Oi!tgenfior cu ra molli panis frume tatii colata 'aqaa femcte minfmu huc mo> 
du intergerit. Ar^ etia nili leuitas fu peraf.Omne aut glutinu nec uetuHius eflc uno die debetmec rccc^ 
nus.Poftca malleo tenuamnSC itejd glutino pcrcurritiitcru^ coftridla erugafat^ extenditur malleo. 
Ita funt longinqua monumera Tibeni Caiigi Graccho^ manusiquteapud Pomponiu Secundu uate 
ciuem^ darilTimum uidiannos ferepoft,cc.Iam uero Ciceronis acDiui Augulh Virgibiq; faepenume 
rouidemus» De libris N urnae. CA, Xlllt 

Ngentia quidc exem pia cotra Varronis fenteria de carthfsrcperiumr*Nag? Caflius Hemina 
j uetultiflimus aucftor annaliu quarto eopd libro prodidittCn.Terentiu Scriba agrum fuum in 

ianfculo repaflinanrem ofFcndifre arcamiin qua Numa qui Romae regnauit (itus fui(ler«in ea 
dem libros eius repertos,PiCorndio.L.fiIio Cethego.M.Bebio.Q»filio Paphilo cSf.Ad quos a regno 
Numrc colligunf annis.d.xxxv.6i hos fuifie e cartha.Maiore etianii miracuIo:g> rot infolTi duraueruc 
annis, Quapropter m re tanta ipfius Hemina uerba ponam. Mira banf alii quo illi libridurarepotuiP' 
Termine ita rationem reddebat.Lapidefuine quadratu circiter in media arca uindtum candelis quaqua 
ucrfu m .In eo lapide infuper libros im pofitu fuifleiproptcrea arbitrarier eu no coputruifle. Et libros cac 
dratos ,pprerea arbitrariereii tineas no tctfgifle.NulIa in iis libris fcriptaerannili phyIofophi^epytha>' 
goricae^Eofgi cobuftosa.Q.Pctilio praerorciquia phylofophiaefcnptaclTpnr.Hoc idem tradit.C.Ptfo 
cenforius primo comentanoj; libro.Scd libros fepte iuris pontificiitotidc pythagoncos fuilTe.Tudita>' 
rus uero rertiodecimo Numae decrero^ libro*xii,fuinc, Ipfe Varro humana^ anriquitatu.vi. Antias 
fecundos libros fuiiTe.Exiis duodecim pontificales Iatinos:totidem graecos praecepta ph te continetest 
Jidem tertios poninquo coburi eos placuerinlnter oes uero conuenitSybillam ad Tarquinu Supcrbii 
tris libros attUlilTe.Ex quibus igni duo cremati ab ipfa»Tertio cum capitolio fyllanis temporibus iPra 
re rea Mutianus ter conful prodidit nuper fe legifle cum praefidei et lycteiSarpedonisa troia fmpti in 
quodam teplo epi (lote chartam. Quo eo magis rairorrii etianum Homero pdercaegypms nonerat* 
At cor 11 iam hic erat ufusiin plumbeis Iinteifqi uolumimbus fcriprttatum c6fter;'Cur & Homerus in 
ipfa illa lyciaBcll oro phonri codicillos datos non epifiolas prodidit.Sreiilitatem (cntithocquoq; 
«Sumgi iam Tiberio principe inopia carthaeiut e fenatu darentur arbitri dirpenfandi alias in tumultu 
■uitaerat. De arboribus tethiopte. CA. X1III« 

Ethiopia segypro corermina infignes arbores no fere habetiprarter liniferas :qua^ natura in 
a deferiptione indo^atijarabtediftaell.Propriortamen huicnaturalanaeimaiorqiroliculus 
granari mono maluSi miiergi & inter fe arbores ipfaerpraetcr hanc palmae quales rettulimus* 
infularum arbores ambithu ethiopia: nemora odorata in mentione earum diiSafunt. 

De atlantis arboribus 6i citreis:&: quae in his laudenftdf qua: uitupcrenf . C A. XV* 

TIas modos peculiari proditur filuatde qua diximus.Cofines ci mautitquibus plurima at boc 
a citn 8C menfarum infaniaiquas focminae uiris contra margaritas regerutmExtant hodie.M.- 

Ciceronis in illa paupertate & quod magis mip; eft illo acuo emptae Iibris«xi.Cu his memora 
fur 5£ Galli AITnii qua: libris.xbuenudatae funt.Et dux a luba rege uendcnte.Qua^ alteri prectu fuit 
3ibns.xv*.alrcri pauIominus,!ntcriitnuper incendio quam Cethegus decedens libris.xliii.pmutauerat 
latiflmdi taxatione fi gs prxdia rari mercari malit.Maanitudoampliflima adhuc fuit unius commilTae 
ex orbibus dimidiatis duobus a rege mauritante PtoTomaeo quattuor pedufii femipedisp medium 
ambituxrafnmdinequadrantali.Maiuf^ miraculu leaeftariis latete iundfuraiqpotuilTct ec natura. 
Solidae a Nomio Tiberii Oefaris liberto cognome trahetis tribus ficilicis (fra quattuor pedes: totide^ 
infra femipedem cralTirudinis.Qua in re no omittendu uidef .Tiberio principi menfam quattuor pe/ 
des fextante & filicio excedetem.Tota uero craiTimdine fefcuciali opcrimeto cochylii Qi lamnae p medi 
um ueftiram fuine:cumtam optima Nomio literto eius eflertCutus materia erat tuber hoc e(l radicis 
uitium.Maximeqi in eo laudatii quod fub terra totum fuerit 8C rarius:q.quaE fupcrneiquatqi gignunf 
etiam in ramts;proprie$quod tanti emitur arborum uitium eftiquarum amplitudo ac radices atfti/ 
ma ri po ITum ex orbibus, Su nt au tem cuprefib foeminae etiam num filucftri fimiles folio:odore:caudi/ 
ce.Anchorarius modosuocaturdterioris mauntanteiqui Iaudatii7imamdeditcitrum iam exhauflus 
Menfis praecipua dos in uenenacrifpisiuel in uerticeparuis.IIlud oblongo cuenitdifcurfu:ideogitigti> 
nae appellantur. Hoc intorto:5:: ideo tales pantherinae uocantur.Sunr & undarim crifpae maiore gratia 
•fi pauonum cauda: oculos imitentur.Magna uero poft has gratia extra pradidlas crifpi de&ueluti gra 
nicongerieiquasobidafimilitudineapiatas uocant. Summa uero omnium incolore.Hic maxime 
nulli placet fu is refulgens uenis.Pofibaec amplitudo etiam totius caudidsjuuant plura quoqi in una 
menfa uiria. Lignum ita uocatur Materia furda 8i indigeRa fimplicitas:aut platani foliorum modo di 
gena.ll1ignei£uenxeriamfimilitudo:uelcoIons:&quibus maxime obnoxias fecere aedus uemi^ n> 
mse aut capillamenta rimas i m irata, Poftea mu rena nigro tranfcurrenslimite:uanilffl corricum pun/ 
idisapprcherfus papauerum modo:& in totum atropropioscoIorimacuteuediTcoJoreSiVhides ter/ 

. ra condunt barbari;& cacra illinunt.Artifices uero frumenti aceruis imponunt feptenis diebus :fotidc 
intermifils,Mfrumg? ponderi quantum ita detrahant.Naufragia docuere.Nuper quo^ hanematena 
ficcaram mari duricie Si maturitate incorrupta rpiflariinon ullo modouehemetius.NutriunturoptiV 
m;c:fplendefcu ntqumanuqi Occae fricantur ab alienis maximeme ab accolis tedantur:ut in iis genitae» 
Inter pauca nitidoiis uit£ indcumenta hxc arbor ediQuaproptec refidendum ei paulum uidetut. 



UBER. 



De arbore trogete. CA, XVI. 

Ota etiam Homero fuit:Trogete qocafiab aliis thia ,Hanc fgif inter odores uri tradit in deli^ 
II dis Circcs;qua deam uolebat inteliigi magno errore eop; qui odoramenta in co uocabulo ac^' 

cipiunt.Cu pratrertim eode uerfu cttril larice^ una tradat.In quo manifcnu eft de arboribus 
tantum locutu.Theophraflus qui primus a magni Alexandri xtate fcribit quse circa urbis romae qua^ 
dringetefimum quadragefimum gefta funt annum magnum iam huic arbori honore tribuit memo 
ratas ex ea referens tcplo^^ uete^ c6tignationes:quadam fmorralicate materiae in retiis cotra uitia oia 
icorruprae.Radice nihil crifpius.Nec aliunde prcciofiora opera.Prxcipua aure efle ea arbore.circa Ha^ 
monis delubrum. Nafci 6i in iferiore cyrenaica parte.De menfis tame tacuir,Et alias nullius ante cice/ 
roniana uemftior memoria eft,Exquo nouitix apparent. Alia eft arbor eode nomine malu feres exe/ 
cratum aliquibus odore & amaritudmeraliis expetitumtdomos etia decoransmec dicenda uerbofius. 

De arbore loto. CA. XVII. 

Adem africa qua uergitad nos infigne arborem loton ginitiquam uocantcekin.Et ipfam ira 
e lia: familiarcm.fed terra murara.Piaecipua eft circa fyrtes arq? nafa monas . Magnitudo qu^ 

pyroiquanq Nepos Cornelius breuem rradanlncifura: in folio crebriorcs:atioquin ilicis uide 
rcnto?.Diferetia: pluresieac^ maxime fru&bus fiunt.Magnitudo huic fabae:coIorcroa:fed ante ma^ 
ruritatem alius ar^ aliusificut in uuis.Nafcirur denfus in ramis myrti mo:non ut in kalia cerafi. Tam 
dulcis ibi cibusiur nome ct/am gentiterr^egi dederit nimis hofpitaiiaducnaji obliuionepatriEe.Feruc 
uerrisnofentiremorbu qui eum mandat.Mdior fine interiore nudcoiqui in altero genere ofTeusuk 
dctur.Vinum quoij exprimiFhuicfimilcmulforquod ultra denosdies negat durare idem Neposibac 
caf^ cotufas cu filiqua ad cibos doliis codi.Quin & exercitus paftos eo accepimus ultro cirroq? cornea/ 
tes per africamiUgno colcs niger.ad tibiarum catus expetitur.E radice cultellis capulos breuefgi alios 
ufus cxcogirauit.H^c ibi natura a rboris.Eft aurem eode nomine 6£ haerba & in sgypto caulis in plau 
ftriugenere.Recetibus.n.aquis nili riguisi^uenkfimihs fabar caule foiiif^ denfa congerie ftipatis bre/ 
uioribus ramu gracilioribufgircui frudus rn capite papaueri fi mi iis incifurisioi^ alio modo.lntus gra 
na ceu milium.lncolac capita in aceruis putrcfaciunnmoxfepant lauandoiSi ficcata tundunrieogj pane 
utuntur.Mirumeft quod praeter bicctraditur.Sole occidente papaueraca comprimi 5i integi foliis. 
Adortum autem aperiri donec marurefcanuflof^ qui eft candidus decidat. 

De fcapoipfoiK radice lori. CA. XVIII. 

Oc amplias in ea parte tradut:& fcapu ipfum Si florem uefpera mergi uf^ in medias nodes, 
h Torum^ abire in lacum :ut ne dimifla quidem manu poflitinucniri.Vern deinde paulaticp 

fubrigiiSi ad exortum folis emergere extra aquaiac florem patefacereiar^ ctianum exurgere 
ut plane ab aqua abfit alte, Radicem loros hsce habet malicotonei magnitudine optam nigro cortice: 
qualis Si caftaneas tegif.Interius candidum corpusigtacum cibis.fed crudilGratius dccodil flue aqua 
fme pruna. Nec aliunde magis q purgamentis eius fues craflefcunr. 

DepahurorSipunfcomaloSideflorepunicimali. CA. XIX* 

Yrenaica regio loton fure poftponit paliuro. Fruticofior haec frudu$ magis rubensicuius nu 
C deus nonfimu mandituf.iucunduspeFfe:at^fuauioreftuino«QuinS£uinafuccofuocom 
mendans.lnterior africa ad garamathas uf^ ad deferra palma^ magnitudineSi fuauitate c3 
ftat.Nobilis maxime circa delubru Hamonis.Scd circa caithagmem punicu malu cognome fibi uedi^ 
eat. Aliqui granatum appellant, Diuifit Si in generarapyrinon uocando cui lignofus nucleus abeft. Sed 
cadidior ei naturaiSi blandiores funt adniiminuf^ amarhdiftindi mebranis, Alia ftrudura eogi qua: 
da ut in fauis communis nucleos habentium.Quing! fpecies:dulcia;acria;mixta;acida: uinofa * Samia 
Sisgyptiadiftingunmr.ErythrocomisSileucocomis.Corticis maior ufus ex acerbis ad perficienda 
coria.Flos baloftiii uocatunSi medicinis idoneus Si cingendis ueftibus:qua|j color inde nome accepit 
De afiae Si grreci^ fruiSibus, C A. 

N afta Si grscianafcunmrfrutices.Epicaiftis quem alii embolinen uocantiparuis foliisiquae 
t potata contra uenena profuntificut herices contra ferpctes.Et in quo nafeitur granum gnid i 

umiquod aliqui linum uocant. De cimelea fiuechame 

IcaiSi tragachate:8i de tragoifiue feorpioerSi muryceiSi br^aiSi galli. CA. XXI, 

Ruticem uero nmeIea:ainchamela;aIiipyrorache:a]iineftore:aIu coeneron.Et fimilis olea 
f ftrodoliis anguftioribusigumofis fi mordeamnmyrci magnitudineifemineicoloreiSi fpecie 
farrisiad medicine tantum ufum.Tragon frutice fola creta infula gignit terebintho fimilc dC 
femme.Quod cotra fagittagi «ftus efficaciflimu tradunt,Eade Si tragachanre fpinse albs radice: mul/ 
tum pnslatam apud medos aut in caucafo nafcenti.Precium eius in ]ibras.xiiiiTragon Si afia fert : fiue 
fcorpibnciucprem fine.foIiis ramis rubentibus ad medicinae ufumtMyncen Si italiaiquam alii tamari 
cen uccant. Achaia aut bryan filueftreiinfigne m ea quod fatiua tantu ferat galla: limile frurftum. In fy/ 
ria Si in egypto copiofa hxc eft:cuius infoelicia lingua appellamusiquae tame infodkiora funt graeciae. 
Gignit enim arborem oftriniquam Si oftream uocantrfolitariam circa faxa aquofa: firailem fraxino 
cortice Si ramis Si folio:pilis paulo tamen longioribus craffioribuf^rac rugofis incifuris quae per to»' 
tam dircurrunt*Semine ordeo fimiiirSi colore Si materia dura at$ fiimaiqua in domum nUta diflici/ 
les partas fieti produnt:moite% miferas. 



TERTIVSDECIMVS 

Defnonyttio:&3drachnacong))^ia&:Mpl1a. CAi XXIF» 

Ecaufpicatior in Iclbo infula arbor quae uoca^nonymosino abfimilis punnic* arbori irer^ 
D eam & lauru folii magnirudinc;figura uero 8C mollicia punicaeiflore candidior clb; ftatim pe' 
ftem denunrians.Fert filiquas fefami fimilesiinrus granu quadrangula figuraifpiflum : loetale 
animalibus inecnon & in folio eadem uis.Succurnt aliquando prxceps alui exinanitio. Alexader Cor'' 
nelius arborem conem appcUauitrcxquafaflacflerargofimilem robori uifcum ferentirquac nec aqua 
nec igni poffet corrumpj ificuti nec uifcummulli alii cognitam quod equide fcia.Adrachnen omnes fc/ 
legraeci portulaca nomine interpreta tu r:cum ilia fit h^erba Sfandrachne uocctur unius littera; diuer.^ 
fi tare.C^etept adrachne eflfilueftrisarbonne^ in planis nafcensifimilis unedoni folio rantum minore: 
6C ung decidentc.Corticencc fcabro quidem :fed quicircugelarus uidcri pofl‘ir;ram mftisafpeflu efl.Si 
milis coggrygiaeft folioimagnitudine minor « Proprietate habet fruftum amittendi lanugine pap/ 
pum uocannquod nuili alii arbori eucnir,Similis 6i apharce bifera aeque g adrachne.Pt iore fruiftu inci 
pienrem pubefcerc uua peragitialtepf in infrio hyemfs.Quales eos no traditur . Et ferula inter externas 
dixifrec6uenietarborumffigeneriadrcriprifle:quonfaquarudanatur*ficutdiftinguemus:Iignu oena 
cortids loco habcntihoc etr forinfccus ligni aut loco fungofam intus medullaut fambud.Qusdam uc 
ro inanitatem urarundines.Fcrula calidis nafciturlocisiatgj tranfmarfa geniculatis nodata fcapis,Duo 
cius genera.Narthea gr^ci uocantafTurgente in altitudine.Nartheciam uei ofem per humilem a genP 
bus exeuntia folia maxima uc quae^ terrae proxima.Carrero natura eadem qu3eanctho:& fi uflui fim j 
Iis*Nulli fruticu leuicas maioi :ob id geflata faalius baculogi ufum fcncilui pber,Scmen ferulae thapfil 
quida uocaucre decepti eoiquonia ferula fine dubio eft thapfia:fed fui genens foliis fcrniculninani cau'' 
]e:nec excedente baculi longitudinem. Semen quale ferulae: radix candida .Incifa lac emananSi contufa 
fucco nec corticem abdicant omnia uenenata.Quippectiafodtentibus nocenfi minima afpirat auratin 
.'lumefcuntcorporaifaciem^ inuadunt ignes facnrob id cicroto prius ilIinut.Quiburdatamcn morbis 
auxiliari dicunt medici permixta aliis.Irem inalopenis fugillarifqiac liuentibus .Ceu ucra remedia de/ 
finr.ut fcelera concraftenr.Sed ifla praetexuerunt noxio In^rumento:tantunl 9 ^ impudentiae efl:ut ue/ 
tienum artis efle perfuadcant.Thapfias in africa uchemcntifllma. Quidam caule incidutper meflesifiC 
fn ipla excauantradice:quofuccusconfluat:arefaiSum^ tollunt aln folium. Radicem tonduncin pila; 
& fuccum in folecoaflum diuiduntin paftilIos,NeroOEfardaritate ei deditiinitio imperiiinciflurnis 
craflationibus conuerberatam facie illinens fibi cum thure cara^ ; 6l fequenti die cotra famam cutem 
Imceram circuferens4lgnem ferulis optime feruari certum eft:eaiqt in agypto praecellere. 

Decapparifiuecinofbaroautopheoftaphylci&defanpha. CA. XXIII, 

Bi6f cappari firmioris lignifrutex:feminili^&abi uulgati.OuIequo^unaplerumqi decec 
1 pto.Ouenda eius genera peregrina.Siquidem arabicum penilens,Afi icu gingiuis inimicum 

Marmaricum uuluis;fli omniii inflationibus. Apulu uomiuis £icit.Stomathum Gi aluu mo'' 
Uft.Quidam eum cynofbaton uocannahi opheoflaphylemfruticofi cft generis.Er fai ipha circa nilum 
naicens duorum cubitorum altitudincmipoIlicariciaflitudine.Coraapapyii : manditur mo/ 

do.Radice ferrariis officinis preeeipua carbonis ufu propter duriciam* 

De fpina babylonis regia fic de cytifo. CA. XXI III» 

On omittendu efl:6i quod babylone ferif in fpinis:quonia no aliubi uiuit, Eflgi ficut uifcum 
ti in arboribus.Sed illud in fpinaranruiquie regiauocaf .Miru g>cadediegerminarqucdinie/ 

(jfum cfl.Iniiciruraut ipfo canis ortu:& celerrime arbore occupar.Codiunr eo uina;& ideo fe/ 
ritur.Spina illa nafcif BC athenis in longis muns.Frut€x eft 8c cytifus ab Ariflomacho athenienfi miris 
laudibus prxdicatus pabulo omu, Aridus ueroetiafuu.Sp6det^ iugero cius annuos pci pluris ucl me/ 
diocri folo redditus.Vtilitas hccrbofaiergo GC eo latior fatietas q-perqmodico pinguefcunr & quadru/ 
pediaitra uriumenta hordeum fpernant.Non ex alio pabulo ledtis maior copia au r melior . Super om/ 
nia pecorum medicina a morbis omni ufu pr:effcinte.Quin& nutricibus in defedfu laftis andtlatgt in 
aqua decoftu potui cum uinodari iubct:6i firmiores celfiorefgi infantes fore .Viridem etiagallinisiauc 
fi aruerit madefaflu.Apes quo^ nunqde flore cytifipabulu conngenres promunt Democritus & Ari/ 
IlomachustNec aliud minoris impenaii eft.Senf cu hordeoiaut ucre femine ut porru:ueI caule autuno 
ante bruma.Si femine madidu.Et fi defint hymbres:fatum fpargif .Planta cubitales perferuntur fero/ 
be dedali.Scrif poft equinoflia tenero frutice.Perficif tncnio.Demetifucrno equinoftio cii florere de 
nnitruei pueri uel anus uilifTima opera,Onus afpcdhi brcuuergj fi quis exprimere uelit fim ilitudinem 
anguflioris trifolii frurex,Damraialibuspoft biduum femper.Hvcme uero quod inaurit : madidum. 
Satiant equos denae Iibraerfli portione minora animalia, obitergi inter ordines allium capefccre fenile 
eft.Inuentus hic frutex in cytifo infula inde tranflatus eft in oes cycladasimox in urbes graccas magno 
cafeij)uentu.Proprer quod maxime mtror rarum efle in italia.No aeftiuum no frigorum non grandi/ 
num aut niuis iniuriam expaucfcit.Adiicii Higinus ne hoftiu quidem propter nullam gratiam ligni. 

De fruticibus & arboribus noftri marisiat^ rubn:d£ indici. CA. XX Vi 

Afcunf 6C in mari frutices a rbotefm minores in noftro, Rubrum .n,& totus oneris occeanus 
n refertus eft filuis.No habet lingua alia nomen :quod graeci uocant phycosiquonia alga hirba 

rura magis uocabulti mtelligit.Hic aut eft frutex, Folia lata colore uindi gignmquod qda pr a 
fon uocant;aIii zoftera.AIte^ genus eiufdetcapiUa^eo folio fimile fceniculoiid faxis nafcifiSuperius in'’ 



LIBER 

uadif haud procul Iitf orc.Vemo utru^:& intent autuno.Circa cretam ffulam nato in petris purpura» 
quog; inficiunt.Laudatiflirrio a parre aquilonis:aut cu fpongus.Terriu eft gramini fimilcrradice genicu 
la 8C caule:qualirer calami. Aliud genus fruticu bryon uocat folio laducac rugofiorc ratum, lam hoc in 
terra nafcens.In alio uero abies & quercus cubitali altirudine.Ramis eorum adhaerent cochac. Quercu 
etiam tingi lanas tradur.GIadem etiam quafdam ferre in alro.nauf agiis haec deprehenia urinatibuf^. 
Er a liac rradu tur praegrades circa fycionem.Vitis enim paflim nafcicur.Sed phycus fine fronde : rubro 
cortice.Fit 8C palma fruticum generis:extra Herculisxolunas porri fronde nafciturfrutex:& alius lauro 
& thymo fimilisrqui ambo eiedti in pumicem tranffiguranf.At in orientem mirum eft ftarim a copto 
per folitudines nihil gigni prarter fpinam :quae fitiens uocatur;& hanc raram admodum. In mari uero 
rubro filuas uiuere:maxime laurum 8C oliuam ferentem baccas:& cum pluat fungos:qui fole raiftimu 
tantur in punicem.Fruticu ipfopi magnitudo ternogi eft cubito^ caniculis refertaruix ut refpicere e na 
ui tutu firrremos plerum^ ipfos inuadentibus.Qui nauigauere in indos Alexandri milites frodem ma 
rinarum arborum tradidere in aqua uiridem fuifleiexemptam fole protinus in falem arefcente.luncos 
quo$ lapideos perq fimiles uet is per littora:& in aleo quafda arbufculas colore bubuli cornus ramofas 
& in cacuminibus rubentes:cum tranarentur uitri modo fragilcs,In igne aut ut ferrum exardefeentes: 
reftin(ftis colore fuo redeunte.Eode in tradlu infula^ filuas operit aeftusjqqaltiores fintplatanis popu-' 
Iifffl altillimisrfolia laurea:flos uiolac & odore 6i colofe.Bacc® ut oIeis:8c ipfe*odoris iucudiauturano 
nafcctcs:foIiis nunq dcciduis.Haji minores totas integit mare.Maxima^ cucumina extanttad quae na 
ues rcligantur:& cum deceflerit aeftus ad radices * Alias quoqi arbores in alto ab eifdem accepimus eo/" 
dem in mari uifasifemper folia retiDentes.Fruiftum earum lupino fimilcm.luba tradit circa troglody/ 
tarum infulas frurice in alto uocari ifidos plocamons corallio firailem fine foliis prxeifum mutato co>' 
lore in nigrum durcfcere.Cum cadatifrangi.ltem aliu qui uocetur charitoblepharon efficacem in ama 
toriis.^thalia eo facere 6C monilia foeminas.Sentire eum fe capi : durari^ cornus modo : dC hebetari 
aciem ferri.Quod fi fefellerint infidiae in lapidem traftigurari. 

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XIIII. PROHEMIVM. 

In Quo Fruniferae Arbores Tradunmr. 

XTERNE ARBORES INDOCILES QVAE NASCI ALIBI Qua 
ubi coeperciKquic in alienas no comeant terras haiftenus fere funr.Licetqi 
iam de coraunibus loqui:qua^ oium peculiaris pares uideri poteft italiat 
Nofeentes tarum meminerint naturas ea^ a nobis interim diciinon culrit 
ras. Quanq 8C colendi maxima in natura portio eft. illud fatis mirari non 
. queo intende quaruda memoriaiatij cria nominu qua: aui^pres prodide 
re notitiam.Quauis.n.non communicato orbe terrap: maimate romani 
imperii profecifleuitam putet comertio rerum t' Acfocietatefefta: pacisf 
omniaqi etia qua: occulta ante fuerant in promifcuo ufu fadiat' At herculc 
rion repcriunt qui norint multa ab antiquis ^ditaitantu pnfeopt crura fer 
tilioriaut induftria foelicior fuinante milia annojttinter principia litterape 
Hatfiodo praecepta agricolis pandere orfoifubfccutifij no paucis hanccu/ 
ram eius:unde nobis creuitJabor.Quippecureqrendafintnofolupoftea 
inuenraiucji ctia ea quae inuencrant pnfei defidia regiinternitioe memoriae indudIa.Cuius fomni cau/ 
fas quis alias q publicas mundi inueneriti'Nimi^alii fubire ritus.Orcam alia mentes holum detinent 
tur:6d auaritiae tantilartes colunCantca inclufis gentiu imperiis intra iplas.ldeoqt 8C ingeniis quafdant 
ftenlitate fortunae necefle erat animi bona exercere.Regcs innumeri honore artiucolebatur:& inoftc'’ 
ratione has prteferebattope 8C immortalitatem fibi per illas^rogari arbitrates.Quare abudabat & prae 
mia & opere uitac.Pofteris laxitas mundi 8i repe amplitudo dido fuiripoftq fenator cenfu legi coeptus* 
iudex fieri cenfuimagiftratum duceqi nil magis exornare q cenfusipoftq coepere orbitas in auifloritate 
fumma 8C potentia efieicaptatio in quaeftu fertilifllmoiac (ola gaudia in polfidedorpeftum iere uitaep^ 
ciaiomnef^ a maximo bono liberales diiftae arces in cotrarium cecidereiac feruitute fola profid coeptu. 
Alius hanc alio modo.S^ in aliis adorareieode tame habendi quaeftu ad fpes holum tendente uoto.Paf 
fim uero etiam egregii aliena uitia q bona fua colere malle.Ergo hercule uoluptas uiuere coepinuit ipla 
defiit.Sed nos oblitterata quom fcrutabitur.Nec deterrebit quaruda rerum humilirasificut nec in ani' 
malibus fecit.Quaq uidemus Virgilium praecellentiflimu uatem eade caufa hortopt dotes fugiflerc ta' 
tif^ qu£C rettulit flores modo repe decerpfilTe.Beatu foelicemgi gratiae quindecim omnino generibus 
uuaru nominatisitribus oleaeitotide pyroptimalo uero tantu aflyrioicaeteris oibus neglegis. VndeauC 
potius incipiemus q a uitibusi'Quape principatus in tanru peculiaris italiae eft;ut uel hocrino ola genti 
um uicilTe qq odorifera poftlt uideri bona qq ubicu^ pubefeentium odor nulla fuauitas praefertur* 

De uitium naturaidf quibus mc^is ferant. CA. I* 

u Ites iure apud prifeos magnitudine quo^ inter arbores numerabanf .louis Cmulacrum in ur 

be populonia ex una cofpicimus uite tot aeuis in corruptu.ltem maflilia: patera*Metaponti te 




QVARTVSDECIMVS 

plu lunonfs oirigincis calunfs Retit.Etianu fcalis redtu EphcfiEe Dianse Tcandif uiteuna cypria (ut ferut) 
quonia ibi ad pcipua altitudine excunr.Nec e(l ligno ulli ^ternior natura. Ve^ t(la exfilueOribus faeSa 
crcdiderimrquado hsc uirestoruta annua coercent :& uis ea^ oiseuocaf in palmites aut depnmtfin^^ 
pagincsifucciq) rantu gratia ex iis pluribus mod is ad cedi mores foli^ ingenia» Ia in capano agro popu^ 
lis nubutimaritaf^ copiexaeiatqi per ramos eapi^cacibus brachiis geniculato curfu fcandetes cacumi/ 
na squanin rantu fUblimes ut uindem iator autoratus rogu ac tumufu excipiar»NuIlo finccrcfcunt:di 
uidiqj aut potius auelli nequeur. Villas & domos ambiri fingula^ palmitibus ac feqcibus loris memO'' 
ria quoqt dignu.Inter prima Valerianus quo^ Cornelius exiftimauit.Vna uitis romae in liuicc portio/ 
nibus fub diuales deambuiatioes timbrofis operculis opacanEade^ duodenis mufti amphoris !becun 
da.Vlmos qdc ubiqt exuperat,Miratuqi alutudine ea^ ariciae ferut legatu regis Pyrrhi.Ql^-Sy facere ' ‘ 

lufiiTe in aufteriore guftu uini merito matre cius pendere in ta alta cruce* Rubocinus uocat & alio noie 
populus arbor italiae padu tranfgrenisicuius tabulata in orbe patula repIent;puro 9 tj>dudlo draconeiti 
palme eius inde fubredtos ramosi digytos flagella difpergur.Eade m odicihois altitudine adminicula/ 
rae fudibus horretiuincagt factunSC alix improbo reptaru pampinorugi fupfluirate periria homini am* 
pio difeurfu atria media copIcntes.TotdilTcrerias uel fola rantu iralia recipit»Statpuintiap£ aliqua^ per 
fe uitis fine ullo pedametoiartus fuos in fe coIIigens:& breuitatc crafiitudinc pafcens, Vetant hoc aliubi 
uentiiut in africa & in narbonefispumnae partibus.Excrefcereq! ultra fuos pollices jihibitatircmpgi pa 
Ilinatis fimiles haerbapt mouaganf per aruaiac (uccu rerr£e pafTim uuis bibutiquaeobid magnitudine 
infanriu puero^ in interiore africar pte exuperat uites.Vua no aliubi gratior colloiut nec pofiit lueniflc 
nome duracini durus acinus»Naq} genera magnirudie:colore;raporibus acini inumerata etianu multi/ 
plicant uino»Hic purpureo lucctcolorenllic fulget rofeomitet® uiridi.Cadida.'.n,nigracg> uulgares.Tu 
ment uero mama^ mo bumafti.Praslongis dad^yli porriguncatinis.Efi &illa naturae lafciuiaiut prae 
gradibusadh^reat pergulis parui;mires:&ruauitarccertates:lcptorogas has uocat.Durataliae per hye/ 
me penfili cocamerate nodo. Alis in fua rantu cotinenf aia ollis fi(fiilibus:& infup foliis induis ftipa/ 
ts uinaceis circufudantibus .Aliis gratia qui & uinis fumus affcrr.Fabrilis lifg? gloria prscipua in forna 
cibus afries Tiberii Csfaris aufloriras fecir.Ante eu rericis prior menfa erat:& ullis Veroncfium agroi 
Quin & 3 parieria nome acinis datur pafiis.Condunf 8i muflo uusifpfs^ uino fuo inebriantur. Alis 
decodts in muflo dulcercunt,alis uero fobolc noua in matre ipfs expediant tranflucids uitroraftert^ 
acinis randemiqua in doliis amphorilue duratrice illa firmitare aufieriratis picis infula pediculo,Iam in 
uenra uiris per fe in pice habens rerpicief^ uienenfem agrum, Nobilirasaruerno fecano^:& hcluico gc 
nenbus no pride illuflrata. At^ hsc Virgilii uatis stare incogniraia cuius obitu nonaginta agunf anni« 

Quid ^ inferts caflris fumma reg: imperiumq; cotincnrcCenturionu in manu uitisioptimo prsmio 
tardos ordines ad lentas perducit aquilasian^ ena in ddidlis poenam ipfam honorar, Necnon uinesop 
pugnationum dedece rationem, Nam in medicaminibus adeo magnu optinct locum : utperiefe uino 
ipfo remedia fint. Degeneribus uitium, CA. II. 

Enera uitium coprehendi numero unusexifiimauit Democritussundlafibigrscis cognita 
g jjfc^us.Csteri innumera atgi infinita eirepdiderur.Qdueriusapparebitcxuinis.Nccofa di 
cenfifed maxime infignia : qppe qus tonde funt pene quot agri. Quaobre celeberrimas uitiu 
aut qbus eflaliqua^pnetatc miraculum ofledifie fatis eririPrincipatus daf amineis pp firmitate fenio 
quogi^ficifcente unquuini^ uniuicuiufqi uita.Quin^ eius genera, Ex iis germana minor acino meli 
us deflorefeinhymbres lepeltatefij toIcrat,N6 item maior fed in arbore q in iugo minus obnoxia. Ge/ 
meli qbus hoc nome uus iemp gemins dedere,afperrimus faponfed uires ^ipus.Ex iis minor au ( 

(Irolsdificsterisuenrisalituriutin uefuuio mote rurrentint%collibus.Inreliqsitalis partibus noni '* 
fi arbori accomodata.Quitum genus lanars ne feres miremur aut indostadeo lanugo ea uefiir. Prima 
ex amineis maturefeie ocifTime atqi putrefcir,Proxtma dignitas ueictanis rubente materia.Quapp qda 
rubellas appellauereuineas.Es minus fertiles uinaceisSc isce nimis,Cotra pruinas fortifiimsdiccita 
te magis qhymbreisfluq algore uexanf.Quaobrem in frigidis humidifqt principatu optiner. Fertili/ 
or qus minor acino:6£ folio (cifia minus,Apianis apes dedere cognomen pcipueea^ auids,Ex iis duo 
generailanuginca: ipfspubefcur.Diftantq» altera celerius maturefciriqq&altera^pcranre.Situs frigi/ 
dos no refpuunt:8C tame nulls celerius hymbreputrefcunriVina primo dulcia aufiei itate annis reupi 
unt:& rubra fiut.NuIIa magis uitegauder.Etha£lenu3fpotiinma nobilitasdaf peculiari busatqi uerna 
cui is ital is. Cstc rs aduenere chio|tharoue*G rscula no inferior a mineis bonica te ptencra acino:&' uua 
tam paruaiut nifi pinguillimo folo colore no^fit.Eugenia taurominitanicoUiscu gencrofitatiscogrio 
mine miTere albano tatum agroiqnonia traflara Ilatim mutaf,Naqt dlaliqbus tatum loco^ amonuc 
ocm in iis gloria fua rdinquantinec ufq trafeanr tors . Qd 6C in rcticaallobrogica^ qua fupra pteatanx 
appellauimus cuenindomi nobilibus necagnofcedis alibi,Foeainds tamen bonitatis uice copia pftanr,' 
Eugenia feruetibus locisnhetica tcperatisiallobrogica frigidisigelu maturefccs 6£ colore nigra • Adhuc 
ex iis qs diximusifedetia e nigris uinauetullate in aibu colore ti anfeunt.Rdiqusignobiles. Aliquado 
tame csli aut foii opera no fallut uetuflateificuti fecenia & cu ea florens bitu rica, Acino rarior nunq flo 
tis obnoxiiiquonia anrecedutiuenrif^ 6i hymbribus refillunr,Meliores tamealgetibus locis qcalidis: 
humidis q ritietibus.Vix ulla magis taidenfo uua^i partu impaties uariantis cslufed contra tenore unu 
algoris sltufue cdfians .Qus m inor ell ex eo genere m o llior.ln negledo folo mocora,Pingui putrefcit 

n ii 



ubeh 

Gracili oino nS,puemt.Medr^ tcmperif delicate qua:nt!ob hoc fabinis collibus famiIians.V ua eius in^ 
decora uifuifapofe iucundainifi matura^tmus rapiafietia no putrefcens cadit. Cotra grandines ea ruef 
foIio 9 i amplitudo ar^ duricia.Infignes la colere inter purpureas nigraf^ medio heluol® fepius uarian 
ti:&; ob id uarianxa quiburdaappeIIar.T,Pr*ferf in iis nigrionutraqialternis annis fertilis. Sed melior 
uino cu parcior, Erpredar duo genera magnitudfe acini difcernunf.Quibus materies plurima :uua^ 
ollis utiliflimaifolioapio fimilis.Balifcam dirachiniceIebrat,Hifpanix cocolobin uocant.Grauior uua 
aedus auftrof^ tolerar.Capiti inimica.Copia larga.Hifpani duo genera eius faciut.Vnu oblongo acino 
altero rotundoinouiiTimas uindemiat.Quodulciorcocolobis:hocmeIior,SedSiaudera trafit in dub 
ce uetuftateiSi qua; dulcis fuit in aufteritate,Tuncgi albanu uinu semulantur.Tradut uefica; uiriis utilif 
fimu ex iis potu,AIbuelis fummis arboribusefi: fertiiionuifula imis.Quaobrem circa eafde fatacdiuer/ 
firate naturae locupletat.Inerticula e nigris appellauere iuftius fobria di(3uri:inuetcrato pcipue comen/ 
dabile uinoifed uiribus innoxia,Siqdem temulentia fola no facir.Fertilitas comedar ca;teras: principegt 
heluenacam.Duo eius gcner3,Maior qua quidaIonga;minor qua arca appellatmo tam foecundam fed 
gratiore hauftu.Difcernif folio circinato.Ve^ utra^ gracilis.Furcas fubdere iis necefTariuialioqn uber/ 
tatefuam no toIeranr.Maritimo afflatu gaudct.Rofcido odore. Nulla uitiu minus italia amat raraipar 
uaiputrcfcens in ea.Vinu quoij qd genuit aeftate no exuperans.Necalia macro folo familiarior, GrtecP 
nus quialioqn CorneIiu,CeIfumrr3nfcrmfitatbirrat no natura eius repugnare itali*:fed cultura : aui'' 
de palmites euocatium.Ob id fertilitate fua abfumirfi no ppinguis foli ubertas laccfcente fuftinear. Car 
bunculari negaf :magna doteifi ue^ edialiqua in uitee cxiono efle ius,Aeflu fert fpioniaiqua quida fpi 
neam uocat.Autunif^ dC hy mbribus pingucfcit. Quin imo nebulis una alitu r,Ob id rauenati agro pe/ 
cuIiaris.Venkula inter optime deflorefcetes;& ollis aptilTima capani malunt fcircula uocareialii ttacula, 
Tarracina numifiana nullas uirespprias habenteifed tota perinde ac folu ualeat, Surrentinis tame effica 
aflima reftis uefubio tcnus.Ibi,n. murgentia e fici! ia potiltiraaiqua pompeiana aliqui uocant, Latio de-' 
mu feraceiticut horconia in ca pania tantu uil itatis ciMriaeifed ubertate pcipua.Tolerat 6i annos moeri-' 
ca contra omnes iiSus firmiffimamfgro acino uinis uetuftare rubefcentibus. 

Item de uitium generibus, CA. III. 

T haflenus publica fune generax^rera regionu locorilgtiaut ex iis inter fe infito mixra.Siqui' 
c dem thufeis peculiaris eft tudernis ^qus etia eius nois florentia, Eft optima aretio ralpana SC 

etefiaca 6£ c6(eminia,TaIpana nigra candidum facit muflu, Etelaica fallaxrqure quo plus tulic 
eo laudabilius fundir.Miruqi foecunditate ceflar.Cofeminia nigra uino minimo durante.Vua maxime 
poff.xv.dies q ulfa alia.Minus fertilisired cib3ria,Huius foliaficuti labrufes priufq decidant fangnineo 
colore mutatur.Euenit hoc etia qbufda aliis pcflimi generis argumeto. Irtiola umbrise meuanati^ 8C 
piceno agro peculiaris eft, Amiternino pumuladifdc bannanica fallax eftiamant tamen eam.Mutinam 
uuam Pompeii noie appellantiguis clufinis copiofiore, Mutina & tyburtes appellauereiquis oleaginam 
nuper inuenerint a folitudine oliuae.Nouiflima h^c uuarum ad hoc tepus reperta eft, Vinaciolam foli 
quide noiauerunt fabini ac laurenti.Nam gauranas frio a falerno agro tran flatas uocari falernas celerri 
me ubiqi degenerates.Necno tarenrmu ^enus aliqui fccereipduiri uua.Capnias & bucuniares 6C tarru' 
pia in thuris collibus no ante demetunt q* gelaucrir.Pharia gaudent pife , Murina prufini^ nigro aci' 
no intra quadriennium aibefeente uino, Mirum ubi^ cu (ole circiiagi uuam :quse oo id ftrepitus uoca' 
tur.Et in italia gallicam placere t trans alpes ucro picenam.Dixir Virgilius tapfias & mareotidas dC lage 
as complurefqi externas qua; non reperiuntur in itahaifed funt etiam nuncinfignes uuanon uinoam' 
brofiaca durarina fine ullis uafis in uite feruabilisitanta eft contra frigora aeftus tempcftatefi^ firmitas. 

Nec orthampelos indiget arbore aut palis ipfa fe fuftines.No item dadiylides digytali gracilirate.Colu-' 
binceacinofiflimac.Et magis purpurae cognomine bimamiaeiquadono racemosifed uuas alias gerunt 
Item cripedanea cui nomen a menfura eft.Ite fcripula paflb arino,Etrhetica in maritimis alpibus appei 
lata diflimilis laudatae illi.Na^ hxc breuis conferta acinoidcgener uinoifed cute oium renuiffima. Nu ' 

cieo que chiu uocatmno ac minimo, Acinu pgrande unum alteruue habens.Eft 8C nigra amineaxui fy j 
riace nome imponut.Item hifpana ignobiliu j>batinima,In pergulis uero ferunf creariae appellata cdu | 

raeacinisialbaemigrae^.Et bumafti totidc coloribus. At nondu didtae aegia 8C rhodia 8C uncialisiueluti | 

a podere acini.Ite pueina olum nigerrima,Et coronario naturse lufu ftepharis acinos foliis intercurfan' I 

tiDus,Et quae forenfes uocanf celeres,puentu:uedibiles afpetftuiporratu faciles.Cotra damnatur etiam 
uifu cinerea dC rhabubula & afinifca.Minus rame cauda uuipiu imitata alopecis . Alexandrina appei laf i 

uitis circa palacram breuisiramis cubitaIibus;acino:nigro;fabac magnitudlcinudeo molliiSi minimo: | 

obliquis racemis pdulcibusifolio paruoiK ronidoifine diuifuris.Septfmo ab hinc anno in narbonenfis | 
,puinciae amo oliuia inuenta eft uitis uno die deflorefcensiob id tutiflimaicarbonicam uocatiqua nunc 
cota^uinciaconfcrir. Infigniaculturscuinearum. CA, IIII* 

Atonu ille primus triumpho 8C cenfura fuper caetera infignis magis tamen etiamnum clarita 
C te litterarum praeceptis omnium rerum expet^arum daris generi romano.Inter prima uero 
agrum colendi, Illius uero aeui confeffione optimus ac finesmulo agricola pauca attigit uitiu 
g encraiqua rudam ex iis etiam iam noibus abolitis roto feparatim traiftu tcftatus fentetiam. Cuius ex' 
cellentia indidda eft ut in oI genere nofcamus qua; fuerint celeberrima, Anno,d, urbis, c,circa captas car 
thaginem ac corimbum cum fupremumis diem obiittde quantum poftea,ccxxx.annis uita profecerit» 



QVARTVSDECnVFVS 

Ergo de uitibus uiiif^ ita prodidir.Qui locus uino optimus didtur efleifii oftctus folibus « Ammcum 
fninufculum 8i. geminum eugentum hduinum minufculum conferiro . Qui locus cralHor aut nebu/ 
iolior amineum maius aucmurgetium apicium lucanum fento.Cattcraeuiies mifellx maxime m que 
uis agrum conueniunttln loja rei^econduntuciQuas fufpendas duracinas amineas maioresmel adfa/ 
brum ferrarium pro pafTis hxc re£te feruantur.Nec funt uetudiora de illa re latinx linguae pcepra ram 
prope ab origine rerum fumus, Amincam proxime diflam.Varro fcantiana uocar.ln noftra aetarepau 
ca exempla confumata: huius artis fueretVerum eo minus omittedarut nofcantur etiam praemrarquse 
in omni re maxime fpedtatur. Sum ma ergo adeptus eft gloriam Acilius Steneleus e plebe iiber tina. Ix« 
iugerum non amplius uineis excultis in nomentano agrorat^ aeque.cccc.nummis uenundatis»Magna 
fama dC Verulano Egilao perinde liberrino fuit in cam panis rure Itnterninoimaiotm etiam fauoreho '' 
minum quonia ipfum Africani colebat exilium, Sed maxima eiurdeSrenelei opera Rhemmium Palx 
monen alias gramatica arte celebrem in hifce.xx, annis mercatum, dc.numum in eodc nomerano deav 
mi lapidis ab urbe diuerticulo,Eif aure ufqi quaq; nobilitas mercis per oia fuburbanaiibi tamen maxP 
ma:quonia 5£ negledla per indiligetiam prsdra Perhauriar. Ac ne in peflirais quideelcgatioris foli hsc 
aggrelTus excoleremauirtu te animi : fed uanitate.Qus primo notata miro in ilio fuir. Paginatas enim 
deincegro uineas cura Steneleum agcicola imitatus ad uix credibile miraculu perduxit. Intra odlauum 
annu,cccc.nummum empori addita pendente uindemia.Cucurrit^nonemo adfpedladasuua^in iis 
uineis i^ruesditteris eius altionbus contra id pigra in ctuitate fibi parrocinanre ,Nou illime Amneo Se^ 
neca principatu traditionis ac potetiatqus poftremo minima fuit fuper ipfum.Minime urique miratu 
ri Amneu tanto prsdti eius amore captu,ut no puderet inuifo alias dC ollento futuro tradere palma ea 
emptis quadruplicato uineis illis inrra decimu fete cursannu:digna opera qusin cecubis fenrinif^^/ 
ficeret;quado 8C poflea fspenumero feptenos culeos lingula iugecaihoc efl amphoras centenas quadra 
genas mulli dedere. Ac ne quis uidam in hoc antiquitate atbitratef.ldeCatodenos culeos redire ex iu 
geribus fcripITriEfficacibus cxeplis no mariaplus Temerata coferremercatorimon in rubrum littus in/ 
dicumue merces petitasiq Tedulum ruris larem, Vino antiquilTima dariras maroneo in rhracis mariti 
ma parte genitomt auflor eft Homerus.Ne^ ehim fabulofa aut de origine uarie prodita cofedlamur, 
Prsterq Arifteum primuomm mcademgenteuelmifcuiire uinofuauitateprscipuautriuf^naturre 
fponte^uenientis,Maroneu uicies taru m addiro aqus mifeendum Homerus^diit, Durat etiam uis 
in eade terra generi uigorgi indomirustQuippe cu Munanus ter conful ex tts qui nuperrime prodide^ 
re:fextarios fingulos odtonis aqus mifceri coperit prsfens in eo traAu.Elle aut colore nigrum:odora/ 
tum :ueru flate pinguefcere.Et pramnio qd Homerus edebraumetia nunc honos durat, Nafciturfmyr 
nae regione iuxta delubru matris deum,In reliquis generi claritas non fuit alicui . Anno fuit omniu ge/ 
netum boniras.L.Opino confulc;cu,C,Gracchus Tri.plc.feditionibus agitatis interemptus :ea cadi te/ 
peries fulfmqua codu ra uocanc folis o perematali utbis,dc.xxxiiii.Duranr^ adhuc uina ducetis fere an 
nisiam in rpeciem redaAa mellis arperuEtenim haec natura uinis in uemflate ellme potari per fe queuc 
Gne prouintix aquaiuf^ in amaritudine carie rnddmira,Sed exteris uinis comedandis minima aliqua 
mixtura medicamenta rijnt:quo fir ut eius temporis xflimatione in fingulas amphoras centeni numi 
ftatuantur.Ex iis tamen ufura multiplicata ffmiiTibustqux ciuilis ac modica efl,ln.CCa laris Germa/ 
nici filii principatu annis centum fexaginta fingulas uncias uini conftituiHe nobili exemplo docuimus 
referentes uiram Pomponii Secundi uacis;coen3m9 qua principi illi dedit «Tantam pecuniarum deti/ 
nent uini apothecx.Necalia res maius incrementum fentit. Ad uicefimum annummaiufueabeo di/ 
fpendium : non perfteiete precio.Rata quippe adhuc fueremec nili in portatis fingulis teflis milia num/ 
mum.Viennenfes foli picata fua quorum genera plura diximusipluris permutaffeifed inter Icfe amore 
patrio creduntur.ldip uinum frigidius reliquis exiflimatur in frigido potu, 

De natura uini. CA, V» 

% Ino natura eft exhaufto accendendi calore uifeera intus, Foris infufo refrigeradi* Nec alienum 

u fuerit com memorare hoc in loco quod Andtocides fapientia datus ad alexadtum magnum 

fcripfinintemperantiam eius cohibens, Vinum potaturus rex memento te bibere fknguinem 
rerrx,Sicuti uenenum eft hora ini cicutaific 8C umum.Quibus prxeeptis fi ille obrcmperaui^t : profc' 
^0 am icos in temulentia no intereminer,Prorfus ut iuie dici pollictne^ uiribus corporu; utilius aliud; 
neqj aliud uoluptatibus pernidofius fi modus abiit, 

Vinagenerofa, CA. VI, 

Enera autem uini alia al iis gratiora effe quis dubitet^aut non cx eodem lacu aliud prxftanti/ 
g us potu elTe altero {'aliud alterum germanirateprxcedereffiueteftafmefortuitocu&u^Qua/ 

obrem de principatu fe quif^ lu dicem ftatuat,Liuia Augulla.lxxxii,annos uitx punico retni 
Iit accitos non aquofo, Gignitur i n fmu adriatiri marisinon procul a timauo fonte:faxeo co!ie:maria'/ 
mo amatu paucas coquente a mphoras.Nec aliud aptius medicamentis iudicatur.Hoc efle crediderim 
quod g rxci celebra ntes m iris len udibus piftanum appellauenim ex adriatico fmu.Diuus Auguftus fe 
tinu m prxtulir cunftis : dC fere fecuti principes propter confefta experimenta non temere cruditatibus 
noxiis.Abeofaliuanarciturfupraford Apii . Antea cecubo erat generofltas celeberrima in plauftribus 
popule cisjfi nu a miclano quod iam intercedit 8C incuria coloni lod^anguftia.Magis tamen folias Ne/ 
ronis;qua a baiano lacu oitiam uf^ nauigabilcm inchoauerat. Secunda nobilitas uleino agro erat , Et 

n ii i 



UBER 

exeo maximefau(\iano:mra culmra$fdcoIIegerar.Exolcm*thoc quo® nimietatccopiaepotius g bo^ 
rutati ftudctium.Falernus agera potecampaoo leua petctibus urbanam colotiiam fyllana nuper capuae 
eotributam indpir.Fauflianus autem circiter quattuor miliaria a uico prope cedias qui uicusa finuefS 
fe* milibus abeft.Nec ulli m uino maior auctoritas folo uinorum flamma acceditur . Tria eius genera. 
Aufteru:dulce;tenue. Quidam itadi[tingur.Summis collibus gauranum gigni:mediis fauRianutimii 
fjIernum.No omittcdum autenullico^ quae celebretur iocudum fapore uuaeelTc, Ad tertiam palmi 
uariae uenere» Albanae urbi uicins ^ulcestac rarae in auftero.lte furretina in uineis tatum nafeentia co 
ualercentibiis maxime^baratpp tenuitatem raIubritate®.Tiberius Caefar dicebar confenfifTe medicos 
tir nobilitate furrentino darenalioquin cflegenerofiim acetu.CCacfar qui fuccefTic illi nobilC uappam» 
Certat mafllca a:que ex raotegauranoputeoios baiaf® profpedlatia . Nam Falerno contermina ftarana 
ad pricipatus uenere no dubieipala® ftcere.Sua qbuf® terris tempora efle fecudum g> rerum prouen/ 
tus occafuf® iunCli.Iis praeponi fol^at calcna:6c quae in uineis arbuftif® nafcunf Fundana. Ex alia uici 
na urbis uiliternina priuernatia®.Naquodfigniac nafciF aufteritate nimia continendae utile aluo inter 
medicamenta numeracur.Quartumcurriculu publicis epulis optinuere a Diuolulio(is enim primus 
auctoritate iis tnbuinut epiflolis emsapparct)raamertinacirca meflanarn in ficilia genita,Ex iis potu/ 
lana ab auCtore diCta in loco proxima ita !i^ laudatur prscipu^.EftCi in eadem ficijia & rauromenita 
tis honos lagenis pro mameitino picru® fubditis.Ex reliquis autea fupero mari pretutiarar® a neone 
narcentia:& quse a palma una forte enata palmeFiEappelianturtln mediterraneo uero cefenatia mecena 
tfana.ln ueronenfi item retica Falernis tatum pofthabira a Virgilio . Mox optima ab intimo finu maris 
adriana.Ab infero autem larinefiargrauicanadiomcfiatEtrunae palmam luna habcr.Lfgarte genuadn/ 
ter Pyreneum alpef® mafniia^geminofaporctquando codiendis aliis pinguius gigninquos nocanC 
fuccoFum.Ceretano inter a gallias cofittir auCtoritas.De reliquis in natbonefi genitis afleuerare no eft: 
quoniam otTicina eius rei infecere tingctesfumo.Tirina® non & haerbis ac medicamentis noxns,Quip/ 
peetia oloe mercamnquo fapore colore® 3dukerat.Verbna:&I6ginquiora italiaeabaufonio mari non 
carer gloria tarcrina;6<: feruitiana:& cofentKegenicai&ieinpfeac babise lucana® antecedentibus thuri 
riis.Oinniu uero eoji maximcilluftfatamefale parutdiMutdlagaria non procul grumenro nafeentia» 
Capania nuper exci tauit nouis noibus auCtoritatcdlaecuxa fiuccafuradrquartu neapoli Iapidem rrcbel/ 
licis iuxra capuam cauIinisiSi in fbojgro rrebulanis^lioquin femper iter plebeia dc trifollinis gloriata» 
Nam pompeianisTummum decC anno^incremerum rl| nihil feneCta Coferenre * Dolore etia capitum- 
in fextam horam diei fequetis in&Qa deprchenduiur.Qoibus exemplis (ni fi fallor) manifeftum eft pa/ 
triam terra® referrtino uuam.Ecfupuacuu g^neyc eofeCtarionem in numc^ cum eade uiris aliud aliis 
locis pulluIetiHirpamarum laletana copia nobilttatur.Elc^ria uero tarraconefiaiat® 1auronefia:6( ba/ 
lea rica ex infulis conferuntur italix p^cimis.Ncc ignoro multa ^raetermifla plerof® exiftim aturosrqua/ 
do fuum cui® placet;5( quocu® eattinfabula eadem rtperiatur.DiuiAugufti iudiciorum ac palati pe/ 
ritiflimum e libertis cenfuram uini in epulas eius fadetem dixiflehofpiti de indigena uinornouum qui 
dem fibiguflu eileeumat® non ex nobilibusifedCsefarcinmon aliud potatu^*Necnegauerim dialia 
digna efle famatSed dc quibus confenfus Kui iudicaucrunt hax funr* 

■ .) Vinatranfuiarina. CA, VII» 

VnC fimili modo trafmaiina dicemus.Inlumma gloria pofi homcrica illa de quibus fupradi 
n ximus.fuerc thafiumchium®>ExchioquodaruiiiamuoCant.lisaddiditlelbium Erafiflrati 
maximi medici auCloritas ciiiciier.cccd.anno urbis romar.Nuc gratia ante omnia eft clasomc 
nio:po (Ig parcius m ari codmnnLef bum fponte naturae fuae mare fapir.Nec em olio per fe gratia ut ui/ 
cioifed cuiujidulci admixto reliquorum duricta fuamtaiem accipiatfimul dC aetatem iquonia uetuftio 
ra protinus uidentur.Ab iis dignatio eftfycioniotcyprioltclmcficortripolitico : berritio:tyrio,febeniti/ 
6o;In aegypto hoc nafeitur tribus geiKribus uuajeabi nobilisthafio 8C alopece.Poft hsc auftoriras hip 
podoraantio:myftico:cantharira:piotfopon:gnidio:caduce:caumenit*;petritae:myconio , Nam me/ - 
ibgiten capitis dolores facere compertum eftiNecephefium falubreeflc quonia mari di defruto condia 
Cur.Apamenum ifmiro praedpueeotwieniredicimrzficut praetuitum in italia.ERenim 6£ haec proprie/ 
tas generumiuc dulcia uti® ihtetifenon congruant.Exoleuit 6i protagionrquod italicis proximum fe 
cerant Afdepiadis fcholi. Apoyodorusmedicus in uolumine quo fuafi t Ptolomaco regi quae uina b|/ 
berer italicis eria ciim ignotisilaudauit in ponto nalperccnite:moxoroeticu;oenathae:leucaniu:ambra/ 
doteiSC qd cuntRis praitulit pparftium .Sed minoris famae effe dixitiquonia fex annos non placeret. 

. De uino quod nocaturbiomgetiera.vii. CA, VJIb 

Adenus bonitas uini nationibus debetur*Apud graecos iure clarifRmum nome accepit quod 
h appcllauetut Btaeon ad plurimos ualitudmum ufus excogitatu m:ut docebimus in parte me/ 

dicmse,Fitautera hoc raodo,Vux paulum ante maturitatem decerpta ficcantur acri foleter 
die uerfarae per triduuiq rxo exprimunf :dein cadis fole inueteratur,Cui m arina aqua largio re m ifcetra 
ferui furto origine orta fic menfura exph:ntis»Id® cranflatu in album multo Icucochin appclbf.ln aliis 
au r getibus fimili mo faflu tethalallbmenon uocanr.Thalafliten aucuafis multi deieflis in mare.Quo 
genere prxeox fit Si uetultius .Necno apud nos quo® coa uinum ex italico faciendi rationem Oto de' * 
monltrauir.Sup caetera in fole quadrienio maturadum prtecipiens Rhodiii coo fimile e[t.Phorineum 
falfius coo.Omnia tranfmarina feptem in fex annis ad uetuflatem media pecueniie exiltimantur. 



QVARTVSDECIMVS 

Dc dalciam gcnenbus»xmi, CA. IX. 

Inum omnedulce minus odoratuiquo tenuius eo odoratfus,Colorcs ufnis quattuor. Albus; 
U fuluus ifangu ineusm iger.Piy thium & m elapfy th ium pafii genera fiint fuu faporc non uini re 

ferentia.Cifibjlites uero mulfi in galatia nafcens 6 i balinciu m in ricilia.Nam {yrcum quod alii 
hepremainoflri fapam appellant ingenii no naturae opus eftimufto ufgtad tcrtiaparte mcnfura deco' 
flo.Quod ubi faftum ad dimidiam efttdefruftum uocamus.Oia in adulterium mellis cxcogttata.Sed 
priora uua terrag! conftantiPafllim a cretico cilicium probatur 6 i africum :& in iralia ^uintiite finiti/ 
mis.Fieri certum cft ex uua quam grseci fticam uocattnos apiana.1 te fcirpulamidiotius in uire folc uuis 
aduftis aut feruente oleo.Quida e quacu$ dulci dum praecoda alba faciunt ficantes folactdonec paulo 
amplius dimidium pondus ruperfir^Tufaf^ leniter uuasexpnmunr,Dcinde quarum expreflere adiici 
untuinaceis aquae puteansiurdifecundarium paiTum faciant.Diligentiores eodem modo ficcatisaci/ 
nos eximunnac fine iarmentismadefatSosuinoexcellenti donec intumcfcantrexprimut. Er hoc genus 
antecstera laudannAcfimili modo aqua addita feciidarium faciunt. Medium interdulcia utnum eft 
quod gr^ci aigleuces uocat:hoc eft (em per mufiumJd eucnircura:quoniam fcruerepcihibctur,Sic.n« 
appellant mutti in uina tranfiruna.Ergo mergunt e lacu protinus in aqua cados:donec bruma rrafeat; 
& confuetudo fiatalgendi»Eft ctianum aliud genus eius per feiquod uocat dulce narbonenfis prouin/ 
tia:5i i n ea maxime uocontia-Afleruarur eius gratia uua diutius in uitc pediculo in tono . Abalitsipfe 
palmes inciditur in medullam. Ab aliis uua torretur in tegulisiomniaex hcluennaca uite. lisadiiciunc 
aliqui quod uocant diachytoniuuis in foTe ficcitatis loco clufo per dies fcptem in cratibus totidem pe/ 
dibus a terra altcmodlibus a rore defenfis : oftauo die calcaris , Ira fieri opi imt odoris raporifg; , Dulci e 
genere etl 8 i melifitcs.Diftat a mulfo quo fit e muftorcum quingi congiis auflei i mufli congio mellis 
& falis cyatho fufferuefaclis autterum. Sed inter hsec genera potuum ponere debeo & proncpum :ita 
appellatur a quibufdam muftum fponte defluens antcq calcentur uu^.Hoc protinus diffufum lagenis 
fuis deferuere pafli.Poflca in fole.xl. diebus tortent Ecflatis fccurae ipfo canis ortu* 

De deuteris 8 C fecundatus uini genera tria. CA. X. 

On potTum iure dici uina:qu5c graeci deuterias appcIIanfiCaro 6i nos loraimaceratis aqua ui/ 
n naceis.Sed rame inter uina operaria numeratu r.Tria eoi^ genera • Dccima parte aquar addira 

q mufli expreffj rit:& ita nofte & die madefailis uinaceisii urfurgi pio fubieiSis.Alte^ qd hoc 
modo grsci fa£lirauere:tertia parte eius qd eXpflum fit addita aqu^texprcflbg; decofto ad tertias par/ 
tes.Tenium ett faecibus uini expreflumiqd faecatum Cato appellar.NulIiex iis plusqanno ufus. 

Qux nuper in italia gcnerofa uina efle coeperunt. CA. XI. 

Erum inter hxc fubir metem cu m fint genera nobil ia qu^ propriae uini intclligi poflit.lxxx, 
n fere in toto orbe duas partes ex hoc numero italia cfle,Longe praeterea ante cuni5l3S terrasiK 

hinc deinde altius cura ferpitnon a primordio hanc gratiam fuifle* 

De uini obferuatione Romulo rege pofita, CA, XII» 

Vaoritatem poft fexcentefimum forte urbis annum roepiflc. Romulum Tadle non mno libaf 
a fe indicio funt facra ab eo inflituca.quae hodie cuflodiu t morem .Numx regis poflhumia lex 

eft.Vino rogum ne refpergito.Quod fanxiflc illum propter inopiam rei nemo dubiter. Eade 
lege ex imputata uite libari u ina diis nefas flaruitiratione excogitata ut putare cogeretur alias aratores 
& pigri circa arbuftipericuIa.M.Varro audior eftMexentiutTjetruriae regem auxilium rutulisconcra 
iatinos tulifTe uini merccdeiquod tum in latino agro fuifler. 

Qui uini ufus antiquis;& de uinis antiquo^. CA. Xllf» 

On licebat id foeminis romx biberednuenimus inter exempla Egnati Metcutini uxore ^ ui/ 
o num bibifletedolio iterfedlam fuflea maritoieumi^ caedis a Romulo abfolutum. Fabius pi/ 
dtor in annilibus fuis (cripfit*Matrona ^ loculos in quibus erant claues uinarix cellx refigna/ 
uiflrt a fuis inedia mori coadlani.Caro ideo propinquos foeminis ofculum daretutfeiretan temetu oIc/ 
renr.Hoc tum nomen uino erat: unde & temulentia appellara.Cn. Domitius iudex pronundauit mu/ 
lierem uideri plus uini bibifleiq ualitudinis caufa uiro infcienteiacdore multauir.Diu0 eius rei magna 

f iarfimonia fuit.L»Papyrius imperator aduerfus fannires dimicatu rus uotum fedt fif uicillet loui podi 
um uini.Denitpinter donafextarios laftis datos inuenimus nufq uini.Idem Otocum in hirpamana/ 
uigaret:unde cum triumpho rediit. Non aliud inquit uinum bibi g remfges:in tantum diflimilis iftis 
qui etiam conuiuiis alia q fibimetipfis miniftrantaut procedente menfa fubiiciunr.Laudati^ima apud 
prifeos uina erant miro odore condita:ut apparet in Plauti fabulatquxperfa infcribituuqqineadfcala 
mum addi iubeMdeo quidam aromaticis deledlatos maxime credunt, Sed Fabius» 

Dofemnas his uerfibus decreuit. 

Mittebantur uinum pulchum murrinam, E ,n acbariftione 

Panem 6i polentam uinum murrinam. 

Scxuola m quo® & Lxlium & Atreum Opitonem in eadem fnia fuifle uidcoiquonia in pfeudulo fit. 
Quod fi opus cft ut dulce promant idem Si quid habeant roga. 

Mu rrinam ipalTum rdefrutu m :mel Ia. 

Quibus apparet non inter uina modo murinam :fed inter dulcia quoffl nommawtti, 

De apothecis Si de uino opiraiano, C A. XIIIU 

n iiu 



LIBER. 

Pothccas fujflc 6C diffundi folita uinatanno.dc.xxxiii.urbis apparet indubitato Opimiani uini 
a argumentoiiam intclligentc fuum bonum italia • Nodum rame ifta genera in claritate erant. 

Ita^ omnia tunc genita unum habet confulis nomen, Sic quo^ diu trafmarina fuerunt in au 
fiodrate ad atrauos uf^ nfos etia falerno ia reptoificut apparet ex illo comico uerfu Anaxipolis thaCi* 
Quinqi thtfiii uini inde depromam falerni bina, 

P.Licinius craiTus di-LC^efar cefores anno urbis conditae.dc,Ixxv»cdixerunt ne quis uinu graccum ami 
neum^ oifonis arris lingula quadratalia uenderet.Hxc,n,ediffi uerba lunf.Tata uero uino grarco gra^ 
tia eratrut fingular potiones in uno couidtu daretur.Quibus uinis audioritas fuerit fua in menfa. 

M. Varro his uerbis tradit.L.LuculIus puer apud patrem nunq lautu couiuium uidit in quo plus femel 
gneum uinum daref.Ipfe cum rediit ex afia milia cadopt cogiorum diuifit amplius cetum.CCenfius 
quem praetorem uidimus chium uinum in domum fuam illatum dicebat tum primum:cum fibi cac 
diaco medicus dedilTet,Hortiefius fuper.x.cados heredi reliquit.Hadtenus Varro. 

De liberalitate Caelaris in uino:8i quado primu genera uini fadtitii. CA, XV. 
Vid ni 8C Caefar dsdlator triumphi fui coena uini falerni amphoras centum : chii cados cetum 
q in conuiuia dift ribuit.ldem hifpanienfi triupho chtum 8C falernum dedit. Epulo uero in ter/ 

tio cofulatu fuo,faIernu:chiu:lefbiu:mamertinum:quo primu tpe quattuor genera uini appo/ 
fita conftat.Pollea ergo alia oia in nobilitate uenerunt circiter reptingentefimum urbis annum. 

De uinis fadlitiis, CA. XVI, 

Taqp non minora innumerabilia pene genera fadiitii reperta multis ante feculisrqnae nunc di 
t cemus omnia ad medicinae ufum pertinentia.Omphacium quomodo fieret propter unguen 

ta diximus peiore libro.Fite labrufcaihoceft uite filueftri quod uocatur oenarhinum . Flores 
f ius libris duabus in mulli cado macerati poft.xxx.dies mutatur.Prjerer hoc radix labrufeae & acini co 
r/a pcrficiunr.Ii paulo poftq defloruere ; fingulare remedium habent ad refrigerandum in morbis cor/ 
porum arbores gelidilTima(ut ferut)natura.Pars eorum aeftu morftur:priulq reliqui qui folftitiales dt 
cunrur.Vniuerft nunq maturacfcunr.Et fi prius q rota uua maturcfcatiincodfa detur cibo gallinaceo ge 
neri fiflidium gignit uuas appetendi.Fuflitiorum primum fir ex ipfo uino:quod uocat adynamon hoc 
modo. Alibi n^ulh fextarii.xx.aquae dimidium feruet donec excoquatur aqux mefura . Alii marinum 
fextarios.x.tantudcm pluuiae in fol^e.xl.diebus torrent.Dant aegris quibus uini noxam timent • Proxi/ 
mum fir e mtlii femine maturo cum ipfa ftipula libram 8C quadrante in congios duos mulli macerant 
poli feptimum menfem tran(Tufo.Ex loto arbore haerba didum e(l uri quaeq; fieret. Fit 8C e pomis 
quae dicemus interpretationibus non nifi necefiariis additis.Proximum^ ei e palmistquo parthi in/ 
di utuntur:& oriens rorus.Maturarum quas uocant 8C chydaeas modio in aquae congus tribus macera 
to exprclToqi.Sic fit & lycites e ficoiquem alii palmiprunu:alii trocin uocat. Aut fi dulce elTe non libeat; 

f )ro aqua tantudem uinaceo^ adiiciunt.Ex cypria fico 6C acetum fit precellcsiatqi alexadrino quo^ me 
ius.Vinu fit &: ex filiqua fyriaca:& e pyristmaloi um^ oibus gcneribus,Sed e punicis quod rhoiton uo 
canr.Etecornisiniefpilisrforbisimoris ficcis;nucleispineis,Hi mullo madidi exprimuntur. Superiora 
per fe mitia.Myrrice Cato queadmodu fecerit hoc paulo poli indicabimus. Graed uero & alio modo. 
Ramis reneris cum fuis foliis in albo mullo decodlis tufis libra in tribus mulli congiis deferuere faciuc 
donec duo fuperlint.Quod ita filuellris myrti baccis fadlum ell myrtidanum uocant.Hoc manus tin/ 
gunt.Exiisqux in hortis gignuntur fit uinum e radice afparago:tunila:origano:apii femine:ambroto 
no:menfafiro:ruta:nepeta:ferpilIo:marrubio.Manipulos binos tundunt in cadum mulli:& fapac fexta 
rium:& aquae marinae heminam . E napis fit.xi.denariorum pondere in fextarios binos mulli addito. 
Item e fcylla radice.Inter flores 6C rofae foliis tufis:in linteolo^ in mullum collaris cum pondufculo ut 
fidar.xl.pondere denariorum in fextarios uicenos mullimec ante tres menfes uafe aperto.ltem e nardo 
gallico:& aliud elylueUri.Aromatiten quo^ inuenio faiSitatum non tantum unguentorum compo' 
fitione.primo ex myrrha(ut diximus)niox enardo celtico:calamo:bitumine:offis in mullumiaut dul 
ce uinum defedis, Alii decalamo:iunco;collo:nardo:fyriaco:amomo:calia:cynnamomo:croco palma: 
alTaroifimilirer & offa. Apud alios nardi:6^ malobathri le libris in mulli congios duos additis . Qualia 
nunc quo(^ fiunt pipere meile addiro:qu:e alii condita alii piperata ^pellanr.Inuenitur 6C nedlarites 
ex haerba:quaalii H(enion;alii medica:alii fymphyton:alii ide& horeltionialii neflareara uocatiradice 
ponderis.xl.denariope in fextarios fex mulli addita,.Similiter in linteo.Ex caeteris haerbis collaris fit ab/ 
finthites in.x1.fexrariis mulli abfmthii pontici libra decoda ad tertias partesiuel feopis abfinthii in uinu 
addiris.Similiter hyfopites e cilicio hylopo unciis tribus in duos congios mulli coniedis aut tufis in ui 
num .Fiut utra® & alio modo circa radices uitium fato , Sic & hellcboriten fieri ex ueratro nigro Cato 
dbcet.Sic fit 8i kam monites.Mira uitium narura faporem alienu in fe trahcdiiquale 8C redolent falicu 
paraufnop^in palullribus uindemiac.Sic 8C hcllebo^ ferif in thafoiaur cucum is filuellerfaut fcamoea: 
quod uinum edromatium uocantiquonia abortus fadt.Fit di ex haerbistquarum natura fuo loco dicc 
tur. Eflechade 8i radice gctianx:& trogoriano;& didlamo;anaro:dauco:eleIifphago:panare:acoro:Co/ 
ny 2 J:thymo:mandragora iunco.Vocarunt&fycinum.6d ithacomclin :&le(3ifpagiten:quorum tatn 
obliterara ratioefl.Ex fruticum uero generi caedri urriu%cupreiri:laurus:iuniperi:pini:pj^ri ; terebin/ 
thi:callini:Ienrifci.Baccas aut lignum recens in mullo decoquunt.Ite chamelear 6i chamepithios di cha - 
medi yos hgnum«Eodem modo Qi exflore in congium mulli decem denariorum pondere addito» 




QVARTVSDEaMVS 

Dehj^dromdle&oximdle» CA. XVII» 

It umu ex aqua ac mellle tantu.Quinquentoad hocrcruaricxleffem lubent aliqui pmdenno 
i res,Aln flarim ad tertias partes dccoquumrK tertia mdlis ueterisadiiciunt«Demde.xI»diebus 

canis ortu in fole habent. Alii diffufaita decimo die obturant.Hocuocaturhydromel:& uc' 
tuflate faporem uini afTequifinufq laudatius q in phr^gia.Quin dC acetu mclle temperabat :adeo nihil 
intemptatum in uita fuit. Oxy mei hoc uocaruntimellis decem librisiaccti ucreris heminis quin^ifalis 
marini fibraiaquae pluuiae fextariis quin$ fufferuefadlis decies:moxelutriatis:at^ ita inueteratts.Om^ 
nia ab Themifone (bnamo au(floreaanara.Et hercule coaftus eorum ufus uidcri poteflmifi fiquis na^ 
rurfe opus credit aromatitemtSi ex ungnentis uina compofitaiaut ut biberentur genuifle eam frutices 
ifla funr cognitu iucunda folertia humani animi omnia exquirente*NihiI quidem ex lis anno durare: 
praecerq quae uetuftate ipfa fieri diximus.EtpIuraue tricenis quidem diebus non erit dubium. 

Prodigiofa genera uini. CA. XVIII, 

Vnt & in uino prodigia .Dic/f in archadia fieri quod fecunditatem feminis iportetiuiris ra<' 
f btem.At in achaia maxime efrea carynia abigi parrum uinorarq) ctiafi uuam edant grauidac: 

cudiifereriainguftatunofit.TroPserHj uinuqbibutneg3nfgrnerare,Tha(bsduo generaui/ 
ni diuerfa facere jidif. Vnu quo fomnus cociliefiairepi ucro quo fuge^Apud corde urnis theriaceuoca 
eurcuius:8C uinu 6£ uua contra fer^ntiu idus medetur,Lebarneos'thurisodorc:cx qua diis prolibant. 
Ediuerfoarpendiosdlnataaferis,Ferunteam nec ab alite uUaattinguThafiam uuam cegyptus oocac 
apud fe praedulce qusefoIuitaluum.Eft cotrain lyciaquEfoluru firraar.Aegyptus 6i ecbolina habet 
abortmos facien te. Vina f apothecis canis ortu mutanf quEda poflea®:rcftiruunf fibi.Sic 6i maris nae 
uigio:cuius iadlarus iis quEdurauerinr tanru uetuilatisadncere fenntiquamum habuerint. 

Quibus uinis ad facra uti fas no fit:& qbus generibus mulla codianf. CA, XIX, 

T quonia religione uita collanjilibarediis nefaftu habetur uino praeter imputatae uitisifulmt 
e ne tadlEiquaqiuxtahofs mors laqueo pcpederitiauruulncrans pedibus caicata:& quod cfe 

cuncifis uinaccis pfluxcrmautruperne deciduo fmundiorc laplu aliquo polluta,Itcm graeca 
quoniamaquam habeat.Vitis ipfa guoqi manditur decoflis caulibus fummisiq&codiunf' in aceto ac 
muria, Vej« 6C de apparatu uini dixtuecoueniatxu grEci priuarim ea pra:cepratradidcnnt:ai tem^ fe/ 
cerinttflcur Euphroni 8C Ariflomacus 6C Coniades & Hicefius. Africa gypfo mitigat afperirarcm : nec' 
non aliquibus fui partibus calce,GrEaa argilla aut marmoreiaut faleiaut mari lenitatem excitai.Italiac 
in parte aliqua rabulana pice ac refina. Condire mufta uulgare eft ei prouinriif^fimtimis.Anni prions 
uina nonufq Fecc acctoue condiunt.Necnon 6C ex ipro mufto fiunt medicam ina,Decoqu itu r ut dulce 
fcat portione uirium.Nec durare ultra annuum Iparium tale prodirur. Aliquibus in locis decoquunt 
adfapas muflaunfufir^ns ferocia frangunt.Etmhoc tamen genere Si in omnialio fubmintlliac uafa 
ipla condimentis picis.Cuius faciendae ratio pximo dicetur uolumine. 

De picis gencnbus:Si_Tcfinis;Si m u Ilis condiedis:6i de aceto Si fsecc. C A. XX» 

Rborum fucco manantiu picem refinaqialia ortEin oneraetaliEineurcpaferunf.Quae irec 
a efl alia utrmgjquafdamhabcr.Inorienrae optima tenuilTima^ terebinthi hindunr. Deinde 

lentifciiqua Si maflicem uocant.Poflea cuprelTi accerrima fapore.Liquida omnes Si tamu rc' 
finam.CrafTiotem ueroSiad pilees faciedas cedrus. Arabica refma alba eflacn odore difficilis coquen' 
tiiludaica callofiorSi terebinthi quo$ odorarior.Syriaca arrici mellis fimilitudinem habet.Cypria an 
tecedit oes.Eft aut melleo colore carnofaXUoIophonia prEter exteras fuluaifi teratur alba fit . Grauioc 
odone.Etobidnon utuntur ea unguentarii,Inafia qux fit e picea admodu candida ifpargos uocatur» 
Refina omnis difibluitur oleo,Quidam creta figulinarum hoc fieri arbitramur .Pudetqi confiteriipri 
maximum iam honorem eius elfe in euellendis a uiropd corporibus pilis.Rario autcondiedi mufla in 
mo feruore qui nouem diebus cum pl urirau pagif afperfu picisiuc odor uino cotingatiSi faporis quae 
da acumina.Vehemetius id fieri arbitranf crudo flore refinxiexcitaricp lenitate.E diuerfo crapula c6' 
pefciiSi feritate nimiaifrangiq! uirus.Aur ubi pigra lenitas rorpeatiuirusaddi . Ligurix maxime circu 
padanifg! muflismiliras difcermf hoc modo pugnacibus muftis crapuix plus indif : lembus parcius. 
Sunt qui Si ex nitro quoqi condiri ueIint.Necnon alia qux multiplici natura .Vitiuga mufto quibufda 
in locis itepi fponte fcruereiqua calamitate cu deferbuit deperit faponuappae^ accipit nomen.Probro' 
fumetiahofumcu degenerauitaius. Acetis enim nequicixinefl uirtus magnos ad ufusiSi fine quis ui 
ta mirior degi non poflir.Cxterouinorum medicaminis tanta cura efl:ut cinere apud quofda ceu gyp 
fo alibi qbus diximus modis mftaurenf.Sed cinerem e uitfs farmentis aut quercu prxfeiunt * Quin 6C 
marina aq ua eiufde rei gratia ex alto peti iuben t:(eruaci$ ab equinodlio uernoiaut certe nodle folflttio 
& aquilone flantehaunriiuel circa uindemiam fi haunaf dccoqui.Pjx>in italiaad uafa uino condendo 
maxime probatur brutia.Fit e picea refinatln hifpania aute e picaflris minime laudata.Ell enim refina 
harum amara 6£ arida Si graui odore,Differentia rationem faciendi proximo uolumine demonffrabi 
mus inter arbores feras.Vitia prxterfupradidla aconaut fumidu u irus; aut picis aduflio.Expertmen/' 
tum ucro fi fragmenta fubluceantrac fub dente lentefcat acore iueddo, Afiapicem idica maxime jpbat: 
grxeia pfericam.Virgilius n3ritia,DiIigentiores admifeent nigra maflicem :qux in ponro bituminis fi 
milis gignifiSi irys radicem oleum^.Na exra accipientibus uariscopertu cftuinaacccfcere,Scd tiafifer 
re in ea uafa in qbus acetu fuerit milius:q in ea in qbus dulceiaut mulfum.Cato iubet uina concinnari: 



UBER 

hoc.mutitut ucrbotcineris lexfmcutti defruflocc£li parte quadringetefima pulegii uel falis fexqlibra* 
Inrenm&tufo marmore.Fadt&fulphurismenone.Rerinafueroinr!Ouifilmis*Sup oiaaddi maru/ 
refccre ii uino iubet mufluiqd ille tortiu appdlar.Nos imelligimus noujfljmc exprclfum.Et adiici mu 
ftis tingedi gratia coloris:ur pigmetu aliquod uini,At^ ira piguius ficri.Tor uenefidiis placere cegitur. 
Er miramur noxia ee in uirru inclinantes.Expimetucli laminae plumbeaemutarus in eo colos.Propri 
um aut inter reliquos liquores uino muccfrercraur in aectu ucrri.Extatgs midicinae uolumina. Et fex 
u ini ficcara recipit ignes :ac fine alimeto p fc 6agrat»Onis eius nitn narui a habetieafde^ het uircs.Hoc 
amplius quo pinguius femif. De cellis uinariis, CA. XX1« 

Agna 6C collet^o ia uinodiiferetiain celia.Circaalpes ligneisuafis codunndrculirq; cingunaC'' 
m gi ctia hyeme gelida ignibus rigore arcent.M/^ diflu.Sed aliquado uifumiruptis uafis ftete/ 

re glaciatae moles pdigii mdiquonia uini natura no gelarcinalias ad frigus Hupes tantu.Micio 
res plagae doliis codu nninfodiut^ terrae tota aot ad portione fi tus. Ite c^lu praebet, Alii uero ipofitis te 
ilis arcer.Traduturgt adhaecpr^eptaXatus cellae uinarfe aut certe feneftras obuerti in aqlone oporre 
retuel uf^ in exortu acquino£tiaie.Stcrquininia 8i arbop; radices jicul abefietomnia® odoris euitadi: 
facillimo in uina trafitu.Ficos uri^ 8C caprificos.Doliis eria interualla dari :ne inter fele u itia ferpat coia 
gione uini femp ociflimatQuin & figuras rcferre.Ventrofa ac patula minus utilia.Picari oportere pro 
rinus a canis ortuipoftca pfundi marina aquaaut falfaiac Icui cinere farmeri ea afpergiiuel argilla afpc'' 
ra myrrha fufFiriiipraf® fepius cellas.Imbecilla mna demiffis in terra doliis feruada. Valida expoficis. 
Nunq [plenda, Et quofupfittpafib aut de frutopcrungendu:adraixtocroco:piceuetericu fapa . Sicco/ 
opercula doliope medicanda addita mafticeac pice.Bruma aperiri uerannnifi fereno dic.Verant auftro 
fianteilunaue plena.Flos uini candidus ^batunrubenstriflengnueflifi no tts uini colos nr.lte uafis in/ 
calefcentibustopculifue fudantibus.Quod celeriter florere coeperitrodoreqt trahere: no fore diuriuu. 
Ipfa quogt defruta ac fapas cum fit caclu fine Iuna:hoc cft in fVdcris eius coitu nc$ alio die coqui iubcr, 
Pratrerca pliibeis uafis noxreis;nucibus]ugIadibusadditis.Eas,n.fumiicxcipe.Capanfe nobilifiima 
expofita fub diuo in cadiis uerberari fole luna hymbre ac uentis aptiflimu uidecur. 

Deu itanda ebrietate, CA, XXII, 

C fi quis diligentius repurcRin nulla parte operofioruiraeft: ceu no falubcrrirnuad potum 
a aqua: liquore natura dederiRquo cstcra oia animalia urunf. At nos uinu bibei e 8i iu menta 

cogimus:ranto^opcre:rantolabore&:impedioc6ftat:qdho[s mentem murctjac furorem 
gignatimilibus fccle^ huic cleditis rara dulcedineiuc magna pars no aliud uitse praem iu intelligat.Qui 
imo ut plus capiamusifucco frangunf uircs,Et alia irrirameta excogitanf,Ac btbedi caena ucnena cofi 
ciunftAliis cicuta pnrfumetibusiut bibere mors cogar,Aliispumicis farinam:& quae referendo purec 
docere. Cautiflimos ex iis balineis quoq; coq uidemus:exaninicfgt efFerri.Ia uero alios ledu cxpedfarc 
non pofleiimo uero nec tunica.Nudofqp ibi jitinus & anhelos ingetia uafa corr ipereiuelut ad oftenta 
tionem mriumrac plene infundere ut flatim euoraantirurfuf^ hauriaUd^ ite^ rertiogitanq ad per/ 
denda uina gcnitiiK tanq effundi illa no poflinr:nifi per humanti corpus. Ad hrec pertinent peregrinae 
excrcitanoncs:&uolurarioincoeno:acpcdl:orofaccruicisTcpad3eoftetario,Per omnia haec piaedicanf 
fitis quxrUam uero qus uafa adultcriiscelataftanq perfepaji doceat libidines rcmulentia,lta uina ex 
libidine hauriunt :atqj eria praemio inuitaf cbrictas,Et fi diisplacet:emif alius ut uel quantum biberic 
fantu edatiS; precium uiolentiae lege accipit, Alius quarum alea quaefieriRtantu bibir.Tucauidf matro 
nam oculi licenf,Tunc graui produnf marito.Tunc animi fccrcra proferunf.AIii tefiamenta fua nun^ 
cupannAlii mortifera loquunfirediturafq} per iugulu uoces no cotiner:q multis ita itereptis. Vulgo^ 
ueritas iam attributa uino efi.Interea ut optime cadatifolc orientem non uidenRac minus diu uiuunc 
Hinc palloriSt gense pendufeioculojc ulcera tremufe manusieffundentes plena uafa:6i quae fit poena, 
praefcnsifuriales fomnnSi inquies nofturna.Praemiumgt fummum ebrietatis libido portentofa ac iu/ 
cudum nefas,Portera die ex o re halitus fetidfiac fere repe omm obliufqimorfgi memorfe,Rapcre fc ita 
uita praedicantreu priore dic quottidieperdantiilli uero & ueniente, Tiberio Claudio principe ante hos 
xI,annos inftirumm ut ieiuni biberetipotuf^ uiniantccederetcibosrcxtcrnis & hoc artibus:ac medico 
ru placitis nouitate aliqua fefe comcndanriu,Gloria hac uirtute parthi quserunt.Famam apud graecos 
Alcibiades meruit, Apud nos cognomen etia nouellus Tricogius Mediolanefis ad procofulatum uf^ 
e prsctura honoribus gcltis tribus c6giis(unde& cognomen illi fuir)cpotis uno ipetuifpcdfate miraoi 
Ii gratia Tiberio principe in fenefta iam feueroiar^ etia alias feuo.Sed]pfa iuuenta ad megi pnior fue/ 
rat.Eade^ comedatione credidcre,L.Pifonc urbis Romaejeuratore ab eo deleftum:a biduo duabuf^ 
nodtibus p potatione cotinuafletapud ipfum iam ptincipc.Ncc alio magis Drufus Csfar regeneraflfe 
patrem Tiberium fcrebatur.Tricogii rara gloria :quado:& haec ars fuis legibus conftatino labafle fer/ 
moneincc leuatu uomitioncino altera corporis parte.Du biberer maturinas obiffe uigiliasiplurimu ha 
buifle uno potu.PIurimu praeterea aliis minorum addidifiezoptima fideinon relpiralle in hauriendo; 
nc<5 expuiffeinihil^ ad elidendu m in pauimenus fuum ex uino reliquifTerdiligenti fcito legum contra 
bibcdi faIlactas,TergilIa Cicerone.M,F*binos cogios fimul haurire folitu ipfi obiicir.Miqp . Agrippse a 
marcido ac temulento fyphum ipadlu. Etenim hsecfunt ebrietatis opera. Sed nimigi hanc gloriam au 
ferre Cicero uoluit interfeilori patris fui.M.Antonio.Iscnira anteeum auidifiimeapprehcnderat hac 
palmaicdito etia uclumine de fua ebrietaterquo patrocinari ftbiaufus approbauit plane(ut equidem 



AnNTVSDEOMVS 



atbitror^quSta per tumuTenHa mala terrapi orbi intul]fl‘et;exiguo tepore ante proeifu a^Haeu illud uo^' 
lumen euomuit»Quo facile intelligatur ebrius iam fanguine ciuiLt:& ramo magis cufines.Nag; & haec 
ncceffitas uitiu comitaturrut bibendi cofuetudo augeat auiditare,Sciru^ efl icythape legan qto plus bi 
berintitanro magis firire parthos.Eft di occidentis populis fua ebrierasuruge madida.PIunbufqp mo< 
dis per gallias hifpaniaf^ noibus aliisifed ratione cadc.Hirpanii iam & uetuClatem ferreea genera do/ 
cuerunr. Aegyptus quo^ e fruge fibi potus fimiles excogitauinNulla^ in parte mundi ceflat ebrietas* 
Meros quippe hauriunt tales fuccosincc diluendo ut uinamitiganr.AthercuIeillic tellus fruges pare/ 
re uidebatur.Heu mira uitio^ folertia inuctum eft quemadmodum aqua quom inebriarct.Duo funt 
liquores corporibus humanis gratiirmiiinrus uiniiforisoleiiarbogiegenereamDopraecipui.Sed olei 
neceflarius.Necfegniteruita in eo elaborauit. Quanto came in pcmingeniofior apparebit ad bibcndu 
generibus centumnonagint3guin9i,Sirpecies ueroasftimetur;pene duplici numero excogitatis ;tan/ 
10 $ paucioribus olei«De quo in fequemi uolumine dicemus* 



latarum$ altero anno decerpuntur bacc^.Fabianus negat prouenire in frigidiiTimis oleam:ne$ in ca/ 
lidilTimis.Genera earum tria duxit Vtrgilius:orchires:& tadios:&; pofias^Necdefiderare raftrosiautfal 
cem ullam ;autcuram«Sine dubio in lis folum maxime caelum $ referre, Verumtamen attut^en£ 
ficut 8C uites ar$ etiam interradi £ audent.Confequens earum uindemia efl 3rf$ uel maior oleo q ma 
fla temperandi, Ex eadem quippe oliua differuntfucci.Primum omnium cruda at$ nodum inchoa/ 
tre maturiracisihiec fapore praeflantifnmo«Quin & ex ea ptima unda preli laudati flima : ac deinde pec 
diminutionesifiue (ut nuper inuentum efl)exiitbus regulis pede indufo«Quanto maturior bacca : tan 
to pinguior fuccus ;m in uf$gratusiOptim a au rem xtasad decerpendumiinter copiam bonitatem^ 
incipiente bacca nigrefcere.Noftri uocanrdrupas:gr*ci uero dtypetas . Caetero diflat an maturitas illa 
in torcularibus fiat tan ramis* R.igua fuerit arbor tan fuo tantum bacca fucco.Nihil^ aliud q to/ 
res caeli biberit. De oleo. CA. II* 

Etuftasoleo tedium affert non item uruino:plurimum$aetatisannuoefl:^uidafilibeatin 
u celligerenaturatQuippe cernuletis narcennbusu inis uri neceflenonefl.Quinimoinuitatari 

feruandu blanda inueterati canes .Oleo noluit parci:fecir$ uereratu ea necenitatepromifctiu* 
Et uulgo principatum ni hoc quo$ bono oprinuir Kalia toto urbeimaximeagroue nafrano:eiuf$ par 
teiqus licinianu fundit oleumiunde & licinias gloria praedpua oliuK.Vnguenta hanc palmam dedere 
accomodato ipnsodore*DeditSC palatum deltcatiorefententia.Creteiobaccasliciniaenullaauis appe/ 
tir.Reliquu certamen inter iflrix terra & beticte par efl, Vicina bonitas prouintiistexcepto afncs frugi 
fcrofo!o,Geteris totum id natura conceflit.Oleum acuinum inuidittanrutlatifq! gloriae in meilibus 
fecit«Reliquaerrorisdena:quem in nulla parte uiraenumerofioremefledocebimus* 

De natura oIiuae;& oleae incipientis. CA. III. 

• Liu^ con flat nucIeo:oIeo:catne:am urca.San ies efl hrec ei us amara. Fir ex aquis Jdeo ficcirati/ 

o bus minimajriguis copiofa,Suus quidem oliuae fuccus efl oleum : id$ praecipue ex immatu 

ris intelligimustficut deomphacio docuimus, Augef oleum abanflun exortu ad.xv(,Kalen. 
odloB.poftea nuclei increfcunt:6icaro.Cufitjentihymbrescopiofiaccellere:uiriafoleum i amurcam. 
Huius color oliuam co^it nigrefcere.Ideo$ incipiente nigricia minimum amurcartanrc eam nihil. Et 
error hoium falfusexiflimanriumatunratis minum:quod eft umo^ximu.Deinde$ oleum crefeere 
oliuae carne arbitranf : cu fuccus omnis in corpus abcatilignuqi mrus gradelcat.Ergo tu maxime riga/ 
tur.Quod ubi cura multa fiue hymbnbus accidit oleum abfumif:nififccurafeicnirate:quaecorpus ex 
cenuet.Omninoenim ur Theophrafto placetiefl oleicaufa calor,Quare6f fn torcularibus etiam m cel 
lismuItoigniquiritur.TettiaeftcuIpainparfimoniaiquoniam ppterimpcndiJ decerpcdi expediat 
Ut decidat oliua.Qui mediu tepetamentu in hoc feruantipetticis dccutiut cum miuriaarbo${requetis 



CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER, XV, 

Namrae Frugiferaj; Arborum* 



CA. I* 




miretur qui fciat poft annos,xxii,Cn.Pompei.iin,conruIatu oleii prouin/ 
tfis iraliam mifille,Hefiodusquo$ inprimiscultu agrorum docedam 



quam.Tam tarda tunc res erat. At nuncctiam in plantariis feruntiri anf/ 



LEAM THEOPHRASTVS CELEBERRIMVS E GRAECO/ 
mm audloribusurbisRomscanno circiter quadnngenrelimoquadra/ 
gcfimo negauit nifi itra.xl.mil.par.a marinarci.FeneflelIa uero omnino 
non fui fle in italia hiTpantaatqiafrica.TarquinioPnTcoregnanteiab an^ 
nis populi Ro.dxxxiii.Quae nunc peruenit trans alpes quo$ & m galli/ 
is h{fpan)3r$ medias.Vrbis quidem anno quingentefirnoquito, Appio 
Claudio Caeci nepore.L.Iunio conf.olei librae duodcnje aflibus ucnirc. 
Bt mox anno.dc.o(flogerimo.M.Seruius.T,F.aediIis currulis olei denas 
libras fingulis affibus prsftitit populo R.per totum annum . Minus ea 




UBER 

annf dano*Quippe oTiuantibas lexantiquiflima fuir.OIeatn nc flrfngitorrc ueacrberatOiQui caatifli/ 
me agunt harundme leui i(Etu:nec aduerfos percununc ratnos.Sicquogi alternare fruiftus cogitur de/ 
cuflis gcrminibus.Ncc minus fi expetatur ut cadat. Hatrando enim ultra fuu cempusabfumunt uenic 
ribus alimcntu 8t detinent locum. Argumentum eft gp nifi ante fauoniu colirdsemouas uircs non refu 
munr;5£ difficilius cadunt.Primu ergo ab autuni colligitur mino opere non natura pofiatcui plurima 
carnistmox orchircsiquibus olenpoftradios.Has enim ocilfime occupat xffasiquia funticnerrima::fi4 
amurca cogitdecidcrc.Diffcrunmr ucro ena in marrium menlemrcallofaf: contra humorem pugna/ 
ces:obidgiminimat:Iictnia;cominia.Conrrafergia:quafabiniregfam uocantino ante fauonii fiatutn 
nigrercentcsihoc cft ad.vi.idus febr.Tunc aibirranf eas pa3^urefcere:& quoniapbariffimu fiat ex iis ole 
um.Accedere etiam ro prauttari uidetur.Ferunt^ frigore fterilirate fieri; ficu t copiam maturiratercunt 
fit illa bonitas non temporisrfed generis tarde putrefcenns in amurcam.Simrlis error colledtam ferua/ 
di in tabulatis:nec priufq fuder premediicum omni hora oleu decrcfcanamurca augeaf . Irag? uulgo no 
amplius fenas libras fingulis modis exprimi dicunr.Amurcx menfura nemo agit quanto eo copiofior 
reperiatur in eodc genere diebus adiedis.Omnino in uita error publicus.Tumorc oliute crefcere olcii 
exifiimantiutprtefertim cum magnitudine copia olei non cofiare indiciofinr qu^e rtgia' uocanfiab aliis 
maiorinx:5£ ab aliis phauliae grandilTim^talioquin m mimo fucco.£r in regypto carnofilTimis olei exj 
guutDecapoli uero lyria* perq paruxinec cappari maioresicarne tam en com editu r.Quam ob caufam 
jraltds tranfmarinx praeferunt in cibisicu oleo uincanf.Et tn ipfa iralia caeteris picenae;& fidicinae. Sale 
illae pnuatim condiunf:ut& reliqux amurca fapa ue.Necnon aliquae oleo fuo fineaccerfi ta commeda 
cione purae inatant.CoItbandes frangunf:ea'dcgi haei baje uindiu fepore codiuntur.Fiunt & praecoces 
feruenti aqua perfufierqlibet imatura;.Miraeqt dulcem fuccu oliuas bibere:& alieno fapore infici ■ Pur/ 
pureae funr & in iis fir in uuis in nigrum colorem tranfeumibus pofiae.Sunt & fupcrbae praeter iam di/ 
genera.Sunt dC prxdulces per fe tantum ficcacae tuuif^ paflis dulciores.Admodum rarae in africa; 
6C circa emeritam lufitaniae.OIeum ipfum falc uindicamr a pinguitudinis uitio. Cortice oleae concifo 
odorem accipit medicatialias ut uino palati gratia nulla efi.Nec tam numerofa differentia. Tribus ut 
plurimum bonitatis difiat-Odur in tenui argutioriA: is tamen etiam in optima breuis. 

De natura olei, CA, IIII. 

Leo natura tepefacere corpus:6f contra algores munire. Eidem feruores capitis refrigerare, 
o Vfum eius ad luxuriam uertere graeci uitioju omniu gentrores in gymnafiis publicIdo.Notu 

eff magifiratus honoris eius oiffogenis fefiertiis ffrigmenra olei uedidilTe.Oleae honorem ro 
mana maieflas magnum praebuic.Turmas equitu idibus iulus ex ea coronando.lrem minoribus tnu 
phis ouantes. Athen;e quo^ uidores olea coronant;grfect uero oleafiro oly mpiac. 

Deculturaoliuarum. CA. V. 

Vnc dicemus Otonis placita de oliuis.In calido 6£ pingui {blo radium maioremTalennnam* 
n orch item :pofia m dergianam :com iniana m : al btcera m fen luber. Adiictr^ fingulari prudetia 

quam eap£ in iis locis optima eile dicant.ln f. igtdo aut & macro Iianiam.Pingui enim 8C olen 
ti uitiari cius oleumrarborcm^ ipfam fertilitate confumi.Mufco prxteica & rubro infeftaii. Speifare 
oliuetatnfauonium loco expolita foiibuscenfet. CA» VI» 

De ferua ndis oliuis : dC quo faciendum oleum. 

Ec alio ullo modo laudat condi oliuas optime orchites 8C poflas g uel uirides in muria : ucl 
n fradfas in lentifco .Oleu q acerbiflima diu optimu fieruCaerero q primu c terra colligendam» 
Si inqnata fit Iauandl»Siccart triduo fatis effe.Si gelent fngora:quarto die premendam» Hanc 
& faleafpergi,OIcu in tabulatominuiidetcriufgj fieri.lre in amurca : & fracibustEaefunt carnesidc in/ 
de feces.Quarc Ikpius die decapulandum.Praeterca cochas & plubeas cortinas aere uitiari * Fcruetibus 
om nia ea fieri claufi% torcu laribus :fi£ q minime uetilatis.ldeo nec ligna ibi ctedi oporterc.<^a de caix 
fa c nucleis ipfa^ ignis aptiflimus:6£ e cortinis m labra fundediirur fraces & amurca liquenf .Ob id cre/ 
brius uafa munda nda.Fifcinas fpongia tergendas:ut q maxime pura fincenras conftet,Poftca inuentu 
ut lauarentut uri^ ferueti aqua.Protinus pra;lo fubiicerenf folidae.lta enim amurca exprimitur. Mox 
trapetis frafepremcrentiir.lterom premi plufq centenos modios non problt.Fai^us uocatur. Quod 
uero poft mola prim u cft fiosifadtus T res germ inofue a quatern is hoibus noite ac dic prem i iuftu eff, 
Deoleofadlirio, CA, Vlf» 

On erat tum fa^titium oleum.Ideo^ arbitror nihil a catone didIum.Nunc eius genera plura» 
n Primum perfequemur ea quse ex arboribus fiuneSi inter illas anie oes ex oleaflro.Tenue id: 

. multoi^ amarius qoleat:tantum ad medicamentu utile.Similimum huic inefiex chamelca 

frutice faxofoinon altiore palmorfoliis a!e3(lro:baca%.Pioximu fit fii e cyci arbore in segypto copio/ 
fc.Alii croronemialii t hibinialii fifimum filueHreappellam.Ibim no pridl.Er i hifpania le^te ^uenic: 
al titudine olear:cau !e ferulaceoifolio uitium tfem ine uua^ gracuium ipallidard^ * N off ri eam uocanc 
ricinum a fimilirudine feminis.Coqui[ur id in aquadnnatanf^ oleu tollitur. At in xgypto ubi abudac 
fine igni Sc aqua faleafpei fu m exprimituncibis fedu lucernis exlle»Amygda linum quod aliqui neto/ 

? um uocanrrex amans nucibus arefadlis;& in offam cotufis afperfum aqua d^ite^ tufis exprimitur» 
it Sc tauro admixto druparum oIeo.Quidl 9 e baccis exprimunt tatu. Aliis foliis mo. Alii folio 8C coc 
cice baccamm«Nccnonftiracemaddum:aIiol$odo[€s»Optima laurus ad id laufoliadilueflris: nigra 



QVINTVSDECIMVS 

bacciStSirtiilc cR c myrto nigratSi hrec latifolia melior.Tunduntuf hsc(st»Tpettse calida .iquaimox de 
coquunf. Alii foliop; moIIitTiraa decoquat in oleo fii exprimut. Alii deiedta ea in oleum prius fole ma^ 
ranr.Eadem ratio & in fatiua myrtoifed praefertur filueftrisiminorcfeminciquaquidaoxymyrfincin 
uocant:aIiichamarmyrfinem;aIiiacoronafimilitudine,HsceftenirabrcuKfruflicora.Fir&ex atro: 
cuprefToinucibuf^ iugladibusiquodcaryinon uocant.Malis caedri quod casdrelcon. Ex grano quo^ 
gnidiopurgatofemineSitufo.Item lenriico.Na&cyprinu etiam :e glande aegyptiaut fieret odoje ca 
diiflum eiUndi etiam ex caftaneis 6 C fifama at® onsa facere dicunf Jcthiophagi e pifcibus. Inopia co' 
git aliquando luminum caufa 6<: e platani baccis fieri aqua 6 i fale macera tis.Et oenanthinum fit deipfa 
oenanthe:utdi(M eft in unguentis,Gleucinomuftu incoquitur uaporclcnto.Ab aliis fme igne circuda 
«is uinaceis dicbustxxii.bis fingulis jjmixtu.Cofumitur^ muftu oleo. Alii non fanfucum rantum ad' 
mifccnrifed eria preciofiora odoram era. Et in gymnafiis quo^ coditur odoribus : fcd uiliflimis t Firfii 
deafpalroicalamoibalfamoiyriicardamomormeliiotoinardo gallicoipanace : faniuco: helenioicinami 
radiceiommumfaccisinolcomacetatisexprefllfguSic&rhodinum erofis iuncinum eiuncoiquod 
cft tofaceo fimillimu.Irem hyofcyamo;Iupinis;&: narctfro,Piurimu autem in acgypro e raphani femi/ 
ne aut gramine hsrba quod chorrino uocant.Item feiTama BC urticatquodagroftinum appelanr» E Ii'' 
lio &: alibi fir fub diuo foleilunaipruina maceratum.Suis rbis componunt inter Cappadociam Sife-' 

Icucfcarquod feieuticum appellantinemis admodum utiIc.Sicutin italiacgumi.Epiccfitquod picinu 
appellanncum concoquitur uellcribus fupra halitum cius expanfis 319 exprcflis,Probatum maxime e 
bruriJ*Eft enim pinguiflima 8 i refinofifTima,Color oleo fuIuus.Sponte nafcitur in fyriar palmyris qd 
f leomeJi uocant-Manat ex arboribus pigueicrafTius melleirefina renuios:faporeduki:& hoc medicis. 
Vereri quo9 oleo ufus elt ad quaedam genera morbopi.Exiftimatur&eboriuindicandoa carie utile 
ciTe. Certe fimulacrum Caturni Romx intus oleo repletum eft» 

De amurca, CA, VIII. 

Vpra omnia aute cciebrauit amurcam laudibus Oto, Dolia olearia cadoG^ illa imbuime bP 
f bant oleum.Amurca fubigi areas terendis mclTibus urforraice rimse9abfint.Quin d£lum 

parietum SL tedoria di pauimenta horreo^; fru menti, Veftiariu etia cotrj teredines : ac noxia 
animalia amurca afpcrgi,Semina frugii perfundi .Morbis quadrupedu arbop; quo9 mederi illaieifica 
ci ad ulcera ireriora humani quo9 ons.Loraetia ac coria omnia 6 C calceamina 3xef9 dccodla ungi at^ 
aeramenta corra cruginem,Colonf9graria clegatioris 6i totam f^uppelle^lilcligneam:acuafafu 3 iliaia 
quis ficum aridam libeat afleruare. Aut fi folia baccaf9 & uirgas myrtialiudueidgenusfimilc.Poftre 
mo ligna macerata amurca nullius fumi tedio ardere.OIcam fi lambendo capra lingua contigerit : de*' 
pauerit9 primo germinatu nenlefcere audior eft ,M,Varro,Et hadtenus de olea at9 oleo. 

Pomorum omnium genera naturae, CA. IX. 

ff Elfqui arboru tn fcudlus uix fpecie figuraue non modo faporibus fuccif9 totiens per mixtis 

at9 infiris enumerari queunt. 

Nucum pinearum genera quattuor. CA. X. 

Randiflimis pineis nucibus altiflime9 a terra fufpenfisiintasexiles nucleos lacunatis includi 
g «ornis ueRitos alia ferruginis tunfca.Mira naturse cura molliter femina collocandi . Harum 

genus alte^ tareotfnum digyris fragili putamine auiU9 expofitu furto in atbore,Et tertiu fa' 
pineu e picea fatiua inucleope cute uerius q putamine adeo molli ut fimul mandantur . Quartu pityda 
uocat e pinattris fingularis remedii aduerfum tuffimtln meile decodtos nucleos tauriniaqcclos uocar. 
Pinea corona uidtores apud iflh mu corona nf. Demalocotoneo. CA. XI. 

Is ^ximaamplirudinemalaquseuocamuscotoneai&graecicydoneacxcretainfulaaduedla. 
h Incuruatos trahunt ramos:phibet9 crefeere parenrc.Pluraeojtgenera.Chryfomella incifu/ 
ris diltindtaicolore ad au^ incIinaro,Quae candidiora noftrara cognominata odoris praeftan 
ti nTmitEft & neapolitanis fuus honor.Minora ex eode genere flrutea odorarius uibrat:ferotino ^uc' 
«utPraecoria uero muftea.Strureis aut cotonea infita fuu genus fecere muluianutquae fola ex iis uel cru 
da manduntur.Ofa iam 6 i uito^f (alutatoriis cubilibus inclufa fimulacris nodtiu confeiis fpofita. Sunt 
pratterea fiiueftria parua Siflruteis odoratiflima in fepibus nafcentia, Mala appellamus quanqdiuerfi 
pficaSJgranaraiquaein puniris arboribus nouem generum didtarunt.Hisacinusfubcoriiceintus.LP 
gnu illis in corpore,Necno & quaeda e pyris libralia appellata amplitudinem fibi poderis noie a^erur. 

De perfico genera quattuor, CA. Xll. 

Ed pcrficorum palma duracinis.Nationum habent cognomen gallica &:afiatica,Poft autunu 
r maturcrcuntiaeftate praecocia inrra.xxx,annos reperta:& primo denariis flngula ucnundata. 

Supernatia e fabinis ueniunt: popularia undi9, Pomum innocuum experitur aegris . Prcciu9 
fingulis iam tricem nummifuereinullius maiore,Quod miremur quia non aliud fugacius. LongillV 
tna nam9 decerpto bidui mora eft cogir9 fe uenundari. 

De pruno genera,xi. CA. Xllf, 

Ngens poftea turba prunoge uerficoIorinigraicandicans.Hordearfa appellata a comitatu fru^ 
1 gis eius. Alia eodem colore feriora mator39:afi nina cognominata a uilitate. Sunt K nigra ac 

laudatioraicacrina at9 purpurea. Nccno ab externa gente armeniacaiquae fola 6c odore com*' 
meadanrur.Peculiaris impudentia nucibus eft infito^ quae »ciem paretis ruccu9 adoptionis exhibet 



UBER 

appellaM ab utrog? nuc!prutia.Et haec aut perfica & carrina ac filucflria ut uuac autunmo cadis condita 
ufgtad alia nafcenria:etarcm fibiproroganr,ReIjquo^ uelocitasciro mitcfcentium tranfuolat.Nupec 
imbenca malia appellari ceperunt malis infita:6i alia amygdalina amygdalis.His intus in ligno nuclc 
us amygdalae eft.Nec aliud pomii ingcniofms geminatum efUn peregrinis arboribus difta funt da/" 
mafccna afyriaedamafco cognominata iam pridein italia nafcentia grandiore quag ligno : & exiliore 
ca rne:nec unq in ruga ficcata quando foles fui defunuSimul dici poiTunt populares co^ myxs : quae 
dl ipfe nuncccEpcre Romae nafci infit^forbisjn lotum quide perfica peregrina emafiac gr^ci^g? ee 
ex noic ipfo apparetranj ex perfide aduc(5ta,Sed pruna filueftria ubicp nafci certum crt.Quo magis mi 
ror huius pomi mentionem a Otone non habitam ipraefertim cum condenda dcmonftraret quaeda 
ena fi Iu cflria. Na perficae arbo res fero &cudiificu!taietranfi re ut quae in rhodo nihil ferantiquod prK 
mu ab£egypfoeagf fuerat hofpitium.Falfum eftuenenatacum cruciatu in perfis gigni:& poenapica a 
regibus rranflataiSd inagyptum terra mitigata.Id enim dcpfea diligcntiores tradunt:quce in totum 
al la cftimyxis ru befcentibusfim ilis inec extra orientem nafci uoluit. Eam quo^ eruditiores negauc-' 
runt ex perfide propter fupplicia tran flaram ;ftd a Perfeo memphifaram«Et ob id alexandrum tlla co'' 
ronari uidtorcs ibi inftituifTe in honorem attaui fuuSemper autem folia habet BC poma fubnafcetibus 
aliisiSed pruna quogi omnia poft Catonem ccepifle mamfeftum eft. 

De diuerfis generibus malopiigcnera.xxix, Ca. XIIII* 

Alope plura funtgencra.Decirreis cu fua arbore diximus.Mcdicam autgraeci uocant patriae 
m noic.Ae^ peregrina funtsinsipha 8i tuberes:quae ipfanopride uenerein iraliam.Haec ex 
africaiilla exfyna.Sex.Papinius que confuleuidimus primus iirra^attullit Diui Augufti no 
uilTimis teporibus in caftrope aggeribus fata baccis fimiliora g malis,Sed aggeribus praecipue decora: 
quoniadiin tedla iam filuae fcandunr*Tubciu duo genera. Candidu di a colore fcricudidlum penepe^ 
rcgrina.SuntSi in uno iraliae agro ueronefi nafcenriaiquae lanata appelianftLaniigoea obducit.Strute/ 
is quidem pGrricifq!.Pjunmis tamen peculiarie nome dedit nulla alia comendatione infignibus i Reli'' 
qua cur pigeat noiatim indicarefeu conditoribus fuisxterna ppagauerint memoriaitang ob egregia 
aliquid in uita fa^tufNi fallor apparebit ex eo ingenui infercdunihiig! tam paruii efiequod non gloria 
parere poflir.Ergo habeni originem a Matio G^fliogi & Malio : irem Claudio a gbus cotoneo infito. 
Ab Appio e claudia gente appiana funrcognominata.Odorert his cotoncopiimagnitudo^. Sed clau/ 
dianis color rubcus,Ac ne quis id ambitu ualuiffe claritatis 8C famiiiseputcnfunt 6i fepnanaab inuen' 
Core libet tino infignia rotiiditatc.Cato adiicit quiriana:& qu:e*tradtt in doliis codi fcatiana. Omnium 
aut nuperrime adoptata fuutpaLuagratilTimi faporis qu^petifiianoianturtPrimas nobilitauerecame 
rina fic gi ^cuIa.Catrera ecaufis traxere nomcn,Germaniratis cohxretia & gemella nung fingula infcc 
tu. A colore fericaicognatione melappiaimuftea a celeritate mirefccndi.Qusc nunc melimclla dicunC 
afapore mellco.Orbicularaex figura orbis in rotunditate circuaflitHaECinepyro primu jpuenifle ar/' 
gumenro funt graeciig epitotica uocar.Mama^i effigieortomanica. A conditione caftrati feminisiquae 
fpadonia .ippellanttBdgem ella a foIiiStFoliu enim unum aliquado 6i geminum erupit e latere medio. 
Celerrime in rugas marcefcuntpanutia.Stolide tument puImonca.Sunr quibus fanguincus eO color; 
origine ex mori mfitu rradfa.Cundtis uero quae fuenita fole partes ruben uSunt 6C parua grati faporis: 
arg! etia acutiora odore:filueftria.ld peculiarie iprobitatis fid acerbitaris conuitiumiS: uis rata ut aciem 
gladii perflringar.Dacis ferme uiliiflimis nomenigg primis aduentu decerpigi properantibus. 

De pyris &inritojSiuarictate, CA, XV, 

Adem caufa in pyns raxafifupba cognoie.Parua h^efed oaflima.Cudis autcrunuminagra 
e tiflimaiProxima lis falerna a potu:quoniam tanta uis fucci abiidat.Ladea haec uocanf in his; 

quee altis colore nigro donant fynae.Reliquogi nola aluerin aliis atg! aliis locis appellantur; 
Sedconfeuis urbis uocabu lis audo res fuos nobiIitauere,Decumiana6dex eotradum quod pfeudode 
cimianum uocanDoIobelliana longifllmi pedicuIi.Popeiana cognomine mamofa:!iceriana;feueriana: 
Si quae ex iis nata funt tyryanniana longitudine pediculi diftantia.Fauoniana rubra. Paulo fuperbis ma 
iora.Larerianaianitiana.Poft autunalia aciduol fapore iucunda.Tiberiana appellarurtqu^ maxime Ti^ 
berio principi placucre.Colorantur magis foleigrandefcunrgt alioquin eadem efltnt qu^Iiccriana.Pri 
tnx nomine habent feri flima oium amcrina;picentjna:numantina:alexandrina:numidiana::gr:Eca 8C 
in iis tarcnrina:fignina:qu£e alii a colore teftacea appellantificut onychina purpurea, Ab odore myrrap 
pta lauraea;nardina,A tempore hordea ria, A collo ampulcacea ddcoriolana.B rutae gemilitans cucurbj' 
iania,AciduIa fucci.In creta noium ca eft baibaneif^ ueneriifaiqua: colorata dicunt, Regii fgi quae mi 
nimo pediculo.Seflilia patriciis uoconiis uiridibus oblogifg!. Piaeteiea dixituolcma Virgilius a Cato/ 
ne fumpta;qui:& fementina 6d nauftea noiat,Pars haecuitae lampridem puenitad colume expertis cu/ 
da hoibustQuippecu Virgilius infitam nucibus arbutum :ma!is plarauumicerafis ulmum dicar. Nec 
quicg amplius excogitari potcftinuliu certe pomu nouu diu iam inuenif.Ne^ om nia ifita miTceri fas 
eft ficut nec fpinas infcriiquado fulgura expiari ri6qucut,Faci!equogt genera infitafueruntitot fulgu 
ra uno idu pronunciantur, Turbinatior pyris figura»!n iis ferotina ad hyeme ufffi ad matrem pendent 
gelti maturefcentia,Graeca;ampuIacca:iaurca;ficui in malis amcrinaifcantiana.Conduntur uero pyra 
ut uus:ac totidem modis no aliter g in cadis.Praterea quse pomis proprietas pyris quo^ uini.Simili/ 
ter iis ^gris medentes in efeam dantiac uino d£aquacoquumur;ac^ pulmcntaru uicem implent quod 



QVINTVSDECIMVS 

iwn alia prster cotonea fiiUmtea. De pomis feraandis&uuis. C^« XVI.. 

N iiniuerfu m uero de pomis feruatidfs prcecipiturtPomaria in loco frigido ac ficco corabula/ 
f ri.Septctriona!ibus fencllns ferenodie parere, Auftros fpeculanbus arcere, Aquilonis quo^ 

afdaru poma derurpanre.Coliigi malapoftarquinodtiu aurunale:nc^ance,xvi.lunam : nc^ 
ante primam horam.Cadiua fcparari fti amentis;ftoreis:paleifue fufterni . Rara componi : ut limites 
parui fpi ritum aequalem accipianr.Amerina maxime durarermeli mellaminime* 

De cotoneis pyris diforbis. ^ CA. XVII, 

Oroneis interdufis fpiramentum omneadimendutaut incoqui mclleeaumcrgiueoporrcre* 
c Punica aqua marina feruente indurarijmox triduo fole (iccaratita ne nodfurno rorecontinga 
tur fufpendi.Cum hbcar utiiaqua dulci perluhM.Varro & in doliis harcnaeferuari iubet : fiC 
im m atura obrui terra in ol 1 ss fundo effra<3o:fed fpintu excluforac furculo pice ilIito.Sic etiam crefcere 
amplitudine maioreq pofTint in arbore,Cactera mala foliis ficulneis prarrergeadiuis lingula conuolui 
ciltifqt uiribus condiiuel creta figulina^ iliini.Pyra in uafis fidliiilibus picatis inuerfis obrui inter fero 
bes.T 3 rentinarcn(nmelfgi.Aninanaferuari&in pafTo.SorbauerodCinfcrobibus gypfato operculo 
duu pedum terra fuperindufia in loco aprico inuerfis U3fis:& fn doliis ut uuascum ramis fufpcndi. E 
^xim is audonbus quida altius cura petunt .'putarig? fiatim poma ac uifes ad hunc ufum piaecipiunc 
decrefeente luna.Poft hora diei tertiam crelo fereno aut ficcis a uentis.Similitcr delegi Bi ex locis liccis: 
di ante perfefla maturitatetaddifo ut luna infra terram fit:uuas cu malleolo farmentifue duro deptis 
forcipe curruptioribus acinis in dolio picato recenti:rufpendi:exclufa omni aura operculo 6C gypfo,Sic 
&forbafiipyra illitis ornnium furculis pice.DoIia procul ab aqua cfle.Quida ficcu palmite in gypfo 
condunncapitibusefus fcyllae infixis utring;. Alii etia uina habentibus doliistdum ne coringat ea uuse. 
Aliqui mala in patinis fidtilibus fluitantia:quogenere6i uinoodoremacquiriputanr.Aliqui oia haec 
Bn milio foruare malunt. Plerigj uero in Icrobe duu pedum altitudinis harena fubHrata:6i fidtili opcu>' 
lotdcin terra opcrto.Creta quida etia figulina uuas illinunt : ficcatafm Ible fufpendut : in ufu diluentes 
creram»Eandem pomis i uino fubigut,MaIa uero generofiflima eaderationecruftantgypfo uelcaera. 
Qus nifi maturaucrintnncremenro calicem rupunt.Semp aut in pediculos collocant ca. Alii decerpue 
cu furculis:eofq? i medullam fambudabditos obmuntiutfupra feriptu eft. Aliis fingulis malis pynf^ 
fingula uafifiOTliaaffignant:6i opculaeo^ picata dolio iterum inchidunr,Necno aliqui in floccis tap'' 
fiTgi quas luto paleato ilbnunf,Alii hoc idem in patimsfKftilibus.AIiqui Si in ferobe fubicdla harena. 
Bta ilcca operiunt mox terra.Sunt q cotonea crera potica illita meile demergat.CoIumeila audior in pu 
teos cifternafuc in fusilibus uafis pice diligeti cura illitis mergi.Liguria maritimaalpibus ^xima uuas 
fole ficcatas iunci fafeiis inuoluiticadif^ conditas gypfo incIudit,Hoc idem graeci platanii foliisiaut ui/ 
tis ipiiusiautfici uno die in umbra ficcitahsiat^ icadouinaceis interpofitis,Quogcnerecoauua6ibec 
ritia feruantur nullius poflencati poftfcrendae.Quidam ut has faciam in cinere lexiuio tingunt proti/ 
nus q detraxere uinbus,Mox in fole ftccant. Tum foliis ut fupra didlum efl inuolutas uinaceis flipanr. 
Sunt qui malunt uuas in fccbe ramentifq! abietis:populi:fraxint:reruarf,Suntqui fuipendi procul ma 
lisiprotinufq; in granariis iubeantiquomam optime fit operimento puluispenfilibus. Contra uelpas 
xemedio efl oleoafpergi ex oreiu t de palmis diximns, 

Defiasgcner3,xxix. CA» XVIIU 

Reliquo genere pomo^ ficus amplifTima efl,Quaedamgi & pyris magnitudine aemula , De 
e atgyptix cyprixqi miraculis retultm us inter externa s.ludaea rubet olmae magnitudine loru 

dior tanm faporc mefpiItfcAlexandria hanc ibi uocaticraflitudine cubitali ramofam : materia 
ualidadentam fine ladlat cortice uiridiifolio tiliaeifed molli.Oneficritus tradit in hyrcama multum no' 
ftris efie dulcioresifertilioref^iutqi modios.cclxx.fingulae feranr,Ad nosexaliis tranficregetibuschal 
cidicatiqua^ plura gcneras»Siquide 8i lybiaequaefunt purpureT:6i mamillanae fimilimdinemamapc 
habent.Et callifltutiK pattim fapore pr*ftatiores fico^ oium frigidiniraac.Na de africanis quas rnuV 
ti praeferunt cunftis magna quaeflioeflicu id genus in africa nuperrime traiieritipatriac nome eptinet 
Nam alexandriae enixiores.Candicans terina cognomine delicata.Nigra 8i rhodia efl:& tyburtina de 
praecocibus. Sunt&audlu^noiaiis.UuixPompeiaeficcatae hae folae in annuos ufus aptiiTmae cum 
tnanfcis:6f aquas hatudinei folii macula uariat,EIl di Herculanea & a1bicerata:& aratiaalba ; pediculo 
minim o lariirima,Pnmo aurem prouenit porphyritis longiflimo pedicuIo«Comiraf eam c minimis 
6iui!ifnmis popularis didla.Comra nouilTimafubhyemeraaturaturchelidonia.Suntpraeterea eaede 
ferotinae 8C praecoces biferx al ba ac nigra cu m rnefle uindem ia^ maturefcenres.Setotinae 8i a corio ap 
pellatae duro.Ex chalcidicis quarundam trifero prouentu,Tarenti rantum prxdulces nalcuntutrquas 
uocantonas.Cato de ficis ferendis ita m em orat.Ficusmarifcas in loco cretofo aut aperto ferito. In lo 
co autem craflioreaut ftercorato afncanas:fed di hercuIaneas:fagontinas:hybernas:telianas atras pedi 
culo longo.Poftca tot fubicre nom ina ar^ genera:ut uel hoc folum xflimantibus appareat mutatam 
cfieuitam.Sunt di hybernacquibufdam prouintiisificuti mefiaeifed arte non natura.Paruarum genus 
arborum poft autumnum fimocontcguntideprchcnfaf^inhishycme grofosrqux mitiorem cxlo 
refoffe cum arboreiat^ in lucem remiflk nouos Ioles aliof^ q quibus uixeretauidx taquam item na 
tutae accipiunt:6; cum uenientium flore maturefcunrialieno prxcoces annorin trai3u uel gelidiflimo. 
JSed a Citone appellata iam cum africana ammonet 6i africx ad ingens documetu ufo eo pomo. Na^ 



^ UBER 

pern/dali odfo carthagmis flagratis mepotu fecuritans anxiusicu clamarer momni Icnatu^carthagfnc 
deirndamiattulit quodam dic i curia praecone ex ea puincia ficu.Oftcndefqt patribus. Interrogo uos 
Inquit quado hoc pomu demptu putatis ex arborerO iter omnes recens efle conflareuArq tertiu in/ 
quit anre die fcitote decerptu carthagine:ta ppe a muris habemus hoRem.Statimg! fumptu cft puni/ 
cu tertiu bellurquocarthago deleta eft.Quaq Catone anno fequenterapto.Quid primum in eo mire/ 
inur;'cura ingeniiian occafione fortuita i’celeritatcmqtcurfus an uchemcntiauirifSuper omnia equi/ 
dem efl quo nihil eqdc duco:mirabiIius:tanta illam urbe Bi de rerraru orbe per.cxx.an nos urbis cemii 
Jam unius pomi argumero euerfam.Quod no trebia aur rrafimenusmo canae bufto infignes romani 
nois perficere potucrc.N 6 caftra punica ad tertium Iapide uallata.Porr 2 c^ coiinx adequitans ipte Ha 
tiibal.Taro ,ppius carthagf nc pomo Oto adiri monuit.Colif ficus arbor i foro iplo ac comitio romee 
nata facra fulguribus ibi coditis.Magir^ ob memoriam eius quae nutrix fuit Romuliae Remicodito 
risappellaratquoniirubea inulta eR lupa infantibus prxbens rumen.Itaenimuocabant mama.Mira 
culo ex aere iuxta dicato tandin comitu fponte trafifTer.Adado nauigio ilicoarefcit. Rurfufgi cura fa/ 
cerdoru fcritur.Fuit & ante Saturni ®de urbis anno ducetefimo fexagcfimo fublata facro a ucftalibus 
faflo cu Siluani & Ifidis Hmulacru fubuertereCEadeaut forruiro fatoadtuuit in medio forotquan fide 
f ia imperii fundamenta oRento fatali.Curtius maximis bonis hoc eR uirture ac pietate ac morte pr:e/ 
dara cxplcuerat.Aeque fortuira eode loco eR uitis at^ olea umbrae gratia rfeduhrate plebeia far^, Ara/ 
inde fublata gladiatorio munere Diui luliiiquod nouiRjme pugnauir i forotAdmirabilis eR pomi hu 
tufcefeRinatio unius in cuniRis ad maturitatem droperantis artenaturts. 

De caprifico & caprificatione. CA« XlX, 

Aprificus efilueftri genere ficus nunq maturcfcesifed quod ipfa non habet aliis tnbucns:quo 
C niameRnaturaliscaufap:tranfitus:atq?eputrefcentibusidctidcin generatur aliqd.Ergo cui 

ces parti fraudati alimento in matreihoc pu tri eius rabe ex qua nati ad cognata uolant: mor/ 
fugt ficorum crebro hoccRaufdtorc paflu aperietes ora ea^iatm ita penetrantes intus folem primo fe/ 
cum inducuticercalef^ auras im mirrut foribus apertis,Mox lacleu humorcihoc cR infanrta pom i ab/ 
fumunt:quod fit di Ipontetldeogi ficetis aprificus permitrif ad ratione uennrur flatus euolates i ficos 
ferar.Inde repertum ut illatae quog; aliude Bc inter fe colligatae iniicerentur fico.Quod m macrofo 8C 
aquilonio fitu nodefiderafiquonia I] 3 ontearcfcunt loci firuirimifq? cade quaeculicu opera ca pcificir. 
Nec no ubi multus puluisiquod euenit maxime frequenti' uia appofira.Naq» 6C pulueri uis ficcadiifuc/ 
cumqi laftis abforbendiiquae ro pulucrc BC caprificatione hoc quoqt praeflarinc decidat abfumpro hu/ 
more tenero :&cu quada fragilirate ponderoro,Ficis mollis ofbus radlus.Maturisfrumcta intus *Suc/ 
cus maturefcenribus laiRisrpercodis meIlis,Seneicunt in arbore. Anufqt diRilIant.Gumi lachrymani 
ficcant, Honos laudatas femat in capfis.Ebufo infula prarRantiniimas amplilTim3r^:6C mox i marruci 
nis. Ar ubi copia abudat captui orcae: in afia cadi:aut in rufpina africaeurberpanifqifimul 6iohfonii uu 
cem ficcatx ini plenr:urpotc cu Oro cibaria ruris operariis iuRa ceu lege fantiens minui iubet perfici 
maturitareicum 8d obfonii uicem habeant recentes ficus.Salis ficcatis & cafei loco uefei nuper excogita 
fum eR.Ex hoc genere funtupdiximus cottona Sc caric^iquaegi confccdeti nauim aducrlus pamhos 
omcnfeccrc.M. Craflbucnales prsdicantis uocecaunaeae. Omnia haecinalbenlerusefynaintulit.L. 
Vitellius qui poRea cenfor fuiticu legatus in ea prouirfa elTet nouiflimis Tiberii Caefans temporibus. 
De mcfpilisSC congeneribus tribus. CA. XX. 

Alon pyron generi adnumerenf iure mefpilaarqi forbaiMefpilis tria gcnera:anrhedon: fera 
m nia, Tertiu degenerat. Antedoni tamctfi fimilius eR quod gallicu uocantifetaniae tamen ma 

iuspomu.Cadidiuf^acini molliore ligno, Anthedoni cas teris minus pomuifcd odore prae/ 
flantmsiSc quod diutius feruetur. Arbor ipfa de ampJiRimis.Folia anreq decidant rubefcunt.Radices 
multae at^ aItae:5C ideo ine xrirpabiles.Non fuit hxc arbor in italia Catonis a:uo« 

De forbis^encra quattuor, CA, XXI* 

Orbis quadruplex dinercntia,AIiis enim co|i rotuditas ma!i,AUis turbinatio pyri.AIifs oua/ 
f ra Ipcsiceu malorum aliquibus.Haec obnoxia acri odore:fii fuauitate iucunda . Caereris uini 

rapor.GenerofiRima quibus cira pediculos fblia.Quartu genus rorminalleappellanf :reme/ 
dio tantum pbabileiafliduu prouentmminimu^ pomo arbor^dmimilhfoliis pene piatam, N 6 ferut 
ante trimatum ex ullo genere,Cato 8i forba fapa condi iubet. Ab lis locum amplitudine uindicauerut 
quaecclIcreauiRoritati, Denuceiuglande, CA. XXII. 

Vces iuglandes quaq6£ ipfa: nuptialia fdeennino^ comites:multu pineis minores uniuerfi/ 
n tare.Eaede^ portione ampliores nucleo.Necno & honor his naturre pcculiarisigemmo pte/ 

ftis operimento:puluinati primu calicis:mox lignei putammis.Quaeca eas nuptiis fecit reli/ 
fas tot modis fartu munito quod eR uertfimilius;q quia adedo tn pudium fonumuefacianr.Et has e 
perfide a regibus tranflacas indicio funt g rsca noia.Optim u quippe ea^ genus perficum atqs bafilicon 
uoam.Et haec fuere prima noia.Cariona capitis grauedine pprer odoris grauitatcm conuenit diiRu* 
Tinguntur cortice ca^ Ian;c:6C ruffatur capillus primu prodeuntibus nucleis.ld copertum infriRis tra 
dlatu m 3 nibuSiPinguefcuntuetuflate,Soiadifferentiagenerum in putamine duro fragiliuc & tenui 
ac crafTo loculofo & fimplici.SoIum hoc pomum natura compaiRili operimento claufit. Nam qp fune 
bifidae putaminum caiiD2e*Nucleoi;um9 illis quadriptita diRin^io lignea imercurfante membrana* 



QVINTVSDECIMVS 

Gewris quicquid^n foIMum ertiVf in auellanis & ipfo nucum gcnere:'qu3sanniiabeniuas patrfono/ 
IU tne uocabannTn afiam gr$ciam$ e ponto genere:& ideo pontica: nuces uocantur.Has quoqt mollis 
protegit barba.Sed putamini nucleif^ folida rotunditas ineft.Eae 6C torrcntur»VmbiIicus iIIis intus io 
uentre mediOtTcrtia ab iis natura at^ygdalis tenuiorc:fed fimili iuglandium fummo operimctOiltem 
fecundo puta m inis.Nudeus difll m ilfs latitudineiS; acriore callo. Haec arbor an fuerit in italia Catonis 
serare dubitaturrquoniamgrsecas nominat:quas quidam Si in iuglandium genere fcruant.Aditcitprse 
lerea aueli3nas:6; galbas:prcneflinas;qjjas maxime Iaudat;& conditas ollis in terra feruari uirides tra' 
dit.Nunc thafiae Si albenfes celcbratur:& tarentinaru duo generatfragili putamineiac duro, Quse funt 
amplilTlmerSi mmiraerotudartPrseterea moIIufcseputamerumpetes.Sunt qui honori nom£ in tet p/ 
tentur:& louis glandem efle dfcunt.NupercofuIarem ufrum audiui biferas Si iuglandes nuces fe habe 
re profitcntemtDe pittaciis 6d ipfi retulimustEt haec aurem idem Vitelliusin iraliam primus intulit eo 
dem tempore,Simul® in hifpanfam Flaccus Pompeius eques romanus:quicumco militabat* 

De caltaneis genera oflo. CA. XXIIT. 

Vces uocamus Si cananeas;gq accomodatiores gladium gcncr?.Armatum iis echinato calice 
n uallumrquod inchoatum glandibus,Mirutn^ uililTiiTia eflequaetanta occultau erit cura na^ 

turae.Trini quibufdam parcus ex uno caiiceicortex^ lems,Proxima ucro corpori mcbranaiK 
in iis Si in nqpibus faporeni derrahaf infeftat.Torrere has in cibis gratius modulantudaruras prscftan/ 
tiieiuniofoeminatum quadam imagine panis,Sardibuseae^ucnereprimu.Jdeo apud gracos fardfa-' 
nos balanos appellat, Na Diuus Tiberius poflea balanu nome i m poibit excelle tioribus fatu fafHs. Nuc 
plura ca^genera.Tarerfn se faciIesinexoperofofuntciboiplan^figura.Rorundiorquaebalanirisuocaf 
purgabilis maximei6i fponre proiiIies,Pura 8C plana eft ex eis & falariana.Tarentina minus trai^abilis* 
Laudatior co rclliana Si ex ea faftaiquod dicem us in infit is meterana : qua rubens cortex praefert trian/ 
gulis 8i popularibus nigrisiquae codiu^ uocatur, Patria laudatiiTimis rarcntumr&in campanianeapo 
Iis,Cacter3e fuum paulo gignunturifcrupulofas corticisuntra nucleos quogt ruminatione. 

De riliquis & carnoiis pomis Si moris Si de acinis 8i baccis. CA, XXIIU, 

Aud procul abefle uidetur 6C praedulces filfqujcinifi gi in his cortex ipfe madftur.Dygitorutn 
h hominis longitudo illis:& inrerim falcata pollicari latitudine. Glandes inter poma n'umcrari 
non pofTuntiQuamobrem in fua natura dicerur.Rcliqua carnofifiintgcnerisieag) baccis atqi 
carnibus dift3nt.Afiaaanis caroialia moris:aIiaunedoibus:&:alia adnisinrercurera fuccummalia my 
xys.alia bacdsmt oliuis-Moris fuccus in carne uinofus-trini colores.-candidus prirooimox rimensima/ 
turis niger.Innouiiltmis Horcnt.Inter prima marurefcunt.Tingunt manos fucco.MaturtEruunt:acec 
bac minime.In hac arbore ingenia profecerunt: nec nominibus inecinfirisinec alio modoqpomi.Mae 
gnitudine differunt mora ouienfiaiSi mfcuIana.Romre nalcuntur Si in rubis multum diffcrcte rallo* 
Aliud corpus eft etcrreftribus fragis.Aliud congeneri eorum unedonirquod folum pomum fimilefrii 
tici terrxa gignitur. Arbor ipfa fru ticofa.Fru ftus anno m arurefcfttparitcr^ floret fobnafccns:& prior 
coquitur,Mas fit an foemina flerilis inter auflore s non conftat.Pomum inhonorum ; utcui nomen ex 
argumento fit unum tantum edendi.Duobus tamen hoc nominibus appellant graecicomaron Si me 
mecylon .Ex quo appa fer totidem efle genera & apu d nos. Alio nomine arbutus uocatur • luba audior 
eft quinquagen u m cubiroru m altitudine in arabia efle eas. Acinorum quocu magna eft differetia, Pri' 
mum inter uuas ipfas calIo;tenerftate:craflirudine fteriore ligno aliis paruo:^: aliis etiam gemino : qui 
minime feraces mufti,P!urimum uero differunt hederae fambucigi acini.In figura etiam puniciangu/ 
lofi quippe foluncc cutis ulla fingulisipraetcr communem quae eft candida :tortT^ fuccus Si caro eft iis 
praecipue quibus paruulum ineft ligni.Magna S: baccis differentia. Aliae naqi funt oliuisilaurfs ; Si alio 
modo loto:cornis:aIia myrtis:Icnrifco, Aquifolio enim ac rpinae fine fucco . Medioqi etiam non genere 
inter baccas acinofij ccrafis,Pomum iis primo candidum :& fere omnibus baccis:mox aliis uirefcit:uc 
oliuistlauris.Rubet uero morisicerafisrcornis.Deindenigrefdt morisicerafisaoliuis. 

De cerafis genera o£fo. CA, XXV* 

Erafi ante uifloriam mithridaricam.L.Lucunin5fucfemitaIi3.Aturbisannorcxcenrrflmo 
C odtogefimo is primum uexirc pontotannif^.cxx.trans oceannm in britaniam ufm peruene/ 
re.Eadem ut diximus in sgypto nulla cura potuere gigni.Ceraforum aproniana maximeru 
bent, Nigerrima fantutadlaCaciIiana uero Si rotunda.Iulianis gratus faporifed penctantom lub ae 
bore fuaiadeo tenerfstut gcftatum non toIerenr.Priciparus duracinis.qua campanfa plyniana appellat. 
In belgfca ueto lufitanis.In ripis etiam rheni,TertiusiscoIos c nigroacrubentiuiridigifimilis mature 
fcemibus femper.Minus quinquennio eft o prodiere qua: uocant laureamon ingratae amaritudinis in 
fitae in lauro.Sunt Si macedonica paruae arboris rarogi tria cubita exccdcnrfs:& minore etiam nuc fru/ 
tice cham cccrafi Jnter prima hoc e pomis colono gratiam annuam reifert, Septentrione frigidif^ gau/ 
det.Siccatu r etiam foletconditu rm ut ol iua cadis, 

Decomo&fennTco, CA. XXVI, 

Var cura Si cornis ar^ lentifco adhibetur : ne quid non hominis uentri natum efle ufdeamr. 
q Mifcenmr fapqresrS: alio alius placerecogitur.Mifcerur uero K terrae^ caeli tradlus.Inqpalio 

cibi genere india aduocatur :in alio aegyptus :crerae:cy renaeifingulac^ terrae,Nec celfat in uene 
fiais uita:dummodo omnia deuoret, Planius hoc fiet in haerbamm natuca* 

o 






\ 



LIBER 

De generibus fuccorum & dc odore. CA XXVIL 

Nterim quae funr com munia & pomis omnibuf^ fuccis faporum genera trcrdecim reperiii' 
I tur:dulcis:ruauis:pinguis:am3rus:au(terus:acer:3cunis acerbus :acidus:ralfus.Prff ter hac tria 

genera fuiit mirabili maxime natuta.Vnum in quo plu res parirer fentmtur faporestut uinis, 
Na^ in iis 8C aaUcrus acutus & dulcis 6£ fuauisromnes alteni.A!rerum e(l genus in quo fir & alienus 
quiaemifed 8C fuus quidam 8C peculiaris:ur in ladie. Siquidem meft ei quod ramen iuredici no poteft 
duIce:SC pingue difuaueoprinenrclenitatcrquaeipiaruccedir in faporis uicemtNulIushicaquisrnefuC'^ 
cos quidemrut tamen eoipfofiataliquis;acfiium genus faciar.Sentiri quidem aquxfaporem ullufuc' 
cumue uitium eft . Magnum his omnibus in odore momentum Qi. magna cognatio qui 8C ipfe cnirti 
ullus eilaquisiaut fi fentituc omnino nitium ed.Mirum tria naturae praecipua demellta fine Hipore fi'' 
nefucco:3qua:aer:ignis. . 

De fuccis fru(n:uum5iarborum;&coloribus:&odoribus:8; natura pomorumtS; de commeda^ 
tionefriiduum. CA. XXVIII. 

Rgo fuccorum uinofus pyro:moro:myrto.Mfnime quod miremur uuis.At pinguis oliuse: 
e lauro: nuci iugladi:amygdaIis.DuIcis uuisificisipalmistAquofus prunis. Magna eft 8C in colo 

refucci diflferentia.Sanguineus mons:cerafis:cornis:uuis nigris.Idcm albis candidus. Laifteus 
in capite ficisiin corpore non itcm.Spumeus malis.Nullus perfias:cum pfertim duracina abundet fuc 
cotSed quis cius ulld dixeritcolorefluain odore miracula f Malis acutus.Perficis dilutus.DuIcibus nuT 
Ius, Nam 8C uinum cale rmeodorc.Tenueodoratius.MuItoi^ celerius taltaad ufum ueniut q pinguta. 
Quae odorata no eodem in guftu teneraiquia no funr pan ter odor 8C fapor.Quamobrem cin eis odor 
acerrimustSapor afperimus quadarenus & coroneistNullufqi odor ficis.Et hacJlenus fint fpes ac gene-' 
ra pomorum.Naturas anftius colligi pareft.AIia filiquis gignutur:ipfis dukibusifemeg; copicxis ama 
rum.Cu in pluribusftmina placeancun filiqua damnenf*Alia baccis:qua^ intus !ignum:& extra caro: 
ut oliuis cerafis.Aliquarum intus baccac:foris Ifgnu:utin his quae in aegypro diximus gignr.Qu^ bac' 
cis natura:eadem 6C pomis. Aliope intus corpus K foris Iignum;ur nucu« Aliis foris corpusumus lignu: 
Dt perficis Kprumstuirium^dnclumfruiftutcufrutftus alibi muniafuirio.Puiamiedaudurur nuces. 
Corio caftaneae-Detrahif hociis.Arin mefpilis manditur.Crufta regururglandcStCure unai.Coiio SC 
membrana piinica.CarnefiCfucco mora conftant.Cute& fucco ceran,Quaeda ftatim a ligno recedunr: 
urnucesde palmx.Quaedam adhaerft ut oIiuaelauro^.Quoruda generi utraqi eftnaturaiur perficis. 
Etenim duracinis adh^rct corpusie lignogt auclli ncquuicii in cceretis facile iepetur • Quibufda nec in 
tus nec extra lignumtut in palma^ genere. Aliquo^; lignu ipfum in ufum & pomi uice ut genera my/ 
xisiqua in aegypto gigni diximus.Quoradam extra gemina geminatur uitiatut in caftancis lamygda^ 
lis:nucibufffiiuglandibus.Quorudam natura trigemina efticorpusideindelignumirurfiifq! femein ti 
gno ut pcrlicis,Quacda inter redenfii ut uu^dorb-nquac ramos circudata ex omni parte uuajt mo de'’ 
grauanr.AIia rara ut in perftcis.Qutedam alio cotinentur ut granata.Dependent atia pediculis uc pyra. 
Alia racemis ut uuteipalmae. Aha & pediculis K racemis : ut hederae fambuci. Alia camo adharrent uc 
inlauro.Quaedaurrogjmoiutoiiure.Na&breues pediculi S;iongi,Qu3£;dauafcuIis conftant:utpuni 
catSi mcfpiia:!otofqj in argyptoBi euphratc.lam uero diuerfa gratia 6c comendatio. Carne palmai pia' 
cent.CmHathebaic^.SuccouuaeSfcaric;E,CaUopyraacmaIa,CorporemeIimela.MoracarttlagIe.Nu 
dei grano.Qu^dam in aegypro cutecaricae.Detrahif haec ficis uirentibus ut putamc.Eade in ficcis ma 
ximepIacetJn papyris 6; ferulis fpina^ alba caulis ipfe pomum eftiSut&t ficulnicaulcsdn fruncofo ge' 
nere cum caulceapparis.ln filiquis ucro qd manditur quid nifi I ignu eft. No omirteda feminis eagd p ro 
pcietas.Nam ne^t corpus ne^ lignum nec cartilago dici poteftine^ aliud nomen inuenit. 

Ucmyrtogeneraeius.xxix. CA* XXIX, 

Vccopt natura prxdpu j admiratione in myrto habet . Quando ex uua oiu m olei uini^ bina 
f genera fmnt.ltem myrtidanum ut diximus.Et alius ofus baccae fuitapudantiquosiamcqpi'' 

. per rcpcriretuniibac opnnes uiccm*Quoda ctiagenerofi obfonii nofe inde traftoiquod etiatn 

nunc myrtatu uocaf.Eadcqi origine aproje fapor comendae iplseru^ ad iuftindfus additis myrtis, Ar' 
bor ipfa in europa tetriore ccelo qnod e ceraunis motibus incipit.pri m u celcei in Elpenoris tum ulo uk 
fa tradirurgraecu^ ei nomen reraanet:quo peregrinam elTe apparet. Fuit ubi nunc roma eft iam tum 
cum conderetur.Quippe ita traditur myrtea uerbetia romanos fabinof® cum propter raptas utrgines 
dimicare uoluiilent dcpofitis armispacificatos in eo locoqui nunc figna Veneris Claucinsc habet.Clue 
re enim antiqui pugnare diccbant.Et in ea quoqp arbore fuffi menti genus haberur.Ideo tamen cleda: 
quoniam comndioni & huic arbori prsceft Venus, Haud feio an pnmaeuaetia omniu in locis publicis 
romsE fata fmfatidico quide 8C memorabili augurio,lnter antiquifiima nan^ delubra habef , Quirini 
hoc eft ipfius Romuli.ln eo facrae myrti fuere qu* ante aedem ipfam per longum repus»Al tera patricia 
appellataialtera pIebeia.Patricia multis annis priEualuinFIacccfccnte plebeia exuberas ac laetaigdiu fena 
tiis quo^floruit:iIIaingens,PIebciatorridaacfquaIida*Quaepoftqeua!uit flacefeente patricia marfi' 
co bciloilaguida audoritas patrum fada eft:ac paulatim in ftenlitatem emarcuit maieftas.Quin & ara 
uetus fuit Venen myrteae:qua muttiam uocanuCatotria genera myrti prodidit, Ondidam nigram; 
coniugalemifortaifisaconiugiisexillocIauacinaegeDere.Nunc&ahadiftindioratiuxaut filueftrisiSi: 
tn u tra^ latifblix.In fiiueftn propria oxymyrfi&^tiua^ genera topiarii faciunt, Tarentinam folio mi 



QVINTVSDECIMVS 

nuto;noflratem patuTo:exoticam denfifiimoifenis folio^ uerfibus.Hscnon ellin ufu « Ramofa atry 
^ alia Coniugalem exit^imo nunc noftratem dicuMyrtus odoratiOiraa eft m acgypro,Caro docuit ui 
nuni fieri c nigra:riccar39 uf^ in aridirarem in umbra:at^ ita mulfo indita.Sinon ficccnrur baccae ole 
um gigni « Poftea comparatum 6C ex alba uinum fieri album . Duobus fextariis myrti tufae in uini tri/ 
bus heminis maceratae exprefTae^. Folia SC per fe ffccantur in farina ad ulcerum remedia in corpore hn 
mano lenirer mordaci ptiiuereiac infrigerandis fudoribus.QuinimmooIeorjuogj mirum diflu ineft 
quidam iiim raporjfimulg? pinguis liquor prxdpua ui ad corrigenda uinaifaccisanreperfufis.Rcrinet 
quippe facem; nec praeter pumm liquorem tranfjreparirur:dat^ fecomirem praecipua commendatio 
ne liquato, Virg^ quogi eius geRara modo uiatori profunc in longo itinere pediti ,Quin 6^ uirgaean^ 
nuii expertes ferrhnguinum mmon medentur, Bellicis quo^ fe rebus jnfcruiKtriumphanr^ de fabi 
nis PoRumfus Tubertus in confulatuiqui primus omnium ouans ingreflus urbem eftiquoniam rem 
leuiter fme cruoregefTerar.Myrto Veneris uidtricis coronarus incefTiKoptabilcmg! arborem etiam ho/ 
flibus fecic.H^c poftea ouantium fuit corona icxceptOtM.Craflb quidefugitiuis 6i Spartaco laurea co 
ronamsinceiTit.ManuriusauftorcRcurru quo^ triumphantes myrtea corona ufos.L,Pifo tradit Pa/ 
pyrirnn Mafonem qui primus in monte albano triumphauit decorffs myrto coronatum ludos circen 
es f^peflarefolicum.Auus maternus Africani fequentis hicfuit,M, Valerius duabus coronis utebatur 
laurea 8C myrteaiqui & hoc uoucrat. 

De lauro genera. xi/f. CA, XXX. 

Arius triumphis proprie dicatu riuei grati fTima domibus.Ianitrix Oelapr pontificum qsiqure 
I fola & domos exornangianrc limina excubat, Duo eius genera tradit.Otoidelphicam 6i cy^ 

priam.Pompcius Leneus adiecit qua muftacem appeIIauit:quoniaro muRaceis iUbiiccretur* 
Hanc efTe folio maxiraoifl iccidoqi Si albicante.Delpqicam aquali colore uiTidiorenumaximis baccis 
at^ e uiridi rubentibus.Hac uisRores delphis corona triumphantes romae» Cypriam efle folio bre 
uiinigroper margines imbricaro crifpam.EtpoReaaccefTere genera cuius hancfilucftrem lauiumaU' 
qui intelligunt nonnulli fuigenerisarbore.DiffertcoIor.Eft enim caruleabaCca.AccdTir&regiaiquaE 
ccepit AuguRa apdlari ampliRima & arbore & foIio;baccis guflatu quo^ non afperc. Alig negant ean 
dem efle:8i fuum genus regiae faciunt longioribus foliis latioriburg;,lidcm in alio genere bacaliam ap' 
pellant hac quae uuIgatiRimaeRibaccarum^feriilifTima.Stenlem ueroearum(quod maxime miror) 
triumphalem :ea<ji dicunt triu raphantes utiinifi id a Diuo Augufto coeperirrut docebimusiexea lauru 
quae ei miRa e caelo minima efl al tit udine:foIio cnfpoiac breuiiquiE inuenitur rara. Accedit in topiario 
opere taxa excrefeente in medio folio paruuloiueluti lacinia foiii,Ht fine ea fpadonia mira opacitatis pa 
tientiaJta^ quantalibeat fub umbra folum implet. ER 6i camedapbue filueRris frutex : & alexandri-' 
natqua aliqui idieamialii hippoglotchiomalii daphnem lalii carpophylonialii hypelatem uocant . Ra/ 
mos fpargit a radice dodrantales topiariiiac coronarii operisjfoiio acutiore g my ruimolliore 8C candi' 
diore.Maiore femineinter folia rubro.PIurima in ida:& circa heradeam ponti;nccnifi in montofis. Id 
quod danaides uocatur genus in nominum ambiru eR. Alii enim pelafgum ralii eupralon : alii ccpha-^ 
Ion Alexandri uocanr.Et hic frutex cR ramofusicraRIore ac molliore g laurus folio.Ex cuius guflatu ac 
cendarur osjthuris baccis e nigro ruffis , Notatum antiquis nullum genus lauri in corfica fuille : quod 
nunc fatum Si ibi prouenit.Ipfa paciferam t quam praetendi etiam inter armatos hoftes quietis fit indi/ 
Cium. Romanis pr;Ecipu;E laetitiae uicRoriatumgi nuntia, Additurlitteris;5i militum lanccisipilifqi.Fa 
ces imperatorum decorat.Ex iis in gremio louis optimi maximi deponitur : quotiens laericiam uitSo/' 
ria nouam attultr.Idgi non quia perpetuo uirernec quia pacifera eft praefereda utigp myrto di olex efl: 
fed quia fpedlatfflima in monte pernafoddeo^ etiam grata Apolliniiafluctis eo dona mittere iam 6i re 
gibus romanis teRc.L.»Bruto,FortaRis etiam m argumentumiquoniam ibi libertatem publica is me/ 
luifTetdauriferam tellurem illam obfculatus ex refponfo.Er quia fararum rcccptarumg^ in domos fui/ 
mine fola non icitur.Ob has caufas equidem crediderim honorem eis habitum in triumphis potiusig 
quia fuffi mentum fit caedis hoRium 6i purgatio ut tradit MafTurius.Adeo^ in profanis ufibus pollui 
laurum oleam fas non eR:ur ne propinandis quidem numinibus accendi ex iis altaria arsue debear, 
laurus quidem mamTeRo abdicat ignes crepitu;& quadam deteRatione,lnreraneorum etiam uitia fid 
neruorumlfgnotorquenrc.Tiberiumpincipemtonantecselo coronari ea folitum ferunt contra fulmi 
num metus.^ed Si cicca Diuum Auguflum euenta cius digna memoram.Nan^ Liuia: Drufillaequac 
poRea AuguRa matrimonii nomen accepiticum pada cflet illi Cxfariigallinam confpicui candoris fe/ 
denn aquila ex altoabiedtin gremium illacfam.Intrraidegj miranriacceflitmiraculumiquonia renen/ 
tem roRro laureum ramum omuRum fuis baccis . Conferuari alitem 6i fobolcm iuflerearufpiccsira/ 
mumij eum ferirac rite cuRodiri.Quodgj fadtum eR m uilla Caefarum fluuio tibcri impofita iuxta no 
num lapidem flaminia uiaiquaeob id uocaturad gallinas, Mire^filuaprouenir.Ex ea triumphans po 
fteaCacfar laurum in manu tenuincoronam^iucapitegeint. Ac deinde imperatores Caefares ranfli. 
Tradi cuf^ mos eR ramos quos tenuerunt ferendi » Et durant filuae nofbus fuis difcretse.Fortaffisideo 
mutatis cnumphalibus.Vniasarborumlatinalinguanomenimponiturums.VniusfoIiadiftingutuc 
appdlatione.Lauream enim uocamus.DuratSi in urbe impofimm locoiquando lauretumm auemi/ 
no uocaturiubi filua lauri fuir.Eadem purificationibus adhibetunteftarumij fitobiterdd camo eam fc 
ciiguoniain dubitauerc Democritus Si TheophraRus.Nunc dicemusfilueRciumnacucas* 



UBER 

CAn PLYNII SECV^NDI NATVRAUS HISTORIAE LIBER.XVI.PROHEM1VM. 



Silucftrium Arborum Naturx. 



CA. r. 




OMIFERAE ARBORES QVAEQVE MITIORIBVS SVCCIS 
' uoluptatcm primae cibis attulerunt: ncceflario alim ero delicias im mi 

fccre docueruntaSiue illae ultro fiue abhomme didicere blandos fapores 
adoptione 8C connubio . Idgj munus etiam feris uo3ucribu% dedimus: 
intra praedidtas conllant.Primum erat narrare gladiferas quogirqux pri 
mo uidum mortalium aluerut nutrices inopis ac ferse forcis:ni praeuei'' 
ti cogeret admiratio ufu comperta:quenam qualif^ eflet uita fine arbo' 

; re ulla fine frutice uiuentium . 

Gentes fine arbore : 8C miracula in feptcntrionalis regionis 
arboribus. CA. II* 

Ixfmus 8C in oriente quidc iuxta occeanu coplurcsca neceflirate 
getes, Sunt ucro 6i i feprerrioe uifa: nobis cauco^iqui maiores 
rainorcl^ appellarur.Vafto ibi meatu perpetuis bis diepr nodfi 
um^fingulapi interuallis effufusinimmefum agit occcanus aererna operies lejtnafuraeconrrouerfia 
dubiU 9 terra» i'it:an pars maris.lllic mtfera gens tumulos optineraItos:aut tribunalia ftrudta manibus 
ad experimeta altifTmii aettus:cafis ita impofiris:nauigatibus fimiles:cu integat aquae circundatjc naii 
fragiis.Cu uero rccefrerint;fugietescu mari pifces circa tuguria uenint.No pecudes hos habere non Ia 
fte alirut f initimos.Ne cu feris qdera dimiaare cotingi omnijicul abaifto frutice. Vlua Si paluftri iunco 
funes neiitanrad prexenda pifcibus rctia.Capruqi manibus lutii uentis magis qfoleficcantcs. Terra cP 
bos & regetia feptctnone uifcera fua urunt.Potus no nifi ex hymbre lei uato fcrobibus in uedibulodo 
mus. Er eae geres certe Ii uincamr hodie a populo Ro.fermre le dicur.Ita cft^fefloimuJhs fortuna par*' 
cit in poena. Aliud in fiiuis miraculu rota reliqua gei mania replentiadduntq; frigori umbras : altilTime 
tame,Haud,pcuI fupradidlis caucis circa duos pcipurelacus.Uttoraipla optinent quercus maxima auj 
ditate nafcendi fulfoflk^ fluftibus autjipulfae flatibus uaflas coplexu radicu infulas fecu aufeiur, Atip 
Ita libratae flares nauigatingetiu ramo^armametis.SarpeterririclafTibus noflnsicu uelutdeinduflria 
fiu£iibus agerentunut in pcofpedu flantes noflu : inopef^ remedii illa: prcclium nauale aduerfusar/ 
bores inirent, Dchyrcinixfiluxmagnitudine, CA. 111« 

N eadem feptcnfrionali plaga hyrcinix filux roborum uaflitas intadta 6f congenita mundo 
1 prope immortali forte miracula excedir.Vr alia omirratur fide caritura. Conflat attolli colles 

occurfantium inter fe radicum repetcufTu.Aur ubi fecuta tellus non finarcus ad ramos uf^: 
6C ipfos inter fe rixanres curuati portarum paterium modo ut turmas equitum tranfmittant. 

De glandiferis* CA, IUI, 

g Landiferi maxime generisomnesiquibushonosapud romanos perpetuus* 

De ciuicacorona:8i qui frondea corona donati, CA, V* 

Inc ciuicx coronx militu uirtutis infignc da nflimu,Iam pridem uero 6fdxmcntix impera^ 
h to^ poftqciniliu bello^ profanarioemeritum coepit iiidericiucm nooccidcrc.Cedutiis mu' 

raies uallarefijiSi aurexrqq precio antecedetes.Cedurfi: roflrarxiquis in duobus maxime ad 
hoc xui ccIebrcs,M,Varrone e piraticis bellis date magno P6peic,ltcmq!,M. Agrippa tribuere Gefare 
e ficiihsiqux 6i ipfa piratica fuere. Antea roftra nauium tribunali prxfixaforo decus eranrtucluti popa 
Io Ro.ipla corona ipofita.Poflq uerotribuninis feditionibus calcariae pollui coepereipoftq uires expu' 
blico in pnuatu magis fingulif^ ciuiu quxriiSi facrofanifla oia^fana fecereiru a pedibus coje fubiere in 
capita ciuiii roftra.Dcdit hac Auguflus corona Agrippx.Sed ciuica a genere humano accepit iple. Anti 
qrus qdem nulla nifi deo dabaf .Obid Homerus exio tanru eas& proelio uniuerfo tribiiir.Viririm ue-^ 
ro ne in cerramineqde uIli.Ferurqt primu oium,Libe^ pane ipofuifie capiri fuo exhcdera.Poftca deo/ 
rum honori facrificates fumpfcre uiiflimts fimul coronans. Nouiflime & in facris certaminibus ufur/ 
p3tx;in qbus hodieg^ no uidtondannfed patria ab coronari pronuntiaf.lndc nani ur ctia triuphaturis 
cofefcnf in replis dicandx.Mox ut & ludis darcnf,Longucfl:nec ex mftitutioe opis diflerere quifqro' 
niano^ prius acccperit.Ne.n.a!ias noueranrq bellicas, Qdeertu eflunigentiu huic plura funr genera q 
cUifcis.Romulus frondea coronauit Hofliu Hoftiliu gjfidcna primus irrupiflet. Auus hic Tulli Hofti/ 
lii regis fuit, P.Detiu patre tnbunu militu frondea donauit exercitus abeo fcruarusiiperatore Cornelio 
Coflb confule fanninu bello.Cmica iligneaprimo fuiepoflea magis placuit ex xfculo loui facru.Varia^ 
ragj in hoc ciI quercu eft:ac data ubig? quxfuerancuftodito tame honore glad is, Additx leges anflx:& 
. .. , -r — ,1 r ... I-. r..i_ j -rmuros 

.1 locu in 
•Auxiliisg 

uis rege feruato decus id no dar.Nec crcfdt honbs idc iperarore coferuatoiquonia codirores in quocuqi 
eme fu m m u efle noluerunt, Accepra licet uti ppetuo ludis,lndueti femp afiurgi ctia ab fenatu in more 
efl.Sededi ius in proximo fenatu i,Vacario munerum oium ipfi.patrigidfauo paterno.xiui,casacccpit 




SEXTVSDECIMVS 

Stdnms Dentatui at rettulimus fuo IocotSex.Capitolinus«Is quidem Bi de duce Seru ilio, Africanus de 
patre accipere noluit apud trebiamtO mores atternos:qui tata opera honore folo donauerunt. Et cum 
reliquas coronas auro commenda ren tdalutem ciuis iis in predo efle noIuerunt:cIara ptofeflione:ferua 
n quidem hominem nefis efTe lucri caufa. 

De glande genera tredecim# CA, Vir 

Landes opes efle nunc quo^ tnulca^ gentiu etia pace gaudentia coftat.Necnon 8i inopia fru/ 
g gum arefacis molif firinatfpilTatur^ in panis ulura.Qum & hodie$ per hiljjanias fecundis 

menfis glans inIeritur.Dukior eade in dnere tofla.Cautu eft pnterea lege.xif .ta bularu m :iic 
glandem in alienu fundum proci dente liceret coHigere.Genera eapt multa,Diflanr fcudu:fitu:fexu:ia/' 
pore.Na^ alia fageae glandi figura:aliaquernae:d£alia ilignae.Arq; inter fequogi generum fingulorum 
differennac.Praetereafuntalia; filueflresraliaeplacidioresiquae culta optinent . lam etiam in raontofis 
planirg? diftant,Sicutfi; fexu mares ac tceminaedtem fapore,Dulciflima omnium fagi:ut qua obfeflbs 
etiam homines durafle in oppido chio tradit Cornelius Alexander.Genera dlflinguere non datur no^ 
fninibus quar fun talia alibi.Quippe cum robur queeu^ uulgo nafti uideamusifed aefculum noubi^» 
Quarta uero generis eiufdem qu^ cerrus uocaf ne italiac quidem maiori ex parte nota efl*e,Diftingues 
ttigo proprietate naturam K ubi res coget etiam graecis nominibus utendum» 

De fagina glade & reliquis glandibus :K carbone & paftu porcogi. CA. VII; 

Agi glans nucleis fimilis:triangula cute indudirur.FoIium tenuetac Icuiflimumtpopulo fimi 
f lercclcrrime flauefccns:& media parte pIcruqi.Gigncs fuperne paruula baccam utridemicacu 

mine acuIeatiFagi glans muribus gratilTimaefl:& ideo afalis eius unaj>ucntus,G lires quo^ 
laginat.Expctiiur 6C turdis, Arbogt fertilitas oium ferealrematifcd maxime fagi .Glande quEE j^prie in 
relligiturifeiunt robur:quercus:atfcuIus:cerrus:ilcx:rubcr, Continentur hifpido calice per genera plus 
minus.ltem compleflcte folia praeter ilicem;grauia:carnofa;proccra:finuofa fatebns.Nec cu cadunt fla 
uefcentiarut fagi,Pro differentia generum breuiora ucl longiora» Ilicis duo genera . Ex iis in italia folio 
no multu ab oleis diflanr, Milaces a quibufdagi Eecisdife-.in prouintiis aquifoIiEe . Ilicis glans utriuf^ 
breuior 6f graciIior»Qua Homerus aculon appellatico^ noiea glande diflinguir.Mafculas ilices negat 
fcrrc.GIans optima in quercu at^ gradiflima.Mcxaerculo.Nam roboris parua. Cerro rriflis horrida: 
echinato calice ceu cafl:ane*.Sed in querna alia dulcionmoIlior^fbeminEeimaris fpiflior, Maximeaut 
probantur latifoliaeexargumentodi(ftae»Dtfl3Cautem inter fe magnitudineSi cutis tenuitate. Item 
aliis fubefl tunica rub<ginefc 3 bra;aliis protinus cididum corpus*Probaf 6C ea : cuius in balano utrinm 
ex longitudine extrema lapidefcit in dunciam.MeItor cui in conice q cui in corpo te . Vrrun^ non nifi 
mari.ft";eterea aliis ouatataliis rotundaialiis acutior figura.Sicut colos nigrior candidioruc qui prae/ 
fertur, Amaritudo tn extremit3ribus;mcdixduIces.Quin & pediculi breiiitas proceri taf^ diffe retiam 
haber.In ipfis uero arboribus qute maxima fert: hem et is uocatunbreuior : 6C in orbe camofaialaf^ ra/ 
morum crebro cauta.Fortius lignum quercus habet 6C incorrupmsiramofa 6C ipfa . Procerior tamc 8C 
craflior caudicc.Excelfiflima autem egilos fcuiris amica.Ab ac proxime lati foliae proccritas:fed minus 
utiIisaedificiis.At^ carbone dotata uiriis obnoxia efl. Quamobrem folido utuntur carbone:aerariojit 
cantum officiniscompcndio.Quoniam deflnenre flatu protinus emoriens faepus recoqu itu r,C® tero 
plurimis fintillis.ldem e nouelns melior. Acerui confertis paleis recentibus luto caminantur:accenfa^ 
mue contis pungitur durefoens calx. At® irafudorem cmitrir.Peflima 6i carboni &: materie haliphle/ 
os diiSaiceu cralTiflimus cortex at^ caudex;& pleru^ cauus fungofufq!, Nec alia putrefeit ex hoc gene/ 
rcretiam cum uiuir.Quin 6i fulmine faepilflme icitur:quis altitudinem noexcellar , Ideo ligno eius nec 
ad facrificia uti fas habetur.Eidem raro glans & cum tulerit amara, Qua praeter fues nullum attingit 
animal.Ac ne eae quidem fi aliud pabulum habeanr,Hocquoqi inter reliqua negledt^ religionis eft:^ 
emortuo carbone lachficatur.GIans fagea fuem h)/Iarcm facincarnem coSibilem ac Icuem : & utilem 
flomacho.lligna fuemanguftaminindamrftrigofamtponderofim.Querna diffulam & grauiflimam: 
& ipla glandium aeque dulciflima,Proximara huic cerream tradit Nigidius ;nec cxalia folidiorem car 
nem:red duram. Iligna tentari fuesmifi paulatim detur.Hanc nouilfimam cadere.Fungofam carne fie/ 
ri EefcuIoiroboretfubere.Quae glandem ferunt omnes &g3lIam.AIternif^ annis gladem. Sed gallam 
hemerisoprimam;&coriisperficiendisaptiflimam.SimiIemhuicIatifoli 3 m:fedleuiore:mult 05 mi 
cus probatam.Fert 6; nigram,Duo enim genera funt,Hatc tingendis utilior. 

De gallaific g multa praeter glandem eaedem ferant arbores. CA, VIII. 

Afcif aut galla fole de geminis exeunte erupens noflu femper uniuerfa.Crefcit uno die candi^ 
n dior.Er fi excepta cft aeflu arercitptmus:ne^ ad iuflu incremeni um peruenit;hoc eflmr nude 

um fabae magnitudinem habeat.Nigra diutius uiret : crcfcitip ut interdu mali complear m a/ 
gnirudincm.Optimacomagena.Deierriniacxrobore.Signueius^cauernxtranflucenr.Roburpter 
fruiflii plurima alia gignit.Na^ fert & gallae utruij genus dC quaeda uduti morami diftarcnt arida du/ 
ricta pleru^ tauri caput imitantiatquibus frudus ineft nucleis oliux nmili 5 ,Nafcunf in eo Si pilulae nu 
cibus non abfimilesrinms habetes flocculos molles tlucernarum luminibus aptos,Nam Si fine oleo fla 
grantdicuti galla nigra.Fert Si aliam utilem pilula cum capillo uerno tepore tamen melligeni fucci,Gi/ 
gnunt Si alii ramo^eius pilulas corpori non pediculo adhaercntesicandicates umbilicis . Oetera nigra 
«arietate difpctra.Media cocci calorem habent, Apertis amara inanitas eft, Aliquando 6i culices gignit, 

o iii 



LIBER 

Nccoon & e follis conuolutas plluIasiSi in folio rubentes* Aquofos nucleos candicans 8i trannucidos: 
quadiu molles fintun quibus 8C culices nafcuntunmaturercuntin modum. 

De canchryc:6i cocco grano:&agarico:&fiibere. CA. IX. 

Erunt robora Si canchryn;ita uocaf pilula in medicina urendi uim habens.Gignif Si in abie^ 
f tc:laricc:picea:tiIi3:nuce:platano;poftg folia cecidere hyeme durans. Continet nucleum pine/ 

is fimile.Is crefcit hyeme.aperimr uere pilula tota«Cadit cum folia cceperint crefcere. Ta mul/ 
tifcra funtiSi tot res prster glandem pariunt robora.Sed Si boletos fuillof^ gul$ nouifiTma irritame/ 
taiquae circa radices gignuntur.Qusrcus probaciiTimos.Robur ailc Si cvpreiTus Si pinus noxios.R,o<’ 
bora ferunt Si uifcum Si mella autSor eft Hefiodus.Cooftat^ rores melleos e cado ut diximus cadens 
tes non aliis magis infidere frondibus.Cremariquoij^wboriscmerem introrfum efle manifeftura efl« 
Omnes tamen has eius dotes ilex folo puocatcocco,Granum hoc.Primo^ ceu fpedtes frutices paruos 
aquifoliae ilicis:quifgliu uocantipenrionealterambutipauperibushifpaniaedonaci. Vfuineiusgratio/ 
rem in conchilii mentioe tradidi mus.Gignitur Sim^laua:africa:pifidia:ci!ici3.PefIimum in fardinia, 
Galliaieglandifersmaxtmearboresagaricuferant.Eflamrefunguscandidus odoratusianridotiseffi'’ 
caxiin fummis arboribus nafc«:node relucens.Signu hoc eius g> in tenebris decerpitur . E glandiferis 
fola qu* uocatur egtiops fert pannos arentestmufeofo uillorcanos no in cortice modoiueru Si e ramis 
dependeres cubitali magnimdineiodoratos ut diximus inter unguen ra.Suber minima arbor glans pcf 
fima:rara:cortex ratum in frudu praecralTus ac renaicensiat^ etiam in denos pedes uidi^ explanatus, 
Vfus eius anchoralibus maxime nauiumipifcantium® tragulis : Si cadorum obturamentis . Praeterea 
inhybernofbeminarum calceatu.Quaobrem non infacetegrreci cortices arborum appdlanr.Sunr qui 
foe minam ilicem uoccntiat^ ubi non nafeitur ilex pro ea fubere utuntur.ln carpetariis praecipue fabri/ 
Cis ut cicca elin Si lacedemonem :nunc in italia tota nafciiunaut in gallia omnino* 

Quarum fintinufu cortices. CA. X* 

Ortex e fago:tilia:abiete:picea:in magno ufu agreftu.Vafa corbef^ ac patentfora quseda mef/ 
c fibuscouehendis uindemif^faciutiatijprextaruguriopi.Scribitin recenti ad duces explora/ 
tor incides litteras a fucco.Necno in quoda ufu facroiji religiofus eft fagi cortex . Sed no durat 
arbor ipfa. DefcadulisSipinujpinatlroiabicteipicea^ilaricKtxdairaxo. CA. XI. 

Candutee robore apti irimKinioxegladiferisaliisrfago^ifacillimae ex oibus quae refinam fe 
f runtifed m inime durantipraeterg e pmo.Scandula contedam fuifle romam ufoi ad bellil Pyc 

thi annis quadciiigentiSilxx.Coroelius Nepos audior eft.Silua^ certe diftinguAatur infigni-' 
bus.Fagus italo loui etia nunc eft ubi lucus fageus fuitiportata^ querculanaicolie in quem uimina pe/ 
rebanturitotcp lucis quibufdam 6i geminis.QiHortcfius didlator cu plebs fecefliiTet in ianiculu legem 
in acfculeto tulitiut ea quodiaffifiet oes quirites tcnerenf.Peregrinsctdcuidebantiquoma no erat fub/ 
urban* pinus at^ abies.Omnef^ quae pice gignuntide gbus nuc dicemus.SimuI ut tota condiendi ui 
na origo cognofcatur.Quse ferunt m afia aut in oriete e praedidlis piccm.In curopa fex genera cognata/ 
rumarboperefina ferunt. Ex iis pinus at^pinafterfoliu habet capillamenti m odo pra: tcnuaeilongu^ 
Si mucrone aculeatu.Pinus fert minimu refinaeiinterdu ex nutibus ipfis deqbus didlu eft.Vif^ ut aferi 
b3turgcneri,Pinafter mhil aliud eft g pinus filueftris:miraaltitudine:5i a medio ramofa ficut pinus in 
uertice.Copiofiorem dat haec refinam quo dicemus modo.Gignitur Si in planis. Eafdem arbores alio 
noic effe per oram italia quas ftibulas uocat ur plerigp arbitramrifcd graciles:fuccindtioref^:8i enodes 
liburnica^ ad ufusipene fine refinatPicea mores amat at^ frigoratferalts arboriSi funebri indicio ad fo 
res pofitaiac rogis uuens.Iam tame 8i in domo recepta: rofili facilitate, Haec plurimam refinam fundit: 
inceruentenrecadida gemma ta fimiii thuriiut mixta uifu difeerni no queatiSi indefraus feplafiae aiiar. 
Omnibus iis generibus folia breui fera Si crafTioreidura^ ceu cupreflis.Piccae rami pene ftatim ab radi 
ce modici uelut brachia lateribus inhaerent, Similiter abiedi expetitae nautgiis, Situs in exceifo montiu 
ceu maria fugeritinec forma aiia.Materies uero praecipua trabibus : 8i plurimis uits operibus , Refina 
et uitiura.Vnde frudlus unus piccaiexiguumgi fudatialiquado contadlu lolis.E diuerfo materies quae 
abiedli pulcherrima ipicex ad fiiTiles fcandulas:cupaf<^ & pauca alia fecamenta.Quinto generi fitus ide: 
eadem faciesdarix uocaturimateiia praeftantior longe:incorrupta uis humori contumaxrrubens prae ' 
cerearSC odore acrior.PIufculu huic erum pir liquorisitnelleo co]ore:ac^ lentioreiuung durafcentisiSex 
tu genus e txda^prie diSlaiabudantior fucco g reliquaipartior ligdior^ g picea,Flamis ac Ium in i facto 
rum etia grata. Hac mares dutaxat ferunt:6i eam graeci ftadien uocant odoris grauiffimi . Laricis mor/ 
bus eft ut taeda fiar.Oia aut haec genera accefa fuligine fmodica carbone repete expuuticum eruptionis 
crepituieieculaturgg Ionge:excepta lariceiquae nec ardct:neccarbonefacit:necaIio modo ignis ui confu 
micung lapides.Oia uero ea perpetuo uirentinec facile diTceinunf in fronde eria a peritisitara natalium 
mixtura eft.Sed picea minus alta 5 larix, Illa craflior leuiorgi cortice:foIio uillofior:pinguior:6£ defior: 
mollior^ flexu, At piceae rariora hccioragi folia & tenuiora ac magis algentia.Tota^ horridior eft & p 
fufa refina«Lignum uero abieti fimilius.Larix uftis radicibus no repullulatiut in lefbo accidit incefo ne 
more pyrrheo.Aiia etianum generibus ipfis in fexu differentia.Mas breuior 8i durior:fcemina proceri 
or.Pinguioribus foliis fimplicibusiat^ non rigentibus.Lignum maribus durum ; 8C in fabrili opere 
contortumifoeminae molliustpublico difcriminein fecuribus.Eaein quocu^ genere deprehendat ma 
jrem iquippe rcfpuumuridf fragofius Dduntiatgtius ceudlunf«lpra$ materies retorrida;& nigrior ma/ 



SEXTVSDECIMVS 

ribus radfxtCirca ida in ttoade & alia differentia eft monranx maritfmcT^.Naiji in maccdonia §l arca 
dia circaelin permutant nora.Necconftataudfonbus quod cufgjgeneriatcribuant;nos)ffa romanodi 
fcernimus iudicio,Abics ecudfis ampIiiTima e(l:& foemina etiam proImor.Materia niollionutiliorg): 
arbore rotundiorifodo pinnatotdenfa ut hymbres non tranfmirtarrat hylarior intuicu.E ramis gene^ 
horu m pannicularum modo nucamenta f quamarim compadta dependent praeter g larici.Hae quo^ 
abietes mafculae prima in parte nucleos habentmon item foeminae.Picea: uero rotis paniculis minori'' 
bus gradonbafqt minimos ac nigros.Proptcrquod gratei phithirophoron eam appellantjn eade nu^ 
camentacomprefliora maribus funtiac minus refina ronda.Simi]is his etiam nunc afpeftu eff:ne quid 
prarrereatur taxusrrainus uirensigracilifgj 8C triftisiac dira:nuIIofucco:ex omnibus fola baccifera* Mas 
noxio frudu.Loctale quippe baccis in hifpania praecipuae ucnenu ineff . Vafa etia uiatoria ex ea uinis in 
gallia fafta mortifera fuiue compertum cft.HancSeftius fim ilacem a graecis uocari dixit . Et cfle in ar/ 
cadia tam prenris ueneniiut fi qui dormiant fub caicibumue capiant moriantur.Sunt qui fic taxica hinc 
appellata dicunt uenenaiquae nunc toxica dicimus:quibus lagittae cingantur.Rcpertum innoxiam fie/' 
niii in ipfam arborem clauus aereus addicatur. 

Quibus modis fiant genera picisidf quomodo fiat caedru : BC dc fpina pice quo fi/ 
at:& quibus modis refina coquatu r, C A . Xlf. 

Ix liquidaineuropa etaeda coquitur naualibus munirndisimultorgi adalios ufus.Lignu eius 
p concifum furnis undigj igni extra circundato ferro ut primus fudor aquae mo Huat in canali» 

Hoc in (yria caedru uocamricui tata uis eftutinaegyptocorpahoium defunflopi copeifufa 
feruenf.Scques liquor craflior iam picem fundit.Haec rurfus in cortinas aereas confefla aceto fpiflaf :6£ 
coagulata brutix cognomen accepitidoliis dutaxat uafil^ caneris utilisilentore ab alia pice differes. Ite 
colore rutilanteiSi ^ pinguior eft.E taeda omnia illa fiunt.E picea refina feructibus coafla lapidibus iti 
alucis ualidi roborisiant fi aluei no fint firuis congerie uelut in carbonis ufu.Hac in uinum addi tunfa/ 
rinae modotufainigrior coIore.Eadem refina ficum aqua Icuius dccoquatuncolecur^iruffo colore le/ 
«cfdtrac ftillatitia uocatur»Seponuntur autem id fere uitia refinac corticifg! » Alia temperies ad culpam, 
|vla^ flos crudus refinae cum multa haflula tenui breui^ auulfus concidif ad cribrum minutaideinde 
feruenti aqua donec coquatur perfunditunHuius expfTum pingue praecipua refina fit:at$ rarainec ni/ 
fi’paucis in locis fubalpinrc italiz conueniens medicis. Refinae aibs congium in duobus agux pluuiae 
coquunt, Alii utilius putant fine aqua coquere lento igne tota diciu tigj uafe aeris al bi » Item terebinthi/ 
nam in farragine referucntiihanc caeteris prrcferenres.Proxima ex lentifco, 

Dejsofippaedfapinoi&quagiarboj^materiamprecio, CA. Xllf, 

On omittendu apud eofdezofippam uocari derafam nauibus maritimis picem cum caerera: 
n nihil no experiente uitaimulto^ elficatiorem ad omnia gbus pices refins^ profunc uidelicet 

adiedfo falis callo.Aperitur picea e parte folari noplagaifed uuincreablati corticis : cum pluri-' 
mu bipedali hiatuiut a terra cubito cum minimu abfir.Nec corpori ipfi pardftiit in creteris quonia ha' 
ftula in frudfu eft»Ve^ haec terrae j3xima laudaf.Altior amaritudine afferr.Poffea humor cis e tota co/ 
fluit in ulcus.Item in taeda.Cum id manare deriltifimili modo ex alia parre aperit ad deinde alia.Poftca 
tota arbor fuccidif:& medulla eius urif.Sic dC in firia tcrcbinto detrahun t cortices . 1 bi quidem &: e ra/ 
mis ac radicibus cum refina danetur ex iis partibus, In maccdonia laricem mafcula uruntifoeminae radi 
ces rantu,Teopopus fcripfir in apollinita^ agro pice foffile non deteriore macedonica inueniri,Pix opti 
naa ubigi ex apricis aquilonis fitu,Ex opacis horhdioriuiruf^ praeferes.Frigida hyeme deterionac mi/ 
nus copiofa & decoIor.Quida arbitranf in motofis copia praeftanriorc fien ac colorationem:6C dulcio/ 
rem quo^fit gratiore dii refina fit,Decodaaut minus picis redderciquonia in infe^abeatitenmoref^ 
efls ipfas arbores q in planis. Sed has Bijllas ferenitate ftcriliores . Fruflu quaeda jiximo anno ab iiicilu 
largiunt, Aliae fecudo,Quatda rertio.ExpIef aut plaga rcfinaino cor ticcnec cicatiiceiquae in hac arbo-' 
re non coit,Inter haec genera proprium quidam fecere fapiurquonia ex cognatione eage ferif,Qualis di 
ifla cfl: nucIeis.Eiuf^ arboris imas partes taedas uocanticum fit illa arbor nil aliud g picea feritaris pau/ 
Ium mitigatae fara,Sapmm aurem materiae caela regenerata^ fitTicun docebimus* 

De fraxino genera eius quattuor, CA. XIIII, 

Ateriae enim caufa reliquas arbores natura genuit, Copiofilfi macj fraxinu , Procera hiec ac te 
m resipennata 6i ipfa foIio,Multugj Homeri pconio BC Achillis hafta nobilitata , Materies e[l ad 
plurima utilis.Ea quidem quse fit in ida troadis in ratum citro fimilisiut emetes fallat cortice 
ablato.Graeci duo genera eius fecerc.Longam:enodcm,AIrera breuem tduriorem ifiifcioremm lau reis 
foIiis,Bumelia uocat in maccdonia ampliflima Icnriflimagj,Alii fitu diuifere * Capeftrem,n,ene crifpa: 
montanaifpiflara.Fdia ca^ iumentis mortifera,Caiteris ruminatium innocua graecij>didere. In itaiia 
nec lumctis nocer.Cotra ferpetes uero fucco expflb ad potu:& impofita ulceribus opiferaiac nihil seque 
lepcrit.Tataqi eft uis:ut ne matutinas gde occidetefue umbras quis fint logiffimaEiferpens arboris eius 
attingatiadeo ipfam^cul fugai.Expta^dimus.Si fronde ca gyro claudaf ignis & ferpesiin ignes poti/ 
us g in fraxinu Fugere ferpente.Mira naturae benignitas priufg hse^deant florere fraxinumec ante con/ 
ditas folia dimittere. De tilia genera duo, CA, XV» 

i N tilia mas dC foemina differunt omni mo.Nan^ 8C materies maris dura ruffior^ ac nodofa 

QC odoratior, Cortex quo^ craflioriac detrai^us inflexibilis.Nec femen fece aut flotc ut fcemi 

o iiit 



UBER 

153 riguae «a (Tior arbore; materia caHdida prarccllen^ cft, Miram in hac arbore fruitiiiH 3 nuito anima 
Iium atringi:foIiorum corticifgi fuccum dulcem efie.Inter corticem 6C lignum tenues tunicas multipli 
ei membranare quibus uincula tilis euocantur,TenuilTimum eorum philyre coronarum lenifcis celc'' 
bres antiquoru^ honorc.Mater ies teredine non fentinproceritate perq modica:uerum utilis* 

De aceris genenbus.x. CA. XVI# 

Ccr eiufde fere amplitudinistoperum elegantia ac fubtilitate citro fecunduiPIura eius genera, 
a Albu quod praecipui candoris uocatur gallicu :in tranfpadana iralia tranf^ alpes nafcens.AItc 
rum genus crifpo macularum difcurfuiqui cii excellentior fuii:a fimilitudine cauda: pauoniS 
«omen accepir.In iftria reria^ ^ipuum.E uilion genere craffiuenium uocatur. Gra:ci fitu difcemunr, 
Campeftre enim cadidum eiKmec crifpumiquod glinon uocant.Momand uero crifpius duriufgi:etia 
nunc e mafcula crifpius ad lautiora opcra.Tertium genus sygiam rabentem fiffili Iigno:cortice liuido: 
& fcabro.Hoc alii proprii generis efle malunt, Et larine caprinum appellant. 

Debmfco molIufcorSi ftaphilodendro:6C buxo genera tria, CA. XVH. 

VIcherrimu uero eft brufcu:muIto^ excellentius erilnum mollufcum, Tuber utru^ arboris 
p efus»Sed brufeu intortius crifpum m ollufcum fimplicius fparfum . Et fi magnirudine mefapi 

capcretihaud dubie pra:ferreretur citro.Nunc intra pugillares leflorum^ fiiicios aut laminas 
raro ufu fpedamr.E brufeo fiunt SC menfe nigrefcentes.Repent Sc in alno ruber tanro deterius qto ab 
acere alnus ipfa diftat. Aceris mares prius floret. Etianum in ficcis narae proferuntur aquaticis : ficut 8C 
fraxirti.Eft ic trans alpcs arbor firaillima aceri alba in materia:quo udeatur flaphylodendron.Fertfili/ 
quas & in iis nucleos fapore nucis auellarao . In primis uero rtiateries honorata buxo cft raro crifpanti: 
nec nifi radieexotero lenisiquies materia fiIenri:6J quadam duricia ac pallore commcdabilisJn ipfa ue 
ro arbore topiario opere, Tria ciusgcncrargallicum quod in metas emittitunamplitudine^ procerior 
cfl.Oleaflrum in omni ufu damnatum fertgrauem odorem .Tertium genus noRratis uocar*SiIueftre 
ur credo mitigatum faturdiffufiusiSd denfitare panerum uirens femper ac rofiIe.Buxus pyreneis ac cy-' 
thero montibus plurimarac berecynthio traiRutCrafllffima in corfica florem non ferendo. Quae caufai 
amaritudinis mellis, Semen illius eundis animaribus inuifum , Haec in olympo macedonio gracilior: 
fed breuis.Amat frigida;aprica*In igne quo^ duricia quo ferrornec flamma : nec carbone utilis. 

De ulmo genera quattuor* CA. XVIIIt 

N Kt has at^ frugiferas materiae uitiuq? amicitia accipitur uTmus.Graeci duo eius genera noc 
j uere.Montofamiquo firamplioriCampeftremiquae fruticofa . Italia attinias uocat excelfiUi'' 

naasiA: ex iis ficanas illis praefernquo no funt riguae,AIre^ genus gallicas.Terrium noftrates: 
denfiorc folioidf ab eodem pediculo numcrofiore. At quartum filueure.Inter quas atttnio non ferunt. 
Samaria mita uero uocatur ulmi fememOdq? c radicum plantis proueniunt.Reliquo femine. 

De arborum naturaperfirus. CA, XIX, 

Vnc celeberrimis arboge didis quoda in uniuerfum de eundis fndicadafunt.Momesamanc 
n caedrus;larix:toda:6£ caetere e quibus relma gignif.Item aquifolia:buxus:ilex;iuniperus:rcre^ 

binthus:popuIus:ornusxornus:carpinus.Eft dC in ^ennino frutex qui uocaf cotinus ad linia 
menta modo conchylii colore infignfs. Montes 6i ualles diligit abics:robur:caftancae:rilfa:ilex:cornus. 
Aquofis montibus gaudet acer;fraxmus:forbus:riIia:ce_rarfus.No temerem motibus uife funt prunus: 
punica: oIcaftn':iugl 3 ns:morus:fambuci.Dercendu t etia in plana cornusxorylus : quercusx)rnus:acer: 
iraxinus:6gus:arpinus.Subeunt& montofa ulmus:malus:pyrus:laurus : myrtus. Sanguinei frutices 
ilexxingendif^ ueftibus nafcentes genifto.Gauder frigidis forbus;&: magis etiam betuUa. Gallica hoc 
arbor mirabili candoreiat^ tenuitate terribilis magiftratuum uirgis.Eadem circulis ficxibilis:ite cor/ 
bfum fportis,Bimmen ex ea gallio cxcoquunt.ki eofdem fitus comitatur & fpina nupria|t facibus au/ 
fpicatiffimaiquonia inde fecerint pallores qui rapueru t fabinasiut audor eft Mafurius» Nuc facibus car 
pinus 6:coriIus fam iliariiTirao. Aquas odere cuprefliiiugladesxaftaneo : laburnum, Alpina & hocar/ 
bonitec uulgo nota.Dura ac candida marenoxuius florem cubitalem longitudine apes non artingur^ 
Odit 8C quo appellatur louis barba in opere topiario tonfllis 8C in rotu nditatem fpilTa : argenteo folio* 
IMon nifi in aquofis proueniunt faIices:aIni:populi:filcr,Liguftra tefleris utiliflima * Item uacitiia italiac 
in aucupiis fata.Gallio uero etiam purpura tingedi caufa ad feruorum ueftes. Quocu^ comunfa fune 
montibus planif^ maiora fiunttafpedu^ puIchriora«Quo in campellribus meliora materio*jCrifpio 
ra quo in montibus exceptis malis pyrif^. 

Dimfiogeneram* CA* XX, 

Roterea arborum aliisdeciduntfoliataliofetnpirerba coma uirent.QuadifFerentiam necef/ 
p fe eft antecedat prior.Sunt enim arborum quodam omnino filueftresiquodam urbaniores: 

quas his placet nominibus diftinguere,Ergo mites quo frudu aut aliqua dote umbrarumue 
officio humanius iuuantinon improbe dicantur urbano. 

Quibusfolianon deddanr:6idcrhododendro, CA. XXf. 

Arum generi non decidunt oleo:lauro:palmo:myrtoxupreflb:pinis:hedero:rhododcndro, 
h Et quis hobra dicatur fanina rhododendroniut nomine apparena grocis uenir* Alii neruim 

uocaruntialii rhodophanemfempiternum fronde rofonmilitudinecaulibus fruricofumflvi/ 
mentis capnf^ 6c ouibus uenenum eftddem homini contea ferpentium uetiena remedio. 



SEXTVSDEOMVS 

Item quibus folia non decidunt;& quibtls doti omnia 

foItacad3Dt;6d quibus locis nullx arborum. CA« XXIU 

Ifuellrium generis folia no decidunt abicti:Iarici:pinaftro:iunipero;c3Edro terebintho: buxo: 
fj iIici:aquifouo:fabcri:taxo:tamariciJnrerutragigeneraruntandrachnergr^aa:6; ubigj une^ 
dotReliqua enim folia decidunt his:prxterq in cacuminibus.bJd dccidut auc in fruticu ge/ 
nere qbufda rubo & caiamodn ihurino agro ubi urbs iybaris fuinex ipfa urbe profpiciebaiu r quercus 
una nunq folia dimittens:nec ante maediam reftate germinastld^ mi^ e{t grarcis audioribus proditu. 
Apud nos poftea fileri.Nam locorum tanta uis cft:ut circa mcmphim aegyptiiSi in elephantine thcbai 
dis nulli arbori dccidannne uitibus quidem* 

De natura foliorum cadentiu:dC quibus foliorum tia rii colores. C A . XXlIIt 

Acters oes extra pr 3 edidtas(erenim numerare longum eft)foIia deperdunt,Obferuatu 5 non 
c arerceteinifii tenuia & lata 6C moIIia.Qux uero no decidant callo craila 6C anguRa ec* Falfa de^' 

finitio cft non decidete iis quaji fuccus pinguior fit.Quis enim poteft in ilice intelIigerei'De/ 
ddere Timsus mathxmaticus fole feorpione trafeunte fyderis ui:ut quodam ueneno aeris putat.Cur 
ergo non eadem caufaaduerrum omnes polleatiiure miremur.CaduntpIurimis autuno.Quatda rar^ 
dios amittut:at^ in hyemes prorogat moras.Nec intereft maturius germ inane:utpote cu ^aeda pri/ 
mte germinent: & inter nouiflimas nudcnf.Vramygdalaifraxinhfambuci.Morusautnouimme ger^ 
minan&cu primis folia dimittit.Magna 6i in hoc uis foli.Pctus decidunt in ficcis macrif^Sf uetuRate 
prius acbon«Mu]tir$ etiam anteq maturelbat frudtus.In ferotina ficu 6£ hyberna py ro & m alo grana^ 
co eft pomum tatum afpici in matretNe^ iis qux femp retinet comas eade folia dura n t:fed rubnafceii 
Kibus aliis tunc arefcunruetera.Quodeuenit circa foiniitum.Maxiniefoliorum unitas in fuocui^ge^ 
nere petmanet:pcxcerq populo hederae croronizquam & cmnum diximus uocari. 

Depopulotriagcnerai&qaopifoliojt figura mutetur* CA. XXIIII, 

Opuli tria genera:alba:& nigra :& quae lybicaappellatur minima folio ac nigerrima: fungif^ 
P enafcentibus laiidatiflima.Alba folio bicolorrlupetnecandicansiinferioreparte uiridi*Huic 
nigrae quae & crotoni folia m fuuenta circiri natae rotunditatis funt.Vetuniora in angulos exe 
tmt.&contrariohedcr* angulofa rotudanf. Populo^ foliisgradiffima lanugo.EuoIat candidae , Tra^ 
dica folio numeroriorecadida:& ut uilli.Folia granatis 5d amygdalis rubentia.Mij^ in primis id quod 
ulmo:ttl!ae 9 :oleae:tMpuIoalbx:& falid euenit.Pircumagunt enim folia ea^ poH foiftitium « Nec alio 
argument-o certius intelligitur fydus confcdlum* 

Quae folia uerfenf otbus ams;q foliose ex dus palmis cura 8C ufus;& folio^ mirabilia. CA. XXV* 

St 8C publica oium folio^t differetiailn iplis nam$ pars inferior a terra hxibido uiret colore, 
c Abeadem lcuiora.Neruos callu^ & articulos in luperiore habet patte,Indfuras uero fubter: 

ut manus humanatOlete fupne cadidiora:& minus leuiaJte hederse.Sed oiam folia quottiV 
^iead rolem'ofatanr:imeriores partes tepefieri uolentia.Superior pars oium lanugine quatulacu^ha^ 
fcct:quae in iliis gentiu lana eft,In oriente funes ualidos e palmxfoliis fieri didlu eft : eof^ id humore 
utiliores cffe.Et apud nos uero palmx a matre inregrx decerpunf, Meliores enim funt qux no diuifac 
tfuerint.Siccanf fub tefto quaternis diebus.Mox in fole expandunf.Er nodlibus rdiflx donec candore 
inarefcant.poflea in opera diuiduntur.Lariflima folia funr ficoaiitiiplatano « Angufta myrto: pu niese: 
ulear.Caplllata pinoicacdro. Aculeata aquifolio 6i ilicum generi. Nam iunipero fpina pro folio efl:. Car 
nol^ cupretrcntamaricitCrairiflima aIno.Longa harundini falici.Palmx etiam duplida.Circinnata py/ 
ro.Mucronata malo. Angulofa hedersc.DiuifapIatano,lnfcdl3 pcdlmd modopice3E;abieti,Sinuofa to/ 
to ambitu roborLSpinofa cute rubro.Mordacia funt quibufdazut u rticis.Pungenta pino:picex:abieti: 
lariciicxdro aquifoliis.PedicuIo breui olex:£ciIict*Longo uitibus.TrcmuIo popuIis,Et hifdcm foliis 
inter fe crepitantia.lam & in pomo ipfo mali quoda in genere parua mediis emicant foIia*In terim & ge 
antna.Prxterea aliis arca ramos aliis in cacumine ramorum. Robori 3£ in ipfo caudiceiam denfa ac ra^ 
i:a:femper^ lata rariora.Dirpofita myno.Cocaua bfixo.Inordinata pomis.Plura eodem pediculo exeu 
tia malis pynf$.RamuIoiauImo:6£ {ytifo*Quibus adiicitCatodedduaapopuIo querna^ animali'' 
Ibus tubenc dan non perarida.Bubus quidem & ficulnea ilignacB & hederatia,Dantur d£ ex hatundine 
ac lauro.Dcctdunt forbo uniuerfa.Cxteris paa1atim*Er de foliis hTdlenus. 

De ordine naturx in racis:& de flore arbopt 3C conceptu:6i 
germinatiqne:S£ partu;& quo ordine floreant* CA* XXVI* 

Rdo aut natur* annuus ita fe h3ber,Primus eft conceptus flare incipiente uento fauonio * Ex 
0 inde fere.vi.idus ftbtu.Hocenim mariranf uiuefcctia e terra.Cu ena equx in hifpania ut dixi 

mus«Hiceft genitalis fpiiitus mundi a fouendo:d«ftus urqda exiftimauere.Flat abocafu 
tio&iah uer inchoanstcathlitionc ruftid uocar gcftiente natura femina accipcreiea^ anima inferente oi 
bus fatis*Concipium uariis diebustfi: pro fua quar$ natura*Alia ^tinus ut aialia.T ardius aliqua 6£ diu 
tius grauida partas gcrut.Quod germinatio ideo uocatur*Pariunt uero cu florentiflof^ il le ruptis co-' 
Oar urriculis*Sed educatio i pomo eft*HocSl germinatio atbo^*Flos eft pleni ueris indiciu:6£ anni re^ 
naftemis.FIos gaudiu arbo^.Tuc Cf nouas aliafi^ q funt oftendunt*Tuc uariis coloni m piaturis in cet/ 
tamen ufi^ luxuriantiSed hoc negatu plerif^tNa nec oes florenled funt triftes quxdaiquxqi no fenti^ 
ant gaudia aono$^iNancqi ilex picea UnxpiDusulIo flore exhylaranf; nataUrue pomorum recurfut 






UBER 

annuos ucrTicoIori nutio Nec fici at® caprifici;PfC)jt/inusfnfm fruffu flores gignuf.In ficis mi 

rabilcs funr & abortus:qui nung maturcfcur.Ncc iunipi florent.Quida eagi duo genera tradut. Altera 
florere nec ferrc.Quaj uero non floreat ferre protinus baccis fubnafcentibus quse biennio haereat. Sed 
id falfum oibufq? lis dura facies femper.Sic& hofum multis fortuna fine flore efl.Om nes aut germi^' 
nant etiam quae non florent.Magna 6i locope differentia.Quippe cum ex code genere quae funt in pa^ 
luflribus priora germinent:mox capeflria nouifllma in fiIuis,Per fe aiit tardius pyri filueflres q cjetera. 
primo fauonio germiat cornus, Proxime laurus, Paulo® ante aequinodfiu tiliaiacer.Inter primas uero 
populus:ulmus:falix:alnus:nuccs.Feftinat8C platanus.^teraeuerecocepto aquifolium terebinthus: 
paliurus:caftanea;glandes.Serorino autem germine malusitardiflimus fuber. Quibufdam germinaf 
germinatio:nimia foli ubertate:aut inuitantis caeli uoluptate:quod magis i hserbis fegetum cucnit.ln 
arboribus tamen nimia germinatioelalcelfit.SuntalisenaturaJes guidegbufdam germinationes pari/ 
terg? uernjc:quae fuis conflant fyderibustqua^ ratioaptius reddet ob hoc tertio uolumine . Hyberna 
aquilae exortu, Aefliua canis ortu.Tertia anfluri. Has duas gdem oibus arboribus c5es putant.Sentiri 
aut maxime in fico uite punicis caufam afferentes;quonia in thelTalia macedonia^ plurima tunc ficus 
exeat»Maxime tame in aegypto apparet hxc ratio.Er reliquae gde arbores ut primu coepere cotinuanc 
germinationctRobur 6C abies 8C larix intermittut tripartito ac terna germina edunt.Ideo 6C inter f<y a 
mas cortice fpargut.Quod oibus arboribus i germinatione euenit:quonia pgnatiu rumpif cortex,Efl 
aut prima eap; incipicte uere circiter,xv.diebus,lteium germinat trafeute geminos fole.Sic fit ut dum 
prima cacumina impellunf fe cutis aperiat geniculato incremento,Tertia cfl earude ab folfliii breuifli 
ma:nec diutius feptenis diebus.Clare^ & tunc cernif excrefeerium cacuminu articulatio.Vitis fola bis 
parturft:cum primu emittituuam:itcpiCudegerir,Eopi quae no florent partus tantuefldi maturitas» 
Quaeda flatim in germinatione florent:properat^ in eo:fed maturefeut tarde ut uites.Serotino quae-' 
da germinato florct.-maturat^ celeriteriut morus:quae nouiflima urbanapi germinatmec nifi axaeflo 
f rigore:ob id diifla fapietilTima arbopetSed cu coeperit in tantu uniuerfa germinatio crupii:ut una no^ 
«fle peragat etia ai flrepitu.Ex iis qux hyerae agla cxoricte(ut diximus)c6cipiunt:floret prima oium 
amygdala menfe lahuario.Martio uero poma matura. Ab ea pxime floret armeniacaidein tuberes:& 
praccoces.Ilteperegrinaeihxcoaiflac.Ordineautnaturacfilucftriuprimaefambucusicuimcdulla pluri 
ma:& cui nulla cornus mafcula.Vrbanap^ maJusiparuo® pofl ut iimul polfit uideri pyrus 8C cerafus 8C 
prunus.Sequitur laurus illa^ cupreflus.Deinde punica fici. At uites 8C oleae florentibus iam iis germi^ 
nat.Cocipiunt uergiliarum exortu. Hoc lydus illapi efl.FIorct aut folflitio uitis.dC quae paulo ferius in^' 
cipit olea deflorefeunt oia feptenis diebus:no celerius.Qu:eda tardius,Sed nulla pluribus bis feptenis» 
Omnia 6i intra.viii.iulii idus etefiarum pr^curfu,Nec flatim frudfus fequitur in aliquibus. 

De corno:& quo tpe quargi ferat:& quae frujflum non ferat:& quae infoelices exiflimatur 
quae facillimae fru«fluperdut:5Cgbusfru<flusantcg folium nafeantur, CA. XXVll» 

Ornus enim circa folflitia reddit primo candidun poflea fanguineum.Exeo genere famina 
c pofl autunu fert baccas acerbas & inguflabiles cudis animatibus,Ligno quogi fungofa & mu 
tilis.Sumas e fortiflimis quae fit in tata differetia ab eode genere.Et terebinthus meflibus red 
dit feme:& acer:& fraxinus:nuces:& malaiSC pyraipracterg hyberna aut pr^cocia, Autuno glandifera» 
SeriusetianumuergiliapiOCcafu,Aefculustantuautuno,lncipientcaut hyeme quaedam genera mali 
pyri^ & fuber,Abies flores croci colore circa folflitiu,Seme uero reddit pofl uergiliape occafum:pinus 
aut & picea praeueniunt germinatione.xv.fere diebus,Semen uero pofl uergilias 8i ipfie reddunt, Cx/ 
dri 8C iuniperus & ilex annu® fere habentunnouufg? frudus m lis cu autuno pedet.In maxima tamen 
admiratione pinus efl. Habet frudG maturefcentc,Habet proximo anno maturitatem uenturum : ac 
deinde terrio.Ncc ulla arbor auidius fe ^mittit,Quo menfe ex ea nux decerpif :eodem maturefat alia: 
Et fic difpenfatur:ut nullo no menfe maturefcant.Quae fe in arbore ipfa diuifere uocantur zamiaeilac/ 
dunt^ caeteras:nifi detrahanf’,Frudu arbope folae nullii ferunt:hoceft ne femen quidc tamarix.Scopis 
cantu nafcens:populus alnusiulmusiattinia alaternus:cui folia inter ilicem 8i oliuam, Infoelices autem 
exiftimantur danataegi religione quae ne^ ferunf ungme^ frudu ferunt.Cremutius audor efl nung 
uirere arborerex qua Phyllis fe fufpenderit,Quac gumi gignutpofl germinatione apiunf.Gumi uero 
no nifi frudu detrado fpiflatur.Nouellaearbores carent frudu gdiu crefcunt,Perdunt autem facillime 
ante maturitate palma:ficus:amygdala:malus pyrus.Item punica quae etiam roribus nimis & pr«uinis 
florem amittit.Qua de caufa infledunt ramos eiusine fubredi humore infeflu excipiantrat^ contine/ 
anr,Pyrus 8i amygdala etiam fi no pluanfed fiat auflrinu caelum at^ nubilum amittunt florem:& pri 
mos frudus cum fi defloruere tales dies fuerinriOcifTime aute falix amittit femen anteq omnino ma/ 
turitate fenriat,Ob id dida ab Homero ftugiperda,Secuta^ actas fcelere fuo interpretata efl han c fen/ 
tentia,Quado femen falicis mulieri flerilitatis medicamentu efle coflat.Sed hoc quo^ prouidens na/ 
tura facile nafeenti & depado furculo incuriofius femen dedit,Vna tantu ^ditur ad maturitatem ^>fer 
re folita in creta infula ipfo defcenfu loui fpelucae toruu ligneu^ magnitudine cicens.Fiut uero quaedi 
& loci tiitio infruduo(a:ut in paro (ylua exdua quae nihil fert uacenda:quae nil fert.Perficae arbores in 
phodo floret tatu,Fit haec differetia dC ex fexu,In iis ec mares quae no ferur. Aliqui hoc pmutates mares 
effe quae ferat tradut.Facit 61 defitas flcrilitatc,Gignetiu aut qdam ex lateribus ramop: & cacuminibus 
feruntiut pyrus:punica:ficus:myitus.Caetero eade natura quae frugibus«Na$ 6i in eis fpica in cacume 



SEXTVSDECIMVS 

ftafcitur.Legumina j‘n lateribustPalma fola ut diftu eft m fpatults habet firuiSu racemis |)pedcnte. Re/ 
iiquis fub folio pomuiut protegat excepta ficoicui foltu maximu umbronntmum^.Et ideo fupra id 
pomuei detnu ferius foliunafciturqpomu.Inrigne prodif in quoda genere cilicias cyprte helladis fi' 
cosfubfolioigronbs uero fupra folium nafci*Ficus ^prxcoccs habetiquas athenis ^dromos uocanr, 
In laconico genere maximae funr. 

De biferis & triferis 6i qua: celcrime tenercanr:5f de aetatibus ea^* CAt XXVIII, 

Vnt Si biferae in eifde.In cca infula caprifici triferae funr.Primo foetu fequens euocaf ; Tequen/ 
I ti terrius.Hoc fici caprificanf*Et caprifici aut abaduerfis foliis nafcunf, Biferae Si in malis ac 

pyris quaedam ficut praecoces.Malus ftlueffris bifera.Sequens eius frudtus polt adtuijd in apri/ 
cis maxime,Vires quidc Si triferae funtiquas obid infanas uocatiquonia in iis alia maturefcuntraiia rur 
gefcuntialia florent,M.Varroauftor eft uitem fuiflefnTyrnaeapud matream triferamiSi malu in agro 
confentino. Hoc autem euenit perpetuo in frauennefi africaeagro dequo plura alias :ea eft foli fernliras. 
Trifera eft& cuprefTustNamgj baccae eius colliguntur menfe lanuarioiSi MafoiSi Septe brnrcrnaf^ ea 
rum gerunt magnitudines.Eft uero Si in ipris arboribus etia honuftis peculiatis differentia^Siima fui 
parte fertilior eft arbutus.Quercus mfenore;iuglades;firci;marifcx*Oes quo magis fenefeunt : eo ma/ 
Curius feruntrSi in apricis locis nec pingui terra.SiIueftriora ofa tardiora, Quaeda ex iis oino no matu/ 
reftut.Ite quae iUbaranfiaut quae ablaqueanficeleriora negleftis haeeSi fertiliora.Et ctiamnum aetatis 
differentia.Amygdala eniSi pyrus in feneflaferriliinmaeiucgladiferaeiSi quodda genus fico^, Cxrera 
eius in iuuenta tardiuf^ maturantesiqd notaf in uitibus maxime,Vetuftioribus,niUinu meliusinouel 
lis copiofius, Celerrime uero fenefcit;& in fenefla deteriorem ftuiftum gignit malus,Nam^ 6C minora 
poma prouenfuntiSi uermiculis obnoxia,Quin Si in ipfa arbore nafeuntur , Ficus fola ex omnium ar^ 
boru foetu maturitatis caufamedicaf.Iamquide ex portetisiquonia maiora funt praecocia prspofte/ 
ris.Oiiaiit celerius (enefcuntpraefoecuda.Quin Si prinus moriunf aliqua caelo fcecunditare omnem 
eblanditoiquodmaximeuitibuseuenit. De moro, CA. XXIX, 

Ontra morus tardiflimefenefcitfnKftibus minime Iaborans,TardcSi ea quorum crifpa ma/ 
c tcries;utacenpalma:popuIus.Et fubacata ocius fenefcunr, 

Defiluefiribus. CA. XXX. 

Ilaeftria aiit tardiflime, At^ in totu omnis cura fertilitatem adiicitifertilitas feneftandeo^ Si 
f pr^florentaliaSi praegerminantiat^ in totum praeconia fiunt, Quonia oi's infirmitas cado 
magis accidit.MuItae uero plura gignunt ut diximus in glandifens:inter quae laurus uuas fu-' 
as:maxime$ fterilis quae nogignit aliud ob^ id a quibufdam mas cxiftimatur.Ferunt Si auellanae iu/ 
loscopaiftili callo ad nihil utiles. De buxo Si faba gtscafiue loto, CA. XXX, 

Lurima uero buxus,Na Si femen fuu Si granum quod cartegon uocantiSi a feptetione uifcu: 
a meridie hyphearie quis plura mox paulo.lnterdum pariter res quaternas habent . Arboru 
quadam fimplicesiquibus a radice caudex unus Si rami frequentes;ut oliuaeificoiuiri.Qute/ 
dam fruticorigeneris:utpaIiurus:myrrus,Item nuxaucIlana,Quinimmo melior eft Si copiofior fru/ 
diu rn plures difperfa ramos,In quibufdam omnino nullusiut in fuo genere buxo i loto tranfmarine. 
Quceda bifurcaeiargj etia in quinas partes diffufse,Quarda indiuiduaeinec ramofceiur fambuci . Quae 
dam indiuidus: ramofe:utpiceae,Quibufda ramo^ ordoificut pice$:abieti,AIiisincoditus:ut robori 
malo:pyro. Et abieti quidc fubreftadmifurairami^in caelum rendentesino in latera proni, M^g^cacu 
minibuscogsidccifis morituntotis uero detruncatis durat,Et fi infra g rami fuere preccidarunquod fu 
pereft uiuir,Si uero cacumen tantum auferantitota moritur.A!iaab radice brachiata :ut ulmus. Alia in 
cacumine ramofaiut pinusdotos fiuefaba graecaiqua romaea fuauitatefrudlusfilueftris quidemifed ce 
rafogi pene natura loton appdlariPriEcipue^ domibus expetitur ramorum petulantia: breui caudice: 
larifllmaexpariantiu umbraiSi inuicinas domos fepetranfi lien riii.N ulli opacitas breuior: nec aufert fo 
lem hyeme decidentibus foliis, Nullis cortex iucundior:autoculosexcipiens blandius.NulIi rami Ion/ 
giores ualidioref^ aut plures:ut dixiiTe totjdem arbores liceat,Cortice pelles tingunt:radice lanas.Ma/ 
Iis propria genus.Feragicnim roftra reddutiadhaeretibus uni maximo minoribus,Ramo^ aliqui c;e/ 
ci qui no germinat, Quod natura fit fi no eualueretautpcenacu amputatos cicatrix heberauit,Qux di 
uiduis in ramo natura eftihaec uiti in oculoiharundini in genicu!o,Omm terrae ,pxima craftiora.In 15 
gitudinem excrefcuntabies:]arix:pa!ma:cuprenUs;ulmus;6£fiqua uniftirpia.Ramolbj« cerafus etiam 
in.xl, cubito^ trabes aequali per totum duum cubitogccraflitudine reperitur, 

. De ramis Si corticeSi radicibus arbori. CA, XXXII. 

Vxda ftarim in ramos fpargutur ut mali.Cortex alii tenuis: ut laurortiliae, Alias cralTus ut ro 
q bori, Aliis lenisiut maloifico.Idem fcaber roboipalmae.Om nibus in fenefla rugofior . Qui/ 

bufdam rumpitur fponteiut uititQuibufdam etia cadinut maloiiinedoni, Carnofus fubeti: 
ipopulo.Mcbranaceus ut uitiiharundini.Ubris fimiIiscerafo»MuIn‘plex tunicis:utuitibus:tilia: abieri, 
Qmbufda fimp!ex:utfico;harundini, Magna 6i radicum diffefetia,Copiofie fico:robori:platano,Bre/ 
ues Si anguftae malo, Singulares abieti:Iarici,SinguIis enim innituntur : gq minimis in altera dirperfis 
CrafTiores lauto Si inaequales,! re oleaeicui Si ramofae.At robori carnofae. Robora fuas in profundum 
•agunt,Si Virgilio quidc credi mus aefulus quancu corpore eminetitantu radice defcedit. Oleae malif^ 
Sc cuprelTis per fumma cefpitum. Aliis redto meatu:ut lauroiolex, Aliis flexuofoiuc ftco.Mmutis hsec 



LIBER 

capillamentis h irruta ut abies:mulfae® filueftt lu m .E qbus montani praetenuia fila decerpentes fpcfla 
biles lagenas & alia uafa neftunt.Quida no altius dcfcedere radicesiq fblis calor tepefaciar.ldgi natura 
loci tenuiores fioe grauifllmas dixcreiquod falfum arbitror. Apud audtores certe inuenitur abietis pla^ 
tam cu rranfferref;ofto cubiro|^ in altitudinertiec tota rcfonam:fcd abrupta.Maximarpario aigi pleni 
tudine 8C caedri eft. Ab ea pIat3ni:roboris;S£ glandifera^.Quarudam radix uiuacior fupcrficicrut lauri. 
Itai|t cum trunco inaruit recifaretiam Isctius fruncar.Quida breuirate radicu celerius fenefeere arbores 
purant.Quodcoarguuntficiiquarum radices I6gifnm£e;6Cfcne£tusocinima.Falfum arbitror & quod 
aliqui pdidere radices arbo^uetuRate minui.Vifa etenim eft annofa quercus euerfa ui tempeftans:K 
iugcf« foli ampIexa*Proftratas reilitui pleru^:6£ quada terrae cicatrice reuiuifcere:uulgare cft.Er farnis 
liariRimu hoc platanisiquar plurimu uento 9 i cocipiunt J>pter denhiate ramc^.Quibus amputatis le 
uatac onere in fua ferobe reponunf.Fadumqi iam eft hoc & in iuglandibusoleifijac mulris aliis. 

De prodigiofis arboribus;^ quibus modis fponte naicuntur:d£ quod non om nia ubi^ na/ 
rcantun&quaenon alibi nafeantur arbores. CA, XXXIII, 

Sr in excplis Qc fine tepeftate ullaue caufa alia q Jidigii cecidiiTc multasiac fua Tponte refurrexif 
e fe.Fai^iuhocpopuhRotquintibusoRentumcimbricisbellisnucenaeinluco iunonis ulmo 

poRq etia cacumen amputatu crat:quonia in ara ipfam ^cubcbat:rcftituta iponterira uri jjti 
nus floreret. A quo deinde tpe maieflas popu It Ro.refurrexirrquae ante uaflata cladibus fuerat. Memo 
raf hoc ide faiRu 8i in philippis falice peidua at$ detruncata. Ec Ragiris in mufaeo populo alba.Omnia 
(auRiomints.Sed maximemi^iantadripIatenusetiamcircudolatisIateribusreftibilisfponrefaiRaiui/ 
raeqi reddita.Longitudine.xv.cubito^icrafTitudine quattuor ulna^tArbores quas naturx debeamus 
rribusmodisnaC;unf,Spontc:autfcmine:autab radicc.Curanumeroliorexiftitidequa fuo dicemus 
uoIumine.Nuncenim totus fermo de natura eR multis modis mirifqi memorabili.Na^ non omnia 
in oibus locis nafei docuimustnec tranflata uiuerc.Hocgj alias faRidioialias ccntumaciaifaepius ibecil/ 
litare eorum quat tranRerunf euenit caelo muidentetalias folo repugname.FaRidio balfamu alibi nafej 
natura q in lyria noluit fere, Necno & palma nafei ubi^iaut naram parereruei cu promifit etiam oRen 
dit^ ea educareiqua; tanq inuita peperir,Non habet mres frutex cinnami in lyriae uicina perueniendi. 
Non ferut amomi nardiq; delicire ne in arabia quidc ex india nauc pegrinari. Tentauit enim Seleucus 
rex.lllud maxime miru ipfas arbores pleru^ exorari ut uiuanrar^ rranfmigrenr.Aliquando 8C a folo 
impetrari ut alienas alatiaduenafqi nutriatic^luni nullo mo qui fTedi.Viuit in italia piperis arbor.Ca'' 
fire uero etia in leptetrionali plaga. Vixit & in lydia thuris.Sed unde forbemes fuccum ocm ex fis foles 
torquetefgi lachryma:'lllud ^xime mi^ murari natura i iifde locisat^ iprouiTo ualere.Oedru refluo 
fis partibus dedcrat;8i in lyciis frigidif^ montibus nafcif.Fngus inimicu lauro feccrat;fcd in olympo 
copiofior nulla eft.Circa bofpho^ cimerium in paticapeo urbe omni mo laborauit Mithridates lex BC 
creteri incoIre.Sacro^ certe ca lau^ my rtu^ habererdi no conringit:cu habundent arbores ibi punicre 
ficiqt.Iam mali 8C pyri laudariflimae.Frigidas natu ra eode tratRu no genuit arbores:pinu;abiereni ipicea 
Er quid attinet ad pontum abire^luxtaromam ipfamcaftancacccrafi^pregreproueniut.Perfica in m/ 
fcuIano.Nccnon nuces graccae cum tcdioinfcruntur.Teracinafiluisfcarctcaruni. 

De cupfTo & q> ex terra noua aliqua frepe naicanf qua: in ea ante no fuerur. CA. XXXIlIf* 

VprelTus aduena 8C diflicilllmenarcenoriu fu it: ut de qua uerbofiuslkpiuf^qdeeoomnibus 
c aliis prodidcritCato.Naru morofaifruiRu fupuacuaibacis torua;folio amara:odore uiolcta; 

ac ne umbra quidem gratiofaimaterie rara;ut pene fruiRicofi generis.Diti facra:d£ ideo fune/ 
brifigno ad domos pofita.FoemmafteriIisdiu.Mcrredemuafpe(Ru no repudiata diflinguendis tanta 
pinorum ordinibus.Nunc uero lonfiiis fatRa in denfirate parietuicoercitagp gracilitate perpetuo tenera* 
Trahiturqp ena in piiRuras ope hy floriali ucnatus clallcfue 6C imagines rep; tenui folio breuiqi 6C uire/ 
te fuperuefliens.Duo genera earum Jvieta in fafligium couoIuta:qure fbemina appellatu r.Mas afpet 
git extra li: ramos:deputaturm 8C accipit uire.Vtragp autc imittif in perticas aflerefue ampuratione ra/ 
raopi qui.xiii.anno denariis lingulis ucneunt.Quatftuofiflima in fatus ronc filua. Vulgo$ dote filiap^ 
antiqui plararta appellabar.Huic patria infula crera:quaq,Cato rarentina eam appelIat«Credo ^ primu 
eo uenerir.Et in enaria fuccifa regerminar,Sed in creta quocu^ loco terra mouerit qfpiam mu friatur 
aIia:h 3 ecgignitur:prorinuf^cmigrar,Ilia uero etia noappellato folo ac fponte:maximeqt i idxis moti 
bus:di; quos albos uocanr:fummif 5 iugis:Qbiniuesnunqabfuntplunma,Quodmiremur alibi non 
nifi in tepore prouenics;& nu trice magnopere faRidiens «Nec terrs tantum natura circa has referiiaut 
perpetua cadnuerum &quacda temporaria uis hymbriUtAliquae pleruij femina affetut:S£ certo fluut 
gcnerc.Aliqu 3 E:ctia incognito.Quod accidit cyrenaicie regioni:cu primu ibi laflerpitiu natum eftut in 
ha:rb3p£ natura dicemus.Nata eft di filua urbi rei proxima hymbre piceo ccallb^ ararer urbis roma: 
annoquadringentcfimotriccfimo. De hedera, CA. XXXV^* 

Edera iam diaf in afia nafci,Negauerat TheophraRus:nec in india nifi in monte mero.Quin 
h 8C Harpalu omni modo laborafle ut fereret eam in medis fruflra,Alexandru uero ob rarita/ 
te ita coronaro exerciiu uidore ex india reddi Re exemplo liberi patris.Cuius dei 6C nuc ador/ 
nat thyrfos galeal^ etia ac fcuta in thraciae populis in folenibusfacris. Inimica arbor fatis omnibus fr/ 
pulchra^ ac muros rupenstSerpentium frigori gratiflimaiut mirum fit illainhonore ullo habitam. 
Duo genera eius.Pcimautceliquarummas&foemina, Maior tradifmascorpore:6£ folio duriore ac 



SEXTVSDECIMVS 

pInguiott:& florf ad purpura acccdctc.Vrrtu%aar flos fimilis etl rorae filuettrunifig» caret odorc.Spe 
cicshorij generu tres. Efl enim candida 6i nigra hedera itertia^ quae uocaf helix, Etianutn hae fpeaes 
diuidunf inaliasiquoniacft alia fruftu rantii cadidaiaiia & foho.Frufluqi cadidumferaiu alus deiifus 
acinus S£ grandior racemis in orbe circuadisiqui uocanf corj'mbi,Ifc filcitmm cuius eft minor acinus 
rperfior raccmus.SimiIi modo in mgra.AIicui 3 i femen nigru:aliis crocatu. Cuius coronis puetx utun 
tur.FoIiis minus nigrisiqua quida nyfiara :alii bacchica uocattma xiro is inrcr nigras corym bis , Quida 
apud graecos criamnum duo genera huius faciunr.AcoIore acinorum erythranum & chryfocarpum. 
Pluri mas aut habet differentias hei ixiquonia folio maxime diftar.Parua funr & angulofa cociniora^r 
tu reliquopc genera fmiplfcia finr.Diftat di longitudine internodiopiipr^cipue tamc iferilirarcrquonia 
frucfhi no gignit, Q uida hoc aeratis cflc no generis exinimantiprimogi efle helice putant ficri hederam 
uetuffate.HojK error manifeftus inrelligttiquonia helicis plura genera ryseriunf; fcd fria maxime \(u 
gnia.Haerbacea ac uirensquae plurima eff. Altera cadido foIic.Tertia uerficoloriqua; rhracia uocat.Eti 
amnu herbaceae tenu iora foliaiinordincdigcftaidcfiora^, In alio genere diu crfaoia. Et in uerficolori 
alia tenuioribusfoliis acfimiliterordinarfs defioribufqi.lnaltera negkdta oia h^c.Maiora quogi ac mi 
tiora funt foliaimacularug? habitu diftar.Etin cadidis aha funrcandid]ora,Adolefcit in longitiidinctn 
maxime hcerbacca. Arbores aut necat cadidaiomncq? fuccu auferendo ranra craffitudine augcfiutipfa 
arbor fiat.Signa eius folia maxima atqj lariflima mamas erigentisiqua; funr cxterisiflexar.Racem i na^ 
tes ac fubr«ffi.Erqqofum generi radicofa brachiaihuic rame maxime ramofa ac robufta.Ab ea nigrae 
Sed ppriualbx inter media folia em irtit brachia utrug? fempampIedlens.Harccfi 6i in muris quis 
ambire non poflir.Ita^ ena pluribus locis inrcrafa uiuit ramen durataidi roride iniria radicum haber 
quot brachia«Quibus incolumes difolidas arbores fugit ac flraguIat.Efl& in frudtu differentia albae 
rigrx^ hederxiquonia altis tanta amaritudo aciniiuraues no attingannEft d£ rigens hedera quxfine 
atnmfniculo flat fola ofum generii ob id uocata ciflbs.E diuerfo nunq nifi humi repens camccifTos, 

De hedera quxuocaturfimilax, CA. XXXVf» 

Imilis etl hederx e cilicia quidc primu pfeflaifed in grxeia frxquetior: qua uocat fmilacetn 
f denfis geniculata caulibusirpinofa frufticofa ramisifolio hederaceoiparuo non angulofoia pe 

diculo emittente pampinosifiore candido : olenfe lilium. Fei r racemos labrufcx modo non 
hcderxicolorc rubroicoplexa acinis maioribus nucleos undenos;minoribusfingulos:nigros durof^ 
in faufla omnibus facris coronisiqupnia fit lugubrisiuirginc cius nois propter amore luuenis Croci 
murara in huc frurice.Id uulgus ignoras pleru^ feffa fua polluit hedera exiflimado. Sicut in poetis aut 
Libero patre aut Silenoiquioino nefcit quibus coronef.Er fimilace fiurcondicilli. Propriugi materias 
cft uraamota auribus leuem fonum reddar, Hederx mira proditur natura ad experieda uina,Si uasfi 
at ex ligno eius:uinatran(fluere:ac remanere aquam fi qua mixta fuciit. 

De aquaticis calamis & fruticibus, CA, XXXVIL 

Ntcrea qui frigidis gaudet aquaticos frutices dicere couenit. Principatu in iis tenebunt ha i un 
i dines belli pacifgj experimentis necefiarixiatqi etiam in deliciisgrarx, Tegulo enim caj; do*' 

mus fuas fcpremrionales populi operiunduracq! eius alta tcfta.ln reliquo uero orbe fli came*' 
rasIcuifTimcfulpedur.Cacthirqiferuiunrcalamixgyprii maxime cognatione quada papyri, Probatio^ 
res tamen gnidinSi qui in afia circa anaetiai lacu nalcunf.Noftraribusfungofior fubeft natura: cartila 
gtne bibulaiqux cano corpore i'ntus:fupme tenui inarcfcit ligno,Fiiniis prxacuta femp acie geniculata, 
Cxtero gracilitas nodis diflinfla leuifaftigio tenuatur in cacumina.Craffiore peniculo comaine^ hac 
fuperuacua. Aut enim pro pluma ffrara cauponap; replet:aut uni Iinnofiore callo iduruitificut in belgis 
cotufa & interiedfanauium com minuris ferruminat textusrglutino rcnacior:rimir9t expicdis fidelior 

f )ice .Calamis orietis populi bella coficiunr, Calamis fpiculaaddutirreuocabili hamo noxia.Morreacce 
erat pinna addiracalamis,Fitgi & ex ipfo txlu aliud fradfo i uuIneribus,His armis foie ipfum obum' 
t5rar,Propter hoc maxime ferenos dies opranr,Odore uctos 6.' hymbres qui inter illos pacem effe co*' 
gur.Acfi qsxthiopas:xgyptum;arabas:indos:fcyras;badtras:farinatarum tot geres &onetis omnia^ 
parthop; regna diligentius coputet:xqua fermaparshoium in toto mudo calamis fuperara dcgir.Prx 
cipuushicurusincrctabdlatiorcs fuos prxcipitauit.Sedinhocquoqi ut in exteris rebus uicit italia. 
Quonia nullus fagittisaptior calamus q in rheno bononiefiarane cui plurima ineft medulla pdduf^ 
uoIucre,Contra flatus quoq? pemicax libra.Quippe no eade gratia bdgicis,Hxc & creticis commeda 
tionibusiqqprxferantur indi quogi alia quibufdam uidcturnatura;qu 3 ndo 6 i hafla^uiccm prabent 
•additis cufpJdibus,Harudini quide indiexarborea amplitudo, quale uulgo in tcplis uidemus.Differre 
mares ac feminas in his quo^ indi tradut.Spiflius mari corpusifeminx capacius, Naufgic^ etiam ui 
<:em prxflatffi credimus)ringula intcrnodia,Circa acefineamne maxime nafeunCHarudo ois ex una 
flirpenumerofatAtijetia rccifafecudius rerurgir.RadicisnaturauiuaxigenicuIara & ]pfa.FoIia idicis 
tantum breuia,Oibus uero a nodo rofacSpIexu renues per ambitu inducut tunicasratg? 3 medio inter 
podio cu plurimu definut ueflire: procubunt^iLatera harudini calamcqi in rotudiratc bina fuper no/ 
dos alterno femper inguineiutaltejfad dextra fianalterum fuper iorc geniculo ab leua per uices . Inde 
excut altquado rami qui funt calami tenues,Plura aurem gcnera,Alia Ipiflior defiorgi gcniculisibi eui/ 
bus inrernodiis.Alia ratior maioribus :tenuior 6i ipfa.Calamus uero alius totus concauus,quem fyrin 
giamuocantiutilifliniusflflulisiquona nihil efleichatnlaginisatqicarms.Qrchomenius dl cotinuo 



UBER 

foram/ne peruius:que aulctico uocant.Hk: tibiis utilionfiRulis iHe*Eft alius crafllore ligno 6i tenui fo/ 
ramine.Hunc rotufungora replet medula, Alius breuiorialius procerionexiIioncral7iorgi,Fruticoriiri 
mus qui uocacut donax non nifi in aquaticis natus iquonia di hxc differentia eH multu prarlata harun 
dine quae in ficcis pueniar.Suu genus fagirario calamo ut diximus,Sed cretico longiffimis internodiis 
obfequiu^ quo libeat flefli calffaftotDifferetias faciunt 81 folia non multitudine uemm robore Si co'' 
lore .Valida laconicisrSi ab una parte denfKMra:quaIes;in totu circa ftagna gigni putantiDifllmiles anni/* 
dsilongifqt uefliri foliisifpatiofius a nodo fcandenre coplexuiEd 6i obliqua harudo no in excclfitarem 
nafcensifediuxta terram fruticis mo rerpargensifuauiiTimain teneritate animalibus.Vocatur a quibuf 
dam elegiatEil Si in italia nafcens adarcha nomine paluflris ex cortice tatum»Sub ipfa coma utilifrima 
dentibustquonia uis eadem eft qus finapi,De orchiomenii lacus harudinetis accuratius dici cogit ad'' 
miratio antiqua>Chai 3 cian uocabanccrairiotc firmiore^^.Plociam uerorubtiliorciHanc in ifulis flui/' 
tantibus nataretilla in ripis cxpatianris lacus.Tertia harudo eft tibialis calamiique auleticon uocant No 
no hic anno nafcebaftNa Si lacus incrementa hoc teporis fpatio feruabauProdigiofus fi quando ampli 
tudinem biennio cxtendiflertquod notatu apud cheronia infaufto athenicnfiil prcdio.Et apud lebaida 
faepe notatur influente cephiro,Cum igif anno permanferitmundano ,pficiutin aucupatoriam quo^ 
amplitudine*Vocatur2eugicar;corra bobyciae maturius redproco graciles, Foemfna^ latiore folio arcp 
candidioreimodica lanugineiautomo nullaifpadonu noieinfignjbus,Hinc erant armamenta ad indu 
fos cantus no filMos ex reliquo curse miraculoiut uenia fit argento iam potius rani.Qedi folebant xc' 
pefliueuf^ad Antigene tibicine cum adhuc fimplici mufaica uterentur fubardluro*SicprcCparara ait 
quot pofl annos utiles cfle indpiebant.Tunc quo^ multa domandte exercitarionem : 8i canore tibiae 
ipfseeducendaeicomprimenbus fefingulisiquod erat illis theatro^ moribus utilius.Poftq uarietas ac<' 
ccflitSiantus quo^ luxuriantes cacdianrefolflitiacocprari&^ficri utiles in trimatu aperrionbus earum 
ungulisad fleflendos fonos.Quaeinde funtdi hodie.Sed tunc ex fua quaqi tantu arundine congruere 
perfuafum erat:& ea qux radice anrecefleratrieui tibicecouenireiquae cacumen dexterae. Immcnfum 
gtu iis praelatis quas ipfe ccphifus abIuiiTet.Nunc facrificae rufeo^ e buxo.Ludicrae uero loto offibuf^ 
afininis Si argento fiunt. Aucupatoria harundoa panhormo laudatiffima, Pifcaioriaabaritanaex afri'' 
ca.Harundis italite ufus ad uineas maxime.Cito feri eam iubet in hu midis agris bipalio fubado prius 
foloioculis difpofitis intcruallo terno^ pedum. Simul Si corrudam undeafparagifiantxocordareami 
dtiam.Salicis uero qua nulla aquatica^ utiIior,LicetpopuIi uitibus placeantiSi cecubum ducanr.Licec 
alnifaepes mu niantteontraq; erumpentium animum impetus riparum muro in tutelis ruris exubent: 
!n aqua fataeicteftcgi denfius inumero haerede profinr. 

De falice genera eius odtoiSi quae praeter falicc fint utilia ligaturis Si de rubis. CA, XXXVIIL 

Alicis ftatim plura genera, Na quadam Si in ^ceritate magnam emittutiugisuinea^pneas* 
f Pariurm balteo cortice uincuIa.Et aliae uirgas fequacis ad iunfturas lentitia, Aliae prstenues 

uiminibus texendis fpcdabili fubtiliratetRurfus aliae firmiores corbibus ac plurimae agrico/ 
(ani fuppelleifliii cadidiores ablato corticeileuiqi tradam mollioribus uafisiq ut e corio fiantiatqp etiam 
fuplna^ in delicias cathedra^ apttlTima.Oecidua facili fertilirasidenOorqi tonfura ex breui pugno ueri 
us q ramoinon ut remur in nouiflimis curanda arbore.NuIIus quippe tutior eft reditus minorifueim 
pendii aut tempeftatis fecurior.Tertium locum ei in aeftimatione ruris Cato attnbumpnoremgj q oli 
uetisrq^ frumento;autpratis;necquia defintalia uincul3,Siquidem Si geniftae:ithacese;6i populi :& ul 
niiiSi fanguinei fruticesrSi betulIseiSi harudo fiflaiSi harudinum foliaiut in liguria Si uitis ipfairecifif^ 
aculeis rubialligatiSi intorta corylus.Mitutj contufio ligno alicuiimaiores ad Uincula efle uires.Salici 
autem prscipua dos, Finditur enim graeca rubens:candidior 9 amerinaifed paulo fragilior.Ideoij foli 
do ligat nexujnafiatiia genera obferuant.Nigram utiliorem uimimbus.Cadidam agricolapt ufibus« 
Tertia qusbrcuiflima eft helice uocant.Apud nos quo$ multi totide noia iponunr, Vimineam uocat 
eande purpurea, Altera nicelina a coloreiquaefic tenuior, Tertia gallicaiquae tenuiftima . Nec in fruticu 
nec in ueprium caulinumue ne^ in herba^iaut alio ullo q fuo genere numerentur iure feirpi fragiles 
paluftrefffi ad tegulum tegetef^.E quibus derrado corucecadelx luminibus 6i funeribus feruiut.Fir/ 
miorqumurdam in locis earum rigor.Na^ iis uelificant non in pado tantum nauticuuerum 6i in ma 
ri pifearor africus praepofteio more uela intra malos fufpendens.Et mapalia fua mauri regunt . Proxi'' 
me^ aeftiraati hoc uideatur efle quod in interiore mundi parte pari fimt papyri ufuiifed fruricofi gene 
ris funnlnter aquaticas arbores funt Si rubi at^ fambuci fungofi generis aliter tamen q feruIse.Quip/ 
pe plus ligni ac fliccj uti$ fambuco.Ex qua magis canoram buccinam tubam^ credit paftori ibi csifs 
ubi galliorum cantum frutex ille non exaudiat.Rubi mora ferunt Si alio genere fimilimdinem rofae: 
qui uocaturcinofbatos.Tertium genus ideum uocant graecia loco; tenuior eft q esetera minoribuf^ 
ipinis:& minus aducis.Flos eius contra lippitudinem illinitur ex melleiSi ignem facrum . Contra fto-' 
machi quogi uitia bibitur ex aqua,Sambucf acinos habent nigros ar^ paruos humoris lenti inficiedo 
maxime capilloiquiSi ipfi aqua decodi manduntur. 

De fuccis arbo^ Si namra m areria^iSi de caedendis arboribus. CA, XXXIX. 

Vmor Si cortici arborum eftiqui fanguis earum inrelligi debetmon idem cmmbus . Ficis Ia* 
b deus, Huic ad cafeos figurandos coaguli uis.Caerafis ^umofus.VImis faIiuofus,Lcntus aepin 
guis malis, Vitibus ac pyris aquofus,Viuatiora qbus Ietior,At$ in totum corpore arborun^; 



SEXTVSDECIMVS 

ut reliquorum ani‘maTiamiCuHs;fanguis:caro:ncrm:uenap rofta : medalI«LProctite cortex mffutn fn 
moro medicis fiiccum quaerentibus fere hora diei fecunda lapideincifus manatalnus fiaflus ficcus ut 
dctur.Proxirtii plenfgi adipestli uocanturacoIorealburnu.MoIl[s ac pelTimapars ligni eriam in robo 
re facile putrefeensiteredini obnoxia.Quare femper ampurabimr.Subeft huic caroicui ofla: ideft ma/ 
teriacoprimum.Alternanr fruflus quibus ficcmslignum;ucoIea:magilqquibu$carnofum:urcerafus« 
Neeomnibiis adepes carnefue largseiftcuti necanimaliu acerrimis.Neutru habent buxus:comus:olea. 
Nec medulllminimu^etiaranguinistSicurioiTa no habet rorba;carnefambuci;& plurima ambae me 
dulianiiNec arundines maiore ex parre.lnquarudiarbogi carnibus pulpsuenxgtrunf.Difcrimenca^ 
ru facile. Venc latiores cadidiorel^.Pulpx fiflilibus infimt.Ideo fit urauread caput trabis qualibet pra 
logae admota i£tus ab altero capite uel grauis fentiafipenctrate reflis meatibus fono.Vnde deprehedif 
an torta ftt materies inodifc^ concifa.Quibufda funt tubcraificut funt in carne gladia in tisinec uena nec 
pulpuquoda callo carnis in fe c6uolut04Hoc preciofiflimu in citro & acere.Caetera menfa^ genera fiP 
fis arboribus ciremanf in pulpa .Alioquin fragilis effer uena in orbe arboris eaefa. Fagis pctftines rranf/ 
uerfi i pulpa apud amiquos.Inde8iuafishonos,ManiusCuriusiurauitfccxpra:da nihilatngiflcipra: 
ter guttum faginum iquofacrificaret. Lignum in longitudinem ita flufluatiurquar pars fuit ab radice 
ualidius rjdar»Quibufdam pulpa fineuenis mero fiamine & renui conftatiHxcqi maximefifijlia.AIiJ 
frangi celeriora q findi quibus pulpa no cftiut olexiuites.Ar e coutrario totii a cainccoi pus fico .Tota 
ofleaeflilex:cornus:robur;c)^nfus:morus.hebenosdotos;&qu$fmeroedulla cfrcdiximus*Caerens ni 
gricas color. Fulua cornus in uenalibus nitet incifuris nodata pp decore. Cxdrus & lari* & iiinipcrus 
rubent, De teredinibus larice, CA. XL, 

ArixfoeminahabeMquamgrcciuocanr^gidamcIIcicoIorisinaentuen: pidlopi tabellis im/ 
I mortaiernuIljf^fifrillerimis.HocligniTproximum medullaecft.ln abiete lencongrceducca 

ucrftGedrus quo^ duriffimaiqua; medullae proxima ut in corpore ofla derafo nio Iimo.Ec 
fambuci interiora mire firmatradunf.Na^quiucnabulaexea faciunt prarferunt omnibus. Confiat 
enim ex cure 6i oflibusiO^di repefiiuu quse dccorticcnf,Vt tereres ad repla caereraq? ufus rotundi cunx 
gcrminlnalias cortice inextricabili 8C cane fubnarcente ei materia^ nigrefcere.Tigna & quibus aufert 
fecuris cortice a bruma ad fauoniuiaut fi pr^cucnire cogamur ariluri occafu:& ameeu fidicula\Nouifi 
fima rone rolfbrioiDics iyde^i horum reddentur fuo loco.Vuigo fatis putant obfcruareincquae dedo 
landae arbores fternanf ante editosjuos frudus,Kobur uere caefum teredine feniir.Bi urna aute ne ui-' 
haturrne^ fmdiftalias obnoxiu etia ut torqueat fefeifindatq? quod in fubereiepeftiuc quogicarfoeuc'' 
liitdnfinitu rcfertilunaris ratioinec nifi a uicefima tn tricefima esedi nclunt.lnter ccscouenit unlifiime 
incdttueius nerniiquediealii interluniumialii filentis lunarappelbnf*SiccerteTibcrius Carfar concie 
mato ponte naumachiario lances ad reftitendu c^di ex retia prafiniuit.Qbida dicur ut in coitu & fub 
terra fit lunaiQuod fieri n5 pdt nifi nodlu,At fi coperanr coitus in nouiflimu die brumsetilla atretna fit 
materiesiproximc cu fupradiflis fydenbus,Quidam 6f canis ortu addunr:& ficca^fas marenes in foiil 
augufium,Nec nouellaeautem ad materiem necueteres utiliffimat.Ctrcucifasqucqi ad medullam alti 
non imitilirer relinquunur omnis humor flantibus dffltiar.MitLim apud antiquos pnmopunico bel 
loclaffem Duilli imperatorisabaiboteexcifafexagcnmodienauigcflf.Conrraucro Hieronem rege 
ducentas»xx.naucscne(flasdiebus.xIv,tradir.L.Piiq,Sccundo quoqj punico bello Scipionisclaflis.*!. 
diea fecuri nauigauir.Tantum tempefliua uitas etia in rapida da rirarepolIet.Caro hominum fummus 
in omniufu de materiis hscadncir.Prtelum elapinoatra potiffimu faciru ulmearpineam:nuceam:hac 
atqt aliam materiem omnem cum effodiesiluna decrefeente eximito pofl meridiem fine uento auftro. 
Tunc erit tempefliuaidi lemc fuum maturum erir.Caueto ne per rore trahas :aut doles, Idc^ mox* Nl 
fi in trimefti i luna^ dimidiata nc tangas matetjem,Tunc ne effodias aut praecidas abs terra . Diebus 
quattuor proximis quibus luna plena fueriroptimeeximff,Omninocauetonigramatenana ne doles; 
necaedasine ue tangas nifi ficcamine ue gelidamine ue rorulentam.Tiberius idem & in capiiolio con<' 
dendo feruauit intei lunia.M, Varro aduerfus defluuia praecepit obfrruandu idem a pleniluniis. Lanci 
& magis abieti fuccifis humor diu defluui^HseomniuarboiualriffimaEacredliflimarjSlauium malis 
antemfq! ppter leuitate pra; fertur ab ie.s,Com_unt ab lis pinoiquff aur quadripartitos uena^ curius bi/ 
fidofq! habeatiuel om nino fimpIice.s.Fabi o^ iteftina opera medulla fertilis optima quadripartitis ma 
feriis di mollior q csctersJntelleftus in cortice protinus peritis. Abieris qux^rs a terra fuit enodis efl* 
Hicq? qiil diximus ratione fiuuiaca decorticafiatm ira fappinus uocaturifupior pars nodola durior^ 
fuflerna. Et in ipfis aut ai bonbusrobuftiorcsaqujloniK partes Et in totum deteriores e* humidisopa 
cifgi.SpiiTiores ex apricisiSi diuturnae, Ideo Romae inferna abies fupernati praefertur*Efl per gentium 
quoqi regiones in iis differentia. Alpibus apenino^ laudatiflimae.ln gallia ciunbus ac monte ucfcgo: 
jn corrica:bithynia:ponto:macedonia,Dcreriores eneanca 6<;arcadica,Pcflimae parnafi3:& euboeaiquo 
nia romofae ibi & contorta- purrefeetef^ facile. At cedrus in creta africa lyria Iaudarifrima.Ca;dri oleo 
perunfla matenes nec tineam nec cariem l*emir,Iuniperoeadem uirtus quae caedro.Vafla haec in hifpa 
niaimaximeqi bacca- eis.MeduHa eius ubicu^folidior etia qcaedrusj^uolicu omnium uitium uocant 
fpiras ubi fefe coiiolucre uenae at® nodUnueniuntur in quibufdam ficur in marmore ccntraridefldu/ 
ricia dauo fimilisiinimica ferris.Er quaedam forte accidunt in lapide comprcheiifo aut recepto ih cor/ 
pus ;aut alterius arboris ramo*Megai is dm flerit oleafler in foroicui uiri fortes affixerant arma ; quem 



UBER 

cortice ambicte stas longa occultauerat.Fuiti^ arbor illa fatalis excidio urbis praemonita oraculo eu 
arbor arma periiTenquod fucdfae accidit ocreis gale]% intus repertis,Ferunt lapides ita inuencos ad c5 
tinendos partus efle remedio. 

Demare riis.De magnitudine arborum :& quse cariem 6i ruinam non fentiuntiSC de perpetuitas' 
ce materiarum. CA. XLT. 

Mpliillma arbogi ad hocaeui eciflimaf romte uifaiqua propter miraculu Tiberius Caiar in 
a eode ponte nau machiario expofuerat adueda cu reliqua maierie»Du rauirqt ad Neronis prins' 

cipis amphiteatrum .Fuit aurem trabs e larice longa pcdes.cxx.bipcdalf crafii tudinc aequalis, 
quo inrelligebatur uix credibilis reliqua altitudo fanigium ad cacumen atilimantibuSiFuit 8i memo' 
ria noftra in porticibus feptoje aiM. Agrippa relidla atque miraculi caiqus delibarorfo fupfucrat.xx.pe 
dibus breuior fexqpedali craflirudine«Abies admirationis praecipua: in nauiqua; rxagypru Caii prteie 
pis iuflu obeliTcu in uaticano circo (latutuiquatruor^ trucos lapidis eiufdead fuflincndu eum addu/ 
xir<Qua naue nil admirabilius uiTum in mari certu en.cxx*modii tunc lentispro faburra ei fuere, Lon/ 
gitudo fparium optinuit magna ex parte odienfis porrus laniere leuoiibi nam^ demerla e(l a Claudio 
principecu tribus molibus turriu altitudine i ea exardificatis obiter puteolano puluereaduedtis . Qu® 
arboris craffitudo quattuor hoium ulnas coplcdlerium implebar. Vulgom auditu ivixxx.num orum 8i 
pluris malos ad eos uenundari ufus.Rares uero concdli.xl.feftertiis plcral^. At in aegypto acfyria ree 
ges inopia abiens caedro ad clailes feruntur ufi.Maxima ea in cypro traditur ad undecireme Demetrii 
luccifa,cxxx.pedum longitudinisicralTitudinis uero ad trium homm copIexum.Gcrmaniar praedones 
fingulisarboribuscauaiisuauigatrquapequaedam 5Ctrigmtahoiesfcrunr,Spiirima ex omni materie 
ideo &grauiilima iudicatur hebenus & buxusigraciles naturaineutra in aquis fluitat: nec fuber ft do' 
snatuf cortexinec larix.Ex reliquis ficciflima Ioros:qua? Romae ita apprllatur.Dcinde robur cx albu 
natum:6^ huic nigricans color:magi(^ etiam cytifo:qu*proximeaccederchcbenum uidcrur.Quanq 
non derinit qui fyriacas terebinthos nigriores afFirmenr.Celebratur & Tendes nomine calices ex rere/ 
bintho foltrus facere torno»Pec qua probatur marcriesromnium haec fola ungi uulttmcliorg? oleo fit. 
Colos mire adulteratur iuglande ac pyro filueflri rindlis atqi in medicamine decodiStOibus quae dixi 
mus Ipifla firmitas,Ab his proxima eft cornus:quaq no poteft uideri materies propter cxilitatern.Sed 
lignum non alio pene q ad radios rota^ utileiaur fi quid cuneandum fir in ligno clauiTuc fgendu ceu 
ferreisjlex item & oleafler & olea atqi ca(lanea:carpinus:popuIus,Heec ofa & cnTpa aceris modo«Si ul' 
la materies idonea dTettRamis fepe deputaris caflrario illis eft:adimitqi uircs.Dc cetero plcrifgt eope. 
Sed ut im robori tanta duricia efl:ut terebrari niTi madafaflu no queat:& ne fic quide adaifjus anelli clae 
uustE druerfocIauumnontenetaedrus.MoIhflimatiliaieadem uidctur&calidilTimatargumenruni 
afferunt ^ ciciflime afeias retunder.Calidx morusilaurus : hedera:& oes quibus igniaria fiunt. Expio 
ratqpt hocufus in caflris:pafloru<|i lepperinquonia ad excuttendu ignem non femp lapidis occafio eff. 
Tenf igif lignu lignotignc^ cocipit attritu:cxcipiente materia aridi fomitis fungi uel folio^ facilhme 
coceptu.Sed nihil hatdera prceflatiusiquatteraf lauroilaurumqirerat.Probaf & uitis filueflrtsaliaq Ia' 
brufca:& ipfa hederae modo arbore fcades.Frigidinjma qusccuqi aquaticaXetiflima aure & ideo fcutis 
faciendis aptiffima quoqj plaga cotrahit fe ptinusrclaudirqi fuu uuInus.Et ob id cotumaciul tranfmic 
titferrum.In quo funt genere fici:urfa!ix:tilia:befulla:fambucus:popuIus utraff.Leuiflimaeexhis ficut 
6C falixtideoqi utiliffimae.Omnes aiit eriam ad ciflas quaecu^ flexibili crate coflanr.Habent & candore 
rigorem^ 8c in fculpfuris faciIitate.Efl lentitia platanoifed madida ficut alno.Siccior eade ulmoifraxi' 
no:moro:cerafo:fcd ponderofior. Rigore fortifiirae feruat ulmusrob id cardinibus aflamenfg? porta^ 
uriliflimaiquoniamniinimetorqueturtpermutandatantuficiutcacumeSb inferiore fitcardinetradix 
fupcrior.Palma efl mollis.Et Tuberis materies fpifla.Et roalusipyrufgunccno acerrfed fragilesiK quae 
cu^ cnTpa.In oibus fiTueflris 8i mafcula differetia cuiufgi generis augent.Er infoecunda firmiora ferti' 
iibus:nifl quo in genere mares ferunnficut cuprcffus:&: cornus,Carie uctuffatcmq? no fcntiunt copref 
ru$:caedrus:hebenus:Iotos:buxus:taxus:iuniperus:oIeafler:& olea, Et ex reliquis rardifltme larix : ro' 
burrfubpncaflaneariiiglans.Rima fiflbraq» nocapitfpontecaedrus:ciipreffus:olea.Buxu maxime arrcE 
na putant:hebenu:& cupreflumtcaedru^.Claro de oibus tnatcriis indicio in replo ephefise Dianae ut' 
pore tota afia extrueteteu quadringentis annis padlu fit.Couenit teiflu eius efle e caedrinis trabibus , De 
ipfo fimulacro deacambigif.Cseteri ex hebeno efle tradunt.Mutianus ter cofui ex iis qui pxime uifo 
eo icripfereruitigineu 6i nunq mutatu fepties reftituto templo.Hanc mareria elegifle cande. Canctiara 
nomen artificis nuncupans,Quod equide m iror cu antiquiore Minerua no quo^ mo Libero patri ue 
tuflatem attribuar, Adiicft multis foraminibus nardo rigariiut mediatus humor alat:tcneafgi iundlu 
ras:qu3s Si ipfas efle modicas adniodu miror. Valuas efle c cupreflb;& iam quadringentis prope annis 
durare materia omnem nouae riniilem*ld quogt notandum ualuas in glutinis copagequadrienio fuif' 
fe.Cupreflus in eas eledla;quonia praefer caetera uno in genere materiae nitor maxime ualeat aeternus. 
None (Tmutacru m louis in arce e cupreflb durat a condira urbefexcetefimo fexagefimo primo aitno di 
catumi'Memorabile& utfcac tcplum AppoIinis:ubi idiarum caedro^ trabes durant ira ut pofita: fue 
re prima urbis eius origine annis.miI.clxxxviii.Et in hifpaniis aiunt templii Dianae a Zacyntho adue/ 
fla: cu conditoribus anno ducentefimo ante excidium troiae ut audior efl Bocchus:ifra oppidu ipfum 
Id habecitCui pepercit religione indudlus.Hanibal iuniperi trabibus etta nunc durantibus * Super oia 



SE3CTVSDECIMVS 

memoraf £dC5 in aulid^ eiufd^m des faculis anre troianu bellu »2ediGcata.Cuius quonil generis m£l 
leriac fcietia oblitterata in plenu did non potmti^ quae odore ^ellanr:ea aeternitate pftarc, A pr^ed^Sis 
inorus j)Xime laudaf':qus uetuftate etia mgrefartEt quaedam tame in aliis diuturniora funt ufibus q 
alia.Vlmus in pilatu firma«R.obur defeiTum.Et in aquis quercus obruta.Eade fup terram rirnofa fade 
opera torquendo fefe.Larix in humore praecipua:^ alnus nigra. Robu r marina aqua corrupitu r* Non 
improbat in aqua & fagus 6C iuglans.Hae qdc in iis quae defodiunf uel pricipalcs.lte iuniperus:eadem 
6C iubdialibus aptiilimatFagus 8C cerrus celeriter marcefcut»AercuIus quo$ humoris impaciesiEcotra 
adadta in terram paluflribus alnus xterna:onetif$ qtilibet patiens. Cerafus firma * VI m us & fraxinus 
ientaeifed facile pandun^fllexibtlcs tamen flantes a drcuciiura:ficcarae fideliores . Laricem in maritimis 
nauibus obnoxia teredini tradunt.Etoia pter q oleaflrum olea.Quaedam.n.in mariiquaeda in terra 
uitiisopportuniora. Oe teredinibus. CA. XLH. 

Nfeflantium qaattuorgenera«Tercdinescapiteadpornonem grauilTimo rodunt dentibus« 

I Hae tantum in mari fentiutunnec aliam putant teredine proprie dici. Terreflres tineas uocar. 

Culicibus uero fimiles triphastQuartu ell & e uermiculopegenereiquopt quide alii putrefcc'' 
te fucconpfa materie alii pariunfificut in arboribus»Ex eis qui ceraftes uocaf cu tantu m eroferic ut cir/' 
cuagat feigenerac alium.Haecnafci prohibet in aliis amaritudo ut cupiellbiin aliis duricia m buxo»T ra 
dunt 8C abietem circa germinationes decorticatam qua diximus luna aquis no comipi.jAlraandri ma 
gni comieespdiderunt in tylo rubri maris infula arbores efleiex quibus naues fierent:gdas*cc»annis dti 
lantes inuenras:6i fi mergerentur incorruptas.In eadem efle fruticem baculis tantum idones crallitu/ 
dinfsiuarium tigrium macuIisiponderofumi&cuinfpiiTioradecidinuitri modo fragilem • 

De materiis architedliid^ quae materiesiad qd utilis:& quae firmior materia in tedlu. C A. XLIIL 

Pud nos materiae finduntur aliquae fponte:ob id archireifli eas fimo il litas ficcari iubent ut af'' 
a flatus no noceanr.Pondus fuflinere ualideabies larix ecia in tranfuerfum pofitae, Robunolea 
incuruanfcedunr^ poderi, Illae renituntur:ncctemeierumpunf;priufqKariequiribusdefP 
CiuntfEt palma arbo^ ualida:in diuerfum enim curu3f,At populus cotra omnia inferiora pandif 
ma e contrario fornicaf^inus cuprefliis aduerfus cariem tinear^ firmifIimar*FaciIe pandif iuglans« 
Fiunt enim 8C ex ea trabes:ftangi$ le praenuntiat flrepitu.Quod in andro acciditicu e balneis territi fo 
no ^fugerunr.Pinus:piceae:aIni ad qua^^ dudlus in (lobos cauatur, Obrutae terra plurimis durat annis. 
Eaede fi nointeganticito fenefcuntimiro mofortiorcs fi humori extra quo$ fuperfir.FirmifTima in te 
liium abies%Eade ualua^ repagulis 6C ad quaeqi libeat inteflina opa aptillima fiue grxcoiriue capanodi'' 
ue ficulo fabricae actis genere fpcdlabihs: ramento^ crinibus papinato fenip orbefe uolues ad incitatos 
runcinacK raptus, Eadc & curribus maxime fociabiiis glutino in tantuiut findaf ante cum folida efl. 

Deglutinanda materia & lignis iedlil ibus. CA, XLIUL 

Agna aut S£ glutinatio:.ppterea 9 fedlilibus laminis ac in alio genere operiunf , Staminea hoc 
tn ulU probat uenam:&^ uocant fercilea argumento fimilitudini$;quonia lacunofe crifpatln om^ 

ni genere glutina abdicat quxdam;& inter fe dC cu aliis infociabili glutino ficut robur.Sed 
nec fere cohairent nifi fimilia namraiut fi quis lapide Iignu^ coniungat , Cornu maxim e audit forbus: 
carpinus :buxus:poflea tilia, Cuicu^ operi faciliaflcxilia ofa quae Icta diximusipracterg morus 6i capri^ 
ficus.Durabilia ac fedlilia quae modice humida. Arida enim latius q uiridia ferris ceduntipraeter robur: 
& buxumiqu® pertinacius refilluntrferraruqt dentes replent aequa lirate merti.Qua de caufaalterna in 
clinationeegctuntfcobem,Obedientifliraa quocu^ in opere fraxinus:eade$ coiylo haftis melioncoc 
nuleuionforbo lentior,GalIica uero etiam ad currus flexibilis,Vicea:muIarecur ulmusini podus efTeC 
in cuIpa.Facilis 8C fagusiqq fragilis 8C tenore eodem fidlilibus Laminis in renui flexilis ic3pfi% ac feriniis 
fola utilis, Secatur in laminas pertenues & ilex colore quo^ no ingrataifed maxime fida iisiquac terunt' 
turmt rotarum axibus, Ad quos lentore fraxinus utilisificut duricia ilex:3i utroqj legitur ulmus , Sunc 
uero & parui ufus fabrilium minilleriorum infignes.ldeo^ proditum celebris uaginas ex oIeaftro:bu 
xo:ilice:ulmo:fraxino utilifiimas fieri,Ex iifdem maleosimaiores quo^ e pin u & ilice, Et iis au c maioc 
ad firmitatem caufa tepeftiuae carfur:£ q iramaturae.Quippc cu ex olea durifllmo ligno cardines in fo/ 
ribus diutius immorati plantae mogerminauerint.Cato uci^es aquifoliosilaurcosiulmeos fieri iuber» 
Higinus manubria ruflicis carpinea:ilina:cerrea,Quae in laminis fecanfiquona^ operimeto uefliatuc 
alia materies praecipua funt cittus:terebinthus:aceris generaibuxura : palma aquifolium :ilex:fambucf 
radixtpopulus.Dat & a!nus(ut didtum efl)tuber fedlileificut cittus acer^. Nec aliarum tubera in peio* 
Media^ pars arborum crifpior:& quojpprior radici minoribus magif^ flexibilibus maculis .Haec pri 
ma origo luxuriae arborem alia integi:& uiliores ligno preciofiores cortice fieriiut una arborfaepius ue 
niret.Excogitataefunt&lignibratteae.Necfaris,Caeperetingianimaliumcornua:dctcsfecari:lignugi 
ebore diflfngui: mox operiri, Placuit deinde materiem & in mari quaeri.Tefludo in hocfefla.Nuper^ 
portentofis ingeniis principatu Neronis inuenturaiut pigmentis perderet ferplunfgp ucniret imitata li 
gnum.Sic ledlts precia quaeruntur,Sic terebinthum uinci iubenr.Sic citrum preciofius fiai* Sic acer de 
cipi.Modo luxuria non fuerat contenta ligno.Iam lignum emi tefludincm facit. 

Dearbo|iaetare:&quae genera arbo^ minime durat. CA, XLV, 

Ita arboje quarudam immenfa credi pote(l:fi quis profunda m undi &/altus inacceflbs cogi/ 
tat,Veru ex iis quas memocia holum cuflodit ducam in uelitecno Afcicani prioris manu fatae 

P 



ta 



LIBER 

o!iaie.!rf m myrtos codc loco conrpicuae magnitudjnis.Subefl ipectis in qoo manes eius cullodife dra 
co rradif .Roma: ucro lotos in Lucina: area anno qui fuit fine magi RratilDus.ccdxi*.urbis scdccodira* 
Inccrrum qmm ipHi ueruftior.Efle qdc uetuftiore non efl dubiu : cuabco luco Lucina nomincL.HxC 
tiuc circiter annu.ccccI.habct.Antiqor enim illa eftifcd incerta eius arras qua: capillata dicifrquonia ue^ 
ftaliu utrginu capillus ad ra dcferf.Vegt altera lotos in uulcanalirqd Romulus conftituit cx uifloria de 
decimis a:qua:ua urbi intcll igif:ut auflor eft MafTuriustRadiccs eius in foyt uf^ Cxfaris per Rationes 
m unicipiope penetrant.Fuit cii ca cupreilus arqlis circa fuprema Neronis principis,plapfa arqi negleiRa. 
VetuRior aiir urbe in uaticano ilex:in qua titulus xreis litteris hetrufcis religidearbore iam tunc digna 
fuifle fignar.Tyburtes quo^ origine multo ante urbe roina h jbcnt. Apud eos cxtat ilices tres ctia Ty^ 
burno coditorecoj; uetuRiorestapudqs inauguratus tradif.FuiReaute eu tradut filiu Amphiarai qut 
apud thebas obierit una aetate ante liiacil bellum.SutauiRores & delphica platanu Againenonis manu 
faraiEt altera in caphiearcadiae luco.Sut hodie ex aduerfoiliefium urbis iuxca hellefpontuin Prorcfilai 
fepulchro arboresrquse oibos cphebiis eius cu in tantu accrcueremt ilium afpiciant inarefcunnrurfuf^ 
adolefcut Juxta urbe aut quercus in Ili tumulo mnc fata: dicuturrcu coepit ilium uocaii. Argis olea nuc 
etiam durare dfcif;ad qua Ione in uaccam mutata Argus aliigauctir.In ponto circa heracicam arte funt 
louis Statiui cognomine:ibig? quercus du:e ab Hercule fatar.In code tradlu portus Amyci eft Bebryce 
rege interfedlo clarus.Eius tumulus a fupremo die lauro tegiturrqua infana uocanquonia fi quid cx ea 
decerptu inferaf nauibus iurgfa fiat:donecabiiaarur.Rcgioneaulocrencn diximus per quaab aparaca 
in phrygia Jtur.Ibi platanus ofteditur:cx qua pepedit Marfia uidtus ab ApoIIina::quae iam tu magnitu 
dtne elc(Ra eR»Necno palma deli ab eiufde dei state confpicitur.Olympiac oIcafler:ex quo primus Hec 
cules coronatus cR: 8 i tunc cuRodit rcligiofe • Athenis quoq) olea durare traditur in certamine edito a 
MineruatE diuerfo breuiffi ma uita eR punicis:fico;raaIis,Ex iis pcocibus breuior q ferotinis : dulcibus 
q acutis:^ dulcior in punicis.Item in uitibus:praecipucqtfertiIionbus,Grecinus audtor eflfexagenis an 
nis durafle uites.Videnf 3i aquaticae celerius interiretSenefcuntquidera uclocircnfed e radicibus repui 
!ullant Iaurus:SC maIi: 8 <:punica!.Firmifl 1 m 3 eergo aduiuedum ofcs:ut quas durare annis.cc,inter au^ 
iRores conucniat.Et in fiiburbano mfculani agri colle qui corne appellaf «Lucus antiqua religione Dia-^ 
nae facratus a Latio:ueIut arte tonfriti coma faginei morisjn hocaroore mori eximia aerate noRra ada^ 
mauit Paffienus Crifpus bis conful orator Agrippinae matrimonio SC Nerone priuigno clarior poRea; 
ofculari compIeiRi^ eam folitusinonmodo cutiare fub ca:uinura^ illi affundere* Vicina luco eR ilex: 
& ipfa nobilis.xxxv.pedu ambitucaudicis.x,arbores meries fingulas magnitudinis uifendarifiluagi fo/ 
Ia faciriHedeta necari arbores certum efl.Sira ile quidam S£ in uifcoitaetli tardiorem ca^ iniuriam at'' 
bitrantur,Natp & hoc praeter fruftus agnofeit non in nouifiimis mirabile . Quaedam.min terra gigni 
non pofliint:& in arboribus nafcuntur.Na^ cum fuam fedem no habeat:in aliena uiuuifficut uilcura* 
ER & in fyriahacrba quae uocatur caifiriasmo tarum arboribusifed ipfis etiam fpinis circuuoluens fefe: 
Item circa templa thelTalica quie polypodion uocaiur:& qute dolichosrac fetpillum .Olcaftro quo^ de 
putato quod gignitur uocat phaunos,Quod uero in hifpiria fullonia htpophadon calliculis inanibus: 
foliis paruisrradice albaicuius fuccus ad detractiones in comitiali morbo utililfimus habetur, V'iki tria 
gencra,N% cR in abiete larice cafiltiastStcIin dicit cuboea nafci.Hyphcar arcadia , Viffum autem in 
quercu :robore:ilice:pruno filucRci:terebimho:nec aliis arboribus adnalci.Pleri^ copiofiflimu in quer 
cu:quod dryos hyphear uocant.In omni arbore excepta ilice 6 i quercu differentiam Facit odor utriu% 
6 : folium non iucundi odoris.In utrogi uifcum amarum fli Icntu.Hyphcar ad faginada pecora utilius* 
Vitia modo purgat primoidein ea pinguefacit:qu;r fuffcccrc purgatioi , Quibus fit aliqua rabes intus 
negant durare ca.Edcndi ratio artatis quadragenis diebus. Adiiciunt difcrimen in iis quse folia emittat: 
& ipfi decidere.Contra inhaerere nato in aeterna fronde. Omnino autem fatura nullo modo nalcimr: 
nec nift per aluum auium reditihmaxime palumbis 6 £ turdis, Harc cft natura ut nifi maturatu in uen^ 
treauium no proucniat. Altitudo cius no excedit cubitalem femper fruticofiac uiridis,Mas fertilis. Foc 
mina Rerilis. Aliquado no fert.Vifcum fir ex acinis qui colliguntur mcfllum tepore immaturi. Nam fi 
acceircrehymbres:amplitudineqdcm augetunuifeo ueromarcefcunt.Siccanf deinde: 8 i aridi tundun'' 
tur:ac conditi in aqua purrefeunt duodenis fere diebus.Vnuni^ hoc reg; putrcfcedo gratia inuenit.In<' 
de in,pfluente rurfus malleo tufis am iflis corticibus interiore carne lenrcfcunt. Hoc eR uifcum pennis 
auium taiRu ligandis.Iuglandis oleo fubadtum cum libeatinhdfas moliri. Non efl omitcMa in ea re 8 C 
galliarum admiratio.Nihil habentdruides (ira fuos appellant m3gos)uifcoK arbore in qua gignatur 
(fi modo fit robur)facrarius.Iam per fe roborum eligunt Iucos:nec ulla facra fineea fronde conficiunt: 
«r inde appellari quo^ intcrprctarioncgra-ca poltim druides uideii. Eniraucro quicquid adnafcaf iP 
lis e calo miiTum putant:fignum 5 effe elciRa ab ipfo deo arboris, Efl autem id rarum admodu inuen 
ru:3£ repertum magna religioe pctirur.Et ante omnia fexta Iuna:qua principia menfium annorum^ 
iis facit & feculi poR tricefimum annurquia iam uirium abunde habeatmee fit fui dimidia , Omniafa>' 
nantem appellantes fuo uocabuIo,Sacrificio cpuli% rite fub arbore prjEparatis duos admoucnt candi 
di coloris rautosqueg; cornua nunc primum uinciantur.Saccrdos candida ueRe cultus arborem fcan 
dir.Falcc aurea demittiuCandido id excipitur fago.Tum demu uiflimas immolant precantes uefuum 
donum deus profperum laciat iis quibus dedenr.Faecundiratem eo poto dari cuieugp animali Rerili ac 
bitrancur.Cocraq; ucnena oia cfle remedio.Tanta gentium in rebus friuolis plerug^ religio cR« 



SEPTIMVSDECIMVS 

CAH PLYNII SECVNDl NATVRALIS HISTORIAE L1BER.XVII. PROHEMIVM. 



Arborum Precia Mirabilia* 



CA. I. 




ATVRA ARBORVM TERRA MARIQVE SPONTE SVA Pro 
ucnientiu difla eft.Reflateaji quae arte & humanis ingeniis fiunt:uerius 
7 ,.^ - nafcumur.Sed prius mirari fuccurritquxabRulimus penuria pro indi 
, uifo poiTeHa a ferrisidepugnante cu iis homine circa caducos frudus«Cir 
I ca pendentes uero & cum aiitibustin ranca deliciarum precia uenifie clarir 
j fimo (ut equide acbitror)exemp]OiL.Craflii ar^ Cn*Domirii aenobarhi; 
Crallus orator fuit in primis nominis romani* Domus ei magnificaifld 
aliquadopraeRatior in eodepalatiOiQ*CamIi quicimbtos cu.GMartio 
I fudic.MuItu uero pulcherrima confenfu oium aetate ea in colle uiminali. 

J C. Aquilii equitis romani clarioris etia tum q iuris duilis fdentia:cu tame 
obieiRa Crauo fua eR. NobilifTima^ getiuambo Craftus argt Domitius 
cenfuram poR confulatum fimul geflere : anno codirx urbis fexcetefimo 
^ fcxagefimolecudo frequerem iurgiis pp diRimilitudinc moril. Tunc Cn* 
Domitius ut erat uehemens naturaipraeterea accenfus odioiquod ex ^mulatione auidifRrau eRigraui 
rer increpuit tanti cenforem habitare:,p domo eii,'<‘ milia numo^r idetidem j)mittens.Et Craflus ut p 
fens ingenio femp & faceto lepore folers concedere fe refpoditiexceptis fex arboribus. Ac ne uno quidc 
denario fi adimerenf emptam uolente DomiticwCranus utrum ne igitur ego fum inquit quacfo Do/ 
mini exemplo graui S£ ab ipfa mea cefura notandus:qui in domo quae mihi haereditate obuenic comi/ 
ter habitem {'an tu qui fex arbores aeflimes; E;e fuere loti patula ra m opacitate lafciuire. Cccina lar/ 

go e peeribus crebro in iuuenta noRra eas in domo fua oRentantc.Durauerunt^ quonia de longif/ 
fimo aeuo arbo^ diximus(ad Neronis principis incediaiquibus cremauit urbc:annis.dxxx,PoRca cui/ 
tu uirides iuuenefqimi princeps ille acceleralTet etia arbogi m ortem»Ac ne quis uilc de caetero Crafli do 
muinihil^ in ea iu rgante Domitio fuiRe dicendii prer arbores iudicet.Iam colunas quattuor hymetii 
marmoris aedilitatis gratia ad fcaena ornada adueiRas in atrio eius domus Ratuerat:cu in publico non/ 
dii eflent ullse marm oreae*Ta recens eR opulentia tatogi tunc plus honoris arbores domibus afferebat: 
ut fine illis ne inimicitia^ quidepeium feruauerit Domitius.Fuereabii5 6C cognomina antiquis, Fcun 
ditio militi illi qui pclara facinora uulturnu tranfnatans fronde capiti impofica aduerfus Hambale edi/ 
dit.Stolonu Liciniae genti ita.n.appellaf in ipfis arboribus fruticatio inutilis:unde& papinatio inueto) 
primo Stoloni dedit nomc.Fuit 6i arboj; cura legibus prifeis ; cautum eR«xii.tabuIis ut qui Iniurias ce/ 
eidi fiet alienas lueret in fingulas fidos seristXxv^Quid exiRimamus {'futuras ne eas credidifle ad fupra/ 
diiRam xRimatione illos qui frugiferas tanti taxauerant (Nec minus miraculu in pomo eR multarum 
circa fuburbana fruftu annuo addico binis milibus numum maiore fingula^ reditu : qerat apud ami/ 
quos pdiorum»Ob hoc infita 8i arborum quo$ adulteria excogitata funtiutnec poma pauperibus na/ 
(ceref.Nunc ergo dicemus quo maxime mo tantum ex iis uetRigal cotingaciueram colendi ratione ab/ 
Tolutagi^ditu ri.Et ideo no uulgata trailabimusjnec qu* coflare afaduertimusifed incerta atqp dubia: 
in qbus maximefallituruita.Na diligentia in luperuacuisaffeiRare non noRrum eR.Anteofa autem in 
uniuerfum 6C quxad cuniRa arborum genera pertinent in communede cxloterra9 dicemus. 

De natura caeli ad a rbores:& qua parte cadi fpeflare debeant. CA. II. 

Quilone maxime gauden ndefiotes ab afnatu eius Ixtioref^ & materiae firmioris * Qua in re 
a pleri 9 fallunturiciim in uineis pedameta non fint a uento eo o_pponenda:& id tatum a fepten 
trione feruandu.Quinimmo tepefliua frigora plurimu arboru firmitati coferunt: & fic opti/ 
me germinat. Alioqn fi blandianf auReci defatifcences:ac magis etia in flore.Na fi cu defloruere: prinus 
fequanf hymbresiin totu poma depeunc.Adeo ut amygdala 8C pyri etia fi olno nubiliu fiat auRrinufue 
flatus amittant fcetusiOrca uirgilias quidem puluere: inimicifiimum uti oleae quoniam tunc coitus 
eR earum.HoceR illud quatriduu oleis decretorium.Hic articulus auRrinusnubili fpurci qddiximus 
Fruges quo^ peius maturefeum auRrinis diebustfed ceieriusillla funt noxia frigoraiquae feptentrioni/ 
bus autppoueris fiunt horis, Hyemem quidc aquilonia efieiomnibus fatis utilifllmum.Hymbres ue/ 
co tunc expetendi euid» caufa eRiquonia arbores foetu exinanitas : 8C foliope quoqi amiffione laguidas 
natu rale eft auide cfurie.Cibus aut eag; hymber.Quare tepidam efle hyeme ut abfumpto partu arbo/ 
Tum fequaf protinus conceptusiideR germinatio ac deidealia florefeendi exinanirio:inutiiifllmum ex 
perimenris credirur.Quinimmo fi plures ita continenf anniietiam ipfae moriunf arbores. Quonia ne 
mini dubia poena eft in fame laborantium.Ergo qui dixit hyemes ferenas optadas non p arboribus uo 
ta fecit,tslec per folftitia hymbresuitibus coducur.Hyberno quide puluere fieri mefies Ixtiorcs luxuria 
cis ingenii fertilitate diiRum eft. Alioquin uota arborum communia funt fruguqt : niues dmttnasrcde/ 
re.Caufa non folum quia animam terrae euanefeentem exhalationem includunt:Si coprimuntrretroij 
agunt in uires frugum at^ radicesiuerum liquorem fenfim praebct:purum praeterea leutllimu^ 

quando nix aquarum caeleftium fpuma eft.Hrgo humor ex iis no uniuerfus ingurgitans diluenf^rfed 
quomodo fitiair diftillans uelut ex ubere alit omnia quae non inundat*Tellus quo^ illo modo fccme/ 



LIBER 

tcfdr:& fwc! pkna tac lailefcctibus fatis non effeta cu tepus a4erit:tepidis arfdet hoKs.Ifa maxime fru> 
menta piti|uefcunt;prater5 ubi calidus femp aereft:ut in atgj^pto, Cotinuatio enim 6i ipfa cofuerudo 
idem i^uod modus aliubi emcit.Plurirau^ prodeft ubicuq) no efle quod noceat» In maiore parte orbis 
cum prxcoces excurrere germ inationes euocatx indulgentia exIi fecutis frigoribus exurutur» Qua de 
caurarerbtinaehyemes noxiae filuettribus quo^: quae magis etiam dolent urgente umbra fuainec ad 
iuuante medicina. Quoniam ueftire teneras intorto (Iramento in filuellribus no ell . Ergo cempefliue 
aquis hybernis primum hymbribusrdeinde germina tioneantecedetibus.Terrium tempus eftcuedu/ 
eant pomainec protinusired iam uahdo factu*Quae frudus fuos diutiuscontinetilongiorefq; defiderat 
t>bos:iis&retotin£aquxutiIe5:utuiti:oIeae:punicis«HaeiampIaui£generiscuiuf^arboribus diuer/ 
fo modo defidcranfialiis alio temporematurantibus.Quapropreriifdemhymbribusquaeda laedi ui*' 
deasialia iuuari.Et in eodem genere ficut in pyris.Alio die nyberna quaerunt pluuiasialio uero pr.'cco>’ 
Cia.Vt pariter quidem omnia defiderenr.Hybernum tempus cft ante germinationem quae aquilonem 
audro utiliorem facir.Ratio eadem mediterranea maritimis pr 2 fert(runr*n«pleru 9 frigidiora)^ mo^' 
tofa planis:& nodlurnos ignes diurnis»Magfs fruuntur aquis fatainon ftatim auferente eas fole, Conue 
xa Si. fitus uinea^ ai bu florii^ ratio efliquas in oras debeat fpedare*VirgiIius ad occafus feri dam nauir. 
Aliqui fic maluere q in exortu. A pluribus meridiem,pbari aduerto» Nec arbitror ppetuu quicq in hoc 
praecipi pofIe«Ad foli natura ;ad loci ingeniuiad caeli cuiufcp mores dirigenda follertia efitin africa meri 
diem uineas fpeAare 8i fi uiti inutile colono ralubreeRiquonia tpfa meridianae fubiacet plaga;» Quapp 
ibi qui in occafum aut feptetriones conferet optime mifcebit folum caeloicum Virgilius occafus impro 
bettiNec dc feptetrione relin qui dubitatio uidecur» Atqui in cifalpina italia magna ex parte uineis ita po 
fitis copertum e(I nullas elle fcttiliores»MuItum rationis obtinentuentUn narbenefi prouintiaat^ li/^ 
guria 8C parte hetruriae contra circiu Terere imperitia exilfimatur.Eudem^obhquum accipere proui'' 
dentia.Is enim ibi aeftatem tcmperatifed tanta pleru^ uiolentia ut auferat tedla» 

De focietate caeli K terrae adatbores* CA. IIL 

Vidara caelum terrae parere coguntiut quae in ficcisferanturorienteac feptentriones fpeftcr* 
q Qux in hum idis meridiem . Necnon ex ipfis uicibus caufas mutuantur . In frigidis praecoces 

ferendoiut maturitas antecedatalgorem.Qua; poma uitefqi rores oderint cotra ortusiut fta<' 
tim auferat fol . Qu$ ament ad occafusiuel etiam ad feptentriones ut diutius eo fruantur a Deteri ue^ 
ro fere rationem natare fecu ti in aquilonem obfemare uites 6i arbores poni ruafere. Odoraciore etiam 
fieri talem fruiffum Democritus putat. 

De qualitate regionum» CA. IUI. 

Quilonis fitum uentorumgi reliquoje diximus fecundo uoluminc.Diccmufgipximo plura 
6 creleftia.Interim manifetlu uidef falubritatisargumcntuiquoniain meridiem etiam fpcflati 
fium femp ante deddunt foIia.SimiIis 6C in maritimis caufa.Quibufdam locis afflatus maris 
noxiiiin plurimis idem utiles.Quibufda fatis e longinquo alpicere mana iucundu. Propius adraouere 
falis halitu inutile.5imilis 6i flummu flagnoruqi ratio.Nebulis aduruntiaut^fluantia refrigerant opa 
citareiatqj etia rigore gaudentiquae diximus.Quarecxperimctisoptimecredif'. Acado proximum eft 
terrae dixiiTe ratione haud faciliore trasSu. Quippe non eadem arboribus conuenit & frugibusrplerum 
ncc pulla quale habet capaniaiubigj optima uinbus.Aut quae tenues exalat nebulas. Nec mbricamuT'' 
tis laudata.Creram in aibenfiumpompeianoru^agroSC argillam cundiisad umeam generibus ante-^ 
ponuntigq praepingues quod excipitur in eo genere inuicem fabulum album Jn ticinefi multif^ in !o^ 
cis nigrum, Item qj rubrum etiam pingui terrae permixtuminfoecundum cft. Argumenta quogi iudi'' 
cantiumfoepe fallunr.Non uti^ fplu laetum eftiin quo procerae arbores nitentipraeterq illis arboribus* 
Quid enim abiete procerius f* Aut quae uixiffe poflit alia in loco eodem f Nec luxuriofa pabula pinguis 
foli femperindicium habet, Nam quid laudatius germaniae pabulis tamen ftatim fubeft harena‘re^ 
nuilTinio ccfpitum corio,Nec femper aquofa eft cecrateui proceritas hxrbarum, Non hercule magis g 
pinguis adhaerens dygitis.Quod in argillis arguitur » Scrobes quidem regefta in eos nulla complcdut 
denfa ar^ rara ad hunc modum deprehendi poflictferro^ornnis rubiginem obducit* Nec grauis aut 
leuior iufto deprehenditur podere.Quod enim terrae pondus iuftum intelligi potefl»Nec fluminibus 
aggefta femper laudabilis quado fenefeant fata quaedam aqua . Sed neg) illaquoe laudatur diu praiterg 
falicititilisfentitur.Interargumenta ftipulaecraflitudo eft tanta alioquin in leborino Campaniae nobili 
campozut ligni uice ucantur.Scdidemfolum ubteun^ arduum opereidiflicilecultu: bonisfuisacrius 
peneq uitiis cum affligit agricoIam,Et carbunculis quae terra ita uocatur. Emedari uitem hac terra pu 
tatur,Nam tofus fcaber natura fricabilis expetitur qucgi ab audioribus , Virgilius Siquoefilicem ferat 
non improbat uitibus.Salfoe$ terrae multa melius creduntur: tutiora uitiis innafeentium animalium. 
Nec colles opere nudamurifi quis perite fodiar,Nec capi omnes minus foles atgi perflatus q opus fit ac 
cipiii nt.Etquafdam prunis ac nebulis patei diximus uites«Omniu repe funt quaedam inalto fccreta:8d 
fuo cuiq corde praeuidenda. Quid ^ muratur faepeiudicataquogi ac diu comprehenfa^In theflaliacic 
ca lariilam emiflo lacu frigidior fafta ea regio eft.Oles defiderunt quse prius fuerant. Item uites aduri: 
quod non antea thracia fcnHc amoto hebro.Et circa philippos cultura ficcata regio mutauit coeli habi^ 
tum. Ac in fy racufano agro aduena cultor elapidato luto fole prodidit fruges:donec regeftit lapides » In 
iyda leuem tenui fuleo imprimut uomercmiquu fubeft faxum exures oeftate femina»lam in qbufdam 



SEPTIMVSDECIMVS 

locfs fimilcs seltusiimmodici 8i frigorum effedus. Eft fertilis thracia frngara rigore : STaeflibusafrica 
Si Ecgyptus.In chaichia rodiorum infula locus quidam eft in tanrum fcccundustut fuo tempore larura 
demetant hordeum ifublatumm protinus fcrant:& cii aliis frugibus metat. Glareofum olas folum ap 
tiffimum in uenafrano:pingm{fimum in betica.Punica uina in faxo coquuntur.Cecuba: uires in ponti 
nis paludibus madcnt.Tanra eft argumetorum 8C foli uarietas ac differcnna.Caefar VopiTcus cumcau/ 
fam apud cenfores ageret campos rofiae dixit iralia: fume efte.-in quibus perticas pridie rcliiHas gramen 
operirettSed non nifi ad pabulum probanrur.Non tamen indociles natura nosefleuoluit:& uita con>' 
feiTa fecitetiam ubi bona certa non feccrat.Quamobrem prius dicamus crimina. 

Genera terrarum. CA. V. 

Errarum amaram fiue macram fi quis probare uelit.Demonftrant ea atrae degenercfgi h^cr'' 
I bae.Frigtdam autem retorride nara.lteuIiginofam triftia.Kubricam oculi. Argillofam quae 

operi diffidllimatquae^ raftros ac uomeres ingeribus glebis oneret:qqaliquado nonqdope^ 
ri:hoc fru ^ui fit aduerfum. Ite e contrario cineracea & fabullu albu. Nam ftchlis denfa callo facile de 
prehendif uel uno uftu cufpidistCaro breuiter at^ ex fuo more uitia determinat. Terra cariofam caue; 
ne ue plauftro ne ue pecore impellastQuid putamus hac appellatione ab eo tatopere reformidariiut pe 
ne ueftigiis Quoa interdicatf Redeamus ad ligni cariem 8i inuenim us iilaiquxin tantum abhomina>' 
cur uitiaiaridaeinftuIorae.Tcabrae canercentistexefx punicofte . Plus dixit una fignificatione q poiTit ulla 
copia fermonis enarrariiEft enim interpretatione uitio^ quada no xtaieiquat nullam ea incelligi pot: 
fed natura fua anus terra. Et ideo infoecunda oiaiatqi etia imbecilla.Ideagtu optimum iudicat ad radi^ 
cem montium planicie in meridiem excurrenteiqufe eft totius italiae fttus.Terram uero teneram quae 
uoceturpuIIa.Ericigiturhaecoptim35; operi fati ua.lncdligere modo libeat di^am mira fignificatioe 
ceneram:6£ qcquid optari debet in eo uocabulo inueniecMlla teperatx ubertatis.llla mo]lis:faciIi% cuP 
furamec madidamec fitiens.il Ia poft uomere nitefcensiquale fons ingenio^ Homerus in aimis abeo 
crelandixitiaddidit^ miraculu increfeentisiquis fieret in auro.llla quareccmeexqrunt improbie alites 
uomere m comitantesicorui^ aratoris ueftigia ipfa rodentes.Reddaf in hoc loco luxurix quogt fen te 
Cia di aliqua in propofitu.Cerce Cicero lux dotftrina^ altera Meliora inquit unguenta funt quae terram 
q qu^ crocu faptu t.Hoc enim mal uit dixiile q redolent. Ita eft profedlo«lIIa enim erit optima : quae un^ 
guenta fapiet.Quod fi admonendi fumusiqualis fit terrae color ilte:quiquaecitur:cotingit faepe etiam 
quiefeente ea fub ocafu folisiin quo loco arcus cxleftis deiecerit capita fua.Et cum a ftccitate continua 
immaduerit hymbrettuc emittit illum fuu halitum diuimi ex fole conceptuicui compari fuauitas nuP 
la pofTit.Is efle odor in comota debebitirepcufqi nemine falletiac de zcits odore optime iudicabir. Ta/ 
lis fere eft in noualibus exfa uetere filuaiquae confenfu laudatur • Et in frugibus quidem feredis eadem 
terra utilior intelligitunquotiens intermiffa cultura quieuitiquod in uineis non fit.Eo^ diligetius elp 
genda eftme uera exiftac opinio coruiqui iam italiae terram exiftiraauere laftam . Opens quidem facuP 
cas in aliis generibus conftat e c® loinec poteft arari poft hy m bres aliqua ubertatis uitio lentefcens.Co/' 
tra in btzantio africae illum cen rena & quinquagena fruge fertilem campum : nullis cum ficcus eft ara^ 
b/Iem taurisipoft hym bres uili ardlorSi a parte altera iugi anu uomerem trahente uidimus fcindi.Ter>' 
ram enim terra em en dari (ut a! jquiprrecipiunoruper tenuem pinguiiniciftaautgraciliibibula^ fuper 
humidam ac pinguemrdementis operarii eft.Quid enim poteft ^erare qui talem colit. 

Deterra quam britania&galiia amat. CA. VI, 

Lia eft ratio quam Britannia Si galiia inuenere alendi eam :ip& quod uocant margam . Spiffi/ 
a or ubertas in ea intelligitur.Eft aurem quidam terrae adcps:ac uelut glandia in corporibus ibi 

denfante fe pinguitudinis nucleo, Non omifere & hoc graeci, 

Degrxcorumdodtrina. CA. VII. 

Vid enim intentatu illis ('Leuca rgyllion uocant candidam argilla:quam megarico agro utun^ 
g tur.Sed tantum in humida frigida^ terra.lllas gallias britanmaf^ locupletantis cu cura dici 
conuenit.Duo genera fuerant, Plura nuper exerceri coepta proficientibus ingeniis, Eft enim al 
bartif&;coIubina:aigyIlacea;tofacea;harcnacea,Naturadupkx:afperaautpinguis,Experimaaurriuf^ 
in manusrufufg? geminustaut ut fruges tantum alant ; aut eaedem Si pabulum. Fruges alirofacea alba: 
qute fi fu in ter fontes repertaieft ad infinitum fertilisjuerum afpera rratatu : & fi nimia inieta eft exu^ 
rit folum, Proxima eft ruffaiqu^e uocaturcapnumargos intermixto lapide terrae minutte harenofae.La 
pis contunditur in ipfo campoiprimif^ annis ftipula difficulter caditur proprer lapides. Impendio ta/ 
men minimo leuitatednnidio minonsq c^terrcinudjuur.Infpergirurrarafale eammifceri putant, 
Vtruqi hoc genus femel inietum in.l, annos ualet Si frugum Si pabulfubcttate. 

De terrarum generibus, CA. VIII. 

Vae pingues efle fentiuntunex iis pracipue alba.PIura eius generatMordaciflimum quod fu-' 
q pra diximus, Alte^ genus albae cret^ argentaria eft. Petitur exalto in centenos pedes atis ple 

ruqt puteis ore angqftaus intus ut in metallis fpatiante uena.Hac maxime britannia utif.Du 
rant annis.lxxx.Ne^ eftexemplum ullius qui bis in uita hanc eidem iniecerir.Tertium genus candidre 
clifchroniargon uocant,Eft autem creta fullonia mixta pingui terraipabuli g frugu fertilioriita ut mef 
lefublata ante fementem alteram laetiffimumfecetur.Dum m fruge eft nullum aliud gramc emittit. 
Durat, xxxiinnis denftor iufto.Cymmi modo fttangulat foiu, Columbina gallia fuo noie glaucopelon 

P iii 



UBER 

©ppdiatrgicbis cxciratur lapfdu mo.SoIa gelarioe itafoluif :ut tcnuiflinias bratteas Fadf* Haec cx sequo 
fcmlis.Harenacca utunf fi alia non fit;in uligiiioris uerricibiis 6i fi alia fit:ubi hos gentium folos noui' 
naus:qui frrtiliflimu agrii colentes quacu^ terra infra tres pedes effofla& pedali craffitudinemicfta Ise 
tificent.Sed ea non diutius annis.Xtprodcft.Hedui 6i pi<3:ones calce uberrimos fecere agros.quscfane& 
oleis 8i uitibus uhliffima reperitur.Omnis aurem marga arato iniiaedaeftiutmedicamentu rapiatur: 

6i fimi defiderat aliqu^tuIum.Quae primo plus afpera & quae in haerbas non effunditur ralioquin no^ 
uitate qucecui^ fucne folum Iceder.Ne fic quide primo anno fertilisJntcreft & quali folo quseraf. Sicca 
enim humida meliorrarido pinguiStTem perara alterutra creta uel columbina conuenit. 

Decinerisufu:S:dcfimo:&quaefarauberiorcterrafaciant:6£qu3£urart CA. IX* 
Ranfpadanis cineris ufus adeo placetmt anteponat fimo iumento^iquod quia leuiflimu eff : 

* ob id exurunt. Vtro^ tame pariter non utunf in eode aruomecin arbuffis cinere:ncc quafda 

ad fruges ut diximus.Sunr qui puluere quogj uuas ali iudicentipubclcetefij puluerent;& ui/ 
tium arboruqj radicibus arpergeftQ uod certu eft narbonenfipuintiae Si uindemias.certius ficeo cerq: 
quia plus puluis ibi q fol confernFimi plures differcntix.Ipfa res antiquajam apud Homepe regius fe' 
nex agrum ita fuis manibus laetificans reperif, Argeus rex in grsecia excogitafle tradif.DiuuIgaffe uero 
Hercules in italia:qu;e regi fuo Srercuto Fauni filio ob hoc inuentu immortalitatem trtbuir.M.Varro 
principatu dat Curdop: fimoexaLiiariiStQuod etiam pabulo boum fuu magnificat.Ne^ alio cibocele/ 
rius pinguefeere aflTeuerat.De notf ns moribus bene fperare eft;fi tata apud maiores fuereauiaria : ut ex 
Iis agri ftcrcorarentur.Proximum Columella caIubanis:mox gallinariis facitmatanriu alitum danaro. 
Caeteri auflorcs confenfu humanas dapes ad hoc in primis aduocanr • Alii ex iis pferunt hoium potus 
in corioje officinis pilo madefacio. Alii per fefe aqua itcrsi largiuiij etia q cum bibitur admixra.Quippe 
plusiam ibi male domadum efficum ad uirus iliud uini homoacceflent . Hsecfunt certamina quibus 
inuicem ad tellurem quoqt alendam utuntur hoies.Proximefpurcitias fuu laudat. Columella folus da 
nat. Aliicuiufcunij quadrupedis exiciofum. Aliqui columba^ prceferunuProximu deinde caprarii cft. 
Ab hocouium.Deinde bcum.Nouifllmus iumento 5 c,Hse uicreapudprifcosdifferentirc . Simul^ p/ 
cepta non inucnio re tali urcdirquandoSC hic uctuftas utiIior:uifumqt iam cft apud quofdam prouin-^ 
cialium in tantum abundante geniali copia pecudum farina* uicecnbrisfuperiniiciiferorealpefluqi tc-' 
poris uirtbus in quadam etiam gratia mutato.Nuper repertu oleas gaudere maxime cinere BC calcariis 
fornacibus.Varropra:ccptisadiicir:equinoquodfirlcuinimunifcgetcsa!endas.Prataucrograuiore:Sf 
quodex hordeo fianmukafqi gignit herbas.Quidam etia bubulo lumcnto^ prarferuntrouillum^ ca 
prino.Omnibus ueroafinininquonia lentiftime mandat, Ecotrario ufus aducrfusutrugi^niintiat.Iii'' 
ter omnes aut conflat nihil efle utilius lupini fegeteipriufij filiquef aratro uel bidentibus uerfa : mani/ 
pulifuc circa radices arborum ucl uitiu obrutis.Etiim ubi non fit pecus culmo ipfouel etiam felice ftec 
corarearbitranf.Catoftercusuncefiat:(lr3mera:lupinij;paleas:fabiIja:3cfr6des iligncasrqucrnafqiefe/ 
getecuellito.Ebulu cicutam & circii lalidla herbam uuluaqj eafuftcrnito ouibus frondem gi pu/ 

tridam.Vinca fi macruerit:farmeta fua combuntorSi itidem inararo.lteqp ubi faturus eris frumetum: 
oues ibi dcIedlato.Necnon SC fatis quibufda ipfis pafei terram dicit. Segetem ftercorant frugesdupinu: 
fabaiuitia.Sicut ccotrario ciccnquia uellif ST quia falfum cflihordeu m;fcEnu gra:cu:eruum.Hacc om/ 
nia fegetem cxyiunt;6<: omnia qux uellunf.Nudeos in fegetem neindideris.VirgiliusfiC lino fegetem 
cxuri:3f aucna:5C papaucreaibitrat .Fmierafub diuo concauo loco 8l qui humorem colligat ftramen/ 
tointcdla ne in fole arefcant.Paloe robore depaflo fieri iuberdea fore neinnafcanturiis fcrpcntes.Fimu 
ttiifcerc terrae plurimum refert fauonio flante ac luna firiente.Id plcriqi prauc intelligunt a fauonii ortu 
faciendum :ac februario mcnfe tantum;cum id pleragi fata aliis poftuJent mcnfibus.Quocuqi tempo/ 
re fiat curandum ut ab occafu aequinodiali flante uenco fiatduna decrefeente ac ficca,Mirum in modii 
augetur ubertas afFedlufqj eius obferua tione tali. 

De iationearborum:6ic[>3uulfionenafcunmr arbores, CA. X, 

Bunde prredi£la ronc caeli ac rcrrae 4 Nunc de his arboribus dicemusrquscura holum at^ ar/ 
a tepueniur.Nec pauciora prope fu nt generaitam benigne naturse gratiam rettulimus, Aut.n, 

femine proucniunttaut plantis radiC]s:aur^paginc:autaunlfione:autfurculo:autinfiro&c6/ 
feflo arboris tunco.Nam folia palmarum apudbabydonios feriiar^ ita arborem proucnirc, Trogu cre 
didifle derniror.Quacdam pluribus generibus ferunturrquaeda oibus.Ar pleragi ex iis natura ipiado/ 
cuit:&in primis femen fererercum decidens exceptu^ terra uiuifcerer.Scd quaeda no aliter proucniut: 
utcaftaneaeiiugladesxaeduis dutaxat excepris,Ex femine autem qq difrimili ca quoqt qux Kaliis mo/ 
dis ferunftut uues & mala atij pyra.Na^ lis pro femine nudeusino ut fupradiflis fruiftus iple. Et me/, 
fpila femine nafei pofTunt.Omnia hxc tarda prouentu ac degenerantia & infiro reftituenda. Interdum • 
etiam caftancar.Quibufdam natura cotra oino no degenerandi quoquo modo feranfiut cuprcflistpal 
misdaurts.Nai^K laurus pluribus modis fenf. Genera eius diximus.Ex iisaugulla K bacalis K pinus - 
fimili modoferunf.Baccac mefeianuario aquilonis afflatu ficcan te legunt lexpandunturgj rarccineca/ 
lefiant aceruotPoftea quida fimo ad ferendu paratas urina madefaciunt.Alii in qualo pedibus in pfluen 
te deculcanridoncc auferatur cutis. Alioquin uligo infeftatinec patitur nafei. In fulco repaftinato palmi 
altitudine uicens fere aceruatimmenfemartio,££cde&ppagineferunf.TriumphaIif 5 talea tantum. 
Myrti geneca oia in cap 4 tiia baccis fei untuti Romx propagine taretina.Deqioaiius K alio modo fen 



SEPTIMVSDECIMVS 

docettgrandilTimis baccaja tufis leuiter ne grana franganf:eagj m trita feRc citculigari : at^ ita rerirpa/ 
rietem fore denfitatisiex quo uirgulre differanf,Sic6i fpfnas faepis caufa lemr tomicae racris fpinaruM 
ctrcuhta.Pilas au c laurus &: mvrti inopia a trimatu repeftiuu eft rra(Ferrc4nter ea quae femine feruntur. 
Mago in nucibus operofus erttAmygdalae in argilla molli meridiem fpedanti feri iubenf.Gaudereeas 
in duracalidag^ terra,In pingui & hum ida mori ac fterilercere»Serendasq maxime falcatas & e nouella: 
fimocp diluto maceratas per triduu mraut pridie q feranf aqua muIla.Mucrone defigi aciem latcris*|In 
aquilonem fpe<Sare:ternas fimul ferendasttrianguli ratione:palmo inter fedi(lanres:denis diebus ada^ 
quari donec grandefcanr Juglandes nuces porredtae ferunf comiiTuris iacetibus,Pinesnucleis feptenis 
fere in ollas perforatas additisiaut ut laurus quae baccis ferif . Citrea grano 8C propagine* Sorba (emine 
8i 3 radiceplanta 3C auulfione^ueniunt*Sed illa in calidis.Sorba 8C in frigidis&humidis*Namra & pia 
taria demonftcauirimulta^i radicibus pululare fobole denfa 6i pariente matre quas enecet* Eius quip/ 
peumbraturbaindigeftapremitur:utinIauris:punias;platanis:cerafis:pruni$.Paucorumin hoc gene 
re rami parcunt fobolirut ulmo^ palmaruqi.Nunis uero tales pulluli proueniutmifi aquarum radices 
amore folis atgi hymbris in fua tellure fpatiantur»Omnia ea non ftatim moris elt in fua tocarnfed pn> 
us nutrici darirar^ in feminariis adolefcere:itcmmgi migrare.Qui tranfitus mirum immodum miriV 
gat erfam filueftres:fiae arborum quo^ ut hominum narura noui tatis ac perigrinarioisauida e(t:fiue 
difcedentes uirus relinquntimarifuefcut^ rradtaru ceu fera dum radiciauelliiurplanta.Etaliud genus 
fimile natu rapmonftrauit.Auulfig! arboribus ftoIonesuixere.Quo in genere 6i cum parui funtaueP 
luntunpartemq! aliqua e marris quoij corpore auferunt fecum fimbriato corpore.Hoc modoplaran-* 
turpunicae:coryIi:maii:forbi:meipiIi;fraxini:fici.Inprimirqp uires.Cotoncum ita fatum degenerat.E* 
eodem inuetu eftJurculos abfeifos ferere hoc primo faepis caufa fadtum fambucis:cotoneo;6C rubis dc 
pa£l:is,Mox&cuIturtE:utpopulis:aInis:(aIia:quxuelinuerfo furculoferitur.Iamcae ibidifponuntur: 
ubi libeat eiTe eas*Quamobtem feminarii curam ante conuenit dici : q tranfeatur in alia genera, Nan^ 
6£ huic principio eligi folum refcrtiquoniam nutricem induigentioremefleq matrem fepe conucnir. 
Sic ergo (iccum fuccofum^ bipalio fubailumiaduenis hofpirale:& q fimillimum terrae in qua tranlFe-' 
rendu m fit. Ante omnia elapidatum munitum^ ad incurfum etiam gallinacei generis tQuaminime 
rimofammepenetrans fol exurat fibras Jnteruallofexquipedum feri ne fe inter lecontingariK noceat. 
Praereralia uitia etiam uerminofa fiunnideo farriri conuenit faepiusiharbaf^ auelli. Praeterea femina 
ipfa frutica ntia fuppurarciac facilem pati confuefcere,Caro 8i fmcis crates imponi iubet altitudine ho/ 
minfsad folem recipiendumrat^ integi culmoad frigora arceda.Sicpyrorummaloru^ femina nutri 
ri.Sic pineas nuces. Sic cuprefTos femine fatas 8i ipfas, Minimis id granis condat : ut uix perfpici quseda 
po(nnf.Mon omittendum natura miraculum. Ex tam paruo gigni arboresrtato maiore tritici &hor-'' 
dei granome quis fabam reputet. Quid fimile originis fure habent malorum ^rorum^ fcminafHis 
principiis reipuentem fccures materiem nafei indomitam ponderibus immenusplaiarboris uelismr/ 
ribusmurifgi impellendis arietibus,Hac eft natura eius,Hxcpotentia,Sup omnia erit e lachryma na/ 
fti aliquidmt fuo loco dicem us,Ergo e cuprefTo foeminafmas enim ut diximus no gignit)piIul£CoIIe/ 
flsiquibus docui menfibus ficcanmr folexupts^ emittunt femen formicis mire expetitum lamplia ' 
to etiam miraculo tantuli aialis cibo abfumi natale ran ra^ arbogi,Seritur mcnfc aprili area aequata cy / 
lindristaut uolgiolis denfumiterragi cribris fupercernif pollias craflitudine . Contra immane pondus^ 
attollere fe no ualetiretorquef quae fub terra, Ob hoc pa rcitur ue{tigns,Lcnirer rigatur a folis occafu ii» 
trinis diebus :ut aequaliter bibandoncc erurapat.Differunf poft annum dodrantali filocuftodita tem/ 
perie:ut uiridi c$lo ferantur ac fine aura»Miru$ diftu periculu tantueo dieeftifi rorauerit qtulucuni^ 
ny mbreiaut fi afflaucrit.De reliquo tutat funt ppetua fecu ritate.Aquafq} poftea odere . Et zinztfa gra' 
no feruntur menfeaprili.Tuberes melius inferuntur in pruno filueftri 8i malocotoneo . Et in calabria 
ea eft fpinafilueftrisiquaecu^ optime 8i myxas recipinutiliter 8i forbos* 

De tranfferendis ferninariisidi ulmis ferendis & ferobibus. CA. X(, 

Lantas ex feminario tranfferre in aliud prius q fuo loco p onanf operofe praecipi arbitrordicet 
p traflarione folia latiora fieri fpondeat. VImopi prius qfolio ueftianf* Samara colligeda eft cir/ 

ca martias Kalen.cu ftauefcere incipit.Deinde biduo in umbra ficcata fereda denfa in refradto 
terra fuper minutarim cribrata craffitudine qu$ in cupre(fis,Piuui3e fi no adiuuer:rigand3*Defecendae 
ex arearum uenis poft annu in ulmaria interuallo pedali in unaqua^ partc,Maritas ulmos autuno fere 
reuriIius:quiacarentfemine,Nae3eep!atis ferunf.ln arbuftu quinquennes fuburbe tranl&runtunauc 
(utquibufdam placet) quae uicenum peduefrecaepetut,SuIcoquinouenariusdicif:alrimdine pedum 
triumipad latimdine;& co ampliusdrca pofitas pedes terni undi^ e folido adaggeratur. Arulas id uo/ 
eant in campania,Intcrualla ex loci natura fumraunf. Aridiores ferendas in campeftribus conuenit. Po 
pulos 8i fraxinos quia fcftinantiusgerminatdifponi qu ogi maturius c6uenir,Hoc eft ab idibus febru. 
plantis & ipfas nafcentesJn difponendis arboribus arbuftif^ ac uirieis quincucialis ordinu ratio uulga 
ta 6C neceifariamopflatu modo utiIis:uepe8C afpefiu grata quocu^ modointuearein ordinem fe por/ 
rigente ucrfu.Populis eade ratio femine qua ulmos ferendi : trafferedi quogi c feminariis cade 8i filuis» 
Ante omnia igitur in fimilc trafterri terra aut meliorem oportec.Nec e tepidis autprarcocibus in frigis' 
dosautferotinos fitusiut neqjexiis illos, Praefodere fcrobes ante(fi fieri poflet)tato:doncc pingui cefpiV 
te obducan f .Mago ante annu fieri iubet:ut folem pluuiaf^ cobibatit:aut fi coditio largita no fit : igncf 

p ilii 



LIBER. 

In msdio fierf jnte menf^s duosrnecnffipofthymbres in his feri. Altitudine C35^ in ilrgilToro aut duro 
Tolo trium cubitorum ede in qua^ parte.In prunis palmo amplius; 6 £ ubi<^ camtnara FoITura orecom 
prefliore finr.Nigra uero terra duo cubira SC palmii quadratis anguIis.Eade mefura grxd audores co-' 
Jentiuminon al tio res quino fe mipede efle debere:nec latiores duobus pcdibus.Nuig uero fcxqpcde mi 
n us alto: quonia in h umido folo ad uicina aquse perueniar.Cato fi locus aquofus fit inqt latas pedes ter 
hos.In faucibus imifcjt palmum 6 i pcdemralnrudine quattuor pedumicas lapide cofl:erni:autfi non fic 
perticis falignis uiridibus.Si neq^ eacfinr:farmentis;ira utaltitudinem femipedem trahanf.Nobis adii-' 
ciendum uidecur ex prxditfta arborum natura ut altius dimittantur ete:quaefumma tellure gaudent; 
tanq fraxinus:olea.Hxcdi fimilia qternos pedes oportet demittuCatteris fateflli altitudinis pedes ter^' 
nos effecerit. Excide inquit radicem iftam Pa|)yrius curfor imperator ad terrorem preneftinomm prae 
to ns.Deftringi fecu rius fe tefte innoxium abradi partes :quae fe nudauerint terra. Aliqui lapides romn 
dos fubiici maIunt:qui 6 Ccontineanthumorem&tranfmicrat,Non item planos facere:& a ter reno a r^ 
cete radicem exi[limantes.Glarea fubftrata inter utra^ fententiam fuerit . Arborem nec minorem bi'' 
ma nec maiorem trima rranfterri quidam pr;ecipiunr,AIn cum annum irap!eat,Cato evafliore quinqp 
digyeis non omifit.Idem fi a bflineret meridianam cadi partem fignare in corrice:ut tranflata ufdem dC 
affuetis flatu cretur oris: ne aquilonis meridianis oppofira folibus finderentur:& algerent meridianae 
aquiIontbus,Quod e diuerfoaffedtant etiam quidam in uiteficoqt permutantes in cotrariumtDenfio 
ra enim foiia ita fieri;magif^ptotegerefru(3:um 8C minusaraittercificuqificetiafcanfilem fieri.Pleri^ 
id deinii cauent;ut plaga deputati cacuminis meridiem fpeiflcttignart fifTuris nimii uapons opponi , Id 
quide in horam diei quintam uel odtaua fpedtace maluerim, Aeque later no ncglfgcndutne radices mo 
ra inharefcantine ue a feptentrionibusiaut ab ca parte cteli uf^ ad exortum brumale uento flante elToj' 
diantur arbores:aut certe non aduerfae iis uentis radiccspr 3 ebeanf,Propter quod emoriunf ignaris cau 
fx agricolistCa to oes uentos dC hy mbre quo^ in tota tranflarioe damnat . fet hoc^derit q plurimum 
rerrx in qua uixerint radicibus cohxrere:ac tora ccfpirccirculigari.Cum ob id Cato m corbibus tranfl' 
ferri iubeat.Proculdubio utiliflime quide fumml terram coten rus fubdi. Quidam punicis malis fub/ 
ftrato lapide non rumpi pomu in arboribus tradunt»Radices inflexas poni mclius.Arbore ira Iocari:uc 
media fit totius fetobis neceflatium.Ficus fi in ficilia bulborum hoc genus eftferitur;ocifrim e ferre tra 
ditur pomu:ne^ uermiculationi obnoxium.Quo uitio non carent reliqua poma fimilitcr fata. Radi' 
cum eius magnam adhibendam cura ueexemptasappareatmon auulfas quis dubitert' Qua ratione 6 £ 
reliqua confelTa omttninus.Sicuti terram circa radices feflucato fpinandam,Quodcato primum in ea 
te elTe cenfet.PIagam quo^ a trunco oblimi fimo:K foliis prxligari prxcipiens. 

De interuallis plantandagi arbopi & umbris & ftillicidiis:fid ubi plantari debeant, CA, XU, 

V ius loci pars eft ad interualla pertines.Quidam punicas & myrtos 8C lauros defiores feri iuf/ 
h ferunt.In pedibus tamen nouenis.Malos amplius paulotuel magis etiam pyrosimagifqiamy 
gdalas:Sificus»Qdoptimediiudicabitramo^ amplitudis r 6 :locoru 9 & umbrxcuiul^ar/ 
boristquonia has quq^ obleruari oportet.Breues funtquis magnajiarbogi:^» in orbem ramos circiV 
nent:ut in malis pynfqt.Eadem enormes ceraris:Iauris,1am quxdam umbra^jpprietas.Iuglandiugra 
uis Si. noxia:etiam capin hutnano:oranibufgj iuxta faris.Necatgermina dC pinusifed uentis utragi refi' 
ftitiqiiomam 6C proteifla uinearum ratione egcnr.Stillicidia pinus quercus ilicispcnderofiflima.Nullu 
cuprcflliu mbra tninimaiSi in fe circuuo]uta,Ficomm leuis quis fparfatideo^ inter uineas feri n5utan 
tur.Vlmoram Icuis:etiam nutries quxcuqp opacar.Scd attico hxc quoqi uidetut e grauiflim is; nec du-' 
bito fi emittantur in ramos.Conftridtxquidem ulmi noxiam efle non arbitro r.lucunda 6 £ plataniq^ 
era flj.Licet gram ini credere non foli ; haud alia Ixtius operiente toros . Populo nulla ludentibus foliis. 
Pinguis alnoifed pafcenr fata. Vitis fibi fufficitimobili folioiiaiflugp crebro folem umbra temperas. Eo-^ 
dem graui protegens in hymbrx,Omnium fere leuis umbra:quomm pediculi longi. Nonfiflidienda 
hxcquoqt fcientiaiat^ no in ulrimispdnenda:quado quibuf^ fatis um bra aut nutrix aut nouercaefl* 
luglandium quidem pinorumqi dC picearum & abieris quacuqi artigereinon dubie uenenum efl.SriP 
Itcidii breuis difFinitio eft.Oium quxpiciflu frondisira diifundunfiucperipfjs no defluant hymbres: 
ftilla fxua cfl.Ergo pl u rimu intererit hac in queftionc terra in qua feremus : inquantum arbores qfgp 
alat.Iam per fe colles minora quxrut interualla. Verofis locis crebriores feri conducir.OIea tame maxi 
mo interuallo*De qua Catonis italica fententia eft,In.xxv,pedibus minimu:plurimu,xxx.reri,Scd hoc 
ujtiatur loco^ natura.No alia maior in betica arbor,lnafrica uero fides penes auiflores erit,MoIiariaS 
uocan multas narrata pondere olei quod ferantannuo^uentu.ldeo,lxxv.pedcs, Mago intcruallodc'' 
dit undi^:etia in macro folo ac duroatqt uetofo.Cum minimum,xIv.Betica quide uberrimas mefles 
inter oleas meti t.llla infeitiam pudenda efle conuenietrdC adultas inter fefe luiflari iuflo plustfic in fene/ 
dfa m prxeip! tareiaut pleruqi ipfis:qui pofucre coargueribus imperitiam fuam totas excidere. Nihil eft 
foedius agi icol is: q geftx rei penitentia multo iam ur prxflet laxitate delinquere, 

Qux arbores tarde crcfcant:&quxcelcriter:& de fabina. CA. XIII, 

Vxdam autc natura tarde crercunt;& in primis femine tantu nafcetia ; 8i logoxuo durantia: 
q At qux cito occidilt uelocia runt;utficus;punica:prunus:malus:pyrus ;myrtus:falix:& tame 

antecedunt diuitiis.In trimatu enim fere incipiunt oftendentes SC anre.Ex iis lentilTimam py<' 
rus.Ocifiima omnium cypetus pfeudocapiriusfmtex.Prounus enim floiet;femen$^rei;t.Oia ue^ 



SEPTIMVSDECIMVS 

fo acelerias adolefcunt flolotiibus ablatjs:iin3^ in flirpc redaflis aTfmcntis.Eadcm nawfa 8l propagi' 
nes docuir.Rubi na^ curuati gracilirare 8C fimul pceritare nimia defiguc rurfus fn terra capira.Ircruiy 
nafcunf ex fefe repleturi omniainirefiftac cultu ra:prorfus ut poiTintmdenhoicsterrxcaufa geniti. Ira 
pciltma at^ exccranda res propaginem tamen docuit:at^ radicem acquiri uiridem.Eadcm aurem na 
tura eft hederis.Cato propagari prarter uitem tradit ficumiolearpunicaimaloji genera omnia.Lauru: 
prunos myrtusinucesauelianasi&prarneninasiplatanu.Propagationum duo genera: ramo ab arbore 
dcprcflb in fcrobe quattuor pedum quo^tSi poft biennium amputato flcxu;plantagi tranflara poft rri 
matu:quas fi longius ferre libeanin qualis ftatim aut uaffs fiflilibus defodere propagines aptiiTimum: 
ut in iis tranlTerantur, Alteru m genus luxu riofius:radices in ipfa arbore follicitando traicdlis per uafa fi 
dlilia:uel qualos ramis tetra^ circunpaflis:ar^ hoc blandimento impetratis radicibus:inter poma ipfh 
&cacumina(infumma enim cacumina hoc modo petunf audaci ingenio) arbore alia longe a tellure 
faciendi.Eode quo fupra bienii fpatio abfcifTa ^pagin e:&i cu qualis illis lata.Sabina h^rba propagine fe 
ritur 8i auu!fione,Tradunt fece uini aut e parietibus latere tufo mireali.lifdcm modis rolmarinum fe 
runt:6£ ramo:quonia neutri femen, Rododendron propagine femine. OpituIum.xiiii.quere 
in fine huius libri decimif^timi.De fatione arborum,6ic. 

De uite inferenda, CA. XV. 

Itiu ucro in fcrobibus ficcis ftrameto opertos ac deinde terra obrotos:ut cacumine exi{iar,Ca 
u to uite tribus modis inferit.Pnf^a findnubet per medullaJn ea furculos exacutos ut didlu 

addiimedullas iugi.AItero ut ii fefe uites cotingltiutriufgi in obliquu latere contrario adrafo 
iundbs medullis colliga ri,Tertiu genus eft:terebrare uite in obliquu ad medullaicalamofg? addere Io' 
gos pedes binos:at$ ita ligatu infitu in trira^ illitu operire terra calamis fubreflis,Noftra actas correxit 
ut gallica uteref terebraiquas excauat nec urit:quonia aduftio ois hebetat:at^ utgemafccre incipies h> 
getur cala mus, Nec plus q binis ab infito emineat oculis ulmeo uiminealligaiusibina^ circundaretur 
acieaduabuspattibus:utindepotiusdtftiIIethumor;quimaximeuitesinfeftar.Dcindccu eualuiflent 
flagella pedes binosiuinculu infiti incideief ubertati crailirudinepmifTa «Vitibus inlercdis rcpus dede' 
re ab aequinot^io autuno ad germinationis initia.Satiuae piatae filueftriu radicibus inferunf natura fic^ 
cioribus,Si enim fatiu* filueftribus inferanfrdegenerat in fertilitate.RcIiqua caelo coftat. AptifTima i' 
fitis ficcitas.Huius.n, remedium appofitis fidlilibus ualis modicus humor per cinerem diftillat.lnocu' 
latio rores amat ieues, Decmplaflratione. CA, XVI. 

Mpfalrri r6 6i ipla ex inoculatione nata uideri poteR,CrafIbaut maxime cortici couenir ficuc 
e eft ficis . E^o arnputaris oibus ram fs ne fuccu auocet.Niridiflima fn pte qua^ praecipua cerna 

turhylaritas:excptafcutula ita ne defcedat ultra ferru corticiiprimit exaliacortex parcu fui 
germinis mlma:ric copage defata ut cicatrici locus no fit:6i ftati unitas fiattno humore no afflatu reci' 
pies;nihilominustamc5i luto munire 5i uiculomdius.Hoc genus non pride repertu uoluntq nouis 
moribus faueriSed id ena apud ueteres graecos inuenif ;& apud Catoneiqolea ficuij fit inferi iulTTt me 
fura etia praefinita fecudu reliqua diligeriarua.Cortices fcalpro excidi quattuor dygitoji I5girudine:fi£ 
triu Iatitudine,At <5 ita coagmentari 6<: ilia fua intrita oblini.Eadc rone & in malorQuida huic generi 
mifcuerc fifluram in uitibus exepra corricc reflalla furculo a latere plano adigendo.Tot modis infira ar' 
borc.Vidimus iuxta tyburtes tilia oi genere pomo^ onuftaalio ramonucibusralio baccis:aliude uite: 
fids;pyris:punicis:maloru^ gencribus.Scd huic fuit breuis uira.Nec tamen oem expimetisaflegnatu 
ra poirumus,Qu3eda.n,naIci nifi fponte nullo modo qucunt.Ea^ imitibus & defertis tatu locis jiucni 
unr.Capaciflima infiroru oium dicitur platanusipoftea robur. Verum utraqi fapores coiruput. Quae*' 
da oi genere inferunf :ut ficus &: punic^.Vitis no recipit emplaftramecqbus tenuis ac caducus rimo' 
fufgi cortex.Ne^ inocultarione ficcat aut humoris exigui:fertiliflima oium inoculatio: poftea cropla' 
flratio.Sed utragi infirmiffimaifli quae cortice nitunf iantu:uel leuiaura ociflimedeplanranf: inferere 
firmiflimu&foecundiusgfercre. Exemplum huius rei, CA. XXVH. 

On eft omittenda raritas unius exempli .Corellius eques romanus Atefle genitus inferuirca' 
II ftaneam ruomctipfam furculo in ncapolirano agro. Sic fadtaeftcaflanca quae ab ipfo nomen 

accepit inter Iaudatas,Pofl:ea hsres eiufde libertus corellianam irc^ inferuit.Haec cft inter eas 
dilTerentia:iIla copiofior.Hsec corellfana melior.Rcliqua genera cafus ingenio fuo cxcogitauit:ac def ra 
flos ferere ramos docuit:cum pali defixi radices cepiflenr.Multa fic ferunf,In primif^ ficus oibus qui' 
dem aliis modis nafcensipraeterg ra!ea,Optime quide fi uaftiore ramo pali modo exacuto adigatur al' 
te exiguo fup terram relicto capite:co^ ipfo harca cooperto, Ramo ferunf 6C punica palis laxato prius 
meaturite myrtus.Omniu ho^ longitudine triu pcduicraflifudine minus brachiali.Corticediligcnrer 
rematoicrunco exacuto.Myrtus & taiei ferif .Morus talea tantum:quoniainuImo ea inferi religio fui' 
gurum prohiber.Quapropter de talearum fatu nunc dicendum efl,Seruandum in eo ante omnia ; ut 
«aleae ex feracibus fiant arboribus:ne curuac;ne fcrabae:aut bifurcarincue tenuiores g ut manum imple 
antine minores pedallibus ut illibato cortice atq; ut feflura inferior ponatur fcmperrfif quod erit ab ra 
dice:accumulecurq germinatio terra:donec robur planta rapiar. 

De cultura taleageiS; quibus teporibus infitio fiat. CA.XXVIII. 

q Vsc cuflodienda in ralea^ cultura Oto iudicaueririipfius uerbis optime prxcipemus.Taleas 

oleaginas quas in fcrobe faturus eiis;tripidaneas facito diligcnterqtraflato ne liber laboret: 



UBER 

eum dolabis aut (ecabis*Qaas i feminarfo faturus erfsrpcdales facito»Eas fic iriftritodocus bipalio fub*' 
flus fit:bencg! gluttus.Cum taleam demittis pede taleam opprimito .Si parum defcendat maleo aut 
raarcolaadiiatorcauetoqpncIibrumrcindas.Cumadiicispalopriuslocumnefeccris quo taleam de/’ 
tnitrasilta melius uiuct talca.Et ubi trimae funtitum deni^ curae fint:ubi liber fe uertet.Si i fcrobibus 
aurin fulcis ferasrternas taleas ponito»Eas diuaricato fuper terram nec plus quattuor digytis.Tranfuer 
fo femine uel oculis fcriro.Diligeter eximere oleam oportet:6e radices gplurimas cum terra ferre « Vbi 
radicesbcneoperueristcalcare benerne quid noceat»Si quis quxrat quod tempus oleae fercdx finagro 
iicco per fementemragro laeto per ucr.OIiuetum diebus,xv,antetequino3ium ucrnum incipito puta-' 
re, Ex eo die dies.xl,rc£l:c putabis, Idfhoc mo putato.Qua locus refleferax eritiquae arida erunt: fiqd 

uentus interfregerit in ea omnia cximito,Qua locus ferax no erit id plus conciditoraratogi bene : eno/" 
daroqi,Stirpes leues facito:drcum oleas aurumno ab!aqueato;6i ftercus adficiro.Qui oliuetum fepif/ 
fime KaltiiTimeraifcebitristenuifnmaradicesexarebit.Radices fifurfumabibuntcrafliores fienr:6d 
eo in radices uires olcx abibunt.Quae genera olearum uel in quo genere terriE uiuere & feri debeant: 
fpei^farigioliueraidiximus in ratione oleuMagno in colle SC ficcis & argilla di inter autumnum 8i bru'' 
mam feri iufTir.In crallb aut humido aut fubriguo a mefle ad brum am,Quod prccepifTe eum afric^e in 
telligifdtalia quide nuc uere maxte ferir,Sed 6i autuno fi libeat, Poft aeqnocf iu.xl. diebus ad u ergiliat li 
occ;!^um.xiiii,folidiesfunt:qbus feri noceat,AfricaE peculiare gde in olcaftro eftiTerere, Quadam ster/ 
nitareconfenefcunt proxime adoptione uirgaemiilarat^ ita alia arbore exeade iuuenefcctejterugs 6i 
quoties opustfit ut eius eade oliueta conftenr,Inferif autem oleafter calamo & inocultatione. Olea ubi 
quercus cfFoflafit male ponifiquonia uermes qui raucae uocant in radice quercus nafcutur & trafeur. 
No inhumane taleas aut ficcarepriusgferanfutiliuscopertu.Vecus oliuetum abaegnodfio uerno itra 
uergilia^exortu interradialternisanis melius inuetu.Ite mufcu circiidarc radici. Grcufodi aut oibus 
anis a folflitio duu cubito^ fcrobe pedali altitudine.Stercorari tertio ano .Mago ide amygdalas ab oc^ 
cafu anfluri ad bruma feri iubet.Py ra no eode tpe ola ipe ofa:quonia ne^ floreant , Eade oblonga aut 
rotunda ab occafu uergilia^ ad bru ma, Reliqua genera media hyem c ab occafu fagirra: fubfolanu aut 
fcpterrione fpeffatia.Lau^ ab occafu aquilae ad occafu m fagittae.Cofella enim de tcpo re feredi quar ro 
efi uere 6i autdno.ld ex magna parte fieri decreuere,Eft 6i alia hora circa canis ortus paudoribus nota: 
quonia no omnibus locis utilispariter kelligif.Sed haud omittcda nobis:no tragus alicuius ronem; 
iie^ natura potius indagantibus.In cyrenaica regioe fub erefiape flatu coferunt.Necno di i' graecia olea 
maxime in laconia,Co infula &uitesti5cferir. Ceteri apud graecos inocoluareSiinferereno dubirar» 
Sed arborem no ferunt.Plurimugi in eo locope natura polIer.Naij in aegypto omni ferut menfe:& ubi 
cu^ hymbres sefliui no funt:ut in india di 3Ethiopia,Necenario pofl: haec autuno ferunf* arbores.Ergo 
tria tepora eade germinationis uer canis arifuriij ortus,Ne^ enim aialium tantu eft ad coitu auidi^ 
tas:fed multo maior cft terrae ac fatope omniu libido.Qua tcpefliue uti plurimu ineft conceptus.Pecii 
liare uti^ in infitis cum fit mutua cupidi tas utnn^ coeundi, Qui uer probant; ab aequinoflio flatim 
admittuntrpraedicantes germina pturirc:ideo faciles corticu efle ampIexus.Qui praeferunt autunum 
ab arifuri exorturquonia flarim radice quanda capiantiSi ad uer parata uenianriat^ no protinus; ger/ 
minatio auferat uircs.Quaeda tamen flatu ru tepus anni habent ubigpiur csrafi di amygdalae circa bru 
mam lercndi ucl infercndi.Dcpluribus loco^ fitus optime iudicabir,Frigida& aquofa uerno conferi 
oportct.Sicca GT calida aumno,Cornunis gde iraliae ratio tepora ad hunc modum diflribuit.Mora ab 
idibus Februariis in aequinodimpyra in autunum;ita ui bruma.xv.ne minus diebus antecedar, Malis 
sefliuis G: cotoneis.ltem forbis prun is pofl mediam hyeme in idus februai ias,SiIiqua: graecae di perfi/ 
cf ante bruma p autunu,Nucibus iugladi G: pineae G: auellanae graccae at^ caftanes a KaIen,Martiis ad 
idus eafdc.Salici & genifti circa martias Kalc.Hanc in ficcis fcminetilla m humidis uirgaferi diximus. 
Quae arbores fbcietate gaudeant; di de difcipli na ablaqueandi 6i accu mulandi, CA. XIX, 

St etiam nunc noua inferendi ratio;ne quid fciens quide praeterea quod ufg menerim a Colu 
e mella excogitata:utafBrmatipfe.Qua uel diuerfac infoaabilcfqi naturae arbope copulentur 

ut fici atgj oleaeJuxta hanc feri ficum iubet;no ampliore interuallo q ut contingi large poilit: 
ramo oleae g maxime fequaci at^ obedituro.Eum^ omni interim tepore edomari meditatione cur/ 
uanduPoflea fico adepta uiresequod euenire trima at$ utiip gnquenii foIei:dctruncata fupficie ipfa^ 
deputata ut didlum eftadrafo cacumine defigi in cruce fici cuffoditu uinculis:nec curuatura fugiat. Ita 
quodam propaginum infitoru^ reperameto trienio comuni inter duas matres coalefcere.Quarro an 
noabfcilTum totum adoptaris elTeinodum uulgata ratione haud mihi certe faris coperra.Caetepe eade 
illa de calidis fagidif^ 8i humidis G: ficcis fupradidla ratio di ferobes fodere monftrauit.In aquofis,n, 
ncij altos ne^ amplos facere conucnir. Altos aeftiuofo folo di ficco:ut g maxime accipiat aqua contine 
anr<^,Hcec G; apud ueteres arbores colendi ratio cfl.Feruetibus enim locis accumulant aeflare radices: 
operiutqj:ne foiis ardor adurat. Aliubi ablaqueat;perfiatufj admittur.Iidem hyeme cum ilis a gelu uk 
dicanr.ContraslIi hyeme ap3riunt:humorem^fitienribusquaerunt,Vbicum<5 circun fodiendi arbo 
res ratio in circuitu pedes in orbe ternos; ne^ in pratis;quando amore iblis humorif^ in fuma tellure 
cberat.Et de arboribus h$c quide fruflus gratia ferendis inferendifqp in umuerfiim fint dida, 

De falitflo fii arudinetoiG: cacteris caeduis ad perticas palos, CA, XX*i 

h Inc reflat eape ratio;qu£ ^ ptec alias ferunt ;uineas maxime creduo ligno . Principatum in iis 



SEPTIMVSDECIMVS 

I optinem falices quarum Tatio fit loco madido tamen refoflb duos pedes KJcmfpcdcm talea lexqiripd 

I da!i uel pcrticaiquac utilior quo plenior. Interuallo efle pedes fenos trims pedibus binisa terra purarid 

I necoercentunutficfein latitudinem fundant;acfinefcaIisrondeanrur,Sah>fenimfciecundior eft t^o 
terrae propior.Has quogi omnibus annis confodi lubenr mefeaprilhH^ceftuiminalium cuItura.Per 
ricalis&uirgaSitaleaferiturfoiTuracadem.Pertiasexeaiuftucftcaediquartofcreanno.Et h* aute 
fencicentiu ppagine fattmnt locu.Pernca imerfa ac poft annii reciTa.Salicis uiminalis iugcra fingula fuf 
fictu nr,xxv^*uinca! iugeribus,Eiufde rei caufa populus alba feritur bipedaneo peflinamualca fexquipe/ 
dali biduo ficcara palmipcde intcrualloiterra fuperiniciSa duoji cubitop; crauitudine.Harudo ctianij 
dulciore q hae folo gaudet.Seritur bulbo radicis que alii oculum appellant dodrantali fcrobeiintcruaP 
Io duum pedum 6i remipedisireficiturijex fefe utere harundinetoextirpato;quod utilius repertum g 
caflrare ficu t antea.Na^ inter fe radices ferpunmutuo^ difcurfu necant ,Tcpus infcrcdi prius q oculi 
harudinu miutefcat ante Kal.marrias.CrEefdcad bruma uf^ definit^ cu durefccrc incipit , Hoc fignu 
q3 tcpeftiua habet caefuratEf hanc aute quottes 8i uineana fodiedum putanr.Serif &trafuerla non altc 
terra codita.Erupuntg} fingulis oculis totide pIantae.Serit & deplatata pedali fulco binis obrutis gcm/ 
misiut tertius nodus terra attingat prono cacuminetne rores cocipiaLCaedif decrefcenre luna « vineis 
anno ficcata utiliorquiridis.Caftanea pedametis oibus pra:ferf facilitate tra<5attis:pdurandi pufcacfa. 
rcgcrminationecaedua uel falicc l£etior*Qujeritfoium factiernecno harenofumrmaximegjfabulu hu' 
midu aut carbuncuLuuel tofi ecia farina qlibet opaco feptctrionali^ 8c ptrigido fitu uel etia decliui.Re 
cufaceadem galliam rubrica m :c$ta:ocm q? terrs foecuditarem len nucediximusilcd nifi cx maximis 
no ^uemrinec nifiquinfsaceruatim fatis. Perfringi folu debet fu pra ex Nouebrimefe in Februarium: 
quo foturae fponte cadunt ex arborciatqifubnafcuntur.Interuallafintpedaliaundigifulcododrantali. 
Exhocfeminario trafferunf i aliud bipedali fteruallo plus bicmo.Sut&ppagincs nulli qde faciliores,-; 
Nudata enim radice tota in fulco ^(lernif.Tuc ex cacumie fup terra relido renafcitur&aliaab radice. 
Sed traflata nefcithofpitafiipauernouitate.Bieniofere portca ^ftlit.Ideonucibus potiufquam radice^ 
plataria ctedua ipIenf.Cultura no alia q fupradidis fodiendis fupputadiTqipbienmu fequens.Decaete 
ro ipfa fe colit umbra ftolones fuperuacuos enecatetCedif intra feptimu annu,Sufficiunt pedamenta iu 
geri unius ujcenis uinea^ iugeribusiquado etia ea bifida ftirpe fiuntidurantqi ultra alteram filuae fuac^ 
CcefuramtAerculus fimilirer proueniteaefura trienniofenior minus morofa nafeidn quaeugi terra feri 
mnnafeif c balano fed no nifi sfculi ferobe dodrataIi:interuallis duo^e pedu ferif leuiter quater anno." 
Hoepedametu minime putrefcitrlaefumqi maxime fruricar,Pr£Etei haeefunt ca:dua qua? diximus:fra 
xinus:Iaurus:perfica:corylus:malusifed tardius nafcuntur.Terram defixa uix tolerannno modo hu/ 
morem, Sambucus contra firmiftimaadpalumitakisfetiturutpopulus, Nam de cupreflb fatis dixt/ 
mus,£tpra;didis uclut armamentis uinearum. 

De culturis 8C difciplina excolenda^ uineapi, CA. XXI. 

Efiat ipfapi natura praecipua tradenda cura.Vitiu furculis ATquarudaarbopi quibus fungofi/ 
r or intus natura cfl:geicularis ramog; nodis itcrfcrpiut mcduIla.FcruIaripfe breucs:6i adfunt 

ma breuiores articulis iiriq? duobus internodia includunt-McduIarmc illa uiralis anima eft 
ante fe tendit logitudinerpellcs quadiunodiperuia paret fiftuIa.Cum uerocScreti ademere tranfitum 
repercufTa erupittabima fui parteriuxta priore nodu alternis larc^ femp inguinibus ntdidlu eft in ha^ 
rudme ac feruIa:quo^ dextru ab imo imelligif articuloricuu in oximotatqi ira pcruiccs.Hsc uocamc 
in uite gemaicu ibicefpite facit .Ante ueroq faciat in cocauoocuIos:6i in cacumine ipfogerme.Sic pal 
mites nepotes uuec folia papini gignunf.Miru^ firmiora cfie in dextra parte gcnita.Hos ergo in furcu : 
lis nodos cum feru nf medios fecareoporretuta ne profluat medu Ia :& in fico quidc dodratalcs paxilli 
folo patefacto ferunturificut defeendat quae proxima arbori fuerit.Duo oculi extra terram emineant. 
Oculi autern in arbo^ furculis ,pprie uocanfunde germinat.Hac de caufa & in platariis aliquado eo/ 
de anno fenit quos fuere laturi fVuftus in arboreicii tepeftiue fati praegnates inchoatos coceprus aliubi 
parium.Ita fatas ficos terrio anno rrafferre facile.Hoc pro fenefcedi celeritate attributu huicarbori ut ci 
riffime jaueniar, Vitium numerofior farus.Piimuoium nihil ex iis nifi inutile & deputatum in farme 
to, Opputatur autem quicquid proximo tulit fmdfum.Solebat capitulatus utrin^ e duro furculus fe/ 
ri cogi argum e to malleolus eriaiiocaf nunc.Poftca auelli cum fua calce cepruseft:ut in ficome^ aliud 
eftuiuacius.Tertium genus adicdum ctianum expediriusmcalcerquodfagitrrEuocanticuftorti pan/ 
gunturjd enim cu decifi nec intorti trigcmes.PIu res aut ex eode furculo hoc modo fiunr,Sercrecpan 
pinariis fagittas flerilc eft;no nifi fcEcundas oportet.Quac raros habet nodos infoccund;E iudicanf. At 
denfiras gemap; fertilitatis indicium eft.Quida feri ucrant nifi eos qui floruerint furcuIos,S 3 girras fere 
re minus urileiquoniam in tranfferendo facile rumpif quod intortu fuit.Serunturpcdali non breuio/ 
res longitudine quing? fex ue nodo^, Pauciores tribus gemis in hac menfura cfTe non poterunt. Inferi 
eode die quo putanf uTiIifTimu.S! multo poflea ncccfle fit fercre cuftoditos uti prsccipimus oportet ca 
uerf uri^ neextra terram pofiti folc inarefcatiucmoue aut frigore hebetenctqui diutius in ficco fuerit 
pnufg ferantur in aqua pluribus diebus reuiuifcant,Solum apricum &qamplilTimum in feminario Ii 
ue in ijinea bidente paftiiuri deper ternos pedes bipalio alte in area rciici quaternoj/ pedum fermento: 
ita ut in pedes binos fofTa proced at. Fo flatu m purgari& extendi ne crudum relinquatur . Vep: & exi/ 
mcrura,M3lc paflinatu depreheduru fcana in«equaIia,Metienda eft Sfca pats qux inteuacet puluinis, 



UBER 

Surculi fcrunf 6 H in fcrobeSi in rulcolongiorcifupcrquos tenerrima ingeritur terra.Sed in gracili folo 
fruftrarnifi fubftrato pinguiore.Ncc minus g duos integi oportet:SC proximam attingi terram :8i code 
paxillo deprim i & fpiflaritintereflc in plantario fexqutpedes inter bina fcm ina in latitudinem : in longi 
tudfnem fem jnesdta fatos malleolos.xx.iiti.menfe recidere ad imum articulum :nifi ip£i parcatur.Ocu 
forum inde materia emicat cum 3 qua.xxxvi.menfeuiuae radix traniTertur.EflS; luxuriofa ratio uiccs 
fercndi:ut quattuor malleoli uehcmcnti uinculo colligentur in parte luxutiofaiargi ira ud per ofla bu 
buli cruris uel per colla fii^ilia traiedfi obruantur binis eminentibus gemm is, Humcfcunt hoc modo: 
recilT® palmitem emittunuPoflca fiflula fradta radix libere capit uires:uuamg? fert:6; omnium corpo 
rum fuorum acinos.ln alio genere inucnm nouitiofinditur malleolusimcdulla^ erafa in fe co!ljgan£ 
lpficaules:itautgemis parcaf oimodo.Tum malleolo in terram fixo mixta ferirur:&cu fpargere^o: 
perit catHes dcciditur:foditur5 fatpius<TaIis uux acinos nihil inms ligni habitu ros.ColIu mella ,pm ir-' 
tit:cum uiuere femina ipfa pe rq rai^findc medulla adempta na(ci.SurcuIis etia qbufda fit articulatio 
arboris non omittendu uidef,Naqp buxi tenuiflimis quinis fenifue colligatis depadti ^ueniut, Quoda 
in obferuatione erat ut defringerenf ex imputata buxoialiter uiuere no crediti.Detraxere hate expime/ 
ca fem inarii cura^tSequif uineaje ratio.Quin^ geneji hac-Sparlis p terram palmitibus aut per fe uitc 
fubre£la:udcuamminiculonuciugo Aut peda t2efimpIiciiugo,Autc6pIuuitara:quadruplici,Quat pe 
datae ratio erit eade intdligif eius quo$ m qua flneamminiculouirisp fe {labirJd emm no fir nifi pC'' 
damenti inopia. Simplici iugo conftatporrei^o ordine quem canterium appellant. Mdiorqj ea uino: 
quado fibi ipfa no obiibranafliduoqp fole coquif afflatum magis fentir Qc celerius rore dimittiti Pa' 
pinationiquoqpSioccatioiomni^operifacilior.Supcacteradcflorefcitutilius.Iugum fitpricaautha'' 
xudine aur crine funiculoueiut in hifpania:arundufio^.CompIuuiata copiofior uino eH didfa a cauis. 
aedium copIuuiis.Diuiditur in quaternas partes totide iugis,Huius ferendi ratio dicetur eadem ualuu 
ra in omni genercrin hoc uero numerofior tantum.Hfs ucro tribus feritur modis.Optime in paftina^ 
Co:proxime m fuIcoinouilTime in fcrobe.De pafflnatione didtum eil, 

DefuIcodfuinearumputatione< CA. XXII, 

Vico latirudo palse eft.Scrobibus ternope pedum in quacu^ parte, Altitudo in quocu^ gene^ 
f re tnpcdalisndeo nec uitis minor trantferri debet. Extamra etiamnu duabus gemis.Emolliri 

terra minutisinfcrobe ima fulcis fimo^mifcerincccflariu.CIiuofa altiorcs pofcunt ferobes 
Prarercapulumarisadeuexitatelabris.Qutcexnslongioresficntiutuites binas accipiant. E diuerfo 
alije locabunf.Efle uitis radicem in media fcrobeoportet.Scd iplam innixam iblido in oriente aeqno ' 
i 3 ia le fpeftare adminicula prima e calamo acciperc,Vineas limitari dccum ano,xviii,pedu m latitudinis 
ad contrarios uehiculorum tranfitusialiif^ conuerfis limitibus.Denu pedu diftingui p media iugera* 
Autfi maior modus fit:totidc pedum cardine quot decumano ImitaruSempuero quintanis femitari, 
hoc eft in quinto quogi palofinguIaeiugopaginEeindudanf.SoIofpifTononifirepaftinatoinccnifi ui 
use radice ferr.Tenero & foluto uel malleolu fulco uel fcrobe.In colles fulcos agere tranfuerfos melius 
q pa fli na re ut defluuia palis eopf cotincanf, Aquofo cselo ucl ficco folo mal leolos fercre aurum nornifi fi 
traftos ratio mutauerif, Siccus enim 6i calidus autunopofeit feruHumidus frigidu% etia ueris exitu. 
In arido folo uiu^ radix quog} fruftra feriCMalcfi: in ficcis mallcolusinifi poft hymbrc.Aut in riguis 
uel frondens uitis:&: uf(|(ad folftitium rcdteiufgi uerutin hifpama.Quicfcerc uetos fationis die utilifli 
mum.Plcriffi auftros optant. Cato abdicar.Intereflc medio temperamento inter binas uites oportet pe 
des quinos.Minimum aut laeto folo pedes quaternos,Tenui plurimum odtonos umbri 6C marfi ad ui 
cenos intermittunt arationis gratia in iis:quaeuocant procuIeta,Pluuio 8 i caliginofo tra^lu rariores po 
ni;ficco defiores cogruir.Subtilitas parfimoniae copendia inuenit.Cum uinea in paftinato feraf obiter 
feminariu faaendi ut uiux radix loco fuo malleolus qui tranfieratur iter uites ordine feratur. Quae 
ratio in fugero circitcr.xvi.uiuae radicem donat.Intrabieniuautefrudiusquo tardius in fatoprouenic 
§ in tranato,Viueradixpofira in uinea poft annum refecaturufgiad terram : ut unus tantum emineat 
oculus am miniculo iuxta affixo 6i fimo addito.Simili modo fecundo anno recidif uire% cocipit:&: 
intra fe pafeit fuffeflurasoneriialiasfeftinationeparicndi gracilifcatiac e mucida (ni cohibeatur) caftiga 
ifone tali in fbemm exeat tota.Nihilauidus nafcituriacniliadpariendu uires feruentur:tota fit foetus. 
Pedamenta optima qu^ diximus aut radiccirobunolca^iaut fi no fintpaliuunipero: cupreflb ; albur»' 
noifambuco.Reliquogegenerumfudcs omnibus annis rcciduntur.Saluberrima in iugo harundoco^ 
nexa fafciculis durat quinis annis .Cum breuiores palmites farmento funguntur inter fefuniuimodo, 
ex hoc arcus funera dicuntur.Tertius uineae annus palmite uelocem robuftu^ emittit in quem faciat 
aras uitem.Hic in iugum infilit.Quidam lucexcjccanteum fpina falce auferendo oculosiut noxia m- 
iuria longius euocent.Vtilior enim cofuerudo paricdicfatiufqi papinos adiudicate detergere uf^quo 
place, tt roborari eam, Sunt qui uctant tangi pximoannoiquo rranflata firmegi ante quadragefimum 
menfem falce curari.Tunc autem ad tres gemmas reddi, Alii jiximo qdc anno recidut,Sunt ut ternos 
quaternofuefingulisannisadiiduntarticulostquartodemupducatadiugum.ldeoutriufij frudum 
tardum, Praeterea retorridum K nodofum puiuinofumij teddit inctcmcnro.Oprimu aut matre efle 
firmamrpoffea fcetu audacc,Ncc tutu cft quod cicamcofummiagno impitiae errore.Quicquid eft ra 
le plagis nafeitur no e marrc.Toras enim habet illas uires du roboraf;& annos accipit tota loetusrcu p 
piiffum fuerit nafcitNil natura portionibus parit.Qux cu exeteuetit laiis firma ^ tinus in lugo collo ' 



SEPTIMVSDEGMVS 

t cari detjcbfr«Sin etianu infirmior critifub ipfo iugo horpirarirrecifa niribus non aftate drccrnif-Tcme^ 
rariu efl: ante craflirudine pollicare uiri imparc.Sequcnri anno palmites falu tent pro uiribus matris fin 
guli aut geminitlidem & fecundo fi cogit infirmitas nuinanf.Tcrtio^ demu anno duo adneianf. Nec 
funt plures quaternis ungpmirtedi.Brcuiter^noinduIgendum eft:K femp inhibcda foecuditas.In ea 

I eilenim naturaiutparere malit quiuere.Quicqd materiae adimiC frudtui accedit.llla femina mauulc 
g fru(3:um gigni quoniam frudlus caduca res eft.Sic perniciofe luxuriar;ncc ampliat fe fcd rgerit.Dabit 
confilium Si folinatura.ln macro etiam fi uires habcbitirecifa intra iugummorcfineois fbetura fub 
eo cxear.Minimu id cfle debebit inreriial Iu: ut attingat iugum fupet^ non tencanadeonon recumbat 
in eo nec delicate fe fpargar.Ira teperef hic modus:ut crefeere etiam malit g parere.Palmes duas trefue 
gem mas fub iugo habete debet ex materiis gbus materia nafcaf .Tunc per lugu mergi aliigarig! ut fu 
itincaf iugo no pendeat.VincuIo moxafindlus a tertia gema alligarirquoniam Si fic cocrccT impetus 
matcrix.Dcnfiorefgs citra papini exultar:cacume religari uetanr.Natura h^c efl deieiffa pars aut praeli 
gata fruAiI dat plurimum^ ipla curuatura.Quod citra eff materiem mittit:offcnfanre credo fpiritu Si 
illa quam diximus medulla. Quae ita emicuerit materia fruiflu dabit anno requente.Sic duo genera pal 
mitu.Quod e duro exitmateria^ in proximu annu ^mittittpapinariu uocaf.Aut ubi fupra cicatrice 
e(l:fruciuarium. Alterum ex adminiculo palmite (emper^fruAuariu relinquif fub iugo» Et gui uo>' 
camr cu(los»Hic eft nouellus palmes non longior tribus gemist^ximo anno materia daturus ; fi uitis 
luxuria {ecolumplent.Et alius iuxta eu uerucae magnitudine qui furuculusappellarunSi forte cuflos 
fallat. Vitis anteg leptimu annu copleat a furculo euocata ad ftudlum eiiuuenelbtiac moritur.Nec ue * 
tere placet palmite in longum Si ad quartu uf^ pedamrntu emittiiquod alii dracones : alii iuniculos: 
ut faciant qux mafculeca appellant«Cu iduruit uitisipeflimu in uinea traducetc.Quito anno Si ipfi pal'' 
mites intorquenf:finguIx4 ^ fingulis materiae em irtunf:ac deinde proximis priorefg; amputantur. 
Sempec cuflodem relinqui melius«Sed is proximus uiti eile debet :nec longior g didlu efl.Et fi luxuria 
uerintipalmitesintotquetiut quattuor materias uel duas fi uniiuga erit uinea emittat. Si perfe uitis 
ordinabitur fine pedamento tqualecungi tamen initio adminiculu defiderabittdum flare codifeat : 6C 
retfla furgere«C^iera primordia eadc.Diuidi aute putatione pollicis iae quali exam ine undi$ ne pregra 
uecfrudlus parte aliquatobiter ide deprimes prohibebit in excelfum emicare«Huic uine^ tiium pedu 
altitudo excelfiornutaticsteris a quinto:dum non excedat hois longitudinem iuflara.lis quo^ quae 
fparguntur in terra breuis ad innitendii caueas circudantderobibus per ambitu adfts ;nc uagi pal mites 
inter fe pugnent occut(antes.Maiorgi pars tcrra||t ira fupinam in tellure uindem ia metft.Siquidem S£ 
inafrica&inaegyptoryria^actotaafia &multis locis europxhic mos piaeuakt.lbi ergo iuxta terra 
comprimi debet uitis.Eodem modo 8C tempore nutrita radtce:quo iniugata uinea:ut femp tatu polii 
res relinquanf fertili folo cu tribus gemistgraciliotegnis.Prxflat^ multos efle g logos.Quae de natU'' 
ra foli diximus tanto poteotiora fcnrienf’:quanro propior fuerit uua terr^.Genera fepari ac fingulfs co 
feri traiSibus utiIilIimum.MixtuTa enim generum etiam in uino no modo i muflodifcors.Autfi mT 
fd tur no alia g pariter maturelceria iungi neceflariu.luga altiora quo laetior ager Si quo planior . Item 
rofeido nebulofominuf^ uentofoconueniunt.Conrra humiliora graali;8i andoiacftuofotuentiT^ ex 
pofito.Iuga ad pedamentuganfliffimo nodo uincirioporret:uitem Icui c6tincn.Qu^ genera uitmna 
& in quahfoloc^lo^effenrconferendaicu enumeraremus naturas ea^ Si uino^notauimus.DerelT 
quo cultu uchementer ambigitur.PIeri^ ac flate rota pofl: fingulos rores cofodi iubent uinea » Alii ue^ 
tanr gemanrem:decuti enim oculos taSugi intrantiu deteri.Etob id arcendu procul omne quide pe/ 
custfed maxime lanatu:quonia facillimeauferat gemas.lnimicos Si pubefeente uua roflros. Satif^ ee 
uincam ter anno confodi:ab aequinodtio uerno ad uergilia^ exortu:6i can is exortu:6i nigrefcenteaci/ 
no.Quidam ita determinant.Veterefcmel a uindcmiaanre bruma cu alii ablaqueare Si ftercorare fa/ 
tispuienr.Itepeabidibusapnlis:anteqc6cipiat:hoceftin.vwdusmaii.Deindcpriusgflorcre incipiat: 
6i cii dcflorucntiSd uariatitefe uua.PeiitioresalFirmantfi iufto flepius fodiaf:in tantu tencrefeere aci/ 
nos:ut rupanmr.Qua fodiUnf ante feruenttes horas dici fodiendas couenir, Sicuri lutu ncw arare nc^ 
fodere.Foffione puluere excicatum cotra foles nebula% ^dclTe.Pam pinatio uetna in cofenb efl ab idi 
bus maiis intra dies,x.uriq! anteg florere incipiatrSi ea infra iugu debere fieri.De fequente uariat fente/ 
[icCtCu defloruerit aliqui papinandum putant.Alii fub tpfa maturitatc.Sed de his Catonis prxeepta 
dccerncnt.Nara^ Si putationum tradenda roefl.Protmus hanc a uindemia ubi caeli tepor indulgec 
adonurur.Sed hoc fieri nung debet ronc naturaeanteaquiIaeexortum:ut in fydege caufis docebimus 
proximo uolumine.Immo uero fauoniotquonia anceps culpa fit praeproperae feflinarionis . Si faucias 
recenti medicina mordeat quceda hyem is ruminatio certu efl gema eapi frigore hebetari:plagafg! fin/ 
di. Et caeli uitio exuri oculos lachryma diflillanie.Na gelu fragiles fieri quis nefciatfOpapd ffla compu 
Catio efl.ln latifundis no legittima naturae feflinario quo maturius pu tanf aptis diebus:co plus mate/ 
lie fundunttquo ferius co frudlu uberioraQuare macras prius couenit putare:ualidas nouiffime. PJa/' 
gam oem obliqua fieri:m facile decidat hymbces:Si ad terra uerti g leuiflim a cicatrice;alcie:falce ; exa/ 
(fla plaga^ couelara.Recidi aut femp inter duas gcmas:ne fit uulnus oculis in rccifa paite.Nigram cfTe 
cam cxiftimant:& donec ad finceram ueniatur tecided^m:quoniam e uitiofa materie urilis no exeat. 
Si macra uitis idoneos palmites no habeanad teni recidi eam:nouofgt dici utilifTi muni .In papinatio 
.ne no hos detrahere papinos quicu uua fintjd enim uuasfupplatarsptaecergin noudla uinea.butiles 



LIBER 

jadicanf m latfrcnartnoab ocuTo.Qaippe etiam uuaqnaenafcatar eduro rigcfcete ut nifi ferro dctra 
hi no poffir.Ped^metum qda inter duas uites utilius putat ftatuitSi facilius ablaqueanf itaimeliufq? cft 
uniiugae uine^:fi fame 6C ipfi iugo fint uiresmcc flatui infefla rcgioJn quadriptita q proximum oneri 
adminiculum efledebettne tame impedimentum fentiat ablaqueatio cubito abefle no amplius. Abla^' 
quean' aut pnufq putari iubcnt.Cato de omni cultura uitiii ita pra:cipit,Qua ahillima uineam facito: 
ailigatogi rede dum ne nimiu coflringasibocqi modo ea curato, Opira uitiu putata circufodico. Ara' 
re incipito.VItra cicra^ fulcos perpetuos ducito.Vites teneras qprimu propagaro. Veteres q minimil 
caffraro,Potius fi opus fuerit deiicito : biennio poft praecidito. Vite nouella relccari tu erit tempus: ubi 
ualebir.Si uinca ab uite caluata erit fulcos interponirotibii^ uiua radice ferito.Vmbram a falucis remo 
neto : crebro® fodito, In uinea ueteri feriro ocimu,Si macra erit quod granu capit ne ferito.Et circum 
capita addito uercus,palcas:uinaceas:aliquid horuce.Vbi uinea frondere coeperit:papinatc,Vincas no-' 
uellas alligato crebro ne caulis praefringatur, Et qua; iam in perticam ibit eius papinos teneros alligato 
Ieuiter:porrigitoq!,Quae ubi redte lfeterint:ubi uua uallaria fieri cocpcritiuites fubligato» Viris infitio 
unaeftper uerraltera cuuuafloretreaoptimacft.VincauctcfcmfiinaliuIocu tranffeneuoles dutaxac 
brachium cralTum primum deputato* B innas gemmas ne amplius relinquito* Ex radicibus bencef' 
foditOtEteaue radices ne faucies.Ita uri fuerirponito in fcrobe:aut in fulco:opito9:6i bene occultato* 
Eodem^ modo uineam ftatuito:alIigato:floxatoqi uti fucrincrebro^ foditotOcimum quod i uinea 
feri iuber antiqui appellabant pabulum umbrae patiens quod celerrime proueniat. 

Ratio arbuftorum. CA, XXIII. 

Equitur arbufli ratio mi^ in raodu danata a Sarfenna patre filio^rcelebrata Scrofe: uetuftif 
f fimis poli Otonem peririflimi%:ac ne a Scrofa quidem nifi uni italix c5cefla:cum ram Ion 

go iudicef aeuo. Nobilia uina non nifi in arbuftis gignirS: in iis quo^ laudatiora fummis : fi> 
cut uberiora imis:adeo exceifitate proficif .Hac ratione & atboreseligunf.Prima ofum ulmus excepta 
^ppter nimia fronde atinia, Deinde populus nigra eade de caufa minus denfa fotio.No fpernunt pleri^ 
& fraxinum ficum^ etiam olea:fi non fit umbroft ramis.Ha^ fatus cultufq! abunde tradatus cft, An/ 
te tricefimufextum mefem attingi falce uetanf*AIterna feruanf brachia. Alternis putanf annis « Sexto 
anno rnaritanf.Trafpadana italiapr^eter rupradicta:cornu:populo:rilia:acere:omo:carpino:quercu ar/ 
buftat agros, Veneria falice ppter uligine foJi,Et ulmus detrucara a media inter ramo^ fcana digerif: 
nulla fcrc*xx,peduaItiorearborc.Tabu!araeape ab odtauopcdc altitudinis dilatanf in collibus ficcifgp 
agris, A duodecimo in campeflribusfi: humidis Meridianumiblem fpedtare palmites debet. Ramia 
;piei5u digytopi modo fubrigi tonfili in iis tenuium quo^ uirgultoj; barba ne obumbrenr.Intcruallil 
iuftii arbo^ fi aretur foIu:quadrageni pedes in terga fronteijiin latera uiccni.Si no arefihocin omnes 
partes, Singulis denas Gepe adnutriunt u ites idanato agricola minus ternis.Maritarenifi uahdas mimi/ 
cum:enecanteuelociuitiumincrcmenro.Sereretripedaneofcrobeneceflariu:diftantesimerfefearbo/ 
reqj fingulis pedibus. Nihil ibi malleolis ar^ paninationi.NulIa fodiendi impedia utpote cum arbulli 
ratio hac peculari dote proflet in code folo feri fruges & uitibus ^defl,Super^ q>uindtcans fealtitu 
do no ut in uinea ad arcendas animalium iniurias pariete uel fepe uel foflag; utigi impendio m uniri fe 
cogat in arbufto, Et prxdifta cft fola uiuae radicis ro.Item propaginu;S£ haec gemina ut diximus.Qua 
lo^ in ipfo tabulato maxime ,pbata:quonia a pecore turiifima cit. Altera deflexa uite ucl palmite iuxta 
fuamarborem aut circa ^ximac3eIibcra,Quodfupratcrraeftemarreradiiubef;nefmricet*In terra 
ne pauciores gemae quattuor obruunf ad radicem capienda,Exrra in capite binae rclinquunf , Vitis in 
arbuflo quattuor pedes in longo conflattoi fulco tres laro:aItos duos cu femipede.Poft annu propago 
inciditu r ad m edulia m :ut paulatim radicibus afluercac ruis*CauIis a capite ad duas gemmas reciditur. 
Tertio totus mergus abfeidif : reponitur^ altius in terramtne ex rccifo frondeat.ToIIi uiua radix a uin 
demia protinus debet. Nuper repertum dracone fercre iuxta arborera:ira palmite appellamus emeri/ 
ru pluribuf^ induratu annis*Huc praecifum q maxima amplitudine tribus partibus longitudinis dera 
fo cortice quatinus obruafmnde 6C rafilcm uocantrdeprimere fuIco:reliqua parte ad arbore erciSa ocif 
fimu in uite.Sigracilis fit uiris aut tertaruifiratu eft q proxime folu decidndonec firmetur radix :ficuc 
neqi rofeidam feriine^ feptetrionis flatu. Vites aquilone fpeflare debent ipfietpalmites aure earudem 
ad meridiem. No eft feftinandum ad putatione nouellxired primo in circulos materies colligeda : nec 
nifiuaIidacputatioadmoucnda,Seriorafcrreannoadfruiftuarbuftaquitisiugata.Sunt qui orno pu/ 
tari uetant priu fq arbo^ longitudine aequauerir.Prima falce fex pedes a terra lecidaf flagello infra reli/ 
fto 8£ nafei coaifto kuruatione matcrfe.Trcs ei gem:e no amplius deputato fupfinttExqi iis emifli pal/ 
m ites proximo anno im is inferanf fcanis:ac per fingulos annos ad fuperiora fcandannrelidlo femp du 
ramento in fingulis tabulatis:6£ emiflario uno q fubeat uf^ quo placuerit.De caeteroputationc oi' fla/ 
gei Ia quae p xim e tulerint recidanf *Noua circucifis undi^ capreolis afpergantur in tabulatis «Ve rnacu 
Ia putatio deieftis per ramos uitium crinibus circii ucftitarbore:crincI® ipfos uuis.Gallica in traduces 
porrigf. Aemili* ui* in radices atinia^ ambif frondeea^ fugiens, Eft quoruda iperitia fub ramo ui/ 
tc uinculo fulpendedi fuffocantiu inturi3:quado cotineri debet uimine no aiiftari. Quinimo etia qui/ 
bus falices fuperfunt molliore hoc uinculo fecere malunt : hxiba^ qua ficuli uocanc ampdodeTmen. 
G n-caa uero uniuerfa iunco cypero uIua.Lybera quo^ uinculo per aliquot dies uagari : Bc incoditam 
fpargi;at$ in terra qua per totu annu fpeflauerit recumbece.Na^ ut uetemna a iugo QC canes a curfu 



SEPTIMVSDECIMVS 

t uolutltib muat:itt tu 81 aitiu porrigi lumbos. Arbor quo ipfa gaudet affiduo leiiata onere fimilis refpl 
I TantitNihil cil in opere natur£e;quod no exemplo die^^ not^iuqt aliquas uices feria^ ue! ir : ob id proti'' 
nus a uindemia putari:&: laflas etianum frudtu edito improbaturrut putatae rurfus alligetur alio loco» 

! Naqt orbita umcultfentifuexarione no dubia.Traducis gallicae cultura binis utrin^ latcribusifi pars 
quadragenodifletfpatiotquaterms.Viccnointerlcobuiimifcenfalligatnr^unoconciliati uirgultogi 
comitatu obiter ligari qua defictanr.Aucfibreuitas no patiaf iprop^tadalligato ^tendunf in uiduaar/ 
bore iunco.Traduce bimum praecidere foIcbanr»Oneratisenim uetuflace melius donare cepus ut tiafi 
lem faciantrn largiatur craffitudo. Alias utile toros fururi draconis pafci*Vnu ciiamnu efi medium in-^ 
rer haec 6 Cpropaginem*Totas fupplatandi in terra uitesicuneiTqi findendi:& in fulcos plures fmiul ex 
una ^pagandi gracilitate fingulap; firmata circuligacis baUilibus : nec recifis qui a lateribus excurrunt 
pampinis«Nouarienfis agricola traducu turba no cotentusinec copia ramo^ ipofitis etiaranu patibulis 
palmites circuuoluinliaq; praeter foli uitia cultura quo^ torua fiunt umat Alia culpa iuxta urbem uara 
cinis;qu£ alternis putant annisino quia id uiti conducarifed quia uilirate rcdfruu impendia exuperer. 
Medium temperamentum in carfulano fequunficariolar^ tatum uitis partes incipietes marcefeere de 
putandoicaetcrisad uuam reliflis detrajfto oncrcfupuacuo p nutrimeto omni cft raritas uuIneris.Sed 
nifi pingui folo talis cultura degenerat in labrufcam.Arbufta arari qaltiffime defiderant : Bc fi tantum 
frumenti ratio noexigit,Papinari ea non eft morts: 8 c hoc copendium op^.Deputanf cum uice pariter 
interlucata denfitate ramoKiqui (int fupuacui:d£ abfumat alimeta. Plagas ad feptentrione aut ad meri/ 
die fpedfare uetuimus.Meuus fi ne^ in occafus folis , Diu enim dolent talia quo^ ulcera 5 C difficile la/' 
nefcunralgendominusaeftuandouc*N 6 eadem in uitequE in arbuflis libertas: quonia certa latera & 
facilius ab(condere:q detorquere quo uelis.PIagas in arbo^tonfurafupinare uelut calices faciendi ne 
confiUat humor, Viti adminicula addenda quae fcandar apprehenfa fi maiores fint. 

De (eruandisuuisdf morbis arbo^* CA, XXIIII* 

Icium generofagi pergulas quinquatribuspurandas:6fqoapiferu3reuuas libeat decrefeente 
U luna tradunt.Quae uero iterlunio fint putatae:n ullis animaliu obnoxias eile. Alia ratione ple 

na luna nodu tondendasicu fit ea in Ieone:fcorpione:fagirtario:tauro:atgi in totu feredas ple 
m aut crefeente utigi ccnfennSufficmnt in italia cultores deni tn centena iugn a uincaji , At abunde de 
fatu cukui^ arbo^ traiSato quonia de palmis ac cytifo peregrinis arboribus aflatim diximus ; ne quid 
definindicandareliquanaturafitmagnoperepertinensadomniaeadnfefianter nagjfii arbores mor-/ 
bis.Quid enim gentiu caret iis malist'Et filueftriu quidem perniciofos negant eflciuexari^ tantu gra-' 
dinc in germinatione autflorc. Aduri quo^ feruore aut flatu fragiliore praepoftero die g fuo . Frigora 
etiam profunt ut diximus«Quid ergo:n 6 ne 8C uires algore inrereurj'Hoc quidem cft quo deprehenda 
tur foli uitium:quoniamn 6 cuenitnifimfrigido.Ita 5 perhycmescaeIirigorem ^bamus.Non enim 
folum infirmiiTimz arbores gelu periditanf :fed maximeiuexatif^ ita prima cacumina inarefcutiquo»' 
niam pratftruaus gelu no potuit eo peruenirc humor. Atbo^ quidam comunes morbiiquidam priua 
ti gcnep^.Cdmunis oermiculatio efi.Sideratio & dolor mebro^:unde partium adhibita focietate no'' 
tninu quo 9 cu holum miTeriis truca dicimus certecorpora 8C oculos germinfi exuflosiac multa fimiV 
Klbrte.Ita^ Iaboiit& fame 6 Ccrudirate:quae fiunt humoris qu 3 ntitate«AIiquae uero di obefitate: ut 
omnia qua ferunt refinam nimia pinguedine in tadam mutanc:& cum radices quoq? pinguefeere coe 
pcre:inrcreunt,Vt animalia nimio adipe gto peflifentia per genera:ficut inter holes nuc feruitia nuc 
plebes urbana uel ruflfca.Vermiculantur magis minufuequadaioes fame fere.Idgj auescaui corticis 
fbno expcriuntur.Iam quidem 81 in hoc luxuria cfTc coepttipragrldef^ robogi delicatiores ut in cibo» 
Coflos uocanttAt^ etiam farina faginatidi quo^ altiles fiunt.Maxime aut arbo^ haec fentiuc py ri:ma 
li.fici.Minufffi quae amarae funt 8i odoratae.Eo^ qui in ficis exifiunt alii nafcunt ex illisialios parit qui 
uocatur cerafiestOm nes tamen in oeraftcm figurantur:fonumqi edunt paruuli ftndoristEt forbus au 
bor infefiaf uermtculis ruffis pilofisiar^ ita emorif«Mefpila quoqi in feneffa obnoxia ei morbo efitSi' 
deratio tota e caelo conftat.Quaproptcr & grando in iis caufis intelligi debet:& carbunculatio : quod 
pruina^ in iuria euenir.Haec enim uerno tempore inuiratis 8i erumpere audentibus fatis mollibus iw 
fidens adurit ladlefccntes germinu oculosiquod in flore carbunculum uocant. Pruinae pniciofior natu 
ra:quoniam lapfa perfidet:ge!at^:ac ne aura quide ulla depellifiquia no fit nifi in moto aere 6i feieno* 
Propriam taroefiderationis efi fub ortu canis ficcitatu uaporicuinfitaeac noucllae arbores moriunf: 
praecipue ficus 8i uites.Olea praeter uermiculatione qua aeque ac ficus fen tit .Clauum etiam pati f : fiuc 
fungum placet dici uel patella.Haec efi folis exuftio,Kloccre tradit Cato &rubn] mufcuni .Nocet ple/ 
ru^ uitibus atgg oleis nimia & fertilitas. Scabies comunis olum cft.Impetigo & quae adnafei folent co 
deae peculiaria ficorum uitia.Nec ubi^,Siit enim quxdam aegritudines 6i locosi*Vegi ut homini ner 
uoriimcruciatusificfiiarboriiacduobusxquemodis.Autcniminpfdes hoc eft radices erumpit uis 
morbi:aut in articulos;hoc eft cacuminu digytos:qui longiffime a toto corpore exeunrjnarefcunt er/ 
go 6C funt apud graecos fua nola utri^ uitio.Vndiqi primo dolotimox 8i macies ea^ partium fragilis: 
poftrcmo tabes morbufg? no intrate fuccoiaut noperuenietcimaximcqi id fici fentiunt. Caprificus ol/ 
bus Imunis cflrquae adhuc diximus.Scabies gignit roribus lentis poft uergilias.Na fi rariores fuere per 
fundunt arborem :no fcalpunt lcabietCacte^ficadijt:fiue hymbres nimii fuere. Alio modo ficus labo/ 
rat radicibus madtdis.Viubuspraeter uermiculationem fidccationem rp orbus peculiaris articulario 



UBER 

tribus de caufis.Vna ui rcpf flatum germinibus abIatis*AIfera ur notauitTheophraflus in Tupinu exci 
fis^Tcma ailturse rpentia Isdis.Omnes enim ca^ iniuriae in articulis fentiunf.Siderarionis genus efl in 
his dcflorefcentibus rorariOtAutcu acini priufgcrcfcant decoquuntur in callum, AcgrotantfiC cu alfe/ 
red^fis uredine attonfa^ ocuIis.Ex calore hoc cuenit inrepeftiuo:quonia oia modo conflant : ccrtom 
icpcramcnro fiunr, Et culpa uinitojjicolcnnu:cumpr3eftnngunf ut dictu cft.Autcircufoflbriniuriofo 
iflu uerberauitfVel cria fubarator iprudens laxauit radices corpufue defquamauit*Eft & quaeda conni 
fio falfis hebccioris.Quibus oibus caufis difficilius tolerant frigora aut a:ftus:quoma in ulcus penetrat 
ois aforis iniuna.Itifirmiflima uero malus maxime quae dulcis efl.Quibufda debilitas fterilitate non 
necem afferr:ut fi qs pino cacumen auferat palmae.Stcrilefcunt enim nec moriunt. Aegrotant aliquan^' 
do & poma ipfa p fe finearboreifi neceflariis temporibus hymbres aut tepores uel afflatus defuere; aut 
contrario abundauere, Decidunt enim aut deteriora fiunt.Peiljmum eft inter oia cum dcfloreicentcm 
iiitera & olea percutit hymber;quonia fimul defluit frudtus»Sunt eade caufa nafcenres & erucae dirum 
animaberodunt^ fronae:ali3E flore.01iua^ quo^ ut in miIeto:ac depafta arbore turpi facie relinquur» 
Nafcif hoc malum repo re humido 6; lerotFit aliud ex eodem fi fol acrior infecutus inuflentipfum uP 
tium;idco$murauir,Efleti3num peculiare oliuis 6Cuitibus:quod araneum uccanneu ueluri tel^in-- 
uoluuntfrucflu 6iabfumunt.Adurunr6; flatus quidaeas maxtmcrfed & alios fru{flus.Nam uermicu'' 
latione K poma ipfa per fegbufdam annis fcnriunr.mala:pyra:mefpila:punica.In oliua ancipiti euen-' 
tu quando fubeunt nati frudtum adimunt.Augcmfiin ipfo nucleo fu ere crodetes eum. Gigni illos p/ 
hibcnt pluuiae qua: fiunt poftarturum*Exdem fiauftrinaefuerc;generant,ln drupisquo^ quae matii 
refeentes tuncfuntpr^cipuecaduc;e.Id riguis magis euenitremfi nocccideritfaftidrendis,Sunr6£ cu/ 
licum genera aliquibus moleflaiut glandibus fico qui uidenf ex humore nafei tunc dulci fubdito cor/ 
tiobus. Et aegrotatio quidefere in his eft.Quaeda rempopi caufa: aut locop^ ,pprie dicunf morbiiquo/ 
niaptinus necatrficut tabes cu inuareritarbore:aut uredo*Vel flatus alicuius regionis ppriusrut eu in 
apulia atabulus;m euboca olympias.Hicenim fi fiaueritcirca bruma;exurit frigore arefaciens : ut nui 
Iis fol ibus poftea recreari pofUnt.Hocgenere conuallcs Siappofita fluminibus laborant.Prarcipucij ui 
tisioIeaificus.Quod cum eueneritdetegif flatim in germinatione, In oliuis tardius.Scd in oibus fignu 
cfl reuiuifccndi fi folia amifcrc:aIioquin quas putes pratuaIuiflc:moriunt,Nonug inarefeunt folia: ea/ 
dem^ reuiuifcunt. AliiE in feptetrionalibus ut in ponto phrygia frigore aut gelu laborantifi pofl bru/ 
tna cotinuare.xl.diebus.Ibi aut Bc in religs partibus fi, prinus editis fiuflibus gelatio magna colecuta efl 
etiam paucis diebus nccar.QuKiniuria hominu coflant fecundas habent caufas.PjxoIeiJ;adeps inimi/ 
ca praecipue noue]Iis,Cortice in orbe detradlo necantcxcepto fubererquod ficctia muarun craflercens 
enim praiftringitd; ftrangular,Nccandrachne offendif:fi no fimul incidatur6icorpus,Ah'oquin6^ ce 
rafus 8C lilia uirfs corticem mittuntifed non uitalem:nec proximum corpori : uerum eum quifub' 
nafcenre alio cxpellitur.Quarudam natura rimofus cortexiut plaranis.TiIiae renalcitur paulominus g 
rorus. Ergo iis quape cicatricem trahit medenf lutofimo^tSi aliquando ^funiifi nouehementiorfri 
gop; uet calorum uis fecutaeft.Quardam tardius ita monunfiut robora & quercus.Refert& tempus 
anni.Abieti enim & pino fi quis detraxerit fole taupi uel geminos trafeunte cum germinat flatim ino/ 
riuntgr.Eadem iniuciam hyem e paflxdiuriustolcranr.Si m ili rcr ilex Si robur & quercus, Quod fi an 
gufla decorticatio fueritinii nocet rupradiftisjnfirmiorcs quide Si in folo gracili uel ab una tantu par/ 
redetradlusinterimit.Similem6idecacuminatioroncm habet cupreffirpiceaeic^dri.Ea: enim detra/ 
dio cacumine aut ignibus aduflo inrercunr.Similem Si depaftio animaliUtOleam quide etiam fi lam/ 
bat capra flerilefcere audior cfl Varro ut diximus.Qu^dara haciniuria moriuntur . Aliqua deteriora 
fiuntiutamygdaliE.Ex dulcibus enim traifiguranf in amaras. Aliqua uero etia utiliora : ut apud chios 
py rus qua phocida appellant.Naderrucatio diximus quibus pdefler.Intereunrp)erag! cxcifa ftirpciex 
cepris uice maIo;fico:punica.Quacda uel ab ulcere.Ficus hac iniuna fpernitiSi ola quae refina gignunt. 
Radicibus amputaris mori minime miru eft.Plera:^ rame no oibusifed maximisiaut quse funt inter 
illas uitales abfaflis moriuntur. Necat inuicem inter fefe umbra. Vel denfitate at^ alimenti rapina.Ne 
cat Si hedera uictens.Nccuifcum pdeft Si cytifustnccaurco quodalimograeci uocant. Quorumdam 
natura no necat quideifed laedit odore aut fucci mixtura:ut raphanus Si laurus uirem . Olfatrix enim 
intelligifiSi tangi ea odore mirum immodum.Idco® cum iuxta finauerri Si recedere : fapore^ inimi 
cu fugere.Hinc fu mpfit Androcides medicina cotra Aricrates raphanu madi praecipiens, Odit Si caale 
Si omne olus.Odit & corylum nifi procul abfint triflis arqi aegra.Nitru quide Si alume marina aqua 
calida 6i fabae putamina uel erui ultima uenena funt inter uitia arborum. 

De prodigiis ex mutationeiSi de remediis ex arboribusiSi quae irrigatione pfiriat ; 6C 
qualiter rigandii Si mirabilia de riguis. CA. XXV. 

St Si prodigiis locus, Inuenimus enim fub foliis natas uite.: ficumtSi maluipunicu ftirpe fru/ 
c dium tuliUeino palmite aut ramis uirem uuas fine foliisioleas quo^ amifiile folia baccis h^e 
rentibus.Sunt Si miracula fortuita.Na Si oliua in roru ambufla reuixit. Et in boeria derofs 
a locuflis ficus irejegerminauerc.Mutanfarbores Si coIore,Fiunt 9 ex nigristldidaexo femp ^digio 
faeiSi maxime quse ex femine nafcunf :ut populus alba m nigra trafit.Quida Si forbum fi in calidiora 
loca ucnerit ftenlefcere putant, Prodigio aiir fiunt ex dulcibus acerba pomaiaut dulcia ex acerbis£ ca/ 
prifico fici Si contratGraui oflento cum in deteriora mutantur; ex oleai oleaflrum* Ex candida uua dC 



SEPTIMVSDECIMVS 

Eco m nigras :ut laudfceae XerRs aducntu platano in oleam mutata, Qualibus oRentfs Arifiandri apud 
graecos uolume fcatennein infinitu abeam us. Apud nos uero,CEpidii cometarii in gbusarbores loca 
ta; reperiantur.Subfedit in cu mano arbor graui oflento paulo ante Popeii magni bcIJa ciuilia paucis ra 
miserainenbus.Inuentufybillinis libris internitione holum fore :tantog? eam maiore quato propius 
ab urbe poftea fadia efrettSunt^digia 8£ cu alienis locis nafcunf u t in capitibus ftatua^ uel aris:& cum 
in arboribus ipfis alienae, Ficus in lauro nata eft cizici ante obfidionem.Siraili modo trallibus palma in 
bafi Caefaris didlatoris circa bella ciuilia eius.Necnon 6i romx in Capitolio in capite bis bello peifei ena 
ta palma uifloriam t^iupho ^^5 portenditiactcpeftatibus proflrata : eode loco ficus enata eft.M.Mefla' 
lae.GCafni cenfo^ luftro.A quo tpe pudicitia fubuerfam Pifo grauis audlorjpdidit. Sup oia quseung 
audita funt ctiapdigiu in norfro £euo,Nero'nis principis ruina fadu magtomarrucino VeiSiiMarcelii 
e primis equeftris ordinis oliueto uniuerfo uia publica trafgrefToraruicg inde e contrario locum oliueti 
profectis, Dc remediis morbo^ arbo^. CA. XXVI. 

Vnc expofitis arboje morbis confentaneu eft dicere & remedia,Ex iis quxda funt coia oium: 
Q quaeda propria quarudam.CoiaabIaqueario:accumulan‘o afdari radices auc cooperiri riguis 

dato pom uel ablata fimi fucco refedtis putatione leuatis oncrc,Ircm fucco eraiflb quibufdam 
ucluri derraflio fanguinis circurali corticismitiu extcnuatio:& domitura palmitu .Gemas (fi frigus re-^ 
torridas hirfutaf^ fccerit)rcpum icatio 3C quaeda doiitura, Aibo^ iis aliae magis aliae minus gaudetiue 
luti cupreflusiS; aqua afpernaf & fimum & circufofibram aro putatione^ 6; oia remedia odit . Quin»' 
etiam necatu r.Rigu is & uitcs 6; pu nic* pt aedpuae alun tu r.Ficus ipfa arbor riguis alitur,Pomura ucro 
cius inarefei. Amigdalae fi cola nru r foITione florem amittunt. Nec infiras circuFoderc oportet priufg ua 
lidae ferre coeperint poma.Plu rim^eqp aut amputari fibi uolunt onerofa ac fuperuacua:ricut nos ungue 
6i capillum.Rccidunturueteres totae.AcrurfusaftoloneaIiquorerurgunt:fcdn6omncs:necnifiqua>' 
rum naturam pati diximus, Rigua ^(huis uaporibus utilfaihyeme inimicaiautumno uaria.Et hoc eft 
ex natura foli, Quippe cum uindemiaror hifpaniaji ftagnate Iblo uuas dcmeiat.Caetej; maiore in par/ 
te orbis etiam pluuia aut omni aqua ieri 6i arari non conucnit.Grca canis onus rigua maxime ^lum: 
ac ne tunc quidem nimiaiquooiam inebriaris radicibus nocent,Et aeras modum temperat.NoudIsc.n. 
minus firiunttDcfiderant aut maxime rigari quae aflueuere.Conrra ficcis locis genira n6 expetunt hu/ 
morem nifi necefrarium,Afperiora uina rigari uci^ cupiunr,In fulraoncfi italiacagro pago fabiano ubi 
6i arua TJganfira i^ g, h^rb^ aqua illa necant ifruges alunf:6£ riguisp farculo eft. In eodem agro bra-' 
ma tanto magis fi niues fcateant gelet ue:ne frigus uires adurat circufundunt riguisiqd ibi tepidare uo 
cannmemorabili natura in amne foIo,Sed eadem in aeftare uix tolerandi rigoris, 

Decaprificatione&ftercoratjone. CA. XXVII, 

Arbunculi ac rubiginum remedia demoftrabimus uoluminc^ximo.Interim eft & caprifica^ 
C tioquaedain remediis.Cum maciecorticisexaegritudineaftrmgcrereiuftoplusuitaliaarbo^ 
rum comprimente exadiam falcis aciem urra^ manu imprimentes ppetuis kifuris deducut: 
ac ueluti cutem laxanr.Salurare id fuifle argumento funt dilatata: cicatrices & internato corpore exple 
ts.Magna^ ex parte fimilis homm medicina 6i arbog; eftiquado eapi quo^ terebranf ofTa^Amygda/' 
Ia: ex am 3 ris d u Ices fiunt fi c/rcanfofib ftipire 6i ab una parte circuforato deflues pituita aftergaf ,Et ul' 
mis detrahif fuccus inutilis fupra terra foratis uf^ ad medulla in fenciftaiaut cum alimento nimio abu 
dare fentiunf.ldem 6C ficorum turgido cortice incifu ris in obliquum lembus emittif. Ita fit nedecidac 
fruflus.Pomiferis quae germinat nec ferunt fruflu fifla radice indif Iapis : fertilef^ fiunt. Hoc idem dC 
am ygdalis e robore cuneo adadIo,In pyris forbif$ e raeda ac cinere 6£ terra coopto etiam radices circuci 
difle prodeft,VitiumIuxurianttuficoru^6icircLicifiscinereaddidiirc,Ficiferotinaefiut:fiprimaegrof/' 
fi cum fabae magnitudine exceflere detrahanf.Subnafcunf enim quae ferius maturcfcuu Eaedem cum 
frodere incipiunfi cacumina rami cuiuf$ detrahanf ifirmiores fcrtiliorefgp fiunt, Na caprificatione ma 
tu rara in'ea culices nafeiegroflismanifeftum efliquoniam cu euolaucrenSiueniunf intus grana quae 
in eos uerfa apparer, Exeundi tanta eft auidirasiutplerigp aut pede relidlo aut penna pariter erupam,Eft 
Si aliud genus culicum iquos uocant cerrinas fucis apum fimiles ignauia malicia^ cum pcrnicieucrope 
& utilium.Interimuntenim illos at 9 ipfimoriunf.Vexant & tineiE femina ficopi,0)ntra quas reme^ 
dium in eadem ferobe defodere italicam lentifcum inuerfa parte quae fueritacacumine.Vberrimas aut 
ficus rubrica amurca diluta 8i cum fimo infufa radicibus frendere incipientiu facir.Caprificopelaudan 
lur maxime nigrae 6i in petrofisiquoniam frumeta plurima habeat caprifiatioipia poft hymbrem.In 
primis aut cauendil ne ex renaediis uitia fiant. Quod euenit nimia aut intcmpeftiua medicina. Inteila/ 
catio arboribus prodeftifed oium anno^ trucidatio inutiliflima.Vitis tantu tofuram annuam qusnt: 
alterna myrtus:punicac oleae quia celeriter fruticefcunr.OEterae rarius tondenf-NuIIa autumno,Ac ne 
radunf quide nifi uere putatione, Plag$ ad uitalia funtoia gujecugi non fupuacua . Similis ftercoratio. 
Gaudent ea, Sed cauedum eft ne in femore folis admoneat :ne im maturiusme ualidius g opus fit. Vrit 
trineas fuilluinifi quinquenio interpofitoipraerergfi riguis diluaf.Et e coriario^ fordibus nifl admixta 
aqua.Item krgius.Iuftum exiftimantin denos pedes quadratos tres medios,ld quidem fblinaturade/ 
cernir.CoIumbino ac fuillo plagis quo^ arboj?; medenf.Si mala punica acida nafcanturiablaqueatis ra 
dicibus fimum fuillum adhibe t;eo anno uiolcnta:^ximodulciafutura,Aliiuinna hominis aquamix 
ta riganda cenfent quater annoifingulis amphoris aut cacumina fpargi uino lafere diluto. Si findantuc 

q 




LffiER 

fn atbor«;pedtctita m intorqueri.Eicis ut{$ amurcam adfundi.Cstens arbonbus aegris fecem umi;ac 
tupmum circa radices earum feri. Aqua quo^ I upini decodi circunfufa pomis prodefttFuri cum uulca' 
taalibus tonuerit cadent.R.emedium e[l:ut ante flipula hordeacea areae flringaniur • Cerafos prrecoces 
facit cogit^ maturercere calx admota radicibus.Ec haec ante omnia poma iniecuelli melius eft ut quae 
tdiifta funt grandefcanr» 

Dediuerfts medicamentisarborum contra ucnenataanimaIia:5^cotra formicas 
&contra noxia animalia. CA. XXVIII, 

Vaedam poena emendanf aut morfu excitatur ut palm£ 6C lentifcnSalis enim aquis aluntur, 
q Salis uim & cinis fed leniorem haber.Ideo ficis afpergunf rut39:ne fiant uerminofarmeue ra 
dices putrefeant. Quin S£ uiriu m radicibus aqua falum iubent affundi fi fint lachry mofo « Si 
uero fruiSus ea^ decidant:cinerem aceto arpergiupraf^ illiniiaut fandaraca putrefeat uua«Si uero fer>' 
tiles non funtiaccto acri fubadio cinere rigari ar^ oblini.Quod fi frudum no maturent prius inarefeen 
tem prselciapc ad radices plagam fibraf^ aceto acri dC urina uetuf^a madefacereiat^ eo luto obrueredx 
pe fodere.OIea^i fi parum promiftre frutausmudaras radices hyberno frigori opponunt : ea^ caftiga-' 
cione proficiunt«Omnia haec annua caeli rone conflant. Et aliquado ferius pofcunf aliquando celerius, 
Necnon ignis aliquid prodeflmrharundini, Ambufta na^ denfior mitior^ furgir. Oto& medicamc 
ta quaedam componittrnenfurx quoqi difli natione ad maio^ arbo^ radices amphoraiad mino^ ur<' 
nam amurcae dC aquae portionem aequa m:ablaquearis prius radicibus paulatim affundi iubes , In olea 
hoc amplius ftramentis antea circupofitisilrem fico< Hu ius praecipue ueterem terram adaggerari radi/ 
dbus.Ita fucu^ ut non decidant grolfiina aior^ fcecunditas nec fcabr a proueniat. Simili modo ne con/ 
uoluolus fiat in uinearmurc* congios duos decoftos in craflitudinem m ellisrrurfuf^ cum bituminis 
tertia parte 8C in fulphuris quarta fub diuo uf$ quo exardefeae fub tedIo.Hocuites circa capita fub brs'' 
chiis ungf.Ita non fore conuoluolum .Quidam conren ti funt fam o huius mixturae fuffirc uineas fecu/ 
do fiam continuo iriduo,PIeri^ non minus auxilii d£ alimenti arbitrant in urina q Cato in amurca ad/ 
dita modo aquse pari portioneiquonia per fe noceat. Alii uoluocc appellant animal prodens pubefeetv/ 
tes uuas.Quod ne accidat:falces cu fint exacutae fibrina pelle detergunt. Arqi ira putat. Aut fanguine ur 
fino liniri uolunt poftputationem eafdem.Suntarbo^ peftes Si formicae.Hasabigut rubrica acpicelf 
quida peruhtllis caudicibus.Necnon Si pifce rufpenfo iuxta in unum locum congregant. Aut lupino tri 
co cum oleo radices linunt.MuIti & talpas a murca necant.Contraqi erucas Si mala putrefcantrlacertx 
oiridis pelle tangi cacumina iubent, Priuatim autem cotra erucas ambiri arbores fingulas a muliere in/ 
citati mefis nudis pedibus recinta.Item ne quod animal paflu malefico decerpat frondem fimorum 
diluto afpergi folia iquotiens hymber intccueniattquoniam ita abluatur uirus medicaminis mira quae 
dam excogitante fblertia humana.Quippe cu auertt carmine gradines credat pleriqixuius uerba infere 
re noequidc ferio aufira qqaCaronepdita, Cotra luxata mebra inungenda harudinii filTurae. Idearb» 
res religiofas lucof^ fuccidi pmifi t facrificio prius faftotcuius rei rone notionegi eode uolumie tradit. 

De fatione arborum Si infitionc:3i quo inuenta fit tenera inferendi implaftratfo, CA. Xlllf. 

Emine quo$ inferere natura docuit raptim auiura fame dcuoratoifolidocp Si alui tepore ma 
f didocufaecundofimimedicamitieabieftoin molIibusarbo 9 iIe£Iicis:&aentis fiepetranila/ 
to aliquas corticum rimas.Vnde uidimus cerafum in falfcerplatanu in lauroilauge in cerafo:8C 
baccaslimul difcolorcs,Tradunt& monedula codentem femina in thefauroscauernarum eiufdem ret 
prsebere caufas.Hinc nata inoculatio futoria: fimfli feftala aperiendi in arbore oculum cortice excifoife 
inen^ includendi eam fiflulafublatu exalia.In ficis aut & malis haec fuit inoculatio antiqua,Virgiliana 
quserit finum in nodo germine expulfi corticis;gem ma m$ ex alia arbore incIudit.Et hadlcnus narura 
ipfa docuit.Infitioncautcafus magtfter alius :Si pene numerofior ad huc modum. Agricola fedulusca/ 
fam fepis munimcfo ringensrquo minus putrefeeret fudesilimefubdiditex hedera.At illae uiuad moK 
fu apphenfs fua ex alieno fecere uita appa ruit® trucum efie^ terra .Aufer f ergo ferra aequaliter fupfi/ 
ciesdeuigaf falce rrucus.Ratio poflea duplex, Et prima inter cortice lignum inferendi . Timebant pnfcl 
rruncu fmdere.Mox inforare aufi medio, Ipfi$ medulla: calamu imprimebat unu inferetes.Neij enim 
plures cupiebat medulla fubtilior. Poflea ratio uel Tenos adiicit mortalitati eogi ex numero fuccurrere 
pfuafa per media truco lenirer fifTorcunco^ tenui fifTura cuflodieterdoneccufpidatim decifusdefccdat 
in rimacaIamus.Multa in hocferuandatPrimu ofum qu£ paciarur coitum talearbor df cuius arboris 
caIamus,Varie quom Si non iifde partibus.Subefl oibus fuccus, Viribus ficifqp media (icdoraiK e fum/ 
ma parte conccprustldeo illinc furculi petunf.Oleis circa m edias fuccusiinde Si furculi . Cacumina fiti/ 
unr»FacilIimecoalefcunr.Quibuseadecortids natura:qu 2 qj pariter florentia eiufdem boraegfgnatio 
ne fuccorui^ focietare habent.Lenta enim res quotiens humidis repugnant ficcarmollibus corricu du/ 
ri.Reliqua obferuatio nefifKira in nodo fiat. Repudiat quippe aduenam ihofpitalis duritia : ut in parte 
nittdiUimaine longior multo tribus digyrisine obliqua ne tranflucensiVirgilius ex cacumine inferi ue 
rar.Certu^ eflab humeris arbo^ orientem asfliuum fpeiftantibus furculos petendos:& e feracibus Si e 
germine noueIlo:nifi uctuftate arbori inferanf.Ii enim robufliores enedeb€t,PfaEtereautpracgnantcs: 
hoc efl germinatione turgentes:& qui parere illo fperauetin t anno.Bimi argi nec tenuiores digyto mi/ 
nimo.Inferunf aut Si inuerficu id agif :ur minor altitudo in latitudinem fe fundar,Ante oia gemman/ 
tes nitere cdueniennihil ulqulcecofum efle aut retoniduiSpei fauet medulla calami commilTutattfi in 



SEPTIMVSDECIMVS 

matre ligni corticif® iungaf.Id enim fanus g foris cornei squari . Calami exacutio medulla ne nudef: 
Tenui tame fiftula deteganut faftigario leui defeendat cuneo tribus non amplior digytis.Quod facillP 
me contingit tindlii aqua radentibus ne excutiaf in uentome cortex a ligno decidat alterutri. Olamus 
ad corticem uf^ fuu deprimaftNe iaxef dum deprimif :ne uecortex repliccf in rogas. Ideo Iachryma>' 
res calamos inferi non oportet.No hercule magis qaridosiquiaillo modo labat humore niraiocortex 
Hoc uitali defedtu no humefeit ncgi cocorporar.Id etiam religionis feruant: ut luna crefeente calamus 
utraijdeprimaf manu.Etalioquin in hoc ope duae fimul manus minus nitunf neceflario tempamet» 
co.Validius enim demelTi tardius rerunnforiius durat.Cotrariu ex diuerfo:ne hifcat nimium nmatla^ 
xcqj capiatiaut ne pa^ exprimattauc copteiTum necet . Hoc maxime prxcauendum.ut prarualide acci/ 
pientis trunco in media fifibra relinquanf,Quidam ueftigfo finii rat falce in rruncis faflo falice pliganc 
margine ipfumtPoilea cuneos figunt cotinente uinculo libertate dehircedi,Qu,edam in piata rioiniita 
eode die tranflferunf.Si craflior truncus inferafiinter cortice 8i lignu inferi melius cuneo optime ofleo: 
ne cortice rumpaf laxato»Cerafi libro dempto findunf.Hx fola: 6i poft bruma Ifcrunfidepto libro ha 
bentueluti lanugineiquaeficoprehenditinfitumiputrefacitjncolumicuneoadaaum uriliiTimeafirin 
gitur.lnfercre aptiffimu gpximum terra patiaf nodog; trunciqi ratio.Eminerc calami fexdigyto^t 15 

f 'itudine non amplius debent. Cato argilla uel creta harena fimugi bubulum admiferiiat^ ita ufi^ ad 
entorem fubigi iubetiid^ interponi Si circu]ini,Ex iis qua com metatus eft facile apparer illa ataa in/ 
ler lignum 6i corticcmmec alio modo inferere folitos : aut ultra latitudine duum digytoium calamos 
dimittere, Inferi autem pracipit pyra ac mala per uer:6i poft folftirium diebus,l,poft uindemiaro»OJe*' 
as autem Si ficos per ucr tantum luna fitieteihoc eft ficc3.Praterea poft meridiem ac fme uento auftro, 
Mirum gi non contentus infitum munifleiutdidlum eftiSi cefpiteabhymbrefrigoribufg! ptexifletac 
mollibus bifidorum uiminumfafcibus:IinguabubuIa(harbeidgenuseft)rfupcrobtegi lubeneam^ 
illigari opertam ftram entis.Nunc autem abunde arbitretur paleato luto libro farcire duos digycos in/ 
fito exrante«Verno inferentes tempus urgetnneitantibus fe gemmisiprerqin olearcuius diutiflimeoca 
Ii parturiunt:minimura$ fucci habet fub cortice.-qui nimius ifitis noccr.Punica uero Si ficum qq alias 
ficca recraftinare minime utiIe,Pyrum uel florente inferere licenSi in maium quogi menfem prende/ 
reinfitionem.Quod fi longius aneranf pomojtf calami rapo infixos optime cuftodirefiiccum arbitra/ 
tunSeruari^ inter duos hymbrices iuxta riuos uel pifcinas utrin^. ferra obftru^os. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE L1BER.XVIII. PROHEMIVM. 

Quod Antiquis Maximum Studium Agriculturae fuiriSi hortofst fingulan' diligentia. CA. 1« 

EQVITVR NATVRA FRVGVM HORTORVMQVE AC Flo 
ru,Qu 2 E^ alia prer arbores aut frutices benigna tellurepueniut : ucI per 
fe tantu haec imenfa conteplarioefi qs seftimet uarietare : nume^iflores; 
odorefgicoloresiSi fuccos ac uires ca^ : qs falutis aucuoluptatis hoium 
'gratia gignit.Qua in parte primu oiura patrocinari terraerSi adelle cun/ 
.aoru pareri iuuar.Quaq inter initia opis defenfe,Quonia tameipla ma 
! ter/a intus accedit ad reputatione eiufde patientis Si noxia.Noftris ea cri/ 
j minibus urgemusiculpagi noftra illi f putam us.Genuit uenenailed quis 
inuenitilla prerhoicmi’ Cauere ac refugere alitibus feri% fatis eft. At^ 

! cu in arbores exacuat limctgi cornua elephatiiSi duro faxo rhinocerotes 
I Si utro <5 apri dentiu ficcasrlciitgi ad nocendu fe pparare aiaIia.Quod ta/ 
ime co§i t^la fua excepto hoie uenenis rin&ti'Nos Si fagittas unguimus: 

— JSi ferro ipfi nocetius aliqd damus*Nos Si numina inficimus Si repe natu 

rae elemenra,lpfum quo^ quo uiuif aere in pniciem uertimus.Ne^ eft ut putemus ignoran ea ab aia/ 
libusiq uae quide quae fipararent cotra ferpentiu dimicationciquae poft proeliu ad medendum excogita 
ren t fdicauimus.Necab ullo pter holem ueneno pugnaf aIieno,Fateamur ergo culpa neiis quide quae 
rafcunf c6tcnti,Etenim quido plura eape genera humana manu fiunr.Quid i no Si hoies quida ad uc/ 
nena nafcunf Atra holum ceu ferpentiu lingua uibratitaberqn animi cotraiftata adurit culpantium om/ 
nia, Aedirarum alitum modo tenebris quoi^ Si ipfarum nofliu quieti inuidentium gemituiquae fbla 
uox eope eftiut ^naufp^cap^ afantium uice obuii quo^ uetet agereiaut^dcfle uirae.Nec ullu aliud abho/ 
minati fpirirus pmium nouere,q odifTe ofa,Vepi Si m hoc eade natura maieftas ranto plurcs binos gc 
nuit ac ftugesiquato fertilior in iisiqua iuuatalut$, Quope exiftimationeSi gaudio nos quo^ reliftis 
txuftioni fua iflis holum turbis pgamus excolere uitaieogi conftantius ; quo opera nobis maior q &/ 
ma gra tia cxpetitur.Quippe fermo circa rura eft agreftef^ ufus.Sed quibus uita honof^ apud prifeos 
maximus fuerit. Qua corona primo roma. CA, II. 

Ruope facerdos Rom ulus in primis inftituitifc^ du odecimu fratrem appellauit inter illos ab 
a Acca Laurentia nutrice fuaifpicea corona qua uirra alba coi ligaref in facerdotio ei pro religio 

fifnmo infigni data.Qua pnma apud rom anos fuit coron3:honof<|i is no nifi uita finilunSC 
exules ctiana aptof^ comitatur, Bina tunc iugeia populo Ro.fatis erantinulli^ maiorem raodu attti 

q U 




LIBER 

bu!t:quo ftruos fjautoantc ptittcfpis Neronis contempto huios fpatii Uiridarfa & fpicinas iuuat babere 
maiores gratu mgi fi non aliquem fi£cu!inas,Numma mftituit deos fruge coIere:& mola falfa fupplica 
te. Arq! ut audor eft Hemina far torrereiqnoniam toflum cibo falubrius eljet.ld uno modo colecutiS 
ftatuendo no cfTe pup: ad re diuinam nifi toflum.Is fli fornicalia- flafaiie inflituit fartis rotrendi ferias:& 
ceque relfgiofas terminis agro^.Hoscnim duos tunc maxime noueranr.Sciamgsa fercndoifracrtama 
Tegetibus appcllabatiquarum fimulacra in cyrco uidcmus*Tertia ex his nominatefub tedtoeft tdigio. 
At nedeguiiabant quidem nouas fruges aut uina antcqfaccrdotcs primitias lihaffent* 

De iugerc:6i a£tu:K legibus circa pecora : Si quotiens Si qbus teporibus fuit fum/ 
ma utilitas annonxiSi qui agricultura illudres* CA. III, 

Vgum uocabarquod uno iugo bouni in die exarari potuifler. Adtus in quo boues agerentut 
f cumaraf i]noimperuiufto.Hicerat.cxx.pedu:dupIicatufqjinIogitudineiuge 5 c faciebar.Do 
naampHflimaimperatogfacfortiumciuiuqmmquis uno die {Murimu circuarauinet . Irem 
quartarii farris aut heminae con ferente popuIo.Cognomina «ia prima inde.Piluniqui pilum pifirinis 
fnuenerunt.Pifones a pifendo.IamFabio^iLentinojiiCiceronuiutqfquis alioquod optime genus Iere 
retilnnfo^ familiae bubuicu noiaucturiqui bubus optime utebaf.Quin Si in facrisnihil religiofius co 
farracionis uinculo crar.Nouae^ nuptae farreu pferebant. Agrum male colcrccenforiumpbrum iudi/ 
cabaf.AtqiCut refert Cato)queui5cbonucoIoniTdixiflent:amplinimcl3udafleexiftimabar.Hinc Silo/ 
cupletes dicebant loci hoc eft agri pIcnos.Pccunia ipfa a pecore appcllaba f . Etia nuc in tabulis cenlbriis 
pafcua dicunfomniaiex qbus populus reditus habenqa diu hociolu uc^Iigal fuerat . MuI^Iatio quom 
non nifi puiu boum^ impendio dicebaf.No omittenda prifea^ legum beniuoIctia.Outu quippe eft 
ne boueiu priufqoulooirniiqretqui indiceret muIdla.Ludos boum caufa celebrares buperios uocabac 
Seruius tex ouium feoura^efEigie primus aes fignauit.Fruge quidearatro quxfitam furtim nofle pa' 
uilTeiac fecuifle puibej^i duodecim tpbulfs capitale erat : fufpcnfumtj! Cereri necari iubebant grautus : q 
homicidio couidurn,impisbem ptoris arbitratu uerberariinoxaue duplionemuedcccrni.Ia diflindlio 
hono% ciuiratis i^rfus non aliunde erat.RuftiCT tribus laudatilTimixeo^ qui tura haberent. Vrbana: 
uero in qs traniTcrri ignominia eflctdefidite ^bro.Ita^ quattuor folac erantpartibus urbis inqs habi/ 
tabanr:fuburbana:paIarin3;coIiina;efqIin3.Nundinis urb€ rcuifitabatiSC ideo comitia nundinis haberi 
no licebatme plebs rufHca auocaref.Quies fomnufqi in flrameriserattGIoria dentg; ipfam 3 farris ho/ 
nore adorea appcl labant. Equidc etia uerba pi ifcae fignificatiois ad miror Jta.n.ell in comentariis ponti 
ficu, Augu rio canario agendo dies conflituanfipriulq frumeta uaginis exeant;6^ anteq in uaginas pue/ 
niattErgoiis moribus non mo fufficiebat fruges nulla jiuintia^ pafcenreitaltaiueruetiam annonae uili 
tas incredibilis crat.Manius Martius xdilis plebis primu frumentu populo in modios afTibusdonauit. 
Minutius Augurinus qui Sp.McIiu coarguerat farris peium in trinis nundinis ad alTcm redegitundc'' 
cimus plebei rribunusiqua de caufa (tatua ei extra portam trigemina a populo (lipecollatallatutaeff. 
Trebius in aedi 1 i rare alTibus populo frumentu pftitit.Qua ob canfam Si ei ftatuac fn Capitolio & palatio 
dicata: funr.Ipfe fupmo die populi humeris portatus in rogueft.Vc 5 £ quo anno mater deuaduedta ro'' 
mam efiimaiore ea Eefiatefadlaefleq antecedentibus annis dccefadaeflet tradur.M. Varro audior eff: 
cu.L. Metellus in triumpho plurimos duxit elcphatos aflibus fingulis farris modios fuific.lte uini con/ 
giosificiq) fteese pondotxxxtolei pondo,x.carnis pondo.xii,Ncce latifundis fingulo^cotingebatarccn/ 
tiura uicinos, Quippe ena lege Stolonis Licini inclufo modo qngentoje iugep; Si ipfofLialege damna/ 
to cu fubflitnra filii pfona amplius pofliderer luxuriantis iam reipublicae fuit ifla mefura.Maniiqdera 
Curii poft rriuphos immcnlum^ terrajiadiedlu imperionota conno eftipniciofum intelligi ciueicul 
fepte iugera no elTent fariStHaec aut melura plebi poft exaiftos reges affignara cft.Quae nam ergo tantae 
ubertaris caufa erariipfo^ tunc manibus imperatopfcolebanf agri(utfas eftcredere)gaudete terra uo/ 
mere lau reatoiSi triii phali ararore.Siue ilii eade cura femina traiftablt qua bellaieade^ diligetia arua di 
fponebac qua caftraifiue honeftis manibus oia Ifetius^ueniuntiquonia Si curiofius fiunr«Serente inue 
tierunr dati honores Serranu : unde cognome • Aranti qtruor fua iugera in uaticano quae parata quinta 
appeIlan£.CincinacouiatorattuIitdidlatura;Siqde(uc tradit Norbanus) nudo pleno^puluerts etiand 
ore, Cui uiaror uela corpus inqnut^fera fenatus populi^ romani mandara.Sales tu etia uiatores erant: 
quibus idipTum nomen inditu eftifubinde ex agris fenatum ducel^ accerfentibus. At nunc eadem illa 
uindli pcdesidanatae manusiinfcripti uultus exercent.No tame furda tellurerquat pares appellaf : coli^ 
dicit Si ipfaihonore hincaflumptoiut nunc immutata ea:Si indigne ferente credaf id fieri. Sed nos mi 
ramur ergaftuloyi non cade emolumenta cfle quae fucriit imperatoji-Igif de cultura agri peipere prin 
cipale fuit Si apud exteros, Siquidc Si reges fecere Hiero,PhiIomcter, Attalus:Archclaus:& duces Xeno 
phoniSi penus etia Mago. Cui quide rantu honore fenatus nofter attribuit carthagine caprarcu regulis 
africx bibi lothecas donaretiun i us eius duodetriginta uolumina ceferet in latina lingua traftereda cuna 
M.Cato pcepta condidiffenpitin^ linguae punicae dandii negociu in quo pceffit ois uir tu clarillimae fa 
mi]ia:,D,Syll3fiusfapiemia:c6pofitiffimaequosfequeremurptcxuimusinhocuoIuminc non ingrate 
nom inado.M. Varrone qui odlogeliniuprimu uitaeannum agens de ca re ^dendum putauit. 

Ratio de agricultura* CA* IlII* 

a PudRomanosmuko ferior uitium cultura efle coepit.Primc^ ut ncccfleerat arua tantil co 

lere.Quog;: nobis ratio nunc tranabitur nduulgari modo;ue^ ut adhuc fedmus Qc uetuftis; 



OCTAVVSDECIMVS 

di poftea muen tis omnf cura perqutTitisxauDm re^ 8 i ratione fmiu! erata»Di'cetttiis fydera fyderu^ 
ipfomm terredria figna dabimus indubitata.Quadoquidem qui adhucea diligentius tra^aueretquK 
bufuis oratoribus potius qagricolis fcripnUe pofTunt uideri.Acprimu oium oraculis maiore ex pre age 
musiquEE non in alio uitaegenereplura certiora uefunttCur enim non uideamur oracula a certifllmo 
die:maxime^ ueridico ufu profeaa.Principium autem a Catone fummemus» 

Laus agricoI^:6£ qux obferuanda in agro parando. CAt V; 

OrtifTimiuiriSimilites ftrenuiflimiex agricolis gignunfiminirae^ male cogitares. Praediu<' 
f ue cupide emas.In re rudica operi ne parcas.In agro emendo minime* Quod male empru ed 

remppcenitet.Agni paraturos ante oia intueri oportet aquagiuira:aut utcinum. Singulam a 
gnasinterpretanones habetmecdubias.Cato in conterminis hocamplius xdimariiubet:quo pardo ui 
uanrdn bono eft inquit religione bene urentuAttilius Regulus ille punico bello bis confui aiebat : ne^ 
foccunditTim is locis infalubrem agrum paradumrne^ effoetis faluberrimu « Salubritas loci nofemp la 
cola^ colore dcregiruriquoniam allueti in pedilentibus duranrtPraercrca funt quaedam partibus anni 
falubria.Nihii aurem falucareed nifi quod toro anno falubre.Malus cftager cum quo dominus lurda-' 
tur.Catoinrer prima rperdaniubctmon folum ruauittuteualeatquadirdum cftpolirioc. Vr operario-' 
lum copiappe lit.Oppidugj ualidum, Vr nauigioji euerdus uel itinegt.Vt benexdificatus:6i cui tus. In 

3 UO falli plerof^ uideo.Segnitiem enim prioris domini pro emptore efTearbirranf.Nihil eddanofius ■ 
eferroagro.Ira^ Cato, De bono domino melius emimec temere contenendam alienam difciplinam» 
agrogi ut hominiiquis qu:Eftuoius fir; fi tamen SC fura pmofusmo multu fupefre.Illc in agro quaeftuo-' 
fiilima iudicat uite non fruftraiquonii ante ofa de impeofae ratione cauir«Pro hortos irriguosmec id fal 
fo;fi & fub oppido fint.Et prataiqus: antiqui parata dixere, Ide^ Cato interrogatus qs effcr ccrttflimus 
quaeflus refpondir,Si bene pafcas , Qui proximus fit . Ar fi bene fum ma oium in bacfperdanda fuiriut 
frurdus is maxime proba retuntjui q minimo impendio codaturus eflet.Hocex locorum occafioneali 
ter alibidecernitur.Eodem^ pertinet g, agricolam uendacem oportere efledixir.Fundum inadolefce 
tia conferendum fine contationci^dificandum non niiiconfiro jgro.Tuncquo^contanter:optimu^ 
ed:(ut uulgo dixere)a!iena infania fiuiifed ira ur uillarum tutela non fironeri. Eum rame qui bene ha^ 
bitet Kaepius uentitare in agrum.Fronte^ domini plus prodefle q occipitium non mentiuntur, 

DeuiilajipofitioneiSipcepraantiquogidcagrocoIendo, CA, Vf. 

Odus hic probafmtneqi fundus uillamquazratme^ uilla fundum . Non ut fecerint iuxra di' 
m uerfum eade aetate exeplis,L,Lucullus,Q,ScaEuola cu uilla,Scaeuol3e fundus careret : uilla Lu/ 
culli agro.Qu6 in genere cenfona cadigario erariminus arare q uertere. Nec hoc finearte qua 
dam ed,Nouifnmus uillam in mifienfi pofait,C.Marius.vu,conrul:fed peritia cadrametadiificutcom 
paratus ei in caeteris etiam Scylla foelix.Quos ciecos fu ifle dicere conucnit,Nc^ iuxta paludes ponenda 
eflernegjaduerfoamnetQuanq Homerus omnino efluminefemper ante lucanas auras infalubresue-' 
rilTime rradiftSpeidare in aduofis locis feptetrionem debet meridiem in fcigidistin teperatis exortum 
0cquinodiiatem,Agri ipfius bonitas quibus argu metis iudicanda fit:qq de terr® optimo genere diflerc 
tes abunde dixide pofTumus uideritetianum tame traditas noras fubfignabimus Otonis maximeuee 
bis*EbuIu:ue! prunus filuedrisiuel rubusibulbus minurusitrifolmihaerba pratenfisrquercus filuedris: 
pyrusimaluf^ frumentarii foli notae,Itera nigra terra cinerei colotis. Omniscretacoquitnifipma' 
cra,Sabulu ecia nifi id per tenue ed;&: multo capedribus magis q cliuofis refpondct eadc.Modu agri in 
primis feruandu antiq putauere.Quippe ita cenfebanr,Satius eife minus ferere 8 C melius arare. Qua in 
inia 8d Virgiliu fuide uideo.Vej; c 5 fitctibus latifundia^didere italfa«lam uero&^uintiasfex femif' 
fem domini afeiese podidebaticum interfecit eos Nero princeps,No fraudabo magnicudinehacquo^ 
fua,Cn,P 5 peiu qui nunq agru mercatus ed coterminu . Agro empto domu uendenda inclcmeter at^ 
no ex utilitate publici dans Mago cenfuir, Hoc exordio pcepta padere ingredus ut tamen appareat adi' 
duitate defiderata ab co,De hinc peritia uillicogd in cura habenda ed.MuIta^ de iis Cato pcepir«Nbbis 
fatis fit dixiderqpximu domino corde ee debere:& tame fibimetipri no uideri,Coli rura ergadulis pef/ 
fimu ed;ut qcquid agif a defperatibus.Temerariu uideaf una uoce antiquop^ pofuiflc:&: fortadis incre 
dibile penitus (-EdimenNihil minus expedire q agru optime colere,L.Tarius Ruffus infima nataliu hri 
militate confu latu militari indudria meritus antiqua alias pa rfimoniae circiter mille fextertiu liberali 
tate Diui Augudi congedu u% ad detraflionc hsredis exhaufit agros in piceno coemendomin glori' 
am,Internitione ergotamegj cenfemusfimmo herculeiudico modu re^oium utilidimu. Benecole' 
re neceflariu ed, Optime dansnofum.Prreter q fobole fua colonoiaut pafcendis.AIiogn domino aliqua 
mefies colligere no expeditifi coputetu r impendiu operte , Nec temere oliua nec quama terras diligetec 
colereificuti in ficilia tradunt itaij decipi aduenas,Quo na igif modo utiliffimecolunf agrifex oraculo 
fcilicet malis bonis*Sed defendi xquu ed abauosiqui pceptis fijispr^xereuitae,Nacum dicerent malis 
intelIigereuolucreuiliflimos.Si 5 mum^uidenri;eiI]ojKfuit;utqminimuefletimpedii.Pr^cipicbar,n» 
idarqui triuphali denasarent! libras in fupelledlile crimini dabatiqui mortuo uillico relinquere uirdo 
rias & reucrti fua rura podulabannquo^ praedia coleda fufeipiebat rerpubli.exercitufi^ ducebat fenatu 
illis uilicante. Inde iila reliqua oracuIa.Neq agricola effe qfquis emeret quod pdare ei fundus poflcr.Ma 
Ium patremfamiliasiquifquis interdiu faceret quod nodlu ponetinifi in repedate cacIi.Peiorcqui profe 
(tis diebus ageret quod feriatis debecet.Peflinjus qui fereno die fuo tedto potius opecaief q in agro. Ne 

q iu 



USER 



f 'jgo mihi temperafctqdo ttiindS tinum eStempiu antiquitatis afferiin.Exqiio intdligi poiTitapUd po 
pulum etiam de culturis agendi more fuiiTe:quaIiter defendi foli ti fint illi uici.C.Furius Crefinus c fec^ 
uituicIibcratuscuminparuoadmoduagelloUrgioresmultqfruiSus perciperetq e* ampIiiTimis ui' 
cmitasdn fuidia magna erattceu fruges alienas pelliceret ueneficiis.Quaobre a Sp. Albino curuli die di^ 
(fta metuens dam natione cu in fuffragium tribus oporteret iretinftrumemu tuftfcu omne in foje attu'' 
ittt& adduxit filia Ualida: 3 t^(ut ait Pifo)bene curata ac uenitatferrameata egregie faffatgraues ligones 
uomeres pon Jerofostboues faturos, Poftea dixit, Veneficia mea grites harc funt nec poiTum uobis oflc ' 
dere:aut in fofii adducere lucubrationes uigiliaf^ di fudores.Ofum fentcntiisabfolums ita<y eft,Profe 

60 opera no im penfa cultura coftat.Et ideo maiores fertiliflimu in agro oculu domini efle dixeriir.Rc 

liqua pcepta reddenf fuis locisrqusppria fingulopr genegr erunr.lnterim comunia quae fuccurrut non 
omiitemus.Etin primis Catonis humaniHimu ^ utililTimuJd agendu ut diligantuicini.Caufas red-' 
dit illetqs exiftimamus nulli efle dubiasilnrer prima ide cauetine familiae malae fmt. Nihil fero faciedu 
in agricultura oes c^fentJteru^ fuo quaegi rpe facienda,Et tertio pcepto ptermifla fruftra reuocai i. De 
terra cariofa execratio.Catonis abunde indicata eP+Quang pdfcere no ccIlIitis.Quicqd per afcllum fie/ 
ri pot utiliflime conftat.Filix biennio moritur:fi frondem agere non pactaris.Id efFicaciflime contingit 
germinaris ramis baculo decuflis. Succus, n, ex ipfa deflues necat rad!ccs.Aiimt& etrea folflitiu auullas 
no renafeimee harudine fedfasiaut exaratas uomeri harundinc imporita.Similircr &i harundine exarari 
filice uomeri ipofita pcipiunt.lucofusager uerti pala debet. At in faxofo bidetibus.Fruteta igni optime 
tollunf.Humidiore agru foflione concidi at^ liccari utiliflimii cfl.FofTas aur retufis locis apertas relin/ 
qui.In folutiore terra fcpibus firmarijn reprocibus ac fupinis laretibus procuberc quafda obferari : 
in alias dirigi.Maiores pateciorefg!(ri fit occafio)fiiice uel glarea fterni. Ora utrin^ lapidibus ftaru mK 
nari:& alio fuperintcgifSilux exnrpanda: ratione Democricus^didir : lupini flore in fucco cicutae uno 
dic macerato fpaifif^ radicibus. De frugu generibus Si natura* CA. VII* 

T quonia pparatus eflager:natura:nunc indicabif frugum,Sunt aut duo prima carum gene^ 
c ra.Frumeta ut triticumihordeum ,Et legumina ut faba Si cicer.DifFcrcria ucro notiorrq ut ira 

dicari deceat.Fruineri ipfius toride genera per tepora faru diuifa.Hybcrna qua: circa uirgilia' 
rura occafumrerra per hycmenutriunf;utmriCLi:far:hordcu,Aefliuaquae3efl:ateanteuergiIia^ exoe 
tum ferunf:ut railium:panicu;filam3:hormfnu:irio:italiae duraxar ritu. Alioquin in graccia & afia oia 
nergiliap^ occafu ferunf.Quxdam atlt utrom tempore in jtalia.Ex his quaedam 6C terno ueris fcilicer* 
Aliqui uerna:railium:panicum:lentc:cicer;ralica appellanuSemeticaaute triticum ;hordeum:fabam; 
napum: rapam, Et in tritici genere pars aliqua pabuli eft quadrupedum caufa fatiiut farrago.Et in Icgu 
minibus ututria,Atcdis quadrupedu hotumqi ufui lupinus,Lfgumina oia fmgulas habet radices pter 
fabaieall^ furculofasiqa no in multa diuidunft AltiHimas aut cicer, Frumeta multis radicanf fibris fine 
ramis.Erupit a primo faltu hordea die fepti mo.Legumina q tto:ueI cu tardiffime feptimo . Faba a.xV* 
ad.xx.Lcgumina inagypto tertio die.Ex hordeo altc^ caput grani in radice exittalreu in hserba : qua 

61 prior fforet.Radice craltior pars gram fundirrtenuior flore. Cereris feminibus cade pars 8i radiceSC 
florciPrumeta hyeme in hrerba funtiuerno tempore faftigianf in flipulaiquje fune hybemi generis. Ac 
niiliu Si panicu in culme geniculatu Si concauutSifama uCro in fcrulaceu . Oium fatop 2 frudlusaut fpi/ 
ciscontincfiut tritici:hordei;munitur^uaIIo arifla^ qdrupliciiaut includif filiqstut leguminu;autu3 
fculistut fifamseiac papaueris.Miliu ac panicu tantu pro indiuifo Si paruis auibus expofira funnindefen 
faqppe membranis continenf.Panicum a panniculis difluicacumine languido nutante: paulatim exte' 
tiuato cuImo:pene in fui culum pdenfis aceruaF granis:cu io^iflima pedali ob/imilt comae granu cople 
xae:quae fimbriato capillo curuaf.Sunt 8i panico genera.Marnofo epeno paruis racemato paniculis:Si 
cacuminegemino.Quin Si colore diflmguif:candido:nigro:rufFo:eria purpureo. Panis multifarieSi e 
milio fit:e panico:ranus,Scd nullu fmmeto ponderofius :aut quod coquendo magis crefcat,Lx,n.pon/ 
do panis e modio reducunmodmcp pultis ex iribus fextariis madidis. Miliu intra hos decem annos ex 
india in iraliainuedlum eft : nigru coIorc:amplu grano:harundineu culmo. Adolefcit ad pedes altitudi 
nefeprepgrandtbusculmis.Lobasuocant:oiumfrugufertiIiflimu,Ex uno grano terni fextariigignun 
tur.Seri debet in humidis.Frumenta quaedam in genu tertio fpicam incipiunt conapere, Quaedam in 
quarto:fed etianum occultam.GenicuIa aut funt tritico qu3terna.Farrifena,Hotdeo o^aua.Sed no ati'' 
te fupra didlum geniculo^ numerum conceptus eft fpice fui fecerit : qituoraut quinqi tardilTime die/ 
bus florere incipiut.Toridcm^ aut paulo pluribus denorefeunt. Hordea uerocum rardifltme feptem. 
Varro quater nouenis diebus fruges abfol ui trad it:Si menfe nono meri.Fabce in folia cxeunttac deinde 
caulem emittunt nullis diftincftum internodiis.Reltqua legumina furculofa funt. Ex iis ramofa cicer; 
eruum:lens.Quorudam caules fparguntur in terram :fi non habeant adminiculum:ut ipfogi.Quod ii 
non habuere deteriora fiunt.Leguminum unicaulisfaba fola.Vnus Si lupinis.C^tens ramofus:praEte 
nui furcuio.Omnibus uero fiftulofus. Folium quaeda a radice mittunt:quaedaacacumine. Frumetum 
ucro Si hordeum uitia^ Si quicquid in ftipula eft in cacumine unum folium habct.Scd hordeo fcabra 
funt:c 3 eteris Icuia.Multiplicia cotra fab 3 e:ciceri:piro.Frumentis folium harundinaccum . Fabae rotun/ 
dum:6d magnae leguminum parti.Logiora eruilioe Si piro-Fafiolis uenofa. Sifamae Si irioni fanguinea. 
Cadunt folia lupino tantum:Si papaueri.Lcgu mina diutius florent:6i ex iiscruum accicer.Sed diutiP 
fime faba.xI.diebusiNoD aute fingulis capi tadiu:quonia alio defmence alius incipit.Nec tota feges ficut 



OCTAWSDECIMVS 

frumenti pan'ter,SiItquanf ueto oia diuerfis diebus;& ab ima primu parte pauTatim flore fubeute.Fra 
menncu defloruere craiIercunt:maturacur 9 :cumpIunmudiebustXl»perficiunf.itefaba«Paaciffimis 
cicertldenimarementediebus.xI«perrictf.Milmm &pariicu S^fifamaS: omnia xfliuaqdraginta die^ 
bus maturanf a flore.Magna terrre caehc^ differentia.In aegypto.n.hordeum Texto a fatu mefe.Frume^ 
ta feptimo metunftin hellade hordeu.In peloMneto oflauo 6i frumenta etianum tardius«Grana in fti 
pula crinito textu fpicanf.In faba leguminibuf^ alternis lateribus filiquanftFortiora hycme frumenta 
legumina^ in cibo.Tunicae frumento pIures.Hordeu maxime nudu:& halicaifed pcipueauena. Cala' 
mus alnor frumeto g hordeo. Arifta mordacior hordeoun area exterunf triticu & filigodf hordeum» 
Sic 6i ferutif puratqualirer molunf :quia refla no funuE diuetfo far;miliu:pantcu purgari nifi tofla no 
pofllmr.itaqi haec cum fuis folliculis ferunf cruda^Et far in uaginulis fuis feruant ad fatus : at^ no tor/ 
renrtLeutlTimu ex iis hordeu raro excedir.xv«!ibras:d£ faba.xxiitPonderofiusfanmagir^ ertanu triticu* 
Far in sgypto oly ca conficif .Tertiii genus Cptcs hoc ibi efl.Galliae quo<^ fuu genus &rris dedereiquod 
illic brace uocannapud nos fcandalam nitidiflimi grani. Et alia differentia eft:gb fere qternis libris plus 
reddir panisig far aiiud.PopuIu romanu farre tantii e frmento,ccc,annis ufum Verrius tradidit. Tririci 
gener .1 plura quae fecere genres.italico nuilileqdem copatauerim cadoreac podere:quo maxime decer 
nirur.MonMnis modo competuritaliae agris externuiin quo principatum tenuit boeriaideindeficilia: 
mox africa.Tertiu pondus erat thracio fyriogiidefnde sgyptioiathletapt cu decretorquo^ capacitas iu 
mentis fimilis que diximus ordine fecerat.Grarcia & ponticu laudauiriquod in iraliam non puenir.Ex 
omni eode genere grani praetulit oreucium tragu dignes ; & felinuntiu argumecocrafliiTimi calami» 

ira^ pingui folo haec genera aflignabat . LeuifTimu 8i maxime inane feu tenuijfTimi calami in humidis 
feri iubebanquomi multo egerer alimeto,Hae fuere fentette Alexandro magno regnante:cu dariflima 
fuit gr^cia atgi in toto terra^ orbe poterifliman ta rameiut ante morte cius anis ferecetu qdragitaqn^ 
Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumetu italicu ante cufta laudauecitiaduerbiu traflata fnia. 
Etfortunatam italiam frumento canefccrc candido. 

Quae laus peculiaris hodie Italico efl. Quo magis admiror poflerosgraccoj: nulla mentione huius fe' 
cifle frumenti.Nunc ex iis generibus quae romam inuehunrur leuiflimum cft gallicum at^ e cheron/ 
nefo aduedumrquippe n5 excedunt in modu uicenas IibrasTi quis granu ipfum poderet.Adiicitfardi'' 
um fex librasralexadrinum 6C tricntes»Hoc efl Si ficli pondus , Boericu totam libram addinafricum 6C 
dodrantes»In tranfpadana italiafciouicenas quinas libras farris modios pedere, Circa clufium &fcnas. 
Lex naturae certa efl in quocungj genere pane miiitarirtertia portio ad grani pondus accedat.Sicut opti 
raum eflefrumentumiquod impadum congium aquae capiat . Quibusdam generibus per fe pondus 
ficut balearicoimodio tritici panis pondo*xxx,reddir.Quiburdam in pcrmixnsrut cyprio BC akxandri/ 
no, xx.prope libras no excedetibus,Cypriu fufeum eflipane nigrum facir.itai^ mifeet alexandrinu can/ 
didum;reddut$.xxv,pondo,Thebaicum libras adiicit.Marinaaquafubigiiquodplen^mantim is in 
locis faciunt occalione lucrandi falis uilifllmutNon alia de caufa oportuniora motbis corpora exiflunr* 
Gallix dc hiTpanix frumetoin potum refoluto gbus diximus generibus fpuma ita edereta^ fermento 
utunftQua de caufa leuior illis g cscteris panis eft.Differentia efl & calami.Craflior quippe melioris eft 
generis.PIurimistunicis thraciu triticum ueftiturob nimia frigora illi plagae exquifitu . Eadem caula 
6i tnmcflna inuenit detinentibus terras niuibusiqd tertio fere fatu mefe ut in reliquo orbe metif.To/ 
tis hoc atpibus notum 8C hyemalibus^uintiis.Nullum hoc frumeto Istius . Vnicalamum ptereainec 
ufi$ capaxiferitur^ non nifi tenui tetta,Efl bimeflre circa thraciu rinum;quod«xt,diequo fatum eft 
maturefcitimirum^ nulii frumento plus efle poderis:6£ furfuribus carere.Vtirureo &ficilia 6C achaia: 
montofis utraij partibus,Euboea quo^ circa cariftum . In tantum Bllif Columellaiqui ne trimeflris 
quide propriu genus exiftimauerit efTe cu fit antiquiflrimu,G rsci trimenon uocant,Tradunt in badris 
grana tants magnitudinis fieiitut fingula fpicas noflras squent.Primu ex oibus frumentis feritur hoe 
deu,Dabimus & dies feredicui^ generi natura fingulo^expofita.Hordeum indis fatiuum & filueftre 
ex quo panis apud eos prscipuus.Iralici gdem maxime oriza gaudetiex qua ptifana conficiontiqua reli 
qui mortales ex hordeo,Ori2ae gdem folia camofajpqrro nmiliaifed latiora,AUitudo cubitalisinos put 
pure usiradix gems rotuditatis. Antiquifllmu in fifcis hordeuificu t athenienfiu ritu, Menandro audto 
re apparer 6£ gladiato^ cognomineiqui hordearii uocabanf*Polenta quo^ grsci no aliunde pferunt* 
Pluribus fit hsc modis,Gr*ci pfufum aqua hordeu ficcant nofte unaiac poftero die frigundeinde mo 
Iis frangunt. Sunt qui uehemetius toflum rurfus exiguaaqua afpergatificcent^ priufg molar. Alii uc-' 
rouirenribusdecuffum hordeu recens purgatimadidum^ih pila tunduntiat^ in corbibus eluuntiac 
Dccatu fole rurfus tundunt;8£ purgatum molunt • Quocun^ aut genere pparato uicenis hordei libris: 
ternas feminis lini:8i coriadri fdibrasifalif^ acerabuloitorrentes ameoia mifcentin moIa.Qui diutius 
uol unt feruare cu polline ac furfuribus fuis codunt nouis fidlilibus.Italia fine pfufione toflum in fuiflile 
forma molititifde addiris:at^ etia milio.Pane ex hordeo antigs ufiraium uica danauit ; quadrupedum 
tradidit refedi:ibus«Pcirans inde ufus ualidiflimus faluberrimufm tatopere probaf . Vnu laudibus eius 
uolumen dicauit Hippocrates clariffimus medians fcietiSfPtifans bonitas peipua uticenfi.In sgypto 
uero ea efl qus fiC ex hordeoxut funt bini anguli.ln boetia SC afnca genus ex quo fiat hordei glabrum 
appellat T urranius.Ide oly ra 6i oryza eande efle exitflimat.Pnfans coficiends uulgara ratio ctl . Simili 
ino ex tririci femine tragu fit in capaiua tatu SC sgypto« Amilu uero ex omni tririco ac fibginc.Sed opti/ 

^ illi 



LIBER. 

rnum ex frimettri.Inuettiio cius chio infula: debef;& hodie laudatilTimu inde cftrappcllatum ab eo $ 
fine mola f>ar.Proximu trimeflri:qaod eft minimepoderofotritico.Madefcirdulaaquain ligneis ua>' 
Cs:ita ut integafiquinquies in die mutata»MeIius fi 8i in no<fle:ira ut mifceaf pariter emolitum prius g 
accfcat»Linteo^ aut fporris ficcatum tegulae infundif illitae fermento:arqt ita in folc denfatur.Poft chiu 
maxime laudatur creticum rmoxaegyprium.Probatur autem lenitate & leuore:at<f ut rcces firdam 6C 
Otonis didlu. Apud nos hordei fannaad medcdum utunf. Mirum^ inufu iumento^ ignibus dura'' 
to:ac poftca mo!lito:off:f^ humana manu dimiffis maiores in aluu uircs torofm corporis fieri «Spica 
quardibinos ordines habet:qu*dam plures u% ad fenos.Granoipfialiquotdinerentfedongiusdeui^ 
ufi^:aut breu!us:aur rotudius:candidius:nigrius:ueI cui purpura eft.VItimoad polenta contra tempe/ 
flates candido maxima infirmitas.Hordcu frugum ofum nobiliflimum efl;feri noualet nifi in ficca 8C 
folura terraiac nifi laeta.PaIea ex optimis«Srramero uero eius nullu comparaf.Hordeu ex omni frume/ 
to minime caIamirofum;quia tollic anteq triticu occupet mbigo:itacp fapietcs agricolae triticu cibariis 
tantum fecunt.Hordeu faeculo feri dicut:,ppterea celerrime reddirifertilifiim um^« Quod in hiTpania 
SC Carthagine aprili mcnfe coUedu efithoc ferif eode mefe in cdtiberia:eodcg! anno bis nafcif. Rapitur 
omne a prima flatim matiirtrate feflinatius q caetera . Fragili enim flipula 6C tenuiifima palea granum 
continetur*Meliorem etiam polentam fieri tradunt fi non cxadta maturitate tollatur. 

No oia frumenti genera ubi^ nafci:8f de rcliqs in oricte generibus, C A, VIII, 

Rumenti genera no eade ubigcne^ ubi eade fUnt iifde nominibus, Vulgarifllma far:qd ado/ 
f reum ueteres appeIlauere:riIigo;tnticum, Haec plurimis terris coia, Arinca gallia^^priarco/ 

piofa Siiraliaeelt.Inaegyptoaureacfyria cilicia^6£afiaacgraeci;r partepeculiares zeaeolyra: 
typhe«Acgyptus fimilagincm coficir e tritico fjo nequaq italicae parem.Qiii zea utunc non habent far, 
haec Italiae m Campania maximejfeme^ appellaf,Hoc debet nome res praeclara ut mox docebi/ 
mustPropter qua Homerus zederofa ruta dtxit.Non ut arbitrantur aIiqui:quonia uira donaret,Amy' 
um quoij ex ea fit priore craflius,Haec fola differentia efl.Ex omni genere durifiimu farrSi contra hye/ 
nicsfirmifrmum.P3rirurfrigidiflimosloros:S; minus fiibadlosruelacftuofos fitientefquprimus anti/ 
quis latio cibus;magno argumento in adoreae donis ficuti diximus.PuIteautem non pane longo tepo/ 
re uixiffe romanos manifeftum, Quoniam inde & pulmentaria hodic^ dicuntur.Et Ennius antiquif 
fimus uates obfidionis famedeferibens offam eripuifle plorantibus libens patres commemorat. Et ho 
diefacra prtfea at^ nataliu pulte fritilla conficiunt :uiderurqi tam plus ignota graeciae fuiileiq itaiiae po/ 
lenta.Tritici femine aufdius nullum eftmccquo plus alimenti trahat.Siliginem dixerim proprie triti/ 
a dcliciasicandor cfi;S; fine uirtute 8C fine pondereiconuenicns hiimidis tra<ftibus:quales italiae funt 8C 
galliaccomatx.Sed tranfalpes inallobrogum tanru aucrnoruqt agro pcrtinax.In exteris ibi partibus bi 
emiio iu triticum rranfit.Remedium ut gruautfTima qux$ grana eius ferantur. 

De piftoriis:6imolitura:8! farina, . CA, IX, 

Siligine lautiffimus panis.piflrmaru^ opera laudariflima.Prxcellit in italta:fi capana pifis na/ 
e tx mifceatur.Ruffior illa:at pifana candidior:ponderofior uero cretacca,!uftu eflegranocam 
panx qua uocint caftratam:e modio redire fextarios quattuor filiginistVel c gregali fiecaftra 
ta fextarios quin^.Prxterea doris femodiu.Et cibarii quod fecundariu uocat fextarios quattuor. Fur/ 
furis fextarios tondem.E pifana aur filiginis fextarios qn^.Cxtera paria funr,0[ifina arefiagi ecianu tn 
fextarios filiginisafrumuntiin reliqs pares,Si uero polIinc£icereIibcat,xW.pondo panis redeunt,Etci/ 
barii rrta.Furfurum fem odium. Mole diferimine hoc conflat.Nam qux ficca molonf plus Fannx red/ 
dunr,Qux falfa aqua fparfa candidiorem mcdullammeru plus rctincr in furfure, Farina a farre dtdiam 
nomine ipfo apparet,SiIiginex farinx modi us gallicxtxxii.libras panis rcddit.Italicx duabus tribus ue 
amplias in artoptitio pane.Nam furnaceis binas adiiciunt libras in quocun^ genere. 

De rimilagine6ifiligine& de aliis generibus & de piftura. CA. X* 

Imilago ex tritico fit laudatifTim a,Ex africo iuftu cft c modiis redire feraodios : Bi. pollinis fex 
f taries quini^.Ita.n, appellant in tritico:qd florem in filigine.Hocxrarix officinx charta rix^ 

utunf .Prxterea fecundari! fextarios quattuor.Furfurumgt tanru ndf. Panes ueroe modio fi/ 
mtlagfniStCXXii.E floris modio.cxvii.Precium huietnnona media in modio faiinx.xl,afIes.Simil3gmj 
caflratx odfonis aflibus ampIius.Siligini caflratx duplum.Efldfalia diflindio. Similago,l.po!lin autc 
xvii.pondo panis reddere uifa tritici.xxx.cum triete:& fecudarii panis quinas felibras : totidem cibarii: 
& furfurum fextarios fex.SiIigo nunq maturefeit pariter.meculla fegetu minus dilatione pariturppter 
tenerirate.Itfqi qux marururreji tinus granu dimirrentibus:fed minus q extera fru meta in flipula pe/ 
riditaf:quonia iemp refta habet fpicamec rorccontinetrqui rubigmemuciar.Exafrica dulciffimus pa 
nis:ipfa fpiffior q far;6i maior fpfca eade & ponderofior.R.aro modius grani no*xvi.libras impier . Ex/ 
teritur in grxria difficulter.Ob id iumentis dari ab Homerodi(Sa,Hxcemm eft qua uocat olyra,Eade 
in xgypto facilis fertilif^ far fine ari fla eft.Item filigo excepta ea qux laconica appellaf* Adiiciunf iis gc 
ncraibromosifiligo cxcepntia:6i tragos externa ofa ab oriente jnueifla orize fimilia . Tiphe 6i ipfa eiuf/ 
dem genertsxx qua fit in noflroorbe Drizi.Apudgrxcoscft&ifia.Tradut^eaactiphencum fintde/ 
generes redire ad frumentum :fi piflx feranfinec^rinusded tertio anno, Tritico nihil eft fertilius.Hoc 
enim natura ei tribuitiquoniaeo maxime alat hofem , Vrpotecum e modio fi fit aptu folumiqualein 
bizario africx capo ceteni qnquageni modii reddanf,M ifit ex eo loco Dino Augulto ^curator eius ex 



OCTAWSDECIMVS 

ano grano uix credibile diflu quadringenta paucis tn inus germina, Extantqi de ea re epinol2e,MiTir S£ 
Neroni fimiliter,cccxl.{lfpulas ex unograno.Cum centefimo quidem & leontiniricilixcampi funduc* 
AIii$:Si tota berica:& in primis *gyptus,FertiUnima tritici genera ramofumiaur quod cenrigranura 
uocat.Inuctus efl iam & fcapus unus centum fabis onuilustAeftiua frumenta diximus fi famam:miliu 
panicum.Siramaabindis uenit;exe3&oIeumc6fidunr,Coloreiuscadidus,HuicrimiIe:e(fin afiagrs 
da$ erifimuiidem erannifi pinguis efletrquod apud nos uocat irione: medicaminibus annumeranda 
potiuiq frugibus.biufde naturx 5 C hormiu a grxcis diAuifed cymino rimiletferimrq! cu fiiama hoc & 
irione.NulIu animal ueiciruruircmibus.Pifturanooium facilis. Quippe& hetruria fpica fanis tofli 
pifente pilo prxferrato fiRuIa ferrata:6£ flella intus denticularaiut nifi interi pilannconudantur grana: 
ferroqi frangantur.Maior pars ita lix ruido utitur piIo;rotis etiaiquas aqua uerfet obiter;& molat. De 
ipfa ra tioe pifendt Magonis jjponetu r fenretia,T riricu an te perfundi aqua multa iubet:poftea euelli,De 
inde foleficcaru pila repeti.Simili modo hordeum. Huius rextarios.xx.fpargi duobus fextariis aqux: 
Lente torrere prius:deinde cu furfuribus leuiter pifii. Aut additos in fextarioi,xx. lateris crudi frullro: 
& harcnx remodio,EruiIiam iifdem modus quibus lentem.Sifamam in talida maceraram exporrigi. 
Deinde confrica riifngidx immergi:ut palex flufluentiiteru^ exporrigi in folefuper liutea,Quod iiifi 
feftinato pagaturilurido colore mufcete.Et ipfa qux aute eualuanf uaria piftura^ rationem habent. 
Acus uocatur cu per fe pifimr.Spica tantu aurifici! ad ufus,Si uero in area tenf cu uipula:palea ut maio 
re in terrajit parte ad pabula iumento^,MiIii dC panici & fifamx appluda uorant puigamenta:alibt aliis 
nominibus.MiIio Campania gaudet prxcipue:pultcm^cadidam exeo facit,Fit& panis piaEdulcis.Sac 
matarum quo^gentts hac maxime pulte alu tu r: 5 £ cruda etiam farina equino la(ftc:uclfanguincccm 
ris uenis admixro, Aethiopes no alia fruge g milii hordeigi nouere.Panico&gallia’ qda prxeipue agra-' 
nia utif.Sed circupadanaitaliaadditafabaifinequa nihil c6ficiur,Ponricx getes nullu panico prxfeiut 
cibu Cxteroxdiu 3 frumenta riguis magisettaghymbribusgauder,Milium &panicuaqui minimc: 
CU in folia exeut.Vetat ea inter uites arboref® frugiferas feri terram emacrari hoc fatu exiniraantcs. 
De ferm en ris 8 i panis uciendi ratio & genera ;& quando primum piftores romae 
& de cribris 8 C alica, CA, XT, 

II ii prxcipuus ad fecmen ta ufus e m ufto fubaili in annuum rempus.Simile fit ex trifici ipfius 
tn furfuribus minutis 8 C optimis e mufio albo triduo maturato fubaiflisiacfole ficcatis.lndepa^' 

ftillos in pane faciendo dilutos:cu fimilagine feminis feruefaciutiatqi ita farinx mifcettficopti 
mu pane fieri arbitrates.Grxci in binos femodios farinx fatis effe befics fei meti cfiftirucre.Et hxcgde 
genera uindemiis tantu fiunt.Quo libeat uero tempore ex aqua hordeo^ bilibres offx fcruenri foco: 
uel fuSili patina torrenf anere 6 C carbonciufij du rubeant.Poftea opiunf in uafis donec ace(cant;hinc 
fermenti! dtluinir.Cum fieret aute panis hor^aceus eruilixautciceiulxfarinx ipfx admixtione fer'' 
mentab3nf,Iuflu^eratduxIibrxinquin^remodios,Ni!cfe[raentufttex ipfa farina qux fubigituc 
prius gaddaf fal aa pultis modum deco<9a:6f relicta donec acefcat.Vulgo uero nec fufferuere faciunt 
fed tantum pridie a fteruata materia utunftPalagi natura efl acore fi umctariiificut 6^ ualidiora effe cor 
pora qux frumetato pane alunf.Qutppe cu apud ueteres f^erofiflimo CU19 prxctpuo tritico falubrl 
tas phibita fir.Panis ipfius uaria genera pfcg fuperuacuu uidef. Alias ab obfoniis appellari ut olirearii, 
Alias a deliciis ur artolagani* Alias a feflinatione ut fpeufici . Necno a coquedi ratione ut furnacei uel at/ 
toptefiitauc in clibanis codfi no ptidc etia e partibus aduedlo:que alii aquaticu uocanr: quoniam aqua 
trahif a tenui 6ffpdgiofa inanitate alit pthicUkSHma laus filiginisbonirate&ctibri tenuitate conflat, 
Quida ex ouis aut ladle fubigut.Butyro uero gentes etia pacatx ad opis pifloni genera crafeunte cura, 
Duratfuapicenoin panis inuencione gratia ex alicx materia cunouc diebus macerara:decimoad fpe/' 
ciem tradlaiof fubadta uux pafTx fucco efi.Ibi poflca in furnis ollis inditaiqux rupanf ibi lorrrnr.Ne^ 
efl ex eo cibus nifi madefa£lo;quod fit ladle maxime muIfo.Piflores Romx non fueruntad perficum 
uf9 ad bellum ;annis ab urbe condita fup quingentos odtoginta, Ipfi panes faciebat quinre$:mulieru^ 
id opus erat ficut etia nuc in plurimis geniiu.Artoptef]am Plautus appellat in fabuiaiquam aululanam 
fcnpfit,Magna ob id cocertatione erudito^:an is uerfus poetx fit illms cetcu^ fit Attei Capitonis fen'' 
f entia. Tolium pane lautioribus coquere folitosipiftoref^ tantu eos qui far pifebant noiatos « Nec co-'' 
cos uero habebant in feruitiis eof^ ex rnacel Io coducebantiCribropc genera gallix fetis equo^ inuene 
reihilpanix lino excuIToria 6i po!linarja:xg}’ptus e papy ro at^ iunco.Sed inter hxc dicaf prima 6c ali'- 
cx ratioiprxllatiinmx faluberrimx^iqLix palma fi ugil indubitanter italiac 5 tingit. Fit fine dubio dC 
in xgypto fed admodu fperneda.In italia uero pluribus locisificut ueronefi pffanoqi agro.In campania 
tamen laudatilTimus campus c(l:montibus fubiacet nimbofis totis quidem. xI,mil.p3fiplantcie,Gracia 
terrx cius(ut prinus foli natura dicaf jpuluerea fumma inferior bibulatK pumicis fiflulas uice. Mon'" 
tiu quo^ ciilpa in bonuccd't.Crebrosenim hvmbres percolat ar^trafmitmmcc dilui aur madere uo 
luit ppter facilitate cu Itu rx.bade acceptu humore nullis fontibus redditifed teperat:6i concoques in/ 
tra fe uice fufi c6nner,Serif toto annoipanico femelibis farre.Et tamen uere fegetes qux intei quicuere 
fundunt rofam odo ratiore latiuaiadeo terra no cefiat parere. Vnde uulgo didlum plus apud cam panos 
onguctirg' apud exteros olei fieri. Quantu aut uniuerfas terras campus circu campanus antecedit : tan' 
tii ipfum pars eiusiqux laborix uocanf-.quephlegcxu grxci appelIat,Finiuntur labonx uiaabutrogp 
latere confuIari:qux a puteolisiSC qux a cumis capuam ducit.Alicafitezeaqua femem appdlauimus 



LIBER 

Tundif granfeiusin pila Tignea.Nam lapidis dunciacoterif.NobiIfas ut ootueBpiTo uin£io^ penalt 
opera, Primori ineft pixis ferrea excufljs inde tcnuicisdteru iifdem armametis nudara cocidif medulla. 
Ita fiunr alicae tria generamiinimu;acrecundariu:graadiirimuueroaphereniaappdIant,NondutT] ha^ 
bent candore fuu quo praecellunlani tame alexandnae prjeferunf.Poftea miji diau admifeetur creta: 
quae tranfit fn corpus;colorc^ SC teneritate afFerrJnuenif haec inter putcolos Si Neapolim icolle leuco 
geo appellatOtExratq^DiuiAugudi decretum quo anno ad uicena milia neapolitanis ,peo mimerari 
luflit e fifco fuo colonia deducens capuam, Adiecit^ caufam afferendi:quoniam negaflent campam ali 
cam confici fine eo metallo pofTc.In eodem reperitur Si fuIphur.Emicanrgi fontes oraxi oculorum cla>* 
ctrati:Si uulne^ medicinxidentiuq; firmirart. Alica adulterina fit maxime e zea quae in africa degener' 
rat.Latiores eius fpicae nigrioref^irSi breui nipula.Pifunt cum harena:Si iic quogj difficulter conteruc 
utricuIos,Fit^ dim idia m odii menfura.Poftca^ gypfi pars quarta infpergiturratffi ut cohaeferit farina 
rio cribro fubcernum,Qu£ in eo remanfit exceptitia appellaf :Si grandillima efl «Kurfus quae tranfit 
ardiore cernit:6i fecun^ria uocaf,Item cribranarqu^ fim ili modo in tertio remanfit cribro anguftiC' 
(TmoiSi tantum harenastranfmittence.AIiararioubi^adulterandi.Extritico cadidiflima at^ gran/ 
diffima eligunt granaiSi femicoda in oIIis:poflea arefaciunt fole ad inirium:rurfu% leuiter afperla mo 
lis frangu n r. Ex sea pulch rius q ex tritico fit granum quamuis id alicae uitium fit.Ondoiem autem ei 
pro creta ladiincodis mixtura confert. De leguminibus* CA* XII, 

Equitur natura leguminu:inter quae maximus honos fabactQuippe ex qua tentarus fit ctia 
r panis.Lomentu appellaf farina ea:aggrauaf^ podus illa 6C omni legumine.la uero 6C pabulo 

ucnalis.Fabs multiplex ufusiolum quadrupedu generi praecipue hominuPrurae nto ctia mi 
fcef apnd pteraf^ getes:S£ maxime panico lblida:ac delicatius frada.Qum 8C prifeo ritu fabaia fuae relj 
^onis diis in facta eflrprsualens pulmentari cibo 8C hebetare fenfus exiffimatannfomnia quoqi facere, 
Ob hoc Pythagorica fententta damnara.Velfutalii tradidere)quoniam mortuorum animae funtin ea. 
Qua de ca parentando uti^ aiTummif .Varro Si db haec flamine ea no ucfci traditrquoniam Si in flore 
eius litterae lugubres r^iantur.ln eade peculiaris religio.Na^fabam uti^ in frugibus referre mosefl 
aufpicii caiqua ideo referuia appellaf, Et audionibus ea adhiberi lucrofum putant.SoIa cerre frugum 
etia exefa repletur crefeete ]una*Aqua marina alia ue falfa no percoquitur, Senf anre uergiliarum occa<^ 
fum leguminum prima ; utantecedathyemem, Virgiliusper uerea feri iubeteircupadanae italiae ritu. 
Sed maior pars malut fabalia matursefationis:q trimcftrem frudum ems,Nam filiquae caulcfj gratif 
fimi funt pabulo pecori. Aquas in flore maxime cocupifcincum uero defloruitiexiguas defidcrat* ^olu 
in quo fata eft laetificat fteteotis uice.ldeo circa macedoniam theflaliaq? cu florere incepit uettutir arua, 
Nafcif Si fua fponte plerifg) fn locisificut feptethonalis occeani infulisiquas ob id nofln fabarias appeb 
lat.Irem in mauritania filueftris paffimtfed prxduraiSi quae percoqui no poflir.Nafcif Si in aegypto fpj 
nofo crule.Qua de caufa crocodili aculeos timetes refugiunt .Longitudo fcapo quattuor cubitorum 
efl. Amplillima craffitudo,Odona genicula habetimoUi calamo.Simile caput papaucri : colore rofeo. 
In co fabae no fupra rricenas.FoIia ampla«Frudus ipfe amarus Si odore:fed radix perqIat3.1ncolarum ci 
bus ctuda;& omnino decoda.Hatundinum radicibus fimilis.Narciiur Si in fyria ciliciaqt Si in thoro' 
ne Chalcidis lacu.Ex leguminibus aut nouebri ferunf Icns:6i in graecia pila,Lens amat folum renue ma 
gis g pingue:caelu un‘9 ficcu,Duo genera eius in aegypto:aItegi rotudius nigriufqjralte^ fua figura. Vn 
de uario ufu tranflatum eft in lenticulas nomc.Inuenio apud audores aequanimitate fieri uefcentibus 
ca.Pifum in apricis feri deber:fr!go5iipatiennflfimu.Ideo in italia Si in aufteriore caelo non nifi uerno 
tepore terra facili ac (bluta.Ciceris natuiaeft gigni cu falfilagineiideo folum urit,Ncc nifi madefadum 
pridie feri debet.Differetiae plures;magnitudine:figura:colore:rapore,Eft enim arietino capiti fimile: 
unde ita appellaf .AIbu ntgru^ eft Si colu biniiiquod alii ueneriu uocanr:candidu:rorudu:Ieue. Aneti'' 
no minus : quod religiopmgiliisadhibehEftSicicerculaminuti cicensiinaequalisangulos habens ue/ 
lunpifum,DuIaffimum aut id quod eruo fimillimuifirmiuf^ quod nigru & ruffum q quod album. 
Siliqui rotunda ciceriicaeterifij leguminu longae:Si ad figura feminis lat^e.Pifo cilindracix, Fafiolo^ 
cum ipfis manduntur granis*Serere eos qua udJis terra licet ab idibus odobris in.Ka]e,nouebns,Legu 
mina cu maturefeere cceperi nt rapieda funtiquoniam cito exiliunclatent^ cu didicere ficut Si lupinu. 

De rapis Si napis amiterinis, CA. XllI. 

Vaq prius dixifle coueniat de rapisiin trarcurfu eas attigere noftriipaulo diligettus graed:Si ip 
q fi tame iter horrcfia.Si iuftus ordo fiat a frumeto ;ptinus aut certe faba dicedis . Quando alii 

pr^ftanor ulus ab iis no eft.Anteoia na$ cudis aialibus nafcunfinec in nouiflimis.Satiat ra 
ris alitu quom generaimagif^ fi decoquanf aqua. Quadrupedes Si frode eag; gauder.£t hoi no mino/ 
re rapacio^ ffiis horis gratia q cima^.Flaccido^ quo^ Si in horreis enecato^:ueI maiore q uiretiu.Ip/ 
fa uero durat Si in fua terra feruata.Et poft a paflb pene ad aliu ^uem fame$ fentiri ^hiber, A umo at/ 
9 mefle tertius hic trafpadanis frudus,Terra n&morofe eligit : pene ubi nihil aliud leti poflit, Nebulis 
pruinis ac frigore u Itro alun f %litudine mirabiIi,Vidi.Ix.libras excedetia.ln cibis qde nf is pluribus 
modis comedanf :durat^ ad alia finapis aaimonia domita : etia coloribus pida:pter fuu femf :fex aliis 
purpureo quoqitne^ aliud f cibis tigui decer.Gcnera eo^ grazei due prima fecere ; mafculinu foemmi/ 
nu^ Si ea feredi mo ex eode femineiDefioce.n.ratu mafculefcereiite 1 terra difficiIi,Semenpfiatius quo 
fubiiliusiSpeues uero oium tres. Aut, n«i latitudine funduaut iiotuditatc gIobati«Te[tia rpeciefilueftte 



OCTAWSDEaMVS 

ftppcTIaucreilnTongJtudfneradice pcurretc.TaphsnifimilitucIineS^foTioanguIolbfcabrogcrucfoacri., 
Qui circa meflcm exceptus oculos pu rgat:medetur^ caligmiadmixto lafte inuliepj.Fngore dulciora 
fieri exiRimantur& grandiora.Teporcin folia exeunt.Palmain nurrinoagronafcentibus*Taxaiioin H 
bras fefterni finguli;^ in penuria binitProxima in aigtdo natis»Napi ueroamiternini quorum eadem 
fere natura gaudent sque frigidis.Scrunf 6i ante KaIcn.Martias m iugcrofexrarii quattuor.DiIigetio^ 
res quinto fulco napu leri iubentirapa quarto utrogi rtercoratoirapa latiorem fieri fi palea femmetuit 
Sererenudu uolunt procante fibi&uicinisferercfe.Satusutnqtgeneriiaftus inter duog; minimutn 
dies fefios,Neptuni ar^ VuIcani.Ferunt^ fubriliobferuatione quota luna procedente hyem e nix pri 
ma cecideritifi totidem numinum die intra prsedidtum temporis fpatium ferantur miirptouenire.Se 
xuntur & uere in calidis at^hum id is. De lupino* CA. Xlill, 

Vpino eR ufus proximusicum fit 8c homini 8^ quadrupedo generi ungulas habenti tois. Rc' 
I meditl eius ne meteres fugiant exilicndoiutab hymbte toIlanfiNrc ullius qua; ferunf natu^ 

raafTenfuterr® mirabilior eRiPrimiioium cufolequomdiccircuagiturrhoiafq! agricolis ct 
nubilo dem5flrar»Ter prxterea florettXerra amatiterraqs operiri no uulr. Ecunu hoc ferit non arato: 
ubi fuerit maxime fabuIofaidificcarat^etiaharenofa.Coiiiutiq! no uuIt.Tellurc adeo amatiut quis fru 
teto folo coniedlum inter folia ucprefguad terra tamc radice pueniat.Pingucfcerc hoc fatu arua uineaf 
gidiximus.Ita^dco no eget fimoiut optimi uicerepr%renrettNihtI aliud nullo impendio conRdttuc 
quod ne ferendi quide gratia opus fit afferre ptinus feritu r ex aruo.Ac ne fpergi qde poflular decides 
fponresPrimu^ oium lerjf mouilTimu toUif.Vtru^ feptebri fere mefeiquta fi non antecefieiti hyeroc 
frigoribus obnoxium eft.Impunepraetci eaiacetiueldereliduictiaifinoprotinns ficuri obtuar hym-' 
bresiaboibusaialibus amaritudine fuaturuiTitPIerugi tamen leui fulco integunt.Exdenfiore terram/ 
bricam maxime aman Ad hac alenda poR ternu Rore uerti debetiin fabulo poR fecudutCreteia tarii Ii'' 
moracp odit;& in iis nopuenit.Maceratii calida aqua homini in cibo eR.Na boue unii modii fingult fa 
narmsliduqi pr^Rat.Quado etia fpofitu puero^ uetribus p remedio cR.Condi in fumo maximecon/ 
uenitiquonii in humido uecmiculi umbilicu eius in ReriluatecaRranr*Si depaRu fitin fconde : inarari 
protinus folum opus cR. . Deuina:6ieruo* CA. XV, 

T u itia pingaefcuf arua: nec ipfa agrico Iis operofaiu no fulco fataino farrifino flcrcorat :ncc ali 
e udq deoccaf.Satiofs eius tria tpa.Orcaoccafum arduri utdecebii mefe pafcat.Tuc optime fe/ 

rif in feme. Aeque naqs fert depaRa,Secuda fatio menfe lanuarii eRinouiflima martio:ac tu ad 
frode utiliflima. Siccitate ex oibiis quar ferunf maxime amacinoafpernaf etiam umbrofa. Ex femine 
cius fi leda matura ett palea cactens prarferf, Viribus praeripit fuccu tanguefcunrqifi in aibuRis feratur 
Nec erui opnfa cura eR. Hoc ampliusguitiarucaft&ipfum medicaminis uimoptines, Quippe pered 
Diuu AuguRu curam epiRoIis ipfius memoria extattSufficiur lingulis bou iugis modii quint fati, Mac 
Cio mde mtu noxium elle bubus aiutdte autuno grauedinofum.Innoxium aute fieri primo uere latu. 

De foeno 6 i farragine de ocimo SC medica dC cytifo* CA. XVI, 

TficiliahoccRfceniigraecum fcarificationeferif : no altiore quattuor digyto^ fulco quato^ 
e peius tradafitantopuenitmelius.Ra^diduiefTeahquidcui pfitnegligmtia.ldautquod ie 
cale ar^ farrago appcllaf occari ranai defiderauSecale taurini fub alpibus afia uocant: deteni/ 
mum: 6 (^ tanrum ad arcendtl fame unie fbecunda fed gracili Ripulainigritia rriRe : fed pondere prseci/ 
puum.Admifcetur huicfir ut mitiget amaritudinem eius:& rame fic quoqnngratifTimum uentrieR. 
Nafcif qaalicii 9 ro[ocucenterimograno,lpfumq!p letaminccR.Earrago ex rccremetis fartis prjrde/ 
fa ferif :adm ixta aliquando Si uiria.^dc aliquando in afi ica fir ex hordeo.Omnia hsec pabuIaria.Dcge 
nei atg ex leguminibus quceuocac cracca:in tarum colilbis grara:utpaflas ea neget illms loci fugitiuas 
fieri.Apud antiquos erat pabuli genusiquod Caro ocimum uocatiquofiflebataluum bubus . Id erat e 
pabulis fegere tundi defrda anteq gelaret.Suia Manulius id aliter interpretatur : fic tradit faba; modi/ 
cs.x.uiriac duos tannidcmifiC eruiliae in iuge ro autumno mifceri Si fen folitos.Melius fiCauena grxea; 
cui non cadit feme admixta.Hoc uocitatum ocimumiboum^ caufa feri folitum.Varto appellatum a 
celeritate proucniencii a graecoiquod ocys oceos dicunt.Medica externa etia grjcciac ut a medus adue^ 
^a p bella pfaijcqu^ Danus intuIir.SedueI in primis diceda tanta doseiusiutcum uno fatu amplius 9 
cricenis annis duret.Similfs eR trifolio cauIe:foInTqi geniculata:quicquid in cauIeafTurgu in folia coira 
hitur.Vnum dc ea 6 i cytifo uolume Am philochus fteit cofufum.Solu in quo feraf elapidatum purga 
tumg!*Subjgitur autunoimox aratu m fic occatum integitur crate ire^fiC tertio:quinis diebus interpo 
litis in fimo addito.Pofdt autem ficcum fuccofum ue) tiguum ita praeparatura feritur menfe maio:aIi 
as pruinis obnoxia.Opus efl denfirate feminis omnia occupari;internafcente% haerbasexcludi.fd pra 
(lantin lugera modia uicenaimmouendum ne aduranterra^ ^nnus integi debet, Si fit humidufclu: 
hsErbofumueuineiftfiCdefcifciMnpratCi.Ideoprotinus altitudine unciali harrbis oibus liberanda cft 
manu potius q farculo,Sccatur incipiens florereific quotiens reRoruit.Id fcxies euenit per annes : cum 
minimum quater.In femen inarurercere,phibendueR:quiapabuluutiliuscRuf 5 adrrimatu,Verno 
feri debetriiberariqi cactcris herbis ad trimatu marrisa folo radj.Ita^ reliqua; hatrbje intereunt fineip 
fius dano propter altitudine radicum.Si euiceiint ha;rbx:rcmediu unicum eRaratiotfaepius uertendo 
donec omnes aliae radices intereant. Da tino ad fatictarem debetine repellere languinem necefle fmfic 
uicidis unlior eR. Arcfgt l'u rculofeiac poRiemo in pulueicm mutilem extenuatur.De cytifo cui & ipR 



UBER 

principatu;: datur in paliuIis diximns meer frutices « Et nunc frugum olum natura pefagenda 

rllicuius in parte de uitiis quogp dicatur. 

Dcuitiisfrugu&rcmedifsiSiqdinquo^terraegeneredebcatferi. CA* XVIf* 
Rrimu oium frumenti uitium auena eft;6i hordeum in ea degeneratjficut ipla frumen fit in 
p ftar.QuippeciigermaniaepopuIiedantearnegialiapuIteuiuanrtSoIimaxime catlig: humo/ 
rehoceuenituitiu.Sequente caufam habet imbecillitas feminisicum diutius retentu ell ter/ 
rarpnus qcrumpat.Eadeeft ro fi cariofum fuitreu fereref, Prima autem ftatim eruptione agnofcif:ex 
quo apparet in radice ee cam.EH dC aliud in ufeino auenae uitiurcu amplitudine incohata granu ; fed no 
dum naturaipriufq roboref corpus afflatu noxio cafTum di inane a fpicaeuanefeit quodam arbortiup* 
Venri aut tribus temporibus nocent frumento & hordeo.In fiore aut jitinus cum dcflomercrucl ma/ 
turefeere incipienribus.Tuncenim exinaniunt grana.Prioribus caufis nafei phibeuNocet 6i ibi crebe/ 
ree nube.lMafconf 6i uermiculi in radiceicu femente hymbnbus fecutis fdufcrir repentinus calor hu/ 
moretGignunf & in granorcum ipicae in pluuiis calor inferuefcit.Eft 8C cantharis didtus fcarabeus par 
ous frumera erodenstOIa ea aialia cu cibo deficiuttOIeuipixiadeps co traria feminibustCaucndumqi ne 
contacta eis tunc leranf»Hymber in hxrba utilis quarto«Florenbus aute frumeto 8i hordeo nocer.Le/ 
guminibusinnocuusiprxterqciceruMaturefceniiafrumenta hymbrelxdunmr:& hordeum magist 
Nafcif&haerba alba panico fimilisioccupansaruai pecoriquo^ mortiiera.Nalolium 6C tribulum 8C 
carduudappa^nS minus rubuiinter frugu morbos potius q iter ipfius terrtepefiem numerauerim* 
Caclefic frugum umearum^ malu nullo minus noxiu eft rubigo,Frequetilljma hacc in rofeido trai5u; 
coualibufg^acpfiarund habenribus.H diuerfo carent ea uentoia & excelfa.lnter uinafegetu 6i luxuria 
effled onerata fertilitate ^cubunr.Comune aut olum faroji uitium urtica:ctia aceris cum falfilagine 
eius abluendo hymber dulcius id facittEfl haerba qux cicer enecat QC eruum circuligando fe : uocatuc 
orobachc.Tritici fimilf modo era,Hordeum fefluca quae uocaf sgiIos.Lente haerba fecuridaca:quam 
graeci a fimilitudine pelecinon uocant, Et hae quide coplexu necannCirca philippos au t antranium no 
minantinpinguifolohaerbarquafabanecaf.Eranonungmmacroicuudam quida uentus afflauerit« 
Erae granu minimum efl in cortice acuIeato«Cum efi in pane celerrime uertigines facit. Aiuntq; in afia 
8C graeda balneatores cu uclint turba pellereicarbonibus id feme iniicere.Nafcif Qi phalangius in eruo 
befiiola aranei generistfihyems aquofa finUmaces nafcunf in uicia:aIiquandoe terra cocleae minutae 
tniru immodu erodetes ea«Et morbi quide hi funt, Remedia eo^ quxeu^ ptinent ad haetbas in farai 
lo:6i cu feme ia<3:af dnere.Quae uero in femine 8i circa radice cSfiftunt praecedente cura cauentur . Vi> 
no autem femina perfufa minus egrotare exifiimanttVirgilius nitro 6C amurca pfundi iubet fabamific 
etia gradefeere ^mittit»Quidauero fi triduo anre fatum urina aqua macereiunpraECipueadoIefcere 
putant.Ter quidem fartam modiu fraflae e modio folidae reddere.Reiiqua femina cuprefll foliis tufis 
n mifceanfinoefle uermiculis obnoxiainec fi iterlunio feranf»Muln ad milii remedia ruberam noiflii 
atuo circuferri iubenr priufq farriaf rdefodi^ in medio irKlufam uafe fidtili.lta nec paflerem nec uerme 
nocerctfed eruedam priufq mcrafialioquin amarum ficri.Quin & armo calpxcdradfa femia uberiora 
eirc.Democritusfuccohaerbacquxappeliafaizooin regulis nafcenstabuIifefTum latine uero feduma 
(ut dicit ille)medicata feri iubet omnia femina. Vulgo uero fi dulcedo noceat Bd uermes radicibus inhte 
reant: remediu eft amurca pura ac fine fale fpargereideinde farrire.Si in articulum feges ire coeperit run 
careine haerbae aincant.Pcuem a milio at^ panico fturnorum paferum ue agmina Icio abigi haerba: 
cuius nomen eft ignotum :in quattuor angulis legetis defofTa mige diftu ut oino nulla auis inrrer.Mu/ 
res abiguntur cinerae muftcliacuei felis diluto 6ifeminefparro:ueI decoda^peaqua.Scd redolet uims ani 
malium eoji etia in pane.Ob id felle bubulo fem ina attingi utilius pu tant.Rubigo quide maxima fege 
Cum pefiis lauri ramis in aruo defixis tranfit in earum folia ex aruis.Luxuria fegerum cafiigatur dente 
pecoris in hxrba ddtaxat:5d dcpafta: qdem uel fsepius nulla in fpica iniuril fenriunrtReronTa^ uero eti 
ara Cenaei omnino certtjm cft granum longius fien :fed inane caflum^ ac fatum non nafei • Ba^Ione 
tamen bis fecantitertio dcpaftunt.AIioquin folia tantum fierent.Sic quo^ cum quintodecimo focno/ 
remefles reddit exilitas foIuVc^ diligentioribus cum centefimoquinquagefimo.Ne^ efl: cura diffici/ 
lis.Qua diutiflime aquari gauden t:ut praepinguis 8i denfa ubertas diluatur.Limu autem non inuehuc 
euphrates tignT^;ficut in aegypto nifus,Nec terra ipfa haerbas gignit,Vbcnatis tame rantte funtiut fe/ 
quenteannofpontereftibusnatfegesimprefliisueftigiofeminibus quae tantafoli differentia ammo/ 
net terrs genera in fruges dcfcribere^Igitur Catonis haec fentenria efl, In agro ccalTu BC teto frumetunt 
feritSi uero nebulofus flt.Idem raphanum:niilium:p 3 nicum in frigido 8C aquofo prius ferendumipo/ 
ftea in calidojn folo autem rubrieok) ue! puDomel harenofo (i non fit aquofum lupinum.In cretofo 
rubricofoBdaquofioreagroadoreum.InficcoSdnon haerbofo nec umbrorofnticumdn folo ualidofa 
bamiVitia nero g minimeaquofo h^rbido^tSiliginc 8C triticum in aperto loco edito qui fole q diutif 
fime tortcaf. Lente in fruteto & rubicofoiqui no fit herbidus. Hordeum in nouali in agro quod re/ 
flitsile polfit fieriitrimeffre ubi femente matura facere no polTitSd cuius craflitgdo fit reflibilis»SubtiIis 
Bdillafententia.SerendaelTeea in tenuiore rerraiquae non multo indigem fuccojutcyiifus 6c ciceriexcc 
ptis leguminibus quae uelluntur e terra non fubfeantur,Vnde 6£ legumina appeliara : quia ita iegun/ 
rur.In pingui aute qux cibi funt maiorisiut oIus:tiiticum :fiIigo ilinura* Sic ergo tenqe folum hordeo 
j^bitur.MinasenimaUmentiradixpofar«Uuiorterradenrior$tntico.lnloco fiumtli far adoreu ^ 



OCTAWSDECIMVS 

triticum fcratanTempaco 6; trincum & hordeu.ColIes rubuniusfed minus rfddut triticum.FarS; 
filigo Si crecofum Si uliginofum folum fortiunmr. 

De prodigus frugu Si aradi difcipIinaiSi uomcjk generibusi CA. XVIIIi 

StSi in frugibus oftentu.Semel(quod equidc inuenerim) accidit.P.Elio.Cn. Cornelio conf» 
e quo anno mpatuseft HantbaUn arboribus enim tuncnarapdunf frumeratEtquoniam de 

fi ugu terraegi generibus abunde diximusinunc de aradi ronr dicem usianre oia srgypti foelici 
tatc commem orata. Nilus ibi coloni uice fungens euagarf incipitCut diximus) a folftitio aut noua luna: 
ac primo len re deinde uehemetius qdiu in leone fol cfttMo* pigrefe r in uirgine tranfgrefToiat^ I libra 
refider.Si,xii*cubitos no excefleritifames certa eft.Nec minus fi.xvi.fxupiuerittTanro enim tardius de 
cidiriquamo abundantius creuitiSi fementem arcet.VuIgo credebaf ab eius dcccfTu ferere folitosimox 
fues impellere uenigiis femina deprimentesiSi in madido folo credo antiquitus fadliiatumiNiicquo/ 
gi non multo grauiore operaifed tamen inarari certum efltabicfla prius femina in limo digreiTi annis: 
hocefi Nouembn' menfe incipiente.Poftea pauci runcanr:quod boranifmon uocanf*Reliqua pars no 
nifi rii falce aruauifitpauloanteKalcn.ApriliStPeragif autem meflis mcremaioinipulanungcubitali. 
Quippe fabulum fubefligranugi limo rantu corincf.Excellenrius in thebaidis regionibus frumentu q 
paluflribus sgypriis.Similis ratio fed foelicitas maior babylomae acfcleuci^ euphrare atep rigri refta/ 
gnatibusiquonia ibi rigidi modus manu teperaf .Syria quogi tenui fulco araneum multifaria in iralia 
oiioni boues ad fingulos uomeres anhelar*ln omni quide parte cultutae:fed in hac quidem maxime 
ualetoraculuillud.QuidquEearegiopariaf.Vom^pluragenera.Culteruocaf praedenfam prius q 
pr*fi:indaf:tcrrafecans;futun(^ fulcis ueftigia praelcribcs mcifurisiquas refupinus in arando mordear 
uoniePtAIrepi genus cft uulgare roftratu uti ucdt/s,Tertiu in folo facili nectotoporreftum dcntaliifed 
exigua cufpide in roflro latior.Haec quarto generufed exacutiorin mucrone fauigarateodemg gladio 
fdndcs folutSi acie lategi radices haeibapffecanstno pride inuetu in rhetia.Galliaj uero duas addiderur 
rotulasiquod genus uocanr piam morati.Cufpis effigiem pal^ haber.Serunt ira non nifi culta terra 6£ 
fere noua, L uirudo uomeris cefpifes uerfatiSemc protinus iniiciunr. Cratcfqi dentatas fupertrahunt; 
Neciiarrienda funt hoc modo raraifed profellis binis ternif^fic arant. Vno iugo boum cenferianno fa 
cilis foli quadragena iugera difficilis tricena luffum eff. 

Detcporibusarandi:Siiun£tioneboum, CA. XIX. 

N arando magnope feruandu eff Otonis oraculu.Quid effprimu^Agru bene colere. Quid 
j iecundumfBeneararc.Q.uid tertiufffercorare.Sulcouario neares.Tcpeniueares.Tepidiori/ 

bus locis a bruma ,pfcindiarua oporrenac frigidioribus ab arquinoAto uerno.Et maturius 
ficca regione ^ humida.Maturius defa terra q folutaipingui q macra. Vbi ficcac 6C graues aeftates terra 
crerofa aut gtacilis.Vrilius inter folffiriu 8i autuni sequinoflium araf .Vbi leues sefius frequentes hym 
bres pingue hsrbofumgi foluiibi melius caloribus.Altum 6i grauc folum etia hyeme moueri placer. 
Tenue ualde 8i aridum pauloante fationis tepus.Sunr& hiefu* Icges.Lutofam terram ne tangito. Vi 
omni arato.Prius q aresprofcfndito.Hoc uilitare habet g> in uerfo cefpite haerbag; radices necanf.Qui 
dam uriqt abff qutnodlio ucrno,pfcindi uoluntrquodgi' uere femel ararum eft a temporis argumento 
lieruaiffu uocaf.Hoc in nouali at^ reqeto neceflarium eft.Nouale cft qdal ternis annis ferif. Araruros 
boues q arfliffime iungi oportetiut capit ibus fublatis arent.Sic minime colla ccntundunr.Si inter ar-' 
bores uiref^ arcf fifcelTis capiftrariine germinu renera prarcerpant. Securicula infitiua pendere : qua in 
tcrcidanf radices.Hocmeliusqconuelliaratroibouef^Iuftari.lnarando uerfumpagimec ftrigare m 
aflu fpirifus.Iuftum eft profandi fulco dodratali iugep; uno dieiiterari fexqiugegtifi fit facilitas foli . Si 
minus profcindifemifremiitcrariaffem.Quado 3c animalium labori natura leges ftatuit.Omne aruij 
resftis fulcis mox & obliquis fu bigi debet. In collibus tranfuerfo tantum monte aratu nfed modo in fu/ 
penora mo in inferiora roftranteuomere.Tantumgt eft laboris hominirut etia boum uice fungaf.CeC 
tefinehoc aiali montanse gentes farculis arant. Arator nifi incuruus prauaricaf . Inde tranflatum hoc 
crfrae in fo^.lbi itaqtcaueafiubi inuentueft.Purgetuomere fubinde ftimulus cufpidatus rulla . Scana 
inter duos Iuleos cruda ne relinquantunglebae necxultenr.Male aratur aruu:quod fatis frugibus occa 
dum eft,Id demum rctftefubatftum critiubi non intelligef utro uomerierir.ln ufuefiiSi colkflirias in 
terponereifi ita locus pofcatiampliore fulcoiquae in foflas aquam deducanr. 

Deoccando:&quoda arationis genere;&iteratione;&: refetftione, CA. XX* 
Ratione p trafoerfum iterata occatio fetjuifTubi res pofcincrare uel raftro:& fato femine itera 
a tio.Hocquoqi cofuetudo patif crate de raraiuel tabula aratro adnexaiqduocat lerareioperien 

tes femina.Vnde primu appellara deliratio eft.Ouarro feri fulco Vfrgilius exiftimaf uoluifle: 
cu dixir optima cfle fegete.qujc bis fole bis frigora renfiflet.Spiflius folu ficut pletugi in iralia qnto fuP 
co fert melius eftitn thufeis uero nono. At faba 8C uitia no jjfciftb ferere fine dano copedium operat eft. 
No omittemus unletianum aradi ratione :inrranfpadana iralia bello^ iniuria excogitata, Salaffi cum 
fubieilos alpibus depopularenf agros panicu miliu^ iaexcrefccns tetauere.Poftq refpuebat natura in 
aratur. Atili* meffes duplicat* duocuereqff nuc uocant amare ideft aratrare ut credo nucdidu.Hoc 
fitue! incipiente culmoiiiel tu iafiautbinaternaueemjreritifolia nec recens fu btrahcmusexeplu .In tre 
uerito agro tertio ante huc annu c6pertu,Na cu hyeme pr*geltda capi * Tegetes eflent : re fcuercnrefar/ 
rientes dpos menfe mactioiuberrimaf^ meffes habuerut.Nuc reliqua cultura tradef p genera frugu. 



UBER 



De cultura terrae* ^ CA. XXh 

Iljginem:far triticu:fcme:hordeu occaro:rarnto:rucato:< 5 Uibus diflu eritdtebus.Sigute opa 
f cufur^ generi in iugero fulTiciet.Sarculario indurati hybcrno rigore foli triftina laxat tepori-' 

bus uemis:nouorgslblcs3dmittir,Quifatict:caueatnefrunietiradicesruffodr3r.Tnncu:hor 
deu:retMc:faba bis farrire meliustRucatiocu fegcs in articulo eftcuuHis inutilibus htcrbis frugu radice 
uindicanrcgctcqj difcernira ccfpirc.Leguminu cicer cade quae far defiderar.Faba rucari non geftinquo-' 
nia euincit herbas.Lupinu runcaf tantu.MiIiu panicu occafid^ ferifino iteraf:no runcat :filicia:& fafio/ 
Ii occant tatu.Sunt genera terrae:qua 9 £ uberras pcdinari regere i harrba cogar. Cratis & hoc genus deta 
tis ftillis ferreis. Eadecp nihilominus & dcpalcunf .Quae depafta funt farculo itc^ excitari neceflarium» 
At in baftris africa cyreneoia haec fupflua,Quae fecit indulgetia caeliidi afemete no nifi noufs mefibus 
in area redeutrqaficcitas coercet haerbas:fmges nodlurno tadlas rore nutries. Virgilius alternis ccflare 
ama fuadet fi!hoc(fi patianf ruris fpacia) uiifilTimu^cuIdubio cft.Qd fi neget c6ditio:far ferediirunde 
lupinu aut uitia aut taba fublata rint:S;q terra faciat laetiore.In primif® & hoc notadu qdam pp alia feri 
obitenfed paj; jjuenire priori diximus uoIumie;neeadefaepius dicaf.Plurimu.n.refert foli cuiuf^ ro» 
Exepla diuerfa^ & de fuma fertilitate:dc bifera uitc:& aqua^ diffcrctia* C A . XXII» 

lutras africac i mediis fita harenis fyrtis petetibus Icptinrquje magna uocaf racape foelici fupec 
c oem micaculu riguo foIo:ternis fere mil.par.in oem parrc.Fons abudat largus qdc:fcd certis 
hora^ fpatiisdifpelatus Iter icoIas,PaIraae ibi pgradifubdifoIca:huicficus:ficopunica:iIliui/ 
tisifab uite ferif frumetu:mox legumeidcmu olusioia eode ano oia^ aliena umbra alunf . Quaterna 
cubita eius foli in qdraturnec ut a porreflis mctfanf digytisifed in pugnu cocradis qternis denariis uc^ 
nudanf,Sup ofaeft bifera uite bis ano uidcmiare.Erniu multiplici partu cxinaniaf ubertas parcat luxu 
ria fingulifrudtus.Nuc uero toto ano mctif aligd.Coftat^ fertilitati no occurrere hoies . AqRi quom 
differ«ia magna riguis eft.In natbonefiVpuitia nobilis fons orge noie eft.In eo haerbe nafcunf tantu 
expetite biibusiut merfis capitibus totis eas quaerat uiribus.Sed illas i aqua nafeetes certu eft no nifi hi-' 
bribusali.Ergoqf^fua terra aqua^nouerir* De qualitate re rrari&ftercoratione, CA, XXIII, 

1 fuerit illa terra qua appellauirous teneraipotcrit fublato hordeo miliu feri:co codiro rapha-' 
f nusiiisfublatishordcum uel triticum ficutin campania.Satifq! talis terra aratur cum feritur* 

Alius ordoiut ubiadoreu fuerit cefiet quattuor mefibus hybernis;& uernam fabam recipiat: 
autantchycmaleinecenet.Necno minus pinguis alternari p6rita:fi frumento fublato legumen tertio 
feraCGraciliorfi; in annu tertiu eller.Frumcntu quida feri ucratrnifi in ea quae jpximo anno quieuerifr 
Maximam huius loci partem ftercorationis oprinet ratio:de qua & priore diximus uoIumine,Hoc ta^ 
tum unu in confeflb eftrnifi ftcrcorato feri non oportere:quamq di hic leges fint j)priae.MiiiiJ: panicu: 
tapamapus nifi in ftercorationenon ferantur.Non ftcrcorato frumentum potius g hordeu ferito.Ite in 
tioualibus tame tfi in illis fabam feri uoluntieandcm ubicu^ g recentiffime flercorato folo . Autumno 
aliquid faturus Septebriraenfefimu inaret pofthymbrc.Vti^ fi uerno erit farurus;p hyeme fimum 
diTponat.Iuftu efl:uchcs.xviii,fugero tribui difpei gere aure prius g arefcatiaut iaftato femine . Si haec 
omifrafirftercoratioifcqucscftpriusgfcratantepuIucrcm.Quod ut hac quo^cure determinemus: 
iufiutn eftfingulasuehcsfimidenarioirerin fingulas pecudes minoresrin maiores denas nifi hic male 
fubftrauilTc pecori colonu appareat . Sunt qui optime ftercora ri pu tenr fub diuo retibus indu fa peco-' 
rum manfione.Agerfinon ftercorarur:aIger.Sinimiuftcrcoramseftadurif,Sariuf 5 eftid fepe:g fii'' 
pramodum facere.Quo calidius folum elteo minus addi ftercoris ratio efi. 

De bonitate feminum :& difciplinaleminandi:6i quanm ex quo^ genere frumenti m iugero feren/ 
dumtK temporibus ferendi. CA. XXIIU, 

Emeoptimuanniculu;bimudetcrius;trimu pclTimummltrafterilc.Etinimooiumdcfinira 
f genere rocfi.Quod in imaareae fubfeditadfcme referuadu eft.Id enimoptimu quonia gra^ 

uiffimu.Neg; alio mo utilius difpergif.Quae fpica p interuala rcraina habebit abiidef, Opti 
mum eftgranu quod rubenfid detibus fraflu eunde habet coIor^Deterius cui plus intus albi efi. Cer/ 
tu tcrrasaliaspIusfeminisrecipereialiasminus.Rdigiofum^indeprimucolontsauguriuicu auidius 
accipiar efurire crcdiCfii comefle rcmen.Sationc locis humidis celerius fieri 1 6 efi:ne fem e hym bre pu 
irefcar.Siccisfcrfus:utpluui3efcquanf:nediuiacensat^n6 cocipiens uanefcar, Itc$ fefiinata fatione 
derumrpergircmcn:uiatardec6cipiat:rcrorinara^:gadcnfiratenimia neceCArtis quo^ cuiufda cft 
KqualirerfpargeretManus utigt cogruere debet cu gradu:femper^ cum dextro pede.Fir quo^ quoru 
da occulta rationeigj fors genialis at^ foecuda cft.No trafferendu eft ex frigidis loris feme in calidatne./ 
^ ex praecocibus in ferotina nihil^ in cotrarium praeripere quada falfa diligentia, Serere in iugero tera 
perati foli iuftum efi tritici aut filiginis modios, v.farris aut fem inis :quod fru menti genus ita appel la^ 
mus.x.hordci,vi,fabx quinta parte amplius g tritici.Vici3eaii,Ciceris dC cicerculre & pifUii , Lupini,x. 
Lenus.iiiVSed hanc cu fimo arido feri uolunt.Erui.vi.Sifiaae.vi.FafioIo^.ijii.Pabuli.xx,MiIi panici fex 
tarios quattuor. Pingui foIoplus:graciIiminus,Eft& alia dininflio.Indenfo aut cretofo autuliginofo 
fblo tririci,aut filiginis modios.viJn foluta terra 6C nuda Qi ficca & fera quartuor,Macies enim (bii ma 
ior;n ifi raru cuimu habeaiifpica minutam facit Si inanem .Pinguia arua ex una fem inis radice fru ticem 
numerofum fundunt: denlam^ fegetem e raro femine emittunt.Ergo inter quatuor & fex modios; 
pro natura Ibh' ; alii quinsp non minus feii pIutefuepixcipiunT, Item m confiio aut cliuofo aut macro 



OCTAWSDECIMVS 

hoc pf fnettOracuIij illud magnope cuftodiendu fegetem ne defruges. Adiccft his Accius fn praxidico: 
ut lereref cu luna efl*et in ariere:geminis:leone:libra:aquario.2oroaftrcsfole,xii.parres feorpionis rrab’ 

S refTocuIuna enttintauro.Scquifhucdilata&maximaindigenscuradetcpore fruges ferendi que' 
iormagna^ ex parte ratione fyde^ conexa.Quamobrem femetias omnium in primis ad id peitinen 
tes exponemuSiHenodus qui princeps oium de agricultura prsrcepic : unum tepus ferendi tradidit ad 
uergiliape occafum.Scribebat enim in boetia helladisrubi ita feri diximus.lnrer diligctiiTimos couenic 
ut in alitu quadrupedu<^ genitura elTequofdaad conceptu fpetus terractHos grreci ira definiunneutn 
fit calida 8i humidatVirgilius tritica 5d far ad uergilia^ occafum feriiubetrhordeu inter aquinodium 
autun i8i brum3,Vi tia uero fafiolos 6i lente boete oedden te. Quo ftt ut hoji fydepa aliorugi exortus 
occafus dirigendi fint in fuos diestSunt qui 6C ante uergilia^ occafum feri iubeat duraxat in arida terra 
calidif^puintiis.Cuftodiritn.femecorrupctehumorej&aproximolwmbre uno die erumpere. Alii 
flarim ab occafu uergilia^ fequi hy mbres a feptimo fere die. Aliqui in mgidis ab atquinodio autuni in 
calidis feriusine ante hyeme luxurientiinter oes aut couenit:circa bruma lerendu non elle magno argu 
metorquontahyberna femina cum ante bruma fita fint feptimodie erijpaf:rip)ofl:bruma;uix.xl, Sunt 
qui pfirentiat^ ita pnutient feftinata femen te fatpedecipcre:ferotina femp,Ec6trario alii ucl uere po 
tius feredu q male in auruno , Atm ubi fuerit neceiTe inter fauoniu & uernii aequincdiu. Quida omifia 
ctelefli cura ut inutili teporibus dcfiniut.Vere linu 6i auena:6; papauerrat^ uti nuncetia trafpadani fer 
uat uf^ in qnc|tribus faba.Siligine Nouebri meie.Far feprebri extremo ufgt in idus Octobris. Alii poft 
huc die in iCale.Nouebrisilta his nulla naturae cura eftuliis nimia.Et ideo caeca fubiihtas:cu res inter tu 
flicos geraf littcraru^ expres no modo fydcpe.Et cofidendilcflcaelo maximecoftareea.Quippe Vitgi 
lio iubete prxdtfd uentos ante oia ac fyde^ mores.Ne^ aliter q nauigaribus feruari.Spes ardua &. ime 
faimifceri pofte celefte diuinirate iperrtiae.Sed co tcpllda rame gradi uitae emolumcto.Pnus tame lyde^ 
ralis difficultas q fenfere etia periti fubiicienda coteplationi eft. Quo deide laetior mens difcedat a caelo; 
fiifadafenrianquce futura pnofei no polTunt. Digeftiolyde;^inno(3:esKdics, CA. XXV. 

Rimu omnium diepe ipfogi annifolif^ motus ^pe inexplicabilis roefl. Ad.ccdxv. adiiciunt 
p etianum itercalarios diei notitifq! quadrates.Ita fit ut tradi no poilit certa fyde^ tepora, Acce-' 

dit confella rc^e obfcuritasmuncprscurrenternec paucis diebus tempeflatu fignificatione qd 
prochemafin graeci uocant;nuncpoflueniete;quod epichemafin. Er pleru^ alias citius ;alias tardius cae 
Ii effedu ad rcrii deciduo,Vnde uulgo ferenitate reddita confeftu fydus audimus.Praeterca cu oia haec 
flatis fydenbus caelo^ affixis c6ftent:intcrueniunt motus ftellapi gradines;hymbres:& ipfi no leui effe 
&a utdocuimusiturbant^ coceptacfpaei ordinctldm ne nobis ranru putemus accidere:& reliqua fallit 
aialiaifagaciora circa hciCHit uita eo^ conlterrcefliuaf^ alites praepoftere aut prccpropere rigoremecan/ 
*e hybernos acftus .Ideo Virgilius errantiu quo$ fydegi ronem edifceda praecipitram mones obferuadu 
frtgidx.Saturni flellae ttanfitu.Suntqceitilumu ueris indiciu arbitrenfob infirmitatem aialis papilio 
nis ^uentu,Ideo ipfo anno cu comentaremur haec notatu eflr^uenru eoje ter repetito frigore extmdbi 
aduenafg; uolucres ad.vi.Kale.februarii fpem ueris attuliireimoxlxuinima hyeme confliiflatas.Resaa 
ceps phmij oium a caelo peri legc.Deinde ea argumetis efle quaeredam.Sup oia cfl: roudi couexitasitec 
tarugi globi difFeretia:code fydere alio tpe aliis apiente fe getibus.Quo fit ut caufa cius no iifde diebus 
obi^ ualeat. Addidere dif!iculrate 8i auaores diuerfis in locis obferuandoimox etia in iirde diuerfa pro 
dedo.T res aut fuere re^taetchaldaeaisgyptiaigraeca.His addit apud nos quarta Caefar didator annos ad 
Iblis curfum redigens iingulos,Sofigene perito fcientiae eius adhibito. Et ea ipla ro poflea comperto cc 
rore correda eft.Ita ut.xiuannis cotinu is no intercalareturrquia coeperat lydera anus morarirqui prius 
antecedebat.ErSofigenes ipfe tribus cdmentationibusCquaqdiligenriorelTec caeteris)non ceilauit ta<' 
men addubitare ipfe femet corrigendo. Audores pdidere ea qu® ptexuimus uolumini huiciraro illi/ 
us fententia cum alio cogrude.Minus hoc in reliquis mi^ quosdiuerriexcufaueretradus.Eorum qui 
in eadem regione diffidere unadifcordia ponemusiexempli gratia.Occafum uergilia^ matutinu.He<' 
flodus(nam huius quo$nomineexrataflrologia)tradiditfieri;cum 2 quinodium autumni confice/ 
ref.Thales.xxv.dieaDsquinodio.Anaximader.xxix.Eudemo.xIviii.NosfequemurobfcruationcC* 
farisimaxime^ hxc erit italix ro, Dicemus tamen & alio^ placitadd quonia no unius terracifed totius 
naturae interpretes (umusino audoribus pofitisiid eum uerbu eflifed regionibus ut legentes tantu me 
minerint breuiratis gratia,Cum attfca nominata fuerit fimul intelligerecydadas infulas*Cum macedo 
nia magnefiam irhraciam.Cu aegyptus phoenicexypru ciliciam.Cum boetia Iocride:phocidem:& fini' 
timos femp tradus,Cu heUefpohtus cherfonnefum ;& cStinentia ufqi athomore. Cu ionia afiam 8C in 
fuIasafiae.Cum peloponcfus achaiaiSiad hefpegiiacentes terras.ChalaeiaflyriadC babyloniam demo' 
Arabii r«Africam;hifpaniam;gal lias filcri no erit mirum .Nemo enim obreruauicin iis:qui lydepd J>de' 
ret exortus no ramen difficili ratione dinofcenf in illis quo^ terris digcftionecirculogiiqua i fexro uo' 
lumine fedmus-.qua cognitio caeli no gentid modoiucp; urbid quo^finguJa^lntelligifniotaexiis ter 
ris quas nomfnauimusfumptacouexitatecirculiptinentis ad quas quifmquaEret:& terras ad earum 
fydc^exortusipoiumcirculopf pares umbras, Indicandum &illudtepeuaresipfas ardores fuos habe 
re quad rin is annis, Et eafde no magna dilferetia reuerti ratione folisioftonis uero augeri cafde: centefi/ 
ma reuoluente fe luna.Omnis aut rario obferuaia eft tribus modisiexortu lydegiioccafuqi & ipforuni 
temporum cardmibusiExortusoccafuf^ binis modis intdliguncur, Aut enim aductufoiis occultant 



UBER. 

(tdfae:8fcon(^fci dd'I^^3Htf3t^^e^ufd^ab^C£^^u pferuntfe inemcrfuro .Hoc melius g exortum roruetu 
dodixiflenSii illud occultatiDnEpotiusgoccafumnllomodoquodieindpiuntapparcreiucI definunc 
orienrcroleautoccidenrc:m3tutmiuerprmmecognominari:^utalterutnseo^mane uel crcpufculo 
cSnngir, Dodrantes hora piCcummimmuJjntcrualia ea defidcrar ante folisortum uel poftoccafumiuc 
arpici pofTlnttPraererea bis quaedaeiioriuhf Qc occidunr.Omnif^ fermo de his cft flellis;quasadhaere>' 
re cselo d ixjtn US.O rdo tcpo^ qudi:ip»|Cita:.in ni diftindlione conftat.Per incrementa lucis augcf hoc a 
|>rum3:& aequaf noftibusmemo aequinodlio in diebus.xc*tribus horis Deindefupat nodles ad folfti/' 
tiurn diebus,xciiii.horis,xii.uf<5ad,3equinciftiu autunuEtcu aequata die pcedit ex eo ad brumam dic' 
buSflxxxix.horis tribus.Hora: nuc in Omni acccffioneaegnodliales nocuiurcugt diei fignificanf : ocf^ 
eae diffcreti^e fiunt in oftauis partibus fmgulqpi.Bruma capricorni ab oflauo Kalc.lanuarii fere. Aequi 
nodfium uernu arieEis.Solflinucancri.Alterii5;equinoi3iu IibrEc.Qui&ipfidiesrarosnonaliquosrc 
peftatum (ignificatus haber.Rurfus hi cardinesfmgulis etianum articulis tepo^diuidunf per media 
oes dfeg^ fp 3 ria»Quonia inter folflinu 8C aequmodliu autuni ifidiculaeoccafus qui autumnum inchoac 
dics.xlv, At ab acquinoflio eo ad bruma ucrgiliaj^ matutinus occafus hyeme dies.xliii.inter brumam 
&aequino(3:ium dies, xlv, Flatus fauonii uernum tepus.Abaegnoflio uerno initium aeftatis dics,xlviii, 
nergiliapi exortus matutinustNos icipiemus a lemctibus frumetiihoc cft uergilfa^ occafu matutino. 
Isiec deinde paruo^ fydeji mentione concidenda ro elf:& difficultas rciji angendaicu fydus uehemes 
orionis iifdem diebus longo decedat fpatio.Scm entibus tempora pleri^ prcfumum:6£ ab.xi.dte autu 
nalisaequinofliifrugesreruntiaduenietecoronKexortucotinuisdiebuscerto ppe hymbriu pmiflii* 
Xenophon no ante q deus fignu dederit, Hoc Cicero Nouebris hymbrefien interpretatus efticum fit 
uera ratio no prius ferendi g foliaxceperint decidere. Hoc ipfo uergiliag; occafu fieri puranr. Aliqui ad 
tif,idus Nouebris ut diximus feruantiquonia id fydus etia ueftis inuitoriis eft;& eft in caclo notatu facil 
Iimum,Ergo ex occafu eius de hyeme auguranf quibus eft cura negociatoris infidiandi auariri^, Nu' 
bilooccafu plui]iofamhyemedcnumiar:ftarim 5 augentIaccrnapdpra:cia.Scrcno afpcra:K reliqua^ 
uedium accendunt.Sed ille indocilis cadi agricola hoc fignum habet inter fuos uepres: humumqt fua 
arptciensicu foha uiderit decidua,Sic indicaf anni temperiesralibi tardiusialtbi maruriusjta enim fcnii 
tunuccadi loci^ efficit natura, Id^ in hac rone praecellit qdeade 8C in mundo publica efl;& unicui^ lo 
co pcculiaris.Miref hoc qui no meminerit ipfo brumali die pulegium in carnariis florere:adeo nihil ef 
Ic occultum natura uoluir,Erferendiigiturhocfignumdedit.Haeccfluera interpretatio argumentu 
naturae fecum affercns.Quippc fe terra peti fuadenpromittirgj quandam ftercorts oieem :fii contra 
rigores terraifatufqi operiri a fe nunriat:& monet feftinari.Varroin fab^ uti^ fatu hanc obferuationc 
cullodiri praecipit. Alii plena luna ferendam. Lente ucroa,xxv,ad.xxx.Vitiaquo^ iifdem lunae diebus* 
Ira dem u m fine I imactbus fore.Quidam pabuli caufa fic feri iubetifeminis aut uere.Efl Si alia manifc/ 
flior ro mirabiliore naturae ^uidentia.In qua Ciceronis fententia ipfius ueibisfubfignabimus. 
lam uerofemperuiridisdemper^grauara * 

Lentifeus triplici folita cfl grandefccrc fcetu» 

Ter fruges fundensitria tempora monflrat arandi. 

Ex his unum hoc erit ide& lino 6<:papaueriferendo,Ofo de papauerc ita tradit «Virgas & farmenta 
quae tibiin ratioefuperatiinfegerecoburito .Vbieas cobuiferisubi papauer ferirofilucllreiqdinmi'' 
ro ufued: meile decoflu ad fauciu rem edia.Vif^ fomuifera etia fatiuo.Et haiSenus de hyberna femere 
Replicatiototfusculmraei&qdquo^mcfeinagrofieri oporteat, CA. XXVI* 
Erum ut pariter ois cultur* quodda breuiaiiu pagafieode tepore coucnit& arbores fterco/ 
n rareraccum ulare ite uineas.Sufficit in iuge|i opa;6C ubi paticf loci ratio arbufta ac uineas pu/ 
tareifeminariisfolum bipaIiopracpacare;foueasaperite:aquadeagro pellerettorcular Jauare 
& recondere, A Kalc.Nouebris gallinis oua fupponere nolitoidonec bruma conficiatur. In eum dic tet 
na dena fubiicito aeflate totaihyeme pauciorarno rame infra nouena,Democritus talc futura hyemem 
arbitrafiqualis fuerit brumae dtes:& circa eu terniiite folftitio xflare.Circa brumam plerim bifTeptcm 
halcyonum foetura uenrogi quieta mollius caelum ;fed Si in his SC in alifs oibus exeuentu fignificatio/ 
num intelligi fydera debebuntmo ad dies uti® praefinitos fpe^ari tcpcflatu uadimonia,Per bruma uiV 
rem nc coIito,Vina tum defaecariietil diffundi Higfnus fuadeta cofci^a ea feptimo dic utiqi fi feprima 
luna copetaf.Ccrafa circa bruma feri.Bubus glande tuncafpergi couenit in iuga fingula modios. Lar/ 
gior ualif udinu infeftat:6i quocu^ tpe detur fi m inus.xxx.diemis egtinuis data fitinarrat ucroa fcabie 
poenitere.Materiei exdedee tepus hoc dedimus.Reltqua opa nofturrl^ maxime uigilia cofianticu fint 
noctes tanto 3mpUores,Qualos;crates:firanas texere, Faces incidere.Rudicas praeparare iterdiu.xxx,p4 
los.xUn lucubratione uef^rtina rudicas.v,paIos,x.Totide ante lucano.A bruma in fauoniu.Caefari no 
bilia fydera fignificanr,iii. Kale, lanuarii matutino anis occidens.Quo die atticae finitimis regionibus 
aquila uefperi occidere traditu r*Pridie nonas lanuarii Cxfari delphinus matutino cxoritur:& poficro 
die fidicuIa,Quo xgypto fagitra uefperi occiditiitem ad,vi,idus lanuarii eiufdem delpini uefpcrrino oc 
cafu continui dies hyemant italiaeiS*: cum fol in aquarium lentiatur trafireiquod fere.xvi.Kale.Februa 
rii cuenit.viii. Kale.ftella regia .Venus appellata T u beroni in peftore leonis occidit matutino. Et pridie 
nonas Februarii.fidicula uefperi.Huius teporis nouiflimisdiebus ubicu^atief caeli ratio : terram ad 
xola^i dcuinex fatum uertae bipalio oportetilugero opedx«rul!iciuntiFolIas purgate aut nouas facete* 



OCTAVVSDECIMVS 

Antelucanis Fecrameta acucre:manubrta aprare.DoIia qualTa farciretfpfof umg? lanas fcabendo purga 
re:aut nouas facere. Antelucanis a fauonio in JEquinoflium uernurn Cgefari fignificat.xvii.Kale.raarni 
tTiduii u 3 rie.Er<viii*KaIe*hirudi^isuifu:&poftero die arituri exortu uefpertino.Irera.ni.nonasmartii 
Cxfar cancri exortu id fieri obferuabif.Miior pars audlop; uindemitoris emcrfu»viiijdus aquilonii pi 
fcis exortu:6i poftero die orionisdn attica miluu apparere obferuaf. Caefar 6C idus martias ferales fibi 
annotauit fcorpionis occafu.xv.uero Kale<apri!is italis m iluu oftendit.x»»Kalc.eguu occidere macuti'' 
no.Hocinteruailu teporis uegertfTlmu agncolisimaximeg} operoium eiUn quo papueiailunf', Nc^ 
n.illo die uocanf ad muntaiquo fauonius flare debeat;fed quo toepit.Hocacn intentione feruandu eflt 
Hoc illo menfe fignum deus habet obferuatione minime tallaci aut dubia fi quisattedat unde fpiret is 
uentusiqua^ parte ueniar diximus fecudouoiuminc:& dicemus mox paulo operiofius.Inrerimco die 
(quirquis ille fueriOquo flate cocpentinon utiij.vMdusfebruariiifedfiue antequcrpuenermfiuepoftg 
hyemanriportea diem inqua innumera rufticos cura diflringatiSi prima guxgiperaganftqua: differri 
nequcunr.Trimcflria feranf.Vites putent qua diximus rone.Olesc curent. Poma fcranfrinferantur^. 
Vineae paftinenf.Seminadigeranf*lnftaurenf‘aIi3.Harundines:falices:gcmfe ferant ccedanrurtp. Se 
ranf ucro ulmi:popuIi:pIarani:uti didu efl.Tum 6C fegetes conuenit purgare. Sarntehybernas fruges: 
maximeqi far.Lex certa in eo cu quattuor fibra^ efle cocperir.Faba uero uo anteg triu foliorum . Tunc 
quogi leui farculo purgare uerius g fodere, Florenre un^.xv.primis diebus non attingere. Hordeia mfi 
firficcum ne feriro.Putationc aequinodio perada habeto, Vine^ mgcjiqternce operar purat:alligarqj« 
Iti arbuflo fmgul.tr operae,xv,arbores,Eode hoc tepore horto^ rofanoruq? curadtiquarfcparatim^xi 
mis uoluminibus dicenfteode & topia no 5 c.Tunc optimae 1'crobes fiunr.Tcrra in futupi ^ifcmdif. Vir/ 
gilio maxime audoremt glebas fol coquat.Vtiliorfnia qu^ no nifi reperatufolu in medio uerearari iu 
betiquonia in pingui ftatim fulcos occupa: haerb^.ln gracili infccuti acflus exficcanticertuq; fuccu funi 
ris feminibus auferut.Talea autuno melius arari cerni efl.Cato uerna opera fic diffinit : ferobes fieriife/ 
minana^pagari in locis crafTis 8C humidis:uImos:ficos;poma:oleas:prata ftcrcorari luna fitiete. Quae 
rigua no eruntab afflatu fauonii defendi tipurgan haerbasimalas radicitus eruiificus interpurga riifcmi 
nana fierfrdC ueterafarciri.Hsecanteg uinea florere fcipiat.lteqi pyro flore te arare feipiat macra hareno 
fa^.Poftea uti^ grauifTimaSi aquofifTima.Ita poftrerao arato.brgo hsecaratio has habebit notas icti 
fci primu frudu oftendetis ac pyn florcntis.Erit Sc terno in bulbo^c fatu fcyllae.ltem in coronametoskc 
narcifli.Na^Si haec ter flord.Primo^ flore prima aratione oflendiinmedio fecundam itertionouiui'' 
mamiquado inter fefc alias notas 6bent. Ac no in nouiflimis cauetme fabis floretibusatcingaf hederat 
Id.n,noxiu Si exitiale eft ei tepus.Quarda uero Si fuas habet noras ficuti ficus.Cu foka pauca in cacumi/ 
ne acetabuli mo germinetitunc maxime feredas ficus, Aegnodiu uernu ad.viii,Kale.aprilis pagi uidef» 
Ab eo ad uergiiia|Si exortu matutinu.Carfari fignificat Kale,aprilis.iii,nonas apnlis.ln attica ueigilix uc 
fperi occulranf’,Ea’de poftridie in boetia.Cxfari aut Si thaldaeis nonis aegypro orion Si gladius eius in/ 
cipiiit abfcondi,C%faritVi.idus fignificaf hymber librar o^afu,xiiil,Kale.maiuAegypto lucuIaeiocciddC 
uefperiifydus uehemdiSi terra tnariqi turbidu,xvi*arnc 3 ;.xv.Caefaii coiinuog^ tnduo fignificat. Afly/ 
riaeaut.xii.Kalc.hocefl uulgoappellanj lyduspaliiiciu:quonia,xi.Kale,mau urbis romaenacaltsiquofi; 
teferenitas reddidClarirare obferuanoi dedit nimbo^ argumetoihyadasappellatibusgraicishas flel/ 
Ias,Qd noftriafimilitudmecognofsigraeappfuesipofitum arbitrantes imperitia appellauerefuculast 
Caefan adtViii,I<3ien.notaf diei,vii,Kaien.Aegypto hedi exoriunt.vi.Kalen. Boctiae K attiese canis uc' 
fperi occuItaf.Fidicuia mane odf.v.Kalen.AlTm® orion totus abrcodtf*Tertioautcanis«vi.nonas maii 
Caelari fuculx matutinoexoriunf.Er,viii.idusc3pellap]uuialis,Acgyptoauteodcdie canis uefperioc 
cuItaf.Sic fere in.vi.idus maii qui eft uergiliaK exortus decurnit fydera.In hoc tpis iteruaIIo>xv.diebus 
prius agricolae rapienda fu nt ea iquibus peragedis ante xquinodiu no rufTecent*Dum feiae inde natam 
exprobrationem foedam putantiu uites per imitatione cantus alitis tcporariiiquecuculu uocanr.Dede 
cusenim habefiobprobriu^mariruifalceabillauolucremuiriedephendiiurobidpetulatiacrales etia 
cu primo uere ludant, Aufpkio tame deteftabiles uident. Adeo minima quoqi in agro naturalibus tra 
hunf argu meris, Extremo aute panici milii^ fatio eft. Iu ftum eft hocferi maturato hordeoiat^ etiam 
in eode aruo,Eft^ fignu illius matuntahs:& ho^ fatiois comune,Lucences uefpere pet arua cicedel^ct 
Ita appellant ru (tici ftellantesuolatus Graeci uero lampyridasiincredibili benignitate naturae* 

Ne agricolae afpiciat ftdlasifed magis tepo ra feredae frugisiSC ortus occafur« fyderis in 
quibufdahaerbisiSfdeftella^ortu&occafu* CA* XXVII. 

Am uergilias in caelo notabiles natura feceratind tame iis contenta lerreftres fecit altas uduti 
i uociferans*Cur cslii intueris agricoIafCur fydera quaeris mfticcf lam tc breuiorc.fomnofeP 

fum pm unt noiftes.Eccc tibi inter haerbas tuas fpergo peculiares fteilasiearqi uefpere 6C ab oge 
redifurgenn oftendo. Ac ne polTis prxterire miraculo follicito,Vides ne utfulgor igni fimilisalaru co/ 
preifu tegafffecum lucf habeat Si nodiefDediecccnbi haerbas horajiiindiccsiSi ut ne fic gdem oculos 
tuosa terra reuoces.Heliotropiu ac lupinum circuagunturcufoIe*Cur ena nuc altius fpcftasripfum^ 
cadu m fcrutarisf Habes ante pedes tuos ecce uergilias, In certis eae diebus proueniutidurant foedere fy/ 
dere huiufce, Partum^ eas illius efle certum eft.Proinde quifquisaeftiuosfruiftusanteillas feueritapfc 
fruftrabitur fefe.Hoc interualio Si apicula^cedes faba florere indicatifabaqi florefeens eam euocet.Da/ 
bitur Si aliud finiti frigoris tdiciuni.Cum germinare uideris moram : iniuriam poftea frigoris timere 



LIBER 

nolito.Ergooperator.TaieJS oliu.ipiponcrc.Iprafgi oleas interradere. Rigare prata aequinoi^tiidiebus 
prim !s.Cum haerba creuerir in feftucaiarcere aquas.Vineas papinare. Et huic lex fua cum papini quat^ 
tuor digyros longitudine expleuerint. Pampinat una opera iugepi.Scgetcs iterare. Seritur uero diebus; 
xx.Abaequinoflio fartura nocere 6; uinc3e& fcgetiexiftimatur.Eroucslauandi hoc idem tempus eft. 
A ucrgiliarum exortu fignificant Cefari poftridfe arcturi occafus marurini.iii.tdus maiuFidicuIae exoc 
tus.xii.Kalen.funii capella uefpere occidenStEr in atrica canis.xi*Kalen , Caefari orionis gladius occidere 
incipit.ii.rionas iunii.Cxfari K aflyriaeaquila uerperioritur.viii.idus.Ardlurus matutino occidit italiac 
viti.Si.iiri.idus.Dclphinis uefperi exorirur.xviuICalen.iulii gladius orionis cxorirur,Qd in a^gypto poft 
quatriduum,xi,Kalen.piiifdem orionis gladius Oelari occidere incipir.viii.Kalen.iulii uero longiflima 
dies totius anni & nox breuiiTima folftitmm conficiunrjn hoc temporis interuallo uinece pampinant: 
curamrtp ut uinca uetus ferael fofla fir:bis nouella.Oues tondunmr»Lupinum ftcrcorandi caula uerri' 
tur.Terra prolcinditur.Viciain pabulum fecatur.Faba metiturideinde concutitur. 

De pratis 8d reparatioe pratiiK cotibus & falcibus 8i deferiptio frugu 8C fydepi. CA. XXVIII. 

Rata circa Kalen.iunii caedunfiquog; facillima agricolis cura:ac minimi impedii;hacc de fe po 
p ftular dici.Relinq deber in lacto folo:ucl humidoiuel nguo:eag? aqua pluuia rigari uri publica 

Vtiliflimu fimui 6C haerbae arareideinde cratirc;fercre flore ex foenihbusiatqi ex pfeptbus foc' 
no dilapfum fpargere:priufg cratianf.Nec primo anno rigarhnec pafei ante fecuda foenifccia ; nec hxt'' 
bac ue1Ianf:obtrirug! habetenf.Senefcut prata: reflttuiq; debenfaba in iis fatatuel rapisiuel milio. Mox 
in fequeteanno frumeto:rurfufqt in prata tertio reling.Praetcrca quoties fc£Ia fint fcilircihoc e quae foc' 
nifeces ptereunt fecari.Eft.n.in primis inutile enafci harrbas femetaturas-Haerba optima in prato trifo 
liiipxima graminis:peflima mimmuli.Siliquaetiadira feredis:inuifa&cgfeliscft:a rimilimdinecqnae 
fetac.Secadi tepus cu fpica deflorefeere cocperiiiatm roborari:fecadijg? anteq iarefcat.Cato facnii ingt no 
feces ipriufq feme manip; rir.Qutda pridie rigat ubi funr rtgua.Noftibus rofeidis fecari melius. Quacdl 
partes italiac pofl mefiem fccat.Fuir hoc quo^ maioris fpedii apud priores creticis tantuitrafmarinifi^ 
cotibus notis:nec nifi oleo falcis acie excitantibus. Igif cornu pp oleu ad crus liguo fccnifcca incedebar, 
Italia aqrias cotes dedit:limac ufee im perantes fcrro.Sed aquana^tinus uircnt.FaIciu duo genera. ItalP 
cum breuius:ac ud inter uepres quoq; rrai^abile.Gallri^ latifundia maioris copendn;qppe medias esc 
dunt hserbasibreuiorefqi ptereunt Jtali focnu ex dextera una manu fecant. luflu efl una opera iuge^ in 
die defecariral liga rigt manipulos tria miIri.cc.quarerno 5 f pondo,Seftu uerti ad folernec nifi ficcum c6e 
flrui oporter.Ni fuerit hocobferuatu diligentencxhalarc matutino nebula quadam:mctai^ moxfole 
accedi:& coflagrari certu cft.Rurfus rigari defeifta oportet:ut fecef autunale fixnu:quod uocant cordu, 
Inietanac in umbria qtcr anno fccanf rtia no rigua,Ter uero plerif^ in locis poftea in ipfo pabulo no 
minus emolumeti efl g a focno. Armetop^ id cura:iumentoru^ pgeneratio fuu cuig; confilium dabir. 
Optimu maxime quadrigali quacftus . Solflitium peragi in.viii.parrec3ncri 6f.vni.Kale.m1ii diximust 
Magnus hic an ni cardormagna res mundi. Ex hoc ufji ad bruma dccrefcunt dies:qui creuerut fex men 
fibus. At fol ipfe ad aquilonem fcandens afper:ardua emenfus abea mera incipitfledli:8£ digredi ad au/ 
ftrumraudurus nodes aliis fex menftbusiablatumrgi diei mefuram ,Ex hoc deinde couehendi rapien/ 
diqifrudus alios arqi alios rcmpus:6i praeparandi fecontra facuam fcramgi hycmcm:diccba^hoc di/ 
fcrimcn indubitatis notis (ignaffe naruram.Quaobrem eas manibus ipfis agricolarum ingeflinueiti^ 
iuflit ipfa dic foha;& efle cofedi lydcris fignii .Nec filucftriu rantu arbori remotaru^ ne in faltus deui/ 
os motefgieundu eflet quacrdibusfigna.No rurfus^ximag; urbanarugi:& quse topiario rantu ufu co 
luntrgg 8i in iis illa uifanf.Vertit olcse ante pedes farac.Vertit tiliae ad mille ufus petedac .Verrit populi 
3lb3c:ctia uiribus nuprac,Adhuc pape eft ingtiulmu uirse dotata habes. Et huius ueterino^ pabulo uer/ 
fa folia ftringis.Stringcns aut deputas, Afptce BC tenebris fydus.AIia parte csclu refpiciut g qua fpeftauc/ 
re pridie.Saltce ofa alitgas.Hum illima arbo^ ipfe roto capite aItior:& huius folia circuagunf ; gd te ni/ 
flicu qrerisf Non flat per me quo minus cacliI intel ligas : & cacleflia fcias.Dabo & auribus fignu.Palubu 
Qtiqi exaudigemitus.TranfilTe folfliriu canru ne putes :nificu incumbante uideris palumbe. A roiflitto 
ufqi ad fidiculae occafum.vi.KalenduIii Csefari oriocxonf.Zona 3ureeius.iiii.nonas aflyrfe. Aegypto 
ueroprocyon matutino acfluofus:quod fydus apud romanos no habet nomen:niTi canicula hancueli/ 
mus intelligiihoc eft minore canc.Sane ut in aftris pingif .Eft aute magnopere ptinens ficut mox doce 
bimus,iri.nonas chaldacis corona occidit matutino. Atticae orion totus eo die exorif.Pridie idus iulii 8C 
ffgyptiis orion definit exoriri.xvi.Kalen.augufti afiyriae procyon exoritur. Deinde poftridie fere ubi^ 
cofeftim inter oes fydus indicabisiquod canis ortum uocamus fole primam parte leonis ingrcllb. Hoc 
fit pofl: foIflitium.xxiii.dies.Sentiunt id maria BC tcrraeimultx uero 8C ferae ut fuis locis diximus • Neqi 
efl ei minor ueneratio:g deferiptis in deos flellis.Accenditqt fole:& magna 2 eflus optinet caufam.xviii* 
KaIen,auguftiacgypto aquila occidit m3tutino:etefiarugipdromi flatus incipiuntiqd Ocfar,x.KaIen. 
fentire italia exiflimauit. Aquila artteae matutino occidit.iii.KaIen.regia in peiflore leonis flella matuti/ 
no Caefari immergitur.viii.idus Augufli . Arflurus medius occidit.iii.idus fidicula occafu fuo autuna 
incohat uti is adnotat.Sed 8C uera ro id fieri inuem't.vi.idus eiufdem.ln hoc temporis iteruallo res funi 
ma uttium agitur decretorio uuis fydere ilIo:qd canicula appellamus . Vnde carbunculare dicuntur ut 
quodam uredinis carbone exuflae:no coparantur huic malo grandinis procelIae:nec quae^ unganno/ 
nx intulere carirate.Agro^ gppe mala fune illaiCatbuncuIus aut regionu latepateiiuino difScili leme/ 



OCTAWSDECTMVS 

diotnifi ealumnfarf magis natura rejii homines g Obi prodeffe mallent.Fcrunt.Deraomtu qut primis 
inrellexit oftcndit^ cu rerris ca:li focietateifpernen cibus hancou la ems opuletifllmis duibus ^uifa olei 
caritate ex futuro uergiha^ortu qua diximus rationc;onendemur^iampIenius:magna utilitate tunc 
propter fpem oiiuaccoemiile in roro rraiAu omneoleuimiranribus qui paupertate 6i quietcdoftrfna^ 
ei fciebant in primis cordi efietAtqp ur apparuit caufa 8i ingcs diuitiarum curfus: re (Pituine mercedean 
xi'ae 5i auid£ dominorum pacnitentiae:c6tentus ira proballe opes fibi(cum ucllet)in facili fore«Hoc Se>' 
ftius poftea e romanis fapientiae feflatoribus athenis fecit eadc ratiqnc.Tanta litteragi occafio eft.Quas 
eqde mifcebo agreftibus negociisg potero dilucideat^ perfpicue.Pleriq» dixere rorem inuRu foleagri 
frugibus rubiginis caufam efTeiSicarbunculi uiribustQdex parte ^Ifum cflearbitroriocraqi uredine 
ftigore tanrii innoxio conflare fole.Id mamfeftu fier arrenden tibus.Na primum ofum hoc non eucnirc 
nin no(3ibus:8i antefolis ardoremidephcnditurgi totuqi lunari roneconflatiquoma ralisiniuria non 
fit nifi interi unio iplena ue lunaihoceft prsualere utro® enim habitu plena elliut ftcpius diximust Sed 
interlunio omne fume qda fole accipit celo regerit.Diuerentta utrtulqi habitus magnatfed manifeRa* 
Naqi interlunio aeRare calidiffima eftihyeme gelida. Econrrar io i' ple nilunioaeflategelidas facit noiRes: 
hyeme tepidasiCaufa euidesiSed alia redditur a Fabiano gr^cif^ auiRonbus . Aeflateenim interlunio 
ncceRe eR u t cum fole nobis^ximo circulo curranigne eius com inus recepto candensreadcm interlu-' 
nio abfit hyemeiquando abfcedit 6d foUrem plenilunio aefliuo procul abeat auerfafoli, Hyeme aut ad 
nos per aefriuu circulum accedat.Ergo per fe rofcidaiquories aiger:infmiru quanru illo tepore cadentes 
pruinas cogelat.Anteoiaautduo genera cadeftis iniuria: meminiHedebemus*Vnum qd tepeflatesuo 
camusiin gbus grandines; pcellacicaeteraq; fimilia intelliguntur.Quse cum acciderint uis maior appeP 
larur.Haecab horridis lyderibusexeuntiut fepius diximus ucluri ardluroiorioneihaedis. Aliaruncilla: 
quae filente caelo ferenif^ nodibus fmntmullo fitienremiR cum fa<Ra funr,PubIica hjcc;8£ magnzcdiffc 
rentiaea prioribusialiis rubiginemialiis uredinem :aliis carbunculum appe!lantibus«Oibus ueroRerili/ 
latem,De his nuncdicemusia nullo ante nos praedifla priuf$ caulas reddemus. 

De tepeftaribus utriuf^ teporis:& remediis fterilitatu* CA. XXIX# 

Vae funt praeter lunarem paucifg; caeli locis elTe c6nar.Naqi uergiliae priuatim attinent ad fru' 
q flusiut quarum exortu aeRas incipiatioccafu hyems femellri fpano : intra fe mefles uindemi'' 

af^:6<£ oium maturitate copIexae.ER pra;terea m cado qut uocaf ladleus circulus etia uifu faci 
lis.Huius defluuio uelut ex ubere aliquo fara eunda ladefcuntiduo^ lydep; obferuationeiaquilaein fe^' 
ptentrionali parteiK in auRrina caniculae. Cuius mentione fuo loco fccimus.Ipfe circulus ferf per fagit 
tarium 6f geminos:foIis cerrum infra acquinodialc circulum fccasicomifllaraseo^optindehinc aqla: 
illinc caniculaddeo effedus utriufm ad oes frugiferas pertinet rerras» Quoniam in iis tantum locis folis 
terracqi cetra congruur.Igif hogi lydej; diebus fi purus arqi mitis aer genitale illum ladeum^ fucetrtu 
trafmiferit in terras IiEta adolefcunt fata.Si luna qua diflu eR rarioe rofeidum fn*gus'afperrerit:admixra 
amaritudoiut in ladeipuerperiu necat* Modus in terris huius iniuriae qua fecit in quacun^ conuexita 
te comitatus utriuf^caufaetEtideo non pariter in toto orbe femiftut nec dies. Aquila diximus in italia 
exoririadtXni.Kalen.ianuariitNecpatif ratio naturae quieg in fatis ante eum dic fpeieRe certae «Si uero 
interlunium incidat:o« hybernos frudus & praecoces laedi neceRe eR.Rudis fuit prifeo^ uita:at<^ fine 
litteris.Non minus tame ingeniolam fuifle in illis obferuatione apparebing nuncefle rdnem*Tna n% 
tepora frudibus metueban nupter quod inRituerunt fenasidiefq! feRos:rubigalia;fioralia uinaIia.Ru>' 
bigalia Numa conRituitanno regni fui,xi.qiiaE nuncagunf ad.vii.lCalen.maii.Quoniam tuneferefege 
tes rubigo occupat.Hoc tempus Varro determinat fole tauri partem decima optinenteificut tunc fere/ 
bat ratio.Sed uera caufa eR poR dies undeuiginti abaequinodio uernoiper id quarriduu : uaria gen/ 
tium obferuatione,in,iiii.Kalen.maii canis occiditifydus &pet fe uehemens;& cui pratocciderecanicu/ 
lam nccefle fir.Idem ita^ floraIia.iiii.Kalen,eafdem inRituerunt urbis anno quingentefimo fextodeci/ 
mo ex oraculis fybillteiut omnia bene deBorefcerent.Hunc diem Varro determinanfole tauri partem 
quartadecima optinente.Ergo fi in hoc quatriduum inciderit plenilunium ifruges di oia quae BorebuC 
laedi necefTeerit . Vinalia priora quae anrc hos dies runr.xi.K3len.marru deguRadis uints iuRitutanihil 
ad frudus attinent*Nec quae adhuc diximus ad uites oiralqitquonia eo^ coceptus exortu uergiliarum 
incipitad.vi.idus maiiiut docuimus. Aliud hoc quatriduum efliqdne^ toteforderc uelint.£xhorrent 
enim frigidum fydus arduri poRridie occidens;& m ulto minus plenilunium inddere»iiii.nonas iunii 
iterum aquila exoritur uerpcriidecretorio die florentibus oleis uiabuf^ fi plenilunium in eum incidar. 
Equidem 3i rolftitium,vm,ICalen.iunii in fimili cafu dixcrim:& canis ortum poft dies a folRitio.xxiii« 
Sed interlunio accidcntcquoniam uapore conflant culpaiacini^ praecoquuntur in callum.Rurfus ple 
nilunium nocet aduiunonas iulii cu aegypto canicula exorif.Vc! certe«xvi.Kalen.augufli cum iraliac. Ite 
ini,KaIen.augufli cum aquila occidirmf^ in.x.Kaien.ciufdcm. Extra has caufas funt uinalia altera qux 
agunfad.xni.Kalen.feptebris.EtVarroafidicuJaincipienreocdderemanedeterminatg^uuli initium 
autumni clTe.Et hunc die feftum tepeflaribus leniendis efTe inflitutu.Nunc fidicula occidere ad.vi.idus 
augufliferuaf.Inrra haec conflat CceIcfttsfleri!iras,Ne<j negauerim polle ea pmutariarbitrio legentiu; 
loco^i xflimantium naturasiSed a nobis ronem demon ftrata efTe fatis efl.Reliquaobferuatioecuiuf^ 
c5flabunr.AIterutrumquideforein caufa:hoceflpleni!unium:3ucmterluniunocritdubiu.Etinhoc 
mirabile admirari benignitate naturx fuccurritila primu hanc iniuria oibus annis acaderc no polfe pp 

t u 




LIBER 

ftaros ryderatrs airfusiNec nifi paucis noctibus anni.Id^j cjuado fufU9^ fit facile ftofci.Acncpcrocs mc 
fes timcrerur cJ^ quoqp lege diuifum. Aeftatc mrerlunia praterq biduo fecura eflc.Hyetne plenilunia* 
Nccnifi*(buis breiiiiTimif^ noilibus metui.Nodiebus irc ua!ere.Prartereatam facilc inrc)Iigi:utfor^ 
mica minimum aial ffer!umoquiefcaT*PleniIunioetia nodlibosopcrcftAuem param oriente firioipfo 
dtC noapparererdoncc & occidar.E diuerib uiriorejadire ipfo folftitii dir.Neutru uerolunae flatum no 
xium clTeaicc noctibus quideinifi fercnis:& omni aura quiefccnreiquonia negi in nufactncgj in flatu ca 
dunt rores.Stcquo^ no One retnedio.Sarmenta aut palea^ aceruos Sieuulfas hxrbas frutices per uinc 
as campofij! cum timebis incendito.Fumus medebitur, Hic e paleis & contra nebulas auxiliamnubi ne 
bul,x nocenttQuidii tres cancros utuos cremari iubent in arbuflisuu carbunculi non noceant.Alii filu/' 
ri carnem leuiter uri a uentoiSi per totam uineam fumusdifpergaf,Varroaudtoreft:g>fidfcuIxoccafu 
quod efl initium autumni uua pidta cofecretur inter uites minus nocere tcmpeftates.Archibius ad An 
riochum fy rix regem fcripfit*Si fiflili nouo obferuata obruaf rubera rana in media fegete non efle no' 
xtas rempcftates.Opeta ruflici huius infepualli»Tertta iterare*Vbi xftiua regio pofeat accumulare. Gec 
minantia nifi in folo luxuriofo fodienda non fu nr. Seminaria purgari farcuTot McfTem hordeaceam fa' 
ccrc. Aream ad meffem creta prxparare Catonis fenten tta am urca temperata Virgilii operofius.Maio/ 
teexpartexquaiit tantum:& fimo bubulo dilutioreil!munr»Id fatis ad pulueris remedium uidetur» 

De mefledc tritico & palea & frumento femandot CA. XXX* 

EfTis ipfius ratio uaria.Galtia^ latifundus ualli prxgrandes dentibus fn margine infeftisidiia' 
m bus roris per fegete impellunfuumentofn contranuiundto.Itadiredtx in uallu cadunt fpicx* 
^iculx alibi media falce prxcidunfiat^ inter duas mergites fpica defl ringif. Alibi ab radice 
euellunt.Quod qui faciunt^Iandmbfe obiter agrum interpreranficum extrahat fuccum difFcrenria 
hxc.Vbi flipula domos coteguntiq longiflima feruant.Vbi feni incpiacfliftrameto palea quxrur» Pa' 
Ilici culmo no tegunt. Milii culmum fere inurunt. Hordei flipula bubus graruTima feruat. Panicum 8C 
milium peifliiie manuali figillatim legtmt gallix.MefTls ipfa alibi tribulis in areaialibi equogi grcflibus 
exteriturialibi perticis flagellaf.Triticum quo ferius metificopiofius inucnif.Quo celenus uero eo fpe 
ciofiusSi robartius.Lexaptiflimaanteq granu indurefcari&cum iam traxerit colore.Oraculum uero 
biduo celerius mefTem fdcereipotms q ti iduo fcrius.Siliginis & tritici etiam rario m area horreoqi.Far 
quia difllLuIrcr excutif conuenit cu palea fua condi & ftipula tantu:& ariflis liberat. Palea plurcsgentiu 
pro feno utuiur.Melior ea qux tenuior;minutior9!:6i pulueri .ppior.Ideo optima e milio • Proxima 
hordeo. Peflim a ex triticorprxterqiumcntis opere laborantibus, Culmu faxofis locis cum inarueritiba 
culo frangunt fubftratu aialium.Si p.ilea defiauSi culmus tenmr.Rario hxc maturias defcdlus muria 
diu afpergitur, Dehinc in manipulos ficcams conuoluirunarqi ita pro feno bubus datur . Sunr qui ac' 
cendunc m aruo & ftipulas magno Virgilii preconio.Siimmaaure ratioiut hxrbajdfemc exurant . Rf' 
«us diuerfitate magnitudo facit meflium:8i raritas operano^.Couexa cft ratio frumenti feruadi.Hor' 
rea opcroraitripedalicraiTitudineipariete lateritio exxdifican iubent aliqu!,Prxtcreafupncimpleri;nec 
afflatusadmittereiauc feiieftras habere ulIas.Alh ab exortu tantum xfliuoautreptctrioneicagi fmccal' 
ceconftrui.-quonia fit frumeto inimicilTima.Na qux de amurca pixcepcrintindicauimus. Alibi cotrat 
ftifpendunt granaria lignea coIunisiSi perflari undigi maluntiatgi eri.im a fundo. Alii oino penduntiSi 
ab afriatu extenuari granum arbitrant;^ fi tegulis fubiaceancofei uefcere.MuIti ucntilarcquoq» uctar^ 
Gurgulione enim non defccdere infra qttuor digytosinec amplius periclitari, Columella & fauoniuni 
uentum conferre frumento prxdicitiquod miror equideficilTimumalioqufn.Suntquirubeta ranam 
!n'Iimine horrei pede e longioribus fufpenfam inueherembeanr.Nobis referre plurimum tcpeftiuiras 
codendi uidebif*Na fi pa^j toftii atqp robuftu colleiflu fitiautcalidu coditumiinimica innafet neceflecn* 
Diuturnitatis caufae plures. Aut in ipfius grani coriotcu eft nuroerofms ut milioiaut fucci pinguedine: 
qut^a humore fu fticittan tu ut fifamxiaut amaritudine ut lupino &cicerrulx.ln tritico maxlecrercunt 
aialiaiquonia fpiflirate fuacocalefcinSi furfure crafTo ueftif.Tenuior hordeo palea exilis & legum iniiio 
non gencrattFaba crafTionbus tunicis cperif.Ob hoc efFcruefcit.Quida ipfum tnticu diuturniratis gfa 
afpguntamurca miile modios qdratali.Aiii chalcidica aut careotica creraiaut eria abfimhio,Eft 8 C olyn 
thi acpimhiieuboex terraiqux corrupi no^finat.Nec fere codita in fpica Ixdunf.VtilifTimc tame ferua' 
tur in fcrobibusiquos fyrios uocat ut in cappadociaiSi in thracia:& hifpania:afcica,Anteoia ut ficco fo 
Io fiantcurat,Mox ut palea fufternanf. Praeterea cu fpica fuacodunf.lta frumeta fi nullus fpiritus pene' 
tretreertu eft nihil maleticu nafci.Varro audor efl fic conditu rnricu du rare annis qnquagintaimiliu ue 
rocentu.Faba 8 C legumina in oleariis cadis oblita cinere logo tepore feruarulde faba a pyrrhi regis xta' 
te in quoda fpccu ambracix uf^ ad piraricu Popeii magni bcllu dura fle annis circiter.cxx, Ciccri tantu 
nullx beftiolx in horreis innafcunf.Sut g urceis cinere fubflratis dc illiris acetii habcribus leguminum 
aceruos fupingerantrita no nafci maleficia crederes, Alii g in ralfamcranis cadis gyp o illinat . Alii g Ictc 
aceto laferpitiaro relpgantificcataqi oleo inungar,Sed breuilTima obferuario qd uitiis carere uelishntec 
lunio legere. Qua re pturimu referr:codereqsm3lic;anuendere.Crcfcence*n,!unafrumcntagradcfconr. 

De uindemia& autumni teporibus. CA, XXXI* 

Equitur ex diuifionc tempopt.Autunus a fidiciilx occafu adxquinodliuiac deinde uergili;^ 
t occafum linitru® hyem is iis i nterual Iis fignificaf»Pridie idus augufli acticx equus oriens Ve/ 

fpera xgypto ^ Cxfari delphinus occidens.xuKalenifeptembris Gcfari &laflyiia:(tella quae 



OCTAVVSDECIMVS 

umdemfator appellaf «omi matic inapirruindcmtc mammare promittes.Eiusargiimentu erunt aii 
ni Colore mutari. A nyrije.v.Kalcn.Si fagitra occidmSC etefiae dcfmunt.Vindcmjaror agypro no cxonf, 
Atticae arfliurus matutino:6i fagitta occidit manetvddusfeptebns Cxlaricapeilaonmt uefperu Au3:u 
rus uero medis pridie idus uehemctiflimo figmficatu terra marigi per dies quingi ratio cius ha:c tradi/ 
tur.Si delphino toccidere hymbres fuerinnno futuros per ardiajt.Signu orientis eius iydens feruef hi/ 
rundinu abitus :naqpdcphenfse intereunt.xvi.Kalen.oitobris rcgyprofpicaiqiia renet uirgoiexorif ma/ 
mtinoietefiacg! definunt.Hod ide Caefari.xiiii,Ka!en,afly[ix figmficat fiC.xi.Kalcn.GTfaricominurapi 
fciu occidens : ipfum ^ argnoft ii fydus.viii.KaIen,oftobris Deinde cofemiuntCquod eft rarum)PhiIip/ 
pus:CiIippus:Doritneus:P3rmeniftus»Conon:Cnton:Democritus:Euxodus:Iondiii.KaIen.c(3obris 
capelie matutino exoriri.Er.iii.Kalen.h^Edos.vi. nonas odobris atheae corona e* orif. Mane afiae arCse 
fari.v.Kalen.cniochus occidit marutino.iii.KalentQefari corona exoriri incipit . Er pofindie occidunt 
abditi uefperi.viii.idus osSobris Caefari fulgens in corona ftella onf.Er.iii.idus ucrgiliae uefpcri, Idibus 
corona tota.vi.Kalen.nouebrts fucul^ uefperiexoriunCtPridie Kalc, Caefari araturus occidit ; 8£ fuculae 
exoriunfcumfolediii.nonasarflurus occidit uefperi.uddusnouembris gladius orionis occidere icipir. 
Deinde tertio idus uergilisoccidiif.In his tempori ireruallis opera ruftica napos: raphanos ferereqbus 
diebus diximuStVutgusagrene& rapa poft cicontiedirceniim male feri purat.Nosoino poHuuIcana/ 
lia & pcocia cu panico, A fidiculiautoccafu uioaifafioIosipabulu.Et hoc filcnteluna feti lubct, Erfron 
dis pparade tepus hoc efl.Vnus frondator qtruor frondarias fifcinas coplere in die mflu habet«Si decret 
fccnte luna pparetur no putrefeir. Arida coliigi no oportet. Vindemia antignungexiftimauere matura 
ante $quinoctiu,Iam paflim rapi cerno.Quaobrem 6e huius tepora notis argumenti!^ figncnf.Leges 
Ita fe habIr.Vua calida ne Iegito;hoc eR in eius ficcitatc. Ac nifi hymber iteruenerit. Hac ne legito roru/ 
lenraihoc cft fi ros nofturnus fuerit.Ncc prius g fole difcutiat',Vindemiareincipito:cu ad palmirc papi/ 
nus,pcumbere coeperitraut cu exempto acino ex defirate tnterualiu non copteri apparuerir acinu no au/ 
geri.Acino plurimu refert;fi cotingat crefccte luna uindemiare.Preflura una culleo$,xx.im plere debet. 
Hiceft pes iuftus,Ad rotide culeos 6i lacus.xx.iugetibus unu fufficit torculu,Premut^ahgfioguIis,Vti 
lius binisilicet magna fit ualliras fingulis.Logiiudo in lis ceferttno craiTitudo.Spatiola melius pmunt. 
Antiq funibus uirtif^ loreis ea deti ahebat:5i uciSibus ijra cauosiinucnra gaecanicaimali rogis per code 
as bullacibus palisiaifixa arbori ftellaia palis arcas lapiciu attollente fecum arboie:gd maxime^baf.ln/ 
tra,xxti.hos annos inuentu paruis p1is;& minori torcularita^dificio breuiore;6^ malo in medio decreto 
tympana impofira uinaceisifupne toro podere urgere.& fiip pmla coftruere congeriem.Hoc & poma 
colligedf tempus & obferuatioicu aliquod maturitate non tepeflare decident. Hoc & faeces expnmedi. 
Hoc6i defrutucoquendifileteluna nodhiiautfi inrerdiu plena »C3eteris diebus aut ame exortu lunat: 
autpoftoccafum.Necdc nouella uiraeaut paiuftri.Nec nifi e matura uua,Necnin e foliis defpumandu. 
Quiafi ligno coringafuasaduftum ac fumofum fieri puranr.Iufluuindemia: tepus ab arquinciflio ad 
uergiliafst occafu m dies.xliiii. Ab eo die oraculu occurnt:fngidu picari^ nihilo ducenriuifed lam & Ka 
len.ianuarii defedlu uafo uindemiates uidupifctnirgt muHa conduautuinaePundiprioia ut dubia rcci 
perentur.Hoc no tam farpepuentu nimio euenir.-g lemtia mfidiatiu caritati ciuili.Sed sequi patnflfami 
lias modus eftanonaecuiufffl anni utilirare.Idpaeque lucrofiiTimu.Reliqua de uinis affatim difta funt. 
Item uindemia faiffa oliua ede rapiendaidC quse ad oleum ptinennquat^ a uergilia^ occafu agi debent. 
De lunari ratione, CA, XXXll, 

Is qnoc funt ncceffaria adiicietur de luna uentifij 5i praefagiis:ut fit tota lyderalis ratio pfeiSa. 
h Nacj Virgilius etia m numerofos iunre quxda digereda putauit : Democriti fccutus offetatio 

nem.NosIcgu utilitas qus in toto opererin hac quo^ mouct parte.Oia quaeesedunfrearpun 
lur:tundunf innocentius decrefccnte luna gerefeente fiunt.Stercus nifi decrefceteluna ne tangtto,Ma/ 
xime aut inter meff rua dimidia^ flercorato,Verres:iuuencos:arietes:hacdos dccrcfcente luna caffrato. 
Oua luna noua fuppoito.Scrobcs luna plena noftu fecito,Arbogi radices luna plena operito . Humidis 
locis interlunio feritoiSi circa interlumu qtriduo,Ventilari quo^ frumeta:ac legumina : 8C condi circa 
extrema luna iubent.Seminatia cu luna fupra terra fit fieri.01cari muffacu luna fub terra.Ite materies 
catdiiqoxgi alia locis fuis diximusrne^ facilior eft obferuatioiac ia diiffa a nobis fecundo uolumineifed 
qdmreihgereuel ruflicipoflinr, Quotiens aboccidctefolecernifiprionbufqt nodis horis lucebit :cre/ 
fcenserit.Ec oculis dimidiata iudicabif. Cum uemocciddefoleoricfcxaduerfoarauiparitcrafpiciant 
tur:tunc erit pleniluniu.Quoties ab ortu folis oritiprioribuf^ noiffts horis detrahet lumen :& in dmr 
nas extendctidecrefcens erir.Irerd^ dimidia, In coitu uero qd interluniu uocanticu apparere defieriuSu 
pra terras aut crit:quadiu fii fol, Interlunio 6i prima tota die fecunda hore nodis unius dextante ficilico 
ac deinde tertia uf^ ad quintidecima multiplicatis horapt iifde portionibus : quinradedma tota ftipia 
terras nodn eritieadem^ fub terris tota die.xvi.ad primae hor:e nodurnae dextante ficilicum fub terra 
ageneafdem portiones hora^ perfingulos dies adiicituf^ad intetluniu.Etquanturo primispartibus 
nodis detraxerir:quod fub terris agatitamunde nouiffim is ex die adiiciet fuper terra. Alternis aut men 
fibus.xA.x.im plebit numeros, Alterius uero detrahet finguIos.Hec erit ratio lunaris. 

Deuentorum rarione, CA, XXXIII» 

n Entojf paulo fcrupulofior obferuatio.Solis ortu quociig? libeat die:ffantibu$hora diei fexta: 
fic ut ortum eiia finiffco humero habeat.Cotra mediam faciem raeridies:aueiticefeptcnirio 

t iii 



LIBER. 

irifrqoi ita limes per agnim carrit;cardo appdiaf .Orcuagi deinde melius efl:ut umbram Tuam quif^ 
cernar:aIioquin poft hoiem erir.Ergo pmutatis lateribus ut ortus illius diei a dextro humero fianocca 
fus a finfClro :tunc erit hora fextarcu minima umbra cotra mediu fiat hoiem. Per huius media longiru^' 
dinc duci farculo fulcumiuel cinere linea:uerbigraria:pcdu,xx.c6ucnicr:mediagi menfura:hoc cft in,X 4 
pede circufcnbi circulo paruoiqui uocef urabilicus.Qu^ pars fuerit a ucrrice umbracihacc erit uctus fe 
ptentrionalis.lllo tibi puracorarbo^ plagae ncfpc(3ct:ne uearbuila uinex ucnifi in afric3:ryrenis;aegy 
pto.Illinc flante ne arato;quae$ alia pcipimus,Qurc pars lincacfuerit a pedibus umbrae meridie fpeiSas 
haec uentu auftru dabinque a graccis notu diximus uocari.Illmc flatu uenierc materia uinea^ agricofa 
ne trafles.Humidus aut aefluofus italiaeefl. Africae qiiide incendia cu feren itate affert Jn huc italiaepaP 
mites rpedetifed no plagearboj; uitiuue.Hunc oliueti metator uergflia^e qrriduo.Hunc caueat infiroc 
calamis;gemifqp inoeuIator.De ipfa regionis cius ora pmonuifleconuenict.Fronde medio diearbora'’ 
for ne cacdito.Cu meridie adefle fenties paftonxftate cotrahente fe umbra pecude a fole in opaca cogi> 
lo.Cu aeflate pafces in occiderem fpeifta ante meridie poft meridie in oriente* Aliter noxiuificut hyeme 
& uerc in rorulenta duceres.Nec cotra feptetrionem paueris fupra diflu. Oodunt iradippiunt ue ab af/ 
flaturdf aluo cita pereunt.Qui foeminas cocipi uolesrin hunc uentu fpetflames iniri cogito. 

De limitatione agrorum, CA. XXXIIIf, 

Iximus ut in media linea defignaref umbilicus.Perhuncmcdium rranruerracurratalia,Hic 
d erit ab exortu aequtno^Iialiadoccarum aeqnoifliale. Et limes qui ira fecabit agru decumanus 
uocabif.Ducant deinde aliae duae lineacindccufiis obliquac:itauta (eptetrionis dextera leua^ 
ad auflri dextram leuam^ defctndat.Oes per eundem currat umbilicum.Oes inter fe pares fint.Ofuna 
interualla paria.Quae ratio femel in quoij agro ineunda eritiuel faepiusdi libeat.-ica uitae ligno fadeda: 
regulis paribus in typanum cxiguumrfed circinnamm adaifl^is*Ratione qua doceo ocrurr^ndum inge^' 
niis quogi imperatop; eft»Meridic excuti placetiquonia femp cft idc.Sol aut quottidie ex alio caeli mo/ 
meto q pridie orif,Ne quis forte ad exortum capiedam putet linea. Ita caeli exafta parte qd fuerit lineae 
caput (eptetrioni proximura parte exortiuafoflitiale habebit exortuthoc cft logiffimi dieiiuetugj aqlo^ 
nem iborea a grsecisdi(ftum,ln hunc ponito arbores uiter^.Sed hoc flante ne arato. Frugem ne ferito. 
Semen ne iacito,Pr^eftringit enim atgi praecellit hic radices arbojiiquas pofirurus afferes. Pr^monitus 
efto.AIia robuftfspfuntialia infantibus.Necfum oblitus in hac parte uctum a graecis ponirquem caecis 
uocanttSed idc Ariftoteles uir immefx fubriliratis qui ipfum fecit ronem conuexitaris mundi reddit: 
quia contrarius aquilo africo flat.Ncc tamen eum toro anno in praedidtis rimet agricola . Mollit f)'dera 
aeftate mcdiaimuratgi nometSi etefias uocarur.Ergocum frigidum fcntiesicaucro.Ac quacun^ aqui/ 
Io pradicifitanro pernitioftor fepretrio cft.In huncafi*:grjeciac:hirpaniae:inaririmae italiae : campanfac 
apuliac arbufta uincaeq; fpcdant.Qui mares concipi uolesitn hunc pafcitomt fic in eunde ineant. Ex ad 
uerfo aquilonis ab occafu brumali africusique graecilyba uocant.In hunc a coitu cum fe pecus circuege 
rinfceminas coceptas effe fciro*Tertia a reprentrionelinea qua per latitudinem umbra: duximus & de^ 
cumanam uocamus exortum habcbitacquinoiftialemmentuinqi fublblanum a grxeis apeliote di5u. 
]n hunc falubribus locis uillx uineaeqt rpnftent.lpfe leniter pluuius:ramen eft ficcior fauonio. Ex aduee 
fo eiusabxqufnodliali occafu zephyrus a grxeis nominaf.ln hunc fpeiftareoliueta Caro iuftit. Hicuer 
inchoanaperitqi terras renui frigore faIubcr,Hic uites purandiifrugergi curandi arbores ferendiipoma 
infercndiioleas rraflandi ius damtiafflarugj nutricu cxercebit.Quarta a feptentrione linea : cadeauftro 
ab exortiua parte^xima brumalem habebit exortu uentu^ uulmrnuieurum a graecis didtum : ficao' 
rem & ipfum tepidiore^.In hunc apiaria dc uinex iraltxgalltaru^ fpcftarc debent. Ex aduerfo uultur 
ni flabit chorusiab occafu folftitiali K occidetali latere fepteirionisia graecis didus argeftes ex frigidiffi'' 
m is 3£ ipfeificut om nes q ui a feptentrionis parte rpirat* Hic & gradines inferneauendus & ipfe no fecus 
acfeptenrrio.VuIturnus fi a ferena caeli parte coeperit flare non durabit in noftem .At ubi fubrolanus iu 
maiore parte noiftis cxtenditunqrquis erit uentusifi feruidus fcnricfipluribus diebus pm anebit. Aqui/ 
Ionem prxnuntiat terra riccefeens :fed rorefeens repeteiauftru immifeet humefeens in rore occul ra. 

Prognofticatcrapeftatum, CA, XXXV# 

Tcnim prxdi<ftaronc uento^nefaepiuseademdicanftranrireconuentrad reliqua rempefta 
c tem praefagiaiquoniaS; hocplacuiffe Virgilio magnopere uideo,Si'qde in ipfam melTem fxpe 

occurrere proelia ucnroj^ danofa imperitis referf.Traduun* eunde Democritu metente fratre 
eius Demafo arderiffimo xftu orafle ut reliquae fegeti parcerctiraperct^ defeifta fub tciMipaucis mo_x 
horis fxuo hymbre uaticinatioe approbaratQuinimo & harudine nSnifi impedentepluuia frri iubec 
& fruges idfecutufo hymbre.Quaobre 8t hxc breuiter coringemus fcruraii maxie prinentia, Primu^ 
a fole capiemus pfagia,Purus oriens atgi no ferues ferenu die nuntiar.At hjberna pallidus grandine, Si 
&ocddit pridie ferenus:6iorif:tanro cernor fides fercniratis.Cocauusories plumas pdicit. Irem uetos: 
cu ante exoriente cu nubes rubefcunr.Quod fi 8£ nigrx ruberibus interuenerint:& pluuias.Cu orientis 
atg} occidetis radii rabentteoire pIuuias,Si circa occidente rubefeunt nubes iferenitate futurx dici fpoii 
dcnr.Si in exortu rpargcnfipartim adauflruipamm ad aqutioneipura circa cu ferenitas fic licet ipluuia 
rame ucnto% fignificabut.Si in exortu aut in occafu corradi cernenf radii hymbrera,Si in occafu eius 
pluaenaur radii in le nube trahennafpcra in^ximum dic fignificabut tepeftate.Cu oriente radii no illu 
Cres eminebu riquis circudati nube no finnpiuuia portendent.Si ante exortu nubes globabunf ;hyeme 



OCTAVVSDECIMVS 

afpera denutitiabunt.Si ab exortu repel Ien68i ad occafu m abibunt:refWu'tate,Si nubes fole drcucludet 
q uato minus luminis relinquetuato turbidior tepeftas erittSi ucro cria duplex orbis fuerit eo atrocior* 
Qd fi in exortu fiet ita ut rubefcant nubes;maxmia oRendcf repeilas«Si ndabibuctred inciibentta quo/' 
cu ^ uenro fuerincieu po rtender,Si a m eridie:6i hy mbrc.Si oriens cingef orbetex qua parte is fe aperit: 
expe£te£ uentus.Si totus deBuxeriueqlicer fereniiatc dabinSi in exortu Idge radios per nubes porriget; 
dC medius erit inanistpluuia fignificabit.Si ante ortii radii fe oftendet;aqua& uentu.Si circa occidetcm 
candidus circulus erinnoftis leuc tepeBatem.Si nebu!a:uehemenriorc*Si candete foIcmentu.Si ater cic 
culus fueritiex qua regione is eruperictuentu magnu, Proxima funt iurc lunrc pfagia • Quarta eam ma^ 
xime obferuataegyptus.Si fplendes exorta puro nitore fulfeririferenitate.Si rubicunda;uentos,Si nigra 
pluuias portcdere credif Jnqnta cornua eius obtufa pIuuiltEredia 8C ifeilauecosfempfignificat*Quar 
ta tame maxirae,Cornu eius feptetrionale acuminatu atcp rigidu illum plagit uentu .Inferius auftruni. 
Vrra^ redtanqde uentofam.Si quartu orbis rutilus cingetiuentos&hymbrcspmonebit# Apadyar/- 
rone Ita eft.Si qrto die luna erit direflarmagna tepenate in mari pfagictmifi fi corona circa ie habebit:SC 
eam finceraiquonia illo mo non ance plena luna hyemandu oflcdir,Si plenilunio per dimidiu pura erit; 
dies ferenos fignificabitiSi rutiia:uentos,Nigrefccns hymbres.Si caligo orbis nubem inclureritmentos 
qua fe ruperinr.Si gemini orbes cinxerint maiore rempeftate.Et magis fi tres erunr;aut nigri:aut inter/ 
priaccp diflrafli.Nafcens lunaficornu fuperiore obatro fu rget: pluuias decrcfcesdabit,fi inferiore ante 
pleniluniu.fi in media nigricia illa fuerit hymbre in pIeni!unio.Si plena circa ft habebit orberexqua par 
te is maxime fplendebir:ex ea uentu oftedct.fi in orru cornua craiTiora fuerintihorrida tcpeftatem.fi an 
te quarta no apparuerit uentofauonio flateihyemalis rofomenfe£iir.Si.xvi.uehcmetiusflamca appa/ 
rueriKafperas rcpeftates praefagic.Sunt Si ipfms lunre odo articuIi;quoti« in angulos folis incidit : ple/ 
rif® inter eos tantu obferuantibus pragia eiusihoc eft,iii.vii.xi.xv,xix.xxiii.xxvii.& intcrluniu.Tertio Io 
co uellagi obferuationc efte oportet.Difcurrereeae uidenf in rcrduiuentigijp tinus fequuncur. In qua^ 
parte ita pfagauere.Cadu cum aeqliter roru erit fplcdidu articulis tempo^ quos ,ppofuimus:autunuin 
ferenum plagabunt Si fngidu,Si uer 8t aeftas non fine riguo aliquo tranfierintiautunum ferenu & den/ 
fura minu% uentofum factent, Autuni fereniras ucnrolam hyemem facit. Cum repete ftdlagi fulgor 
obumbrafmti neqt nubilo ne^ caligine fluiranstgraues denuntianf tcpcftates.Si uolitarcpluresftcllse 
uidebunCquo ferunf albefcentes uentos ex iis partibus nunrianr. At fi circa purae ftabunt : certos.fi id 
in partibus pluribus fietrinconftantes uentos cffandent,fiftdlajK e rrariu aliqua orbes induferintibytn 
bres,funtinfignocancri duae ftellacparuaeaflelliappellatacrexiguu inter illas fpanum obtinente nube/ 
culaiqua pradepia appdIat.Haec cu erdo fereno apparere defient : atrox hyems fequicur.fi altera caram 
aquilonia caligo abftulerinaufter feuit.fi auftrinaiaquilo.Arquus cum funt duplices : pluuias nuntiab 
A pluuiis ferenitatem non pinde certa.Circuli noui circa fydera aliquaipluuia.Cum acftate uehememi/ 
us tonuerit q fulferitiuentos ea parte dcnuntiat.E contra fi minus tonuerinhymbre.Cum fereno caelo 
fulgenpluuix eruti&tonitruai&hyemabit.Atrodfrimeaut cum exolbusqttuor partibus caeli fulgu/ 
rabit.Cu ab aqnilone tantu in pofterum diem aquam porrendit.Cu a ieptentrione uentum. Cuabau/ 
ftro uel choro aut fauonio notfte ferena fulguraueritmentum di hymbrem ex iifde regionibus demon 
ftrabir. Tonitrua matutina uentum fignificantihymbrem meridiana, Nubes cum fereno caelo ferunf: 
3 quacun^ parte id fietiexpedent euenti.fi eodem loco globabuntunappropinquatefole difcutientur. 
Et hoc fi ab aquilone fiat uen tosifi ab auftroihymbres tender,fole occidente fi ex utra^ parte eius cae/ 
Ium patet tempeftatem fignificabunt. Vehementius atreab oriente in noiftem aquam minanf. Ab ocet 
dente in pofterum diem, u nubes ut uellera lans fpargenf multae ab orienteiqua in triduu pfagient,Cu 
in cacuminibus montfu nubes confidentihyemabit.fi cacumina pura fientidiflerenabir.Nubegrauida 
candicate qd uocant tempeftate albam grando imminebit.Oeio quis fereno nubecula quis parua uen/ 
tu ^cellolum dabir.NebuIae e montibus defeendetes aut cxla cadente uel in uallibus fedentes ferenita/ 
tem^ mittunt, Ab his terreni igncs,pxime f!gnificar,Pailidi na^ murmurantef^ rempeftatum nuntii 
fentiunf .Pluuiae etia fi in lucernis fungiiSi Bexuofe uoliret ftamaiuentu.Et lumina cu prae l^flamas elt 
dunriaut uix accendunf .Ite cum in eo pendetes coaceruanf fintillsiuel cu tolletibus ollas carbo adhae/ 
refeit aut cu contetus ignis e fe fau illa dircutinfintilla ue em ittitiuel cum cinis in foco cdcrefcit:& cu car 
bo uehemeter plucet.Eft 6i aquag; fignificatio.Mare fi i tragllo portu a curfu ftabit;&: murmurauerit 
itra fe:uetu pdicir.Si idetide^iSf nyemeiSf hymbrem,Litroris ripaeqi fi refonabut tranqlla:aipera tepe 
llatem.Irem maris iplius tranqllus fonitus fpumae ue difperfeaut aquae bulIates.PuImones mariniin 
pelago plurimu dieje hyemem portendut « Sxpe 6i filentio intumelcitiflatugi altius folito iam inrcd fc 
efle uentos fa tef.Equide 6i montiu fonitus nemocuij mugitus pdicunt.Et fine aura quae fenriatur fo/ 
lia ludenria.Lanugo populi aut fpina: uoIitans,Aquifgi pluma innatans.Atqp etia in campis tempeftate 
uenturam praecedens fuus fragor:Sd c^Ii quidem murmur no dubia habet lignificationem.Prxfagiut 
6i aialia.Delphini tranquillo mari lafciuienres flatum ex qua ueniunt parte,lte fpergetes aquam . Irem 
turbares tranquillitate.Lol igo uoIitans.Conchse adhacrefcentes.Echini affligetes fideiaut harena fabur 
rames tempeftatis figna funr.Rana: quo^ uirra folitu uocaIes,Et fuljcae matutino clangore. Ite mergi 
anarefj penas roftro purgates uetum.CaererK^ aquaticaeaues cociSrfantcs.Grues in mediterranea fe/ 
ftinares.Mergt maria aut ftagna fugientes .Grues filetio perfublimeuolares ferenitatem.ficnoiftuam 
hymbre gatula:at fereno tcpeftate,Corui^ fingultu quoda latrares ifcgp cocutictes fi cdtinuabdt;uctos, 

c ilii 




UBER 

fi defbttfprim tiotffm fdbrbcburttjucntorum hymbrern «Graculi fcroapabulft recedentes hycttiftn* 
Eralbjcaucscumcongrcgabunf.Etcumrericrtres uolucres corra aquam clangores dabunrpfunden/ 
res fefe:fed maxime corntx.Hirundo ram mxca aqua uoiitans ur pena fepepercumr.Quafgt in arboriV 
bus habitant fugitantes in nidis fuis.Et anferes connuoclagore inrempcftiui,Ardca in mediis harenis 
triftistNcc mirum aquaticas aut in totum uolucres pr^fagia aeris. Pecora exultatia dt indecora lafciuia 
(udentia eadem fignihcanonem habcnt.Er boues cadum o!fa<ftjntes:fcgj lambentes cotra pilum.Tur-' f 
pef^ porci alienos fibi manipulos foeni iaceranres;fegnitcrqi di contra induftriam fuam formicae abfclS^ 
dira; Goncurfantes aut progerentes oua.Item uermes terreni erumpetes.Vrifoliu m quoqjinhorrefcere 
6i folia contra tempeilatcm fubrigere certum efoNecnon Si in conutuiis menfifqi noflris uafa quibus 
€rculentutnaddttur:fudorem repofitoriis linqucntiadiras tempeflates prcenuntiant* 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIE UBER.XVIIII. PROHEMIVM, 



In Quo Lini Natura Cominemr Er Mirabiliai 







iYDERVM QVOQVE TEMPESTATVMQVE RATIO VEL 
! imperitis facili ac^i indubitato mo monftrata eCf, Vc^quiainrdligenti^ 
' bus non minus conferunt ruta deprehendendo calo q (yderaiis fcienriai 
• Agro colendo proximam multi hortorum cura fecere«Nobis non proti 
s; nus tranfiread ifta rempeftiuum ufdetiir.Miramurgi quofdam feientia 
gratia eruditionis Tuae gloriam eX his petentes tam m ulta praererifle nui 
' la mentione habita tot rerum fponte cura u e prouenienriumtpraferrin® 
rcum plerifg} earum predoufuqi uitse maioretiaq frugibus perhibeatur 
audloritasiAr^ ut a confeiTis ordiamur urilitatibustquae^ no Iblum ter 
tas omnes ucrum etiam maria repleuere:feritur:acdici ne^ inter fruges 
ne^tinterhoitenfiapoteff linum «Sed in qua non occurrere uita partef 
Quod uc miraculum maius^Harbam efiequaadmoueat aegypeuita/ 
Miatin tantum ut Galerius a freto fici! ia alexandriam reptimadieperue/ 
nerit.Babillus frxtaiambo prafeifti* Aeflate uero proxima Valerius Marianus ex pratoriis fenacoribus 
a puteolts nono die Icniflimo fljtu,Hrrbam efle qua cadis Herculis columnas feptimo dic hoftia affe 
rat:& citeriorem hitpaniam quartoiproumtiam narbonenfem rertioiafncam aItcro« Quod etiam mo 
lifllrao flatu contingtr.OFIacco legato Vibii Crifpi proeonfulis. Audax uiraircelerum plenaialiquid fe^ 
ri ut ucros procellafqi recipiat.Er parum efTe fluflibus iblis uehi.lam uero nec uda faris efle maiora na 
uigtis,Sedquisamp!itudmi 3nreranarum fmgu Ia arbores fu Fficiantifu per eas tameaddi udorum alia 
uela«Pratcrqi alta in proris &alia »n puppibus pandiiac tot modis prouocari mortem, Dcnigt tam pat 
uo femine naib quod orbem terrarum ultro cirrocpportct:ramgrariIjauena:ram non alte aterratol'' 
!i:ne<j id limbus luis nedtiifedpaflijm rufum gi Si in molliciem lanacoaftum iniuria natura: ac fum^ 
maaudacia:6C quo pci uenirc nulla exeeratio fufficit contra inuentoreni dtdtum fuo loco a nobisicui fk 
tis non fuit hominem in terra mori:nifi perirer 5i infepultus. At nos priore libro hymbres 6i fla rus cS'' 
uendos frugum cafa uiflufcj pramoncbamus.Ecce feritur hommis manuimetitur eiufdem hominis 
ingenio quod uentos m mari optct.Pi aterea ut fetamus fauifle pccnasinihil gignirurfacilius.Vt fentia 
mus nolente id fieri naruraiuritagrum ideterioremgi ipfum facir. 

De linifatione:6i generibus eius: Si quomodo perficiaturifii de mappis & lino no 
3rdcnte:& quando primum in theatris uda, CA* I, 

Erifurfiibulofis locis maximeiunogj fulcotnec magis feftinat aliud. Vere fatum affate uellif: 
f 6C hanc quoffl terra iniuria facir.Ignofcat tame aliquis agypro ferenti:ut arabia indiatj mec 

ces apporter.Tta ne & gallia cenfentu r hoc reditu f Montef^ mari oppofiros efle no eft faiisiBi 
a latere occcani obffare ipfum quod uocac inane,Caduro:calery:ruteni:biturigcstuIrimigi hoium exifti 
man moriniamo uero gallia uniucrfa uda rcxunr.Ia quide & traTrhenani hotfes,Ncc pulcheriore alia 
uefle cogi faErainanoucre,Quaammoniti6eruccuntqd,M.Varro tradit i Serranog; familia getiliriiJ 
eefccminas linea uefte no un. In germania aut defofliflcfubrcrra id opus agunt, Similiter in italiaarone 
alia.Na iter padu ticinuqi amnes fubiacet abiterna,In europa lino palma fecuda«In uicino,n.halionis ca<' 
peflunr retouma,Erinamiiia uia fauctina cadore.Halionis femp crudis fauenrina pfcrunf. Rerouinis 
tenuitas fumma defitafqi.CIdor aque ut fauentinistred lanugo nulla. Qdapud alios gratiaiapud alios 
offenfionc hcr.Neruofitas filo aqliqr pene q cotoneisitfnimf^ cu dete libeat expiri, Io duplex g careris 
pcium» Et hiTpantacitertorhabetfplcdoiem linipracipuum rorretisttnquopoliturnamratqui abluit 
terraconem,Et tenuitas mira ibi primu carbafis reuems,Nam dudum exeadam hifpaniasoelicum ue 
nir m italia plagis utiliflimu.Ouiras ea gallacia 8i occeanoppinqua . Eft fua gloria & aimano in capa^ 
nia ad pifciu 8C halitu capturi*£ade 8i plagis materia,Ne^.n,minores cuneftis aialibus infidiasig nobiD' 
tneriprisiinotendimus:rfdcumatiaplagacoctdLlc3pros:d£ hacaflesueafperi ferri aciem conuincur, 
Vidimufqi iam tanta tenuitarisrurannulu hominis cu epidromibus tranfirentiuno portante multttu 
dinem qua falcus cingeieQtur.Nec id maxime mirum ; fed fingula eage ftamina centeno quinquageno 



nonvsdecimvs 

fi!o conRire:ficut paulo antelulio Lupo g m pracfedlura xgypri obnt.Mirctttur hoc ignorantes in aegy 
ptii quonda regis que amafyn uocant : thorace in ihodiorum infula oftendi in tcplo Mineruae.calAVt 
filis fingulafilaconftare.Quod exemplum per fe expertum nuper romaeprodidir.Mutianus rercofuh 
paruaf^ iam reliquias eius fuperefleihac experimenmm iniuri3*ltaliaexpeltgnisettanum linis hono/ 
rem habet:fed fullonu tantuin ufu.NuIlum eft candidus Ien®uefimilius:ficutinculcitns prarcipuam 
glofiam cadurci optinennGalliaru hoc ad tomenta pariter inuentu.Iralijcquidcm mos etia nuc durat 
in appellatione (Iram cti. Aegypto lino minimum firmitatisiplurimu lucti*Quaituor ibi genera : taini 
ciumiac pclufiacumrbuticumitetiriricumicum regionum nominibus in quibus nafcunrur . Superior 
pars £gypti in arabia uergens gignitfruticem quem aliqui goiTipion uocant*P!ures xylon.Sf ideo lina 
inde fa(9:a xyIina.Paruulus eftifimilemg! barfaarx nucis defert frudlumXuius in exteriore bombice la 
nugo netur, N cc ulla funtds in candorem olficiauepraferenda Vertes inde facerdotibus sgypti gra^* 
cirttmsc. Quantum genus orthominumappellanttFit epalurtri udutharundine dumtaxat pannicula 
eius Afia genirta facit lina ad retia praecipuatin pifeando duracia frutice madcfaflo.X 4 diebus,Aethiopes 
indi^ c malis, Arabes cucurbitis in arboribus ut diximus gcniftis.Apud nos maturitas cius duejaus ar 
gumen tis intelligituriintumefcenre femine;aut colore fl3uercetc.Tunccuulfum& in fafciculos manua 
fcs colligatum ficcamr in foie pendens couerfis fupne radicibus uno die:mox quing; aliis in cotrariu m 
ter feuerfis fafetum cacuminibus ur femen in mediil cadar.lntcr medicamina huic uis:6i in quoda m/ 
ftico ac prsedula italite rranlpadanae cibo: fcd iam pride facrop: tatu gratia. Deinde poft mefiem triticea 
uirga: ipfa: niergunf in aqua folibus tepefa<3a:p6dere aliquo deprell3e,Nulli»n*lcuiras maior • Macera-' 
tas indicie eft mebrana laxatior.Iterii^ uniuerfe ut prius folle ficcanf.Mos arefedta: in faxo tunduntur 
ftupario maI!eo,Quod pximu cortici fuit rtuppa appella fideterioris liniilucernagi fere luminibus apti 
or-iEt ipfa tame pecHt ferreis ahcnis:donec ois mebrana decorricef.McduIIae numcrofior djftinitio ci 
doreimoIIicia.Linu uere & uiris decorum ert. Cortices quog! decuITi clibanis & furnis pbet ufum. Ars 
depedtedi digercdi^.Iuftu crt e quinquagenis fafciu libris quinas denas carmina nVltcpi deinde in filo 
politur illifum crebro in filice ex aqua.Tcdfug) rurfus tunditur clauisifcm per iniuria melius. Inuctum 
iam ert etia qd" ignibus no abfumeref.Viuu id uocannardentefgiin focis conuiuiorum ex eo uidimus 
m appas Ibrdibus exurtis fpledelcentes igni magis q portent aquis.ILegnu inde funebres lunicse corpo'' 
ris tiuilla ab reliquo fepam cinere.Nafaf in defertis adurtifgi foIe indiarmbi no cadunt hyrobresnntcr 
diras ferpcntesrafluefcitg? uiuerc ardendo.Ra^ inuenmidirticile textu pp breuitatc*RufFus de caetero 
colos rpIendefotignitCu inuentu cftarquatpcja excellentiu maigantap^.Vocafaura grarcisaflueflinu 
cx argumeto natura, Anaxtiaus audior eftiliniheo eo circudara arbore furdis idlibus & qui no exaudia 
tur caedi. Ergo huic lino pricipatus fri toro orbe.Proximus byrtlnoimuliegi maxime deliciis circa dim 
in achaia genitoiquaternis denariis ftipula eius permutata quonda ut auri. Rcpcrtagi limhcopi lanu/ 
go e uillis nauiu maritima^ maximae in magno ufu mediem;^ eflific cinis fpodii uim habenErt 6C in/ 
ter papauera genus quodda:quo cadorem linthea prarcipuu trahunr.Tentatum ert tingi linum quo$: 
6iueftium infaniam accipere in Alexandrimagniprimumclartlbus indo amne nauigantistcu dulces 
eius acpraefedli in certamine quoda uariaiTent infignia nauium tStupucrutgi littora flatu uerficolona 
fplcntCiVelo purpuro ad acciuni cUtMt Antonio Cleopatra uenitieoderaqi effugic.Hocfuit imperaro 
ria: nauis infigne.Portea in theatris ramum umbram fecere. Quod primus omnium inuenit.Q.Catu 
Ius cum capitoliu dedicaret.Catbartna dei de uda primus in theatro duxifle tradif LenmJus Spinther 
appollinanbus ludis.Mox Caefar didlaror totu forum romanum intcxit.Viam^ facram ab domo fua 
ad cliuum uf^i in capito!ium:quod munere ipfo gladiatorio mirabilius uifum tradnntX)efde & fine 
ludis marceilus.Odauia forore Augurti genitus in aedilitate fua auunculo«xi.confule Kalen.augurti ue 
Jis forum umbrauittutfaiubrius litigantes confirterentiQuantum mutatis moribus Catonis Cefo-^ 
r ii ejui fternendu quo 9 in fogr muricibus cenfuerat. Vda nuper colore csli Hellata per rudentes terrae 
eria in amphitheatris principis Neronis rubent in cauis aedium;& mufeum ac folemdcfenduntt Cxte 
ro mafit candori peinax grana,Honor etia 8£ troiano bello.Cur enim no & proeliis intafit ut naufra-' 
glis f Thoracibus lineis paucos tamen pugnalle tertis ert Homeius.Hincfuirte&nauium armamenta 
apud eundem interpretati funt eruditiores quonia cum fparta dixit fignificauerit fata. 

De fpartinatura:& quando primuufuseias:& quomodo pecficiaf dC qiiae 
fine radice nafcantun&uiuant. CAr II. 

Parti quidem ufus multa port fecula coeptus cftiNecanrepoenorrtarmaiqu* primum hilpa 
f nfe intuieiunt.Hxrba 6i haec fponte nafcens:& quae non queat reriiiuncufq; proprie aridi Ib 

li uni terrae dato uitio.Na^ id mallum telluris eftmec aliud ibiferi aut nafci pote rt . In africa 
exiguum 8i inutilcgigniruncarthaginenfis hifpanfe citerioris port/o,Necha:ctora:fcdquatinos.paric 
montes quogi fparto opertt.Hinc ftrata rufiicisieorum hinc ignes facefg) . Hinc calceamina 6i pafto/ 
rum ueftis:animalibus noxium praiterg cacuminum tcneritatc.Ad reliquos ufus laboribfe euellitur* 
Ocreatis cruribus manibufqi reftis manicis conuolutu ofleis ligneis ucconamentiSiNunc iam in hye/ 
me uix.Faciliime ramen ab idibus maiis in iunias hoc maturitatis rempus.VuIfum fafeibus in accruo 
adunatum biduo tertio refolutum. Spargitur in foie ficcauirgi:& rurfus in fafeibus redit fub teda , Po 
flea maceratur aqua marina optimefed 6i dulcifimarina defit. Siccatura gt foie irctum ligaturrfi 
repente urgeat dfriderium:pcrf^ufum calida in folio:ac Occatum rtans compendium operae fatqCiHuc 



UBER 

autem tuuditunut fiat utile praecipue in aquis : mari® inuidtum.In Rcco praeferunt e canabi funcs»Et 
fpartum alif etia diuerfum:ueluti nataliii fit ipenCatEu gdc eius natura interpoiistRurfuf® g libeat ue 
tuflu nouo mifcef.Verutamcn copledetur aio:g uolet miraculu seftinaarcigto fit in ufu oibus terris na 
uiu armamcntis:machini xdificationuealiifqj daideriis uitae# Ad hos oes ufus qu^ fufFiciat minustxxx* 
paiT. in latitudine, A littore Carthaginis nouac minufij m logitudine efie reperienf.Logiustn.uehi ipen 
dia phibenttlunco graecos ad funes ufus nomini credam us;quo haerba ea appellant. Poftea Palmae fo 
liis phyllyragj manifettu efl.Et idetriflatu a poenis fparri ufum p g fimilee ueri,Theophrafius aiSor 
efi eife bulbi genus circa ripas amniu nafcensecuius inter fumum cortice ea^ parte qua uefcunf eile la'' 
ncanaturaiexquamapilia ueftef^ quondaconficiebanf.Sed negi regionem qua id fiatmc^quicqdili 
gentius:prjeterg eriophoro id appellari in exepiaribus quae eqde inuenerim tradinNegi omo ulla men 
tionem habet bulbi genc^ circa ripas amniu nafcentisrcuius inter fumum cortice ea^ parre qua uefcu 
turfemplhabetfparmm.Cunflacuramagnapfecurus.ccccxc.annis ante nos;ut alio ia loco diximus. 
Quo apparet poft id tpis fpatium in'ufum uenifle fparru.Et quonia a miraculis regi coepimus : feque/ 
mureoji ordine:in gbus uel maximu eftaligd nafciiaur umere fine ulla radice.Tubera uocanf htecun 
di^ terra circudatainulliffj fibris nixa aut falce capillamenrismcc uti^ extuberante loco in quo g^nun 
tur;aut rima agentc.Ne^ ipfa terrae cohaerent.CortiCe eria includunf :ut plane nec terra ciTc poffimus 
dicererne^ aliud g terrae callu.Siccis hsec fere 6 C fabulofis locis frutetolifg? nafcunf .Excedut faepe ma^ 
gnitudinqmali cotonenetia librali pondere,Duo eo^ genera;harenofa detibus inimica : &L altera fince-' 
ta.Diftingunf 6i colore rufFo nigrogeSt intus candido,Laud3tifnma quae afncte crefcurit. An ne uitiij 
id terrae c'Ne^,n,alud intelligi ponmalum ne id ea ,p tinus globet magnitudine qua futu^ efi,Et uiuat 
ne:an no haud facile arbitror intelligi pofre,Putrercendi,n.ratio comunis eft iis cu ligno . Lartio licinio 
praetorio uiroiura reddente in hifpania Carthagine paucis his annis fcimusaccidifle mordenti tuber: 
utdcprehenfus inde denarius primos dentes innedleret,Quo manifeftum erit teir^ naturam in feglo 
bari.Quod certum eft ex iis quae nafcuntur:6i feri non poffunr. 

De myfirSi tu beribuside fungis pe2icis:laftrpmo:6imagyderi& rubia 6; radicula, CA, III, 
Imile efl quod in cyrenaica proumtia uocant:myfi:pr^cinum fuauitate:odorc:ac faporc : fed 
f carnofius.Etquod in thracia ceraunium. De tuberibus h^c traduntur peculiariter.Cum fue 

rint hymbresautunales ac tonitrua crebra:runcnafci:Si maximee ronitribusinec ultra annu 
durare tenerrima aut uerno efle.Quibufda locis acceptantur riguis 6 C feruntur ficut my tilenis,Negant 
hafd nifi exudatione fluminii inueclo femine apn 3 ns.Eft aut is locus in qua plurima nafcunf. Afi^ no 
biliifima circa lapfacu 8 i alopeconefumigrsciae uero drea elin.Sunt SC m fungogi genere a grsecis didi 
pezicreiqfine radice aut pediculo nafcunf .Ab his pximu dicef aufloritateclanfiimG:laferpitiu:qdgrje 
ci filiphion uocatiin cyrcnaica Quintia repcrtuicuius fuccu uocatlafer magnificu in ufu mcdic 3 meti%. 
6£ ad podus argetd denarii pcnfum.Mulris ia annis in ea rerra no inuemf iquonia publicani q pafcua c6 
ducunmaius italucru fentietes depopulanf peco^ pabulo.Vnus aut caulis noftra reptus memoria Ne 
roni principi miflus. Si qdo incipit pecus in fpem nafcentisihoc deprehendif figno oue cum comederit 
dormiete ,ptinus capra & flernurante.Diu^ ia no aliud ad nos inuehif :g qj in perfide aut media & ar 
men ia nafcif laferimulto ifra cyrcnaicu.Id quogi adulteratu gumiiaut fagopenioiaut faba frafla,Quo 
minus omittedu uidef,C. Valerio. M.Hefenio coLcy renis aduedia Roma publice lafeipirii p6do,xxx, 
Caefare uero didtatoreinitio belli ciuilis inter au^iargentugi jitulifle extrario laferpirii pondo,cxi , Id 
apudau( 3 oresgr;ECi^euideriffimosinuenimus,Natuhymbre piceo repente madefafb tellure circa 
hefperidu hortos fyrtin® maiore. vii,annis anre oppidu cyrena^ qd* coditu eft urbis noftrac ano.cxliii. 
Vim aut illa p quattuor uadioge fpariu in africa ualuifle,In ea laferpitiu gigni lolitu rem fetam ac c6m/ 
macero : 6 C fi coieref in deferta fugientc,Radice multa crafTa^icaule ferulaceoihaud fimili craiTiiudinc* 
Huius folia mafpetu uocabannapio maxime fimiIia,Semen erat foliaceu, Folium ipfum uero deciduu* 
Vefei pecora folirarprimogi purgarumox pinguefeeretearne mirabilem in modum iucunda,Poft folia 
amifla caule ipfo 8 i homines uercebaturdecoftotafibtelixog.Eorum quoq; corpora.xl.prim is diebus 
purgante a uinis.Ex iis omnibus fuccus duobus modis capiebafie ladiceiar^ caule, Et haec duo erane 
nomina rhizias atgp caulias.Vilior ille ac putrefeens radiceteortex niger:& ad mercis adulteria, Succum 
Ipfum in uafa contedfum admixto furfure fubinde concutiendo ad maturitatem perducebannni ita fe 
ciflent putrefcentem.Argu mentum erat maturitatis color ficcirafg fudore fmiro,Alii tradunt laferpV 
tii radicem fuilTe maiorem cubitalirtuberg in ea fupet terram , Hoc incifo profluere folitum fuccura 
ceu ladlis fupernato cauleiquem magydarin uocarunt,Folia aurei coloris pro femine fuilTe ; cadentia a 
canis ortuiauftro flante. Ex iis laferpuiu nafei folitu annuo fpatio radice 8 C caule cofumeribus fefe. 
Hoc 8 C citeufodi folitum ^didere,Nec purgari pecoraded regra fanari:aut ^tinus moriiquod in pau-' 
cis accide re.Perfico Silphio prior opinio congruit, Altejti genus eft quod magydans uocatur tenerius 
S£ minus uehemens:finefucco,Quod circa lyriam nafeifrno ptoueniens in cyrenaica rcgione.Gignif 
6 C in pnafo monte copiofiusiquibufda laferpitium uocantibusiper^ omnia adulteraf ei falubernmac 
utilifiimsgp aufforitas.Rofinceri prima in colore modice ruffo:6i oi frangitur : candido intus , Mox 
tranfiucente gutta aqusfaIiua^Iiquefcit.Vfus in multis medicaminibus,Suntenamnu duo genera 
tnon nifi fordido nota uulgoicu quaeftu nullo polIeant.In primis rubia tinguendis lanis 6i coriis neceP 
faria,L^udatiirima icalica;^ maxime rubucbana:& omnes pene Quintiae fcatent ea, Sponte prouenit; 



NONVSDECIMVS 

fen'rur ^ Rmi) i tudine eruntat.Vejjf rpinofus ei caulis & geniculatus Tife efl qttinfs circa atticblos in orbe 
foIiiStSemen eius rubia efl^Quot in medicina ufus habet fuo dicemus loco. At qux uocamr radicula 
lauandis demum lanis fuccum habetiminim quantu conferens candore:moIliciaq>.Acque nafcif fati 
ua ubimired (ponte prxeipua in afia fyriaqi faxofis 8C afperis locis.Trans euphratem tamen laudatidi^ 
ma caute ferulaceo tenui;& ipfis cibis indigena^ expetito : dc ungenti quicquid ficcum quo decoqua£ 
folio oicaetiratingrzciuocant;florerae(late;graraalpe(flu uerum fine odore fpinofa& caule lanugmo^ 
fotSemen ei nullum :radix magnaiquae conciditur ad quem didumeftufum. 

De hortopi cu ra:& digeftio terra; nafcennu prieter f ruges Bc frutices. CA. HII» 

B his fupeft reuerti ad hortopiCUia:& fuapte natura memorada.Etquoniaanriqras nihil pri 
a as mirata efl ; q hefpidu hortosiac regu Adonis Bi Alcioni.Ite penfilesifiue lUos Semiramis 

flue alTyriae rex Cyrus fecerinde quept ope alio uolumine dicemustRomani qde reges ipfi co 
luere.Quippe etia Supbus Tarqumus nunriu lilii feuu ar^ fanguirtariu remifit ex hoi to.ln.xii.tabuIts 
legu noflrapi nufqnoiatur uillarfemp in fignificatione ea horrus.In horti uero ha;rcdiu.Qua re comi/ 
tara efl 6C religio qdaihortofij! & fores rantu cotra inuidenu fafeinationes dicariuidemus . In remedto 
fatyrica figna gq hOftos rutdae Veneris afTignare Plauto. Ia quidc hortope nomine m ipfa urbe ddiuas: 
agros; uillafq? pofl!dent.Primus hoc iftituitathen is Epicurus hortopt magi fler ,Vfg! ad eu moris non 
fuerat in oppidis haberi rura.Romse qde p fe hortus ager pauperis erar.Ex horto plebei marellu gto in 
nocetiore uidu. Mergi, n.credo in^funda farius oftreapi genera naufragio exqri. A ues ultra phafi 

de amne pe[i;6C fabuiofoqde terrore tutasiimoftc pciofiores.Aiiasin numidiaatqtxrhtopia in fepul/ 
chris aucupa riiaut purgari cu feris madi ab eo cupicte qcf madat alius. Ad hercule q uilia ha;c q parata 
uoluprarr faticrariqtinifi eade qux ubi^ indignatio occurrcrer;'Fercndu fane fueritexqftra naici pema: 
alia faporeialta magnitudineialia moflroipauperibus tterdiifladnueteran uina faccifqi caflrari.Neccui/- 
q adeo logi efle uitaiur no ante fe genita poter,E frugibus quoqi quodda alimentu excogitafle luxuria 
ac medulla tatu ea^ifupcrgi piftrinapi operibus 6i ex celatu nsiuiuere alios pane ^cepiialios uulgi : tot 
generibus ufqt ad infimam plebe defeendete aia.Er ia ne m haerbis diferimen inuentum eft.Olufqt dif 
terenriam facere io cibotetima uno a (Te ucnaItt'Et in hts aliqua quom flbi nafei tribus negant.Caulein 
tantum fignaroiuc pauperis mefa no capiat.Silueflrrs fecerat natura horridosiut quif^ demeteret paf 
fim.Eccealtiles fpedlanf afparaguEt raucna ternis libns repedir,Heu jidigia uentris;niip;eflcr no lice/ 
re carduis pecori uefciino licet plebei, Aqu^e quo^ feparant,Et ipfa naturae elepiera ui pecuniK difcretJ 
funt.Hi ntues:illi glaciem potatipoenas memtiu in uoluptate gulae uertut.Seruaf algor xflibusiexcogi 
tatu ut alienis mcfibusnixalgcat.Decoquuntaliasquasmox&illashyemanr.Nihil itaqi homini 
|ic:quo re^ naturae placer.Ena ne haerba aliqua diuitiis tantu pafof.Nemo facros auetinorqi motes dC 
iratae plebis feceflus ctrcufpexerittMons.n. certe aequabit ques pecunia fupauerir.lrai^ hercule nullum 
snacelli ueifligal matus fuit romae clamore plebis incufaniis apud oes pricipesrdonec remillUm eflpoc 
tonu mercis huius copertuqi no aliter quaefluofius cenfum haberi aut tutiusiac minore fortunae iure? 
cucredaf penrioeapaupe^tlsinrolorponforefli&fubdiereddirusrri^ficiefqi caelo quoeugi gaudens. 
Hortew Cato pdicat calleres,Hinc phmu agricolae exiflimabanf pri!ci:& fic flarim faciebat iudiciu:nu 
quae efftt in domo marerfimilias. Etenim hsc cura foeminae dicebafiubi indiliges eflet hortus.Quip/ 
pe e carnario aut macello uiuendii efl.Nec caules ut nuc maxime probabandanantes pulmentaria quae 
rgeretalio puImerario,ld erat oleo parcere.Nam carnis defideria ena erarin exprobratione, Horti ma 
Sime placebant qa no egerent ignii^rceret^ ligno,Expctita res & parata fempiunde & acetaria appel/ 
labant, Facilia cocoquiinec oneraturo fenfum cibo:&; quaeminimeaccenderetad defidenu panis.Pars 
ad codimentaptinens fatef no domiuerfura fieri foIitliAcqi no indicti piper quaefituiqux^ tranf/ 
marapetimus.Iaquogi in feneflrisfuis plebs urbana in imagine horto^quottidiana oculis rura pbe/ 
bantianteqprxfrig) ^fpedus ois coegit multitudinis inumerx fxualattocinatio.Quaobrrm fit aliqs 
6C his honosine ue auifloritate rebus uiliras adimat, Cii pfertim etia cognomina proce^ ide nata uidea 
tntis.Lacflucinofi^iualeria familia no pudui (Te appeilarii&cotinbat aliqua gratia operi curx^noflrae. 
Vi rg ilio quoqi cofeflb q (it difficile uerbo^ honore tam paruis phibere. Hortos uillx tingedo no e du 
biu:riguor^maximehabedos;ric6ringatprcfluoamne.Siminusepureopertica organis ue pneuma 
licis rollcdo no hauflu rigando, Solii profcindendii a fauonioiin auninum pparandti eflpofl.xiiii.dies: 
itera ndiiqi ante bruma,0£lo iuge^ opis palari iuflii efl,Fimu tres pedes alte cu terra mtfceri.Arcis di 
ftinguiteafg? refupinis puluinopt toris ambiri lingulis tramitu fu Icis :qux detur acrefles homini: fcarc 
brif^ decurfuskln hortis narcemiu alia bulbo comendanf :alia capiteralia caulctalia folioialia uiroq':3lia 
femineialia corticeialia cucecarthi1agtne;aliacarne;alia tunids carnofis.Altorum fruiflus i terra dtialio 
rumSiextraialiorum nonnifiextra.Quaedam iacent crcrcunrgi ut cucurbirxfi^ cucum is. Eadem 6C 
pendent quaq grauiora multo etia iis qux in arboribus gignuntur. Sed cucumis carthilagine. Cortex 
liuic uni maturitate tranfir in lignum, Terra condunf rapiunimapiqii&rapaiatgioliomodo inulx:ci/ 
ceripaflinacx.Quxdam uocauimus ferulacea anetum;maIups.Nan® tradunt audio res in arabia mal/ 
uas fe primo menie arborefccreibaculorum ufum praebere exemplQ.Scd & arbor efl malua in maurira 
nia lixi oppidi xftuarioiubi hefperidum horti fuifle produntur.cc,paflibus ab oceano iuxta delubrum 
Herculis antiquius gadirano ut feriit.Tpfa altitudinis pedes.xx,crainrudinis quam circuroplcdli nemo 
pofTit. In {imtii genere habebitur dd canabis. Necnondd ca>rnofa aliqua appelUbimus :ut Ipongias 



UBER 

in humore prafo|^>n. 1 ^ccfrs. Natura & genera 8ihyftorfanarccntfi3inhorrtsre9i. CA, V. 

Vngo 9 ^ enim callu in 1/gni arbo^^ narura diximus:& alio genere rubeji paulcate, Ot thila<' 
f ginei genens exrrag? rerra cft cucumisrmira uoluprate Tibeno principi expemus.NuUo qppe 

no die cotingit ei penfiles eo^i hortos pmouetibus in foles rotis olitonbus.Rurfulg?. bybf r' 
nis diebus intra fpecnliariu munimcta reuocatibus.Quin di ladcmuifo femine eo^i biduo macerato; 
apud antiquos gracciacaudores feriptu eft feri oportere ut dulciores fiat.Crefcut qua cogunf forma.In 
itil a nirides 6i q minimi.In ^uinciis q maximi 6i otrini aut nigri.PIacent copiofifTimi afrn xac gradif 
fimi.Aftcu magnitudine exceiTere pepones uocanf.Viuut haulti in ftomacho in poftepe dicnec perfici 
qiieut.In cibis no infalubres:tameplurimu natar.Oleil odere mire#Nec minus aquas diligunt , Defcdi 
quoqi ad eas modice diftates adrepunt.Cotra oleu refugiunt.Aut fi qd obcftruei fi pendeam: curnanf. 
Idcp uel una node deprehendif.Si uas di aqua fubiiciaf a quattuor digytoji interuallo dcrcedenn bus 
ante poft^ die. At fi oleu eode mo fit in hamos curuatisJide in fiftula flore dimiiTo mira longitudine 
crefcunt.Ecce cii maxime noua forma co|i in capania ^uenit mali cotonci cffigie.Forte primo natu ita 
audio unurmox femine ex illo genus fadu:meIopeponas uocat.No pendet hi:fed humi rotundantur* 
MiRt in his pratter figuratcolore^ & odoremrg» maturitate adepti qq nopendetes flatim apediculo re 
cedunt.CoIumella tradit fuu comentu ut toto anno continganr.Frutice rubi q uafhfltmu in apricu Io»' 
cu tranffere:& recidere duu digytoji rclida ftirpe circa rcqnodiu uernu.Ita in medulla rubi femine cu^ 
cumeris infito terra minuta fimo^ circuaggeratas refiftere frigori radices.Cucumeropi gracci tria gene 
rafecere,Laconicu:fcitaIicu:boeticu.ExiKtantuIaconicuaquagaudere,Sutqhacrba quae uocaf culix 
noie tria femen eoji maceratu feri iubeantiut fine femine nafcanf.SimiIis 6i cucurbitis natura dutaxat 
in nafcendo. Aeque hyemc odere. Amat rigua ac fimu.Scrunf atnbo femine in terra fexqpedalufoflura 
inter aeqnodiu uernu 6i foIflitiu.Parilibus tameaptiflime. Aliqui maltit ex Kalc.martii cucurbitas : di 
nonis cucuir.eres:& p qnquatros ferere fimili mo reptatibus flagellis fcadentes p artefum afpera in te' 
du ufqi natura fublimitatis auida.Vires fine adminiculo ftadi no funnuelociras pnix leui umbra camc 
ras ac pergulas opicntesJnde harc duo prima genera.Camerariu;& plebeiurqd' humi credif.In priore 
mire tenui pediculo Iibraf podus imobileaure.Cucurbita quog? oi mo faftigaf uaginis maxime u itill 
bu$:c6ieda in eas poflq defloruitrcrefdt qua cogif forma.Piei li^ di draconis intorti figu ra . Libertate 
liero pefili edeeflaua uifa efl noue pedu logirudinis.Particulatim cucumis floretifibi ipfe fupflorefcens: 
BC ficciores locos patif.-candida lanugine obdudusimagif^ du crefeit . Cucurbita^ numcrofior ufus* 
Et primus caulis in cibo. At^ ex eo in totu natura diuerfa.Nuper in balneapi ufum uenere urcecK uiV 
ce.lam pridc uero etia cado^i ad uina codenda.Cortex uiridi tener.Deradif nihilom inus cibis.Ci^s fa 
lubres ac leues pluribus modis exiflimantiqui perfici humano uentre no queantifed no intumefcanr* 
Semina quae ,pxima collo fuerint pceras pariunt.Item ab imisifed non coparandas fupraddis:quac m 
medio rotudasiquat lateribus craflas breuiorefgi.Siccanf in umbra:& cu libeat ferere in aqua maceran 
tur.Cibis quos logiores tenuiorefij eo gratiores.Et ob id falubriores quae pedendo creuereiminimu^ 
feminis tales habent:duricia cius in cibis grana terminante.Eas quae femini feruanf ante hyeme pracci 
di no efl mos.Poflea fumo ficcanf cddendts hortcfiopc feminibus rufticac fuppellediliJnuenta eft rario 
qua dbis quoqt feruarentur.Eodemgi modo cucumis ufgi ad alios pene prouentus;& id quidem iniu 
ria fit.Sed di ferobe opaco in loco harena fubftrato focnotj ficco operrosiac deinde rerra uirides leruari 
tradunr.Sunt di filueftres in utroqi genere &: omnibus fere hortenfibus.Sed di his medica tantum na' 
rura eft.Quamobrem differentur in fuauolumina. Reliqua chartilaginum natura terra occultantur 
omnia.In quibus de rapis abunde dixifle poteramus uidcrunifi medici mafculini fexus facerent in his 
rorunda*Lariora uero di concaua facmimrpraeftantiora fuauitate:& ad condiendae faciliora : quae faepi 
us fata tranfeunt in marem.Iidem napoji quin^ genera fecere.Corinthium cloeneu:lyothafium:boe' 
ticum:6^ quod per fe uiride dixerunt.Ex iis in amplitudine adolefcit Corinthium nuda fere radice*SoIiI 
enim hoc genus fuperne tendit:no ut caetera in terra,Lyothafmm quidam thracium appellant : fi igope 
patientiflimum.Abeo boeticum duIceeftirotunditateetiambreuinotabile.Negi utcleoneum praelo 
gum in totum ciuidemtQuorum tenuiora folia ipfi quo^ dulciores.Quopifcabra di angulofa di hor/ 
rida amariores.Eft praeterea genus filueftre:cuius folia funt erucae fimilia . Palma Romae amiterninis 
daruriinde muifnsirertia noflratibus .Caetera de fatu eo^ in rapis dida funr.Cottice 6^ carthilagine co 
(fant raphani.Mulrifm eont cortex craflior etiam q quidufda arbo^, Amaritudo plurima illi cfi;& pro 
craflitudine corticis, Cartera quog; aliquado lignofa,Et uis mira colligcndii fpirituilaxandiqi rudum 
Ob id cibus illiberalis uticp fi proxime olus madarur,Si uero cum oliuis diruptis raritjr frudtus fit:mi' 
nufq) foctibus.Aegyptomirecelebratur jjptcroleifertilitateiquoddefemineeius faciunt. Hoc maxt' 
me cupiunt ferererfi liceatrquoniam di quarftus plus qefrumenro& minus tributi eftrnullugi copiofi 
-US oleum .Genera raphani graeci fecere tria foliopi diffcrentiatcrifpKatq? lenis:& tertium filueftre. At^ 
huic leuia quidem foliatfed breuiora ac rotunda:copiofaqi:3tgi fruticofa.Sapor autem afper:6i medica 
menti inflar ad eliciandosaluos.Et in prioribus tamen differentia feminis efl:quoniam aliqua admo' 
dum exiguum ferunt.Haec uitia no cadunt nifi in crifpj folia.Noftri alia fecere genera. Algidefe a loco 
longum at^trafluddum. Alterum rapi figura quod uocant fyriacumifuauiuimum fere ac tenerri' 
mum hyemif^ patiens.Praecipuum tamen eft quod e fyria non pridem adueiSum apparetiquoniam 
apud audoresnonrepcrifndauc tota hyeme durat. Etiamnu unum filueflfcgrccci chcriam uocant: 



NONVSDECTMVS 

pontfciarmonialii Icucemrnoftnamioranafrodecoptofmsgcofporetmoibusaate^bandtsmaxfme 
ipe&ant caulcsrin imtio.n.roTL!diores crafriorefgi ac logis canalibus.Folia ipfa tnftiora:6^ angulis hor/ 
rida>Sen uult raphanus terra foIuraihumida.Fniiu oditipalea cocctus,Frigoreadeogpudct:ur in ger^' 
mam'3 infanriu puero^ magnitudine aequet,Serif poli idus rebr.utuernusfiruteiu^ circa uulcanalia 
qu« Patto melior 4 Muiti dC martio Si apnii ferut Si feprcbri.Indpicte icremcto cofcrt alterna folia circu 
obruere:ipros uero accumuIare.Na q extra terra emerferit durus fitanjfungofus, Ariftomachus detra 
hi folia ;phyeme iubet;6d ne lacunae uagnct accumularedta in aeflategradefiere.Quida ^didere fi pa' 
lo adatSo cauerna palea infternai rn fex digytoji altir udine deinde fcme fimugi Si terra cogerat ad ma 
gnitudine fcrobis crefcere*Pra:cipue tame falfis alunf.ltagi etia talibus aquis uriganf.Et inacgypto nu 
troibargunfiubi funt fuauitate prscipui.ln totu quoij falfugineamaritudoeogecximitifiuntqi codtis 
llimilestNaqi & co6tis dulcefcuntidf in napo^ uice trateunt.Crudos mcdici (badcrtad colligeda aena ui 
fce^ dados cu fale ieiunis eileiar^ ita uomicionibus prxparant meatu.Traducd^ prtccordiis neceflanu 
hunc fuccuiquado phrhefin cordi intus inh^rete no alio potu ifle depelli copertu fit in scgypfo regibus 
corpora mortuogi adferutidos morbos infecaribus, A tgi uteftgrsca uanitasrfcrf in replo Apolimis 
delphis adeo Caere ris cibis praelatus raphanusiur ex aurodicaref raphanusibetaex argcntoirapu e plti' 
bo.Scires no ibi genitu Maniu Curriu ipcratorciquce in hofpitio legatis auru repudiaturo afferetibus 
rapu torrente in foco inuentu annales noflri ^didere.Scnpfit Si Marchion graecus dc raphano unii uo 
lume.VtililTim i in cibis hyberno tepore exiftimanfdidc^ denbusfempinimici:quoniaatteraf,Ebo ' 
ra certe poiiut,Odiu iis cu uite maximu : refugit iuxta fatostLignofiora funt reliqua in carthilaginu gc 
nere a nobis pofita.Miru^j oibus uehementia faporis ineiTe.Ex iis paftinacae unii genus agrefle i\ ofc ^ 
uenitiflaphylinos grxe® dicif.AItC]^ ferif radice uel femine primo uae uclautu no. Vt Hygino placcc 
februanoiauguftoiieptebrirodlobmfolo q altiiTimc refofIb»Annicula utilis efle incipiribima uiiliorigra 
cilior autunoipatinifcp maximc.Et fic quo^ uirus iili intradabile eft.Hibifcu a paftinaca gracilitate di^ 
flat.Danatu cibisifed medicina utile. Eft & quartu genus in eade fimiiimdine paftinacaciqua nottri gal 
lica uocarigraeci uero glauco.Cuius genera etia quattuor fecereunter medica diccdUtSifei; Si ipfum Ty 
berius princeps nobilitauir flagitas oibus annis a germania Gelduba appellafcaitcllu thenoipofitum: 
tubi generofitas pr^cipua.Ex quo apparet frigidis locis conucmrc.Inetl longitudine neitius^m deco/ 
fiis extrahif ramaritudinis tame magna parte reliflaiquar m ulfo in cibis teperata ctiain' graw' taertit, 
Neruus iidc&: paflinacae maiori dutaxat annicula. Sifer his fenf mefibus:fcbrua«p;ti!i’aririct^prili:au 
guftoifeptebrbodobri.Breuior his ettifed torofior amariorq;:nulIa p fe ftoraacho ini Eade- 
dulcibus mixtis ralubeiTim3,,Plurimis modis aufleriras euifla grana' tnuenit.Na 9 f K in polline iudi£ 
aridadtqdo^ dulci teperaf decoifla poflea aut afleruata uel macerata pluribus modis : & tunc mixta 
defruto aut fubadla melieiuuifqipaffisiautpiguibus carioris. Alio rmfusmocoroneisimalis uci lorbts; 
aut prunis . Aliquado pipeautthymo uanata defedus pcipueflomachi excitat. Illuflrata maxie Iulis 
Auguflx quotidiano cibot.Supuacuu eius femeiquoma oculis ex radice excifis ut harudo ferit. Et hrec 
aut feritur tifer Si padinaca utro^ tepore uere Si autuno magnis feminu interualIis*Nul]a ne minus q 
rerno^ pedutquonia rpatiofe fruticat .Sifer aure trafferre melius.Proxima hisefl bulbo^ naturaiquos 
Oro in primis feredos pcipit:celebrl% megancos.Ve^ nobiliflimacft fcyllaiqq medicamini nata ace 
toq? exacuedo,Nec ulli amplitudo maionficu t nec uis afperior.Duo genera medicae, Mafculus albis fo 
liisifaeminanigristEcrertiumgenus eflcibisgfaru.Epimeniduuocafanguflms foliorac minus afpc'' 
ro.Seminisplurni]Uomnibus.Ce!erius tamen pueniunt fatae bulbis circa latera natis.Et ut crelcant: 
folia quae funt in his amplaideflexa circa obruu tur.lta fuccu omne in fe trahunt capita.Sponte narcun^* 
tur copiofiffime in balearibus ebufo^ infulisiac p hifpanias.Vnu deiis uolumen condidit.Pythagoras 
philofophusicolligcs medicas uiresrquas proximo reddemus libro.ReIiquabulbogc genera diflemnc 
coloreimagnitudineiruauitate.Quippc cu qdam crudi mandantunut in cheronefo tauricatRofl: hos in 
africa nati maxime laudanf.Mox apuli genera gracci hsc fecere.BaIbino:fitani6:pithyo:acrocor]6:egy 
Iops:irorrynchio.In hoc mi^ imas eius radices ctefeere hyeme, Verno aur cu apparuerit uiota:mmui ac 
cotrahiitu deinde bulbum pinguefceretEfl inter genera quod in aegyptoaron uocantifcyllxpximum 
ampntudine;foiii5lap3ti:cau(erc£to:duum cubito^ baculi craflitudineiradice mollioris naiuraeiquae 
edatur Sfcruda.Effodiuntur bulbi ante ucr.At deteriores illico fiunt (i funduntur.Signum maturira^ 
tis folia inarefeentia ab imo.Vetufliores improbant.kem paruos & longos.Contra rubicundis rotun'^ 
dioribufg! laus Si gradiHirais.Amaritudo plerif^ in uertice efltMedia eq|c dulcia .Bulbus non nafei 
ex femine priores tradiderut,Sed Si in preneflinis rapis fpote nafcunfiac line mo etia in remojp^ aruis. 

Dchorreriumhasrbagiradiabusifoiiisrfioribusicolonbus. CA. VI* 

Ortenfibus oibus ferefingulx radtces;urraphano:beta;;apio:maIuae.AmpIifnma autem la^ 
h patoiur quaedcfcendatad tria cubira.SiIuenti minores rumidae.EfFofaquom diuuiu/t.Qui 
bufdam ramen capillatariut apioimaluae.Quibufdam furculofeiut ocimo. Aliis carnofae : ut 
herae :aut magis etiamnum croco.A!iqaibuscxcortice&:carnec6fl:ant:urraphano&rapis.Quorun^ 
dam geniculata funt:ut graminis.Qua: reda no habet radice flarim plurimis nitunf capillamensmt 
artiplex:8i blitum. Scylla aur Si bulbi Si cepe 6i aliium no mfi in mflum radicanf.Sponienalcentium 
quaedanumerofioraiuntradiceqfolioiutcalaxiperdiotumcrocu.FIoretueiocufraxinofcrpilliJiam/ 

brotanu;nnpi;raphani;meta;ruu;5(caE:teraqdedcflorefcumcum coepere.Qcimum aut particulatira 



UBER 

BC ab imo fncfpit.Qua de caafa diutiflime floret.Hoc & fn hdiotropio hxrba eocnit. Flos alijs cand^ 
du 5 :aliis luieus:aliis purpureus.FoIia cadur a cacuminibus origano:inulx:&aliquado rurariniurialar/ 
rrr.Maxime concaua funr ccpc;gcrio,AlIium ccpafgi infcr deos lureiurado habcr argyptus.Cepc grnera 
apud graccos <ard3:ramothraci3;hairidena;fetania.}tefcirra.Arc3lonia ab oppido iudxx noiara»Oibus 
eria odor lachrymofus & praecipuae cypnisimmime gnidiis.Ofbus corpus tutu pinguitudinis cape cat 
thilaginc.E cudis fetania minia excepta Tufculanaired duIcis.Scim aut dfafca Ionia codunf.Srirta hye*' 
mecil coma fua rdinquut.Vere folia detrahut:& alia fubnalbuf iifdc diuifuris:unde & nome.Hoc exc^ 
pio religs queg: generibus detrahi iubenut in capita crefeat potius cj in femetipfa. Afcaloniage ppria na 
rura.Etenim uelut fteriles funr ab radice;& ob id femineftri illas no deponi iuflere grarci.Praeterea le ri 
Ds circa uel cu germinat traflerritlta craUefcere.Et tuc pperare praeteriti tpis pefiratione. FeOinadu auc 
in his eftrquonia natura celeriter puttefcut.Si deponanf :caule amittut:& (ememipiae^ euanefeut . Eli 
& colo^ difrereria.Samotn.d£ fardibus cadidifTimse pueniut.Sut in honore & creticaerde qbus dubitat 
an eaede fintiqua: afcalonixiquonil fatis capita crallercutideporitis caulibus di femine.Diftat fapore tan 
IU dulci. Apud nos duo prima genera.Vnu codimentariuiq^ illi getioninoflri pallacana uocar.Seritur 
mefibus marrio;aprfli:maio,Alre» capitatii aequae ab aeqnodio autuni uel fauonio.Gcnera eius audet j 
tatis ordine africanatgal i ica:turculana;amiterina.Opuma aut quae rotudiflimajte ruffa acrior q cadida 
ficca q uiridisiSf cruda q coda;ficca q codiratSerif amirernina frigidis 6£ humidis Iocis;& fola allii mo'' 
do capiteireliquae femine.Proxima^ ^ftate nullum femc emittunt:fcd caput tantu qd* inarefcit,Scquc 
Ii autanno pmutata r5ne feme gignif.Caput ipfum corrupif.Ergo oibus annis fepatim feme cepe cau 
fa ferifiSepatim cepe retninis.Semanf aute optime in paleis.Getium pene fine capite ediceruicis ratum 
logxiBi ideo cotii in frSdetfaepiuf^ refecac ut porrum.Ideo 8i illud ferunt no deponunt.Caetero cepas 
ter foflb folo feri iubetiextirparis radicibus haerbape.ln iugero denas libras.Intermifceii fatureta : quo/ 
nia melius ,pueniat. Runcari pr:eterea:Sf farriri fi no depius quater, Afcalonia mefe februario lerut no/ 
Rri.Seme cepa^t nigrefeere indpies anteq marcelcat metur.Et de porro in hac cognatione dici couenit; 
pr^fetrim cu fc^tuo nup audfontate dederit princeps Neroiuocis gratia ex oleo ae datis mefium oibus 
diebus.NihiIffl aliud ac nepane qde uefcedo^Serif fem ine ab seqnoidio au tu no fi fedhuu facere libuerit 
denflus.In eai!€ area fecaf oonec deficiat: dercorarur^ fempifin utrif in capita anteq feceturicu increue 
rit:in alia area tranderaf fummis foliis leniter recifts ante medulla BC capitibus tetradiis tunicis ue extre 
mis,AnhqutriliceueI tegula fubiedtacapira dilata banr.Hoc ire debuIbis.NudarcuIo leuitercouellun/ 
tur radices ut delubat^ alannne^ didrahltjnfigne ^ cu fimo I^xtogi foIo:gaudeat:rigua odit:SC tamc 
jiprierate quada foli codar.Laudatifllmus in xgypto:mox orchix at^ antix*Sedtiui duo geneta.Hoc 
haeibaceum folio incifuris eius euidentibus:quo umnf medic3menr3ni.Alte$t genus fuaaidioris fblij 
Totundiorirquincifutis leuioribus.Fama ed mela equedris ordinis rej; ex peurrarione a Tyberio prin 
Cipe accerfitil in fumma defperatione fucco porri ad criu denario^ argenteole pondus haudo cofedim 
Fxpirade fine cruciatu. Ampliore modii negat noxiu efle.Alhu ad multa ruris prxeipue medicamenta 
prodeflecredif.Tenuiflimis 8C quxleparanf in uniuerfum uelaf mebranisimox pluribus coagmenta 
tur nucleis;& iis fepatim uediris, Afpcri laporis:6C quo plurcs nuclei fuere hoc cd afperius* Tcdiu huic 
quo^ halitu ut cepisinullu tamen codlis,Generum differentia in rempore,Prxcox maturefcir,Ix*die/ 
bus tum in magniriidine.VIpicum quo^in hoc genere grseciappcllauere allium cyprium : alii antif/ 
cotdonipracipuac africae celebratum inter pulmentaria ruris grandius alio triro in oleo di aceto miru 
quantu increfeat rpuma.Quida Bi alliu ulpi cu in plano feri uetat:cadeilatim^ grumulis imponi dida/ 
tibus inter fe pedes ternos. In ter grana quattuor digyti interede debent:GmuI at^ tria folia eruperint 
farriri.Grandcfcunt quo faepius farriuntur.Maturcfcentium caules dcpreffi in tertam obruuntur : ita 
cauer ne in frondem luxurient.In frigidis utilius uere feri quam autumno.Cxterum ut odore careant 
omnia haec iubentur feri cum luna fub terra fitrcolligi cum in coftu,Sine iis Menander e grarcis auAoc 
ed:aliura edentibus d radicem betx in pruna todam fuperederint:odotem extingui.Sunt qui & alliu 
BC ulpicon inter compitalia ac faturnalia feri aptiflime putent, Allium 6i femine prouenit fed tardCtRii/ 
mo enim anno porri cralTttudine capite effici tunfequenti diuiditur:tertio confumatur*PuIchriufcp exi 
dimaturtale.Aquibufdam in femen exite uetantur* Sed intorqueri caulisfationis gratia : |uti 'caput 
ualidus fiat . Quod fi diutius allium cepe^ inueterari libeat : aqua falfa tepida c^ira intingenda funr. 
Ita diuturniora fient: meliora^ ufuitfed in fatu derilia.Aliicontenri funt primo ftiper prunas fufpedif/ 
feiabudeqi ira ^fici aibirranf:nc germinent.Quod facere alium cepa^ extra terra quoq) certum ed;6d 
cauliculo aidoeuanefcere.AIiquifl: alliu palea optimeferuari putant, Alliu ed inaruis iponte nafcens; 
alum hoc uocantiquod aduetfusiprobitare alitum deparcenciu fem inacodium nerenalci poirit;abiici 
ru r:datim^ quae deuotauere aues dupentes manu capiuntur:3f fi paulu comemorauere tefupitx,Elt 
6C filuedtequod urflnum uocant odore moIli:capire pretenujifolitsgrandibus. 

Quoto die qux^ hserbx nafcunf fatx:& qu5 quac:^ formanf :uet digerantunde 
quorum fingula;genera;& quorum plura, CA, Vll, 

N hortu faropt celerrime nafcunf ocimu:bIitu.napus:eruca,Terrio enim die erupunt anetum 
i quarto:la(duca qnto:raphanus fextoicucumis & cucurbitae feptimo:prior cucum is:nadurtiu 

ac finapi quintoibeia aedate fexto:h^'eme derimo:atriplex odtauo : cepe,xix,aur.xx.getium,x. 
aat,xii.Contumacius CQriandtum, Cunila quidem Qi origanum podiXXX.diem.Omnium didicillimc 




NONVSDEaMVS 

apium. xT.n»d)'c cu cdcrriittfd.ttiafo^c expte emergtr.AIigd Si faeminu artas c6fcrt:qaoml reccuora ma 
turiusgtgnunf.In porro;geno;cucumere;cucurb]ta*ExuetcreaijtceIerius^ueniutapiu:beca;cardamu 
cunila;origanu:coriadru.MijSi in brrar feminse no*n.rota eo anno gignif:fcd aligd fequcteialigd tertio. 
Iragi ex copia feminis modice nafcif^Quardaanno taru fuo pariunqu^da ikpius:(icutapiu:por[u:geti' 
um.HarCtntfemeiraca pluribus annis reHibili fertilitate ^ueniut.Semina plurimis rotudaialiqbus ob/ 
logaipaucis foliacea Si iataiut atripIici.Quibufda angufla Si caniculataiut cuminq.Differut Si eoiore ni 
gro cadidog; ite duricie.SurcuIacea in folliculo funr raphano:rmapi:rapo.Nudu (eme apii:coriadii:ane 
ci;(beniculi:cumini.Cornceobdu<f);a blitiiberariatriplicisiocimit At ladtucis in lanugine.Nihil otimo foe 
cudius.Cu maledfftis ac ,pbris feredu pcipiuncilsetius ^uenietiSatu etia pafcif terra adafia cuminu : dC 
g ftrut praecanf ne exeat.Qus in cortice funt difficillime maturefcutimaxiraeq! ocmiutSi gyr.Siccanc 
oiaacfuntfoecunda.Vti^i meliora nafcunf aceruattm fato (emine;qfparfo»lta certe porru Si allium (e 
runt in laciniis colligatum. Apium etiam paxillo cauerna faflaacfimo inoc(^o.Narcuntur autem om.' 
nia aut femine aucauuIIione.Quseda femine Si rurcuIo:uerura;onganu.Ocimupr£ecidur,n Si hoc cu 
puenitadpalmsealtitudine.Qu^edaSi radice Si femineiutcepaialliuibulbcSi fi quop^ radicc minimi 
no^ rcIinquunt.Eopi uero qux a radice nafcuntur radix diuturna Si fruticolaeliiut bulbiigetiiifcylte. 
Fruticaralia Si no capireiut apiumiSi bef3.CauIe recifo fere qde oia regerminaricxceptis quje no fcabrii 
caule haber.Eft inufu uero ocimuiraphanusilaftuca. Hac ena fuauiorepuranra regerminatione. Ra^" 
phanus utiij iucundior detradis foliis anteq decaulefcat.Hoc Si in rapis,Na Si cade direptis foliis cocp 
ta terra crefcuntidurat^ in aeftate.SinguIa genera funt oamoilaparoiblitomaRurtioierucaeiatnpIiciiLO 
riandro anero.Hax enim ubi^ eadem funrincg? aliud alio melius ufg. Rutam furtiuam tarum pioue''' 
nire fertilius puraniificui apes furtiuas peffimciNarcuntur etiam non fata mcntanrummepetaantubu 
puIegiutn.Contra plura genera funt eorum quaediximusrdiccmuf^inprimisdeapio. 

Natura & genera Si hyftoriac ad codimenra in horto fata^ rcgi.xxAvi. CA. VJII. 

D enim qd fpote in humidis nafeif heliofdinu uocatur uno foliomec hirrutu.Rurfus in ficcis 
I hippofelinuipluribus foliisifim ile heliofelinoTertiu efl oi eofelinu cicuta folnsiradice tenui: 

femine aucti; minutiore rame.Eft aut fatiuis differctia in folio defo cnfpoiaut rai loi e Si leuio 
fejte caule tenuiore ac crafTiore.Etcaalis aliorh; cadtdus effialio^ purpureusialio^ uarius.Lai^ucxgrae 
C1 rria fecere genera,Vnu lari caiilistadeo ut honiola Si olitoria ex iis faiftirah pdidcrint.Foliu his paulo 
maius haerbaceo Si anguftiffimuiut alibi cofumpto incremcroialre^ rorudi caulis.Tert.uftffilctqd' W 
conio uocat.AIii coloris Si teporis fatus genera decreuere,Effe.n.nigras:qua^ feme mde ianuano feta 
turralbas qua^ martimruberes qua^ aprili.At oium ea^ placas pou binos mefes differri. Diligctiores 
plura genera faciunpu rpureas:cnrpas:cappadocas;gr£ecas.Logiora his folia caulef^ lari.Praiterea longi 
Si angudi intubis fimileStRcffimu aut genus cu exprobratione amaritudinis appellauere pitrida.Eff eti 
amnu alia diftinflio atraeiquae meconis uocaf a copia laflis foporiferiigqocs 1'cmnu parere credantur. 
Apud antiquos italiae hoc folu genus ea^ fuit Si ideo la£lucs nome adepcac.Purpurea maximse radicis 
ceciliana uocat.Rotudl uero ac mime radicistlatis foliis anylida.Quida^ eumuchtomquonia hxcnia 
xime refragef ueneri.Bff gde natura cibus refrigeratrixiSi ideu seuategrarxa Homacho falbdiu aufe^ 
rutrcibigi apparetra faciut,Diuuscerre Auguftus laftuca coferuams in «egritudincferf prudctia,Murx 
mediciicu prior ea ob rei igione minime com aducaret in tatil recepta cSmcdarioeiut feruari etia m alie 
nos mefes eas oxymelite repru fir.Sanguinequo^ augere credunf.Eftctianu qu:e uocaf capnna laiflu 
catde qua dicemus inter medicas.Et eccecu maxime coepit irrepere fatiuisadmodu ^bataiquce cilicia 
uocaturifolio cappadocae nifi crifpu latiuf^ effet.Necex eodem genere poffuntdici negi ex alio intubi 
hyemis impanentiores;uirur^ praefcretesifed caule no minus gratiiSeruntur uerno plarx eo^iulnmo 
ueretranfferunrur.Eft Si erraticum intubuiquodin aegyptocithoriu uocant.De quo plura alias«lnue 
xum omnes thyrfos uel folia lai^ucarum prorogare urceis conditos ac recentes in patinis coquere.Seiu 
tur laducae anno toto laetis Si irriguis ftcrcorarif^ binis mcfibus interfemen piatamgi Si maturitate* 
Legittimum tamca bruma feme iacereiplatagi in fauomo tran0erre.Aut femen fauonioiplanta aequi/ 
noflio uerno. Albae maxime hyeme tolera r.Hum ore oia hortefiaigaudent Si ftercoreipiaecipue ladlu/ 
CE Si magis intubuSeri etia radices illitas fimo itereffiSi repleri ablaqueatas humo«Quida Si aliter ant 
plitudinc augentirecifis cu ad femipede excreuerintifimogi fuillo recenri illis.Ondore uero putat con/ 
tingere iis duiaxar:qu£e funt feminis albiifi harena de littore a primo incremeto cogeraf tn mediasiat/ 
5 in crefcencia folia contra ipfas religenf ,Beta hortefio^ leuiflima eff.Eius quo^ a colore duo genera 
graeci faduntinigram :Si candidaiqua prccferuntipcinimi feminisiappellat^ ficulu:candoris fane diicri 
minepraferentes ut iadtuca.Noftri bet^ genera laciunt uernum ut autumnale : a temporibus fatiuis: 
quanq Si iunio feraf.T raniferunf aure in planra bsc quo^iSi oblimi fimo radices fuas locumgi fimili/ 
ter madidum amat.Vfus iis K cu lente ac fabaJdeg? g oleris Si prxdpuus uf lenitas cxciref acrimonia 
finapis.Medici innocentiore g olus effe iudicauete.Quaobrem appofitas neminirdeguffare etia religio 
eftiuf^ualidis porius in cibo fint.Geminaiis narura Si oleris Si capireipfocxiIicfis.Bulbifpecies Ium/ 
ma in latitudine. Ea cotingit ut in laflucisrcu coeperint colorc trahere impolito Irui pondere, Nc$ alii 
hortefio^ latitudo maior.In binos pedes aliquadofepanduntimultu Si folinamra conferente cis. Et 
in circelenfi agroampIifTimic pueniunt.Suntq betas punico malo florente optime feti cxiftinicntitraf 
ferti aute cum gn$ foliorum eHe coepint,Mira differctia fi uera efficandidts foluialuos;modtce nigris 



UBER 

inhiberi.Et cu braffica corrupaf in dolio uini faponodore btrae foliis dcmf rfis reflirui*01us caulf fgi g'' 
bus nue prjdpatus hortopitapud grsccos in honore fbiflcrorcperio.Sed Cato braflicaemiias canit laii 
desiquas in mededi locorcddcmus.Gencra eius facit tna*Vna exteris foliistcaule magno. Altera ci irpo 
folio;q apiana uocar, Tertia minutis caulibus lene tenera minimcgi ^bat.Brailica toto anno ferif quo/ 
nfa & toto fecat-VtiliiTime rameabaegucdlioautunuTranfTerf cum quingifolic^eft.Cima a pnma fe 
ftioe pftat,pximo uere.Hiceftgda ipfcji cauliu delicatior teneriorg! cauliculus Apitii Iuxuria,Et p eu 
DrufoCafari bladirus nofinecaftigationeTibcrn patns.Poflcima exeade braffica cotingutsftiui au' 
tunales cauIicuIi:moxhybcrni:itcru^ cimaEinullo aeque genere multi fcroidonec fua fertilitate cofuma 
tu r. Tertia circa folftitiuiex qua fi humidior locus cftaftare ficciorautuno plataf.Humot fimufgs fi de 
fuereimaiorfaporis gratia c.Si abudauere laetior fertiliras.Fimuafininu maxime couenit.Efth^c quo/ 
res inter opera ganeae,Quapp no pigebit uerbofiuspfcqui.Pr 2 'cipuusfir caulis fapore ac magnitudi 
ne.Primu oium ii in tepaftinatoferasidcin fi terra fugieres cauliculos feces ;a terragi pceritateluxuriofa 
atrollctesfecxagcradoaliaaccumelcs itainepkis d cacu meem ineat, Tririanu hoc genus uocafibis copu 
tabili ipcdio tcdioij.Caetera genera coplura fu nt,Cum anu Teflilefoiio capite patulu; ancinu altitudine 
nocxcelfiusrfolio numerofiusg tenuius,HocutiIiffimu exiflimaCga fub oibus fere folns fi uncat cauli 
culispecularibus.Popeianu ^cerius caule ab radice tenucitra ro)iacraflefcit,Rai iora haicangunioragi: 
fed teneritas in dotefinFtigorano toIerat.Quibus ctiaalunfbmnaniiprsgiades foliisicaule tcnuesifa 
pote acuti,SabeIIico ufg! in admirationecrilpa funt foliarqucp; craflitudo caule ipum extenuanfed dul 
cimirniphibend' exoibus.Nupfubicre lacutures ex coualearicinaiubi quoda fuit lacus rurni quae rema 
nencapitcpraegradesifoIioinumeri.Alii inotbeporredluAlu in latitudine lorofi.Ncc plus ullis capitis 
poft tritianuxui pedale aliquadocofpicif.Et cima nullis renor.Cuicugt autgenen pruina; plurimii fua 
uitatis coferuuEt nifi obliquo uulnere defendaf medulla plurimu noccr,Semini dcflinati no feccanf, 
Efl: ctia fua gratia nonung piatae habitu excenctibus.Haimprida uocanquonia nifi in maritimis no 
ueniur.Nauigationequogi loginqua uiridibus adferuatis.Stati delcda ita ne humu atringannin cados 
olei gg jixime ficcaros obtutatofg c6dunf:omni fpiritu exdufo.Surg piata I ttafferedo alga fubdirn pe 
dicuionitro uetritroiqd tribus digyris capiaficcienores ad maturitate fieri putet.Sutg femc tnfclii ni 
ttu^ fimul tritu alpgat foliis.Nitru etia in coquendo mndirare cuflodir.Aut apiciana codtura oleo ac fa 
le priufg coquanf maceratis. Efl iter harrbas genus liercdi pcifis germinibus caulis iSi i medulla fcmie 
ex aliis addito. Hoc Si in.cucumere filuefln.Nccno olus quoq; filueftre efl mu foho^tDiui lulii carmi/ 
Ilibus prscipue iocis militaribus celebra tum»AIternis quippe uerfibus exprobrauerelapfanafe uixifle 
apud dprachium praemiorum parfimoniam cauillantes.Eftaute id cima filueflris.Omniu hortefio^ 
lauda nflima cura afparagis.Deoriginecopi in filueflnbus curis abunde diflum:&: quo cos lubcret Ca 
to in harundincrisfcri,Efl& aliud genusincultiusiafpago mitius corruda pafflm ena in motibus na/ 
fcensrrefertis fupions germanixcampisinoinfcitoTyberii C^faris di(3o haerbi id quanda nafei fimil' 
limam afparago.Naquod in nefide campam^ infula fponte na fcif longe optimu exiftimaturhonefiu 
ferif TpongiiSiEfl enim plurimae radicisialnfTimegtgerminar.Vircc ihyrfo pnmu cmicantc.Qui cau/ 
iem educens rpe ipfo quo fafligiatus efl in toros flnngif.Porefl 6i femine feri.Nihil diligentius copre/ 
hendit Cato.Nouifiimugt libri cflrut appareat repentina ac nouina uiro curam fuilTe . Locu fu bigi iu/ 
bcthumidii aut crafrum.Semipcdaliundigiinteruallo ferine calcef. Praeterea ad lineam grana bina aut 
terna paxillo dimitti.Videlicet femine tum tantu fercbanfjd fieri fccundu aequinodtiu ucrnu.Stercore 
fatian.Crebro purga ri.Caueri ne cum herbis cuenanfafparagi.Primo anno nra meto ab hyeme 
guVcreapiriifarririirucariiTertio incedi uerno.Quo maturius inceluseflihoc melius prouenit .ita^ 
harudinetis maxime cduenitqusfeflinatinccdi.^arnniubet idem noantegaipagus natus fuentinem 
farriedo radices ucxenf.Ex eo uelli afparagum ab radice, Na fi defringaEflirpelcereiS!: intermori. Velli 
donec in femecattld autem maturefceread uenincendigcacturfuscum appaiucrintafperagi farririac 
flercorari,Acpoft annos nouecum ia uetus findigeri fubaflofolo flercoratog?,Tum fpogiis ferifingu/ 
\o^ pedum mterua]lo,Quin & ouillo fimo nominarim utnquonia aliud heErbafceret ; nec gcg poftea 
tentatu utilius apparuinnifi circa idus februarii defoflb femine aceruatispuulis fcrobibusTeiumiplu 
rimumgp maceratum fimo.Qein nexis inter fe radicibus fpongias faftas poftaequinodliu aurum dtipo 
nunt pedalibus intcruallisifertilitate in denos annos durate. Nullum gratius iis folum g raucnnarium» 
Hortogiindicauimus corrudam. Hunc intelligimus filucflrealparagumique graci orminu autmya/ 
canton uocat aliifue nofbus,Inuenio nafei & arietis cornibus tufis at^ dcfofiis.Porctat uideri diijla om/' 
tiia quae in pracciofuntinin reflaret res maximi quaeftus no fine pudore diccnda,Certum efl gppe care 
duos apud Carthagine magna corduba^ pra:cipue feflertia fena milia e paruis iis reddcreiquonia por/ 
tera quo^ terrage in ganea uertimus.Ecia ea quae refugiut quadrupedes cofciae.Carduos ergo duobus 
modis ferunt aurumnoiplara 6i femine ante nonas martias,P]anrac$ quae exeo difponemurante idus 
Nouebris aur in locis frigidis circa fauonium.Stercoranf etiam fiplacetdatiuf^proueniunt.Ocimum 
parilibus optime fen ferunt. Quidam 6i autumnoiiubctgi cum hyeme ferat :aceto fcmeperfundi.Ei u 
ca quogp& naflurtium ud acftateuel hyeme focillinaae nafcutur. Eruca praecipue frigorum cotcpthx 
diuerfaeefl g lafluca naturae,Concitatnx uenens,lccircoiungitur iIIi fere in abisiut nimio fngori par 
feruor imixrus teperamentum ^quet.Naflurtium nome accepit a nanum ioimento,Et inde uigoris 
fignjficatio ^uetbioid uocabulo ufurpauituduti torpore excitantis«lnarabia mire amplitudinis dicif 



NONVSDECIMVS 

gignf.Ruta quo^ reritur fauonfo 8i ab aeqnoflio autuni:odit hyeme & humore ac fimu. Apricfs gau/ 
der & Ticcisiterra q maxime latentia.Cinere uult nutnrttHic & femini mifcenur careat emcis^Anflori-' 
ns etia peculiaris apud antiquos ei fuic.Inuenio muftii rucatu populo dacii a Cornelio Cethego in cofu 
laru collega.QtFlamini comiriispaftis.Amicitia eft ei dc cu fico io tantu urnufq laetior proueniat g ibb 
hacarbore.Serif 6i furculo melius inpforatafabliinditog! fucco nutrit coprehcdendo furcuIu.Senrur 
& a fetpfa.Nag! incuruato cacumine alicuius rami cu attigerit terra fiatim radicat.Eade& in ocimo na 
luramifi q» dinicilius crefcitiSed durata runcat non fine dtificultare^uenientibus ulceribusrni munitis 
manibus id fiatioleoue defenfis.Concidunf au t K eius foliaileruatur^ fa{ciculis*Ab segnoAio uerno te 
ritur apium femine paulu in pila piiirato.Cnfpiusficputantf[eri:aut li fani calcef cylindro pedibufue. 
Propriu e/ ^ colore mutar,Honos ipfi in achaia coronare uiftores facri certaminisnemcae. Eode lepo/ 
refirritur menta p(anta;uel fi nondii germinat:fpongia:minus haechumidogaudet»Aefiateuirec.Hye>' 
me fiauefcir.Genus eius filuefire mentaftru eft.Et hoc^pagatur ut umsiuei fi inuerfi rami feranCMen 
rae nomefuauitas odoris apud graecos mutauit;cua!ioquin minthes uocaref . Vndeueteresnoftri no^ 
men dcdinauerunt.Grato meta menfas odore pcurrit m rufitcis dapibus Semel fata diutina aetate du^ 
nt.Cogruit pulegio cuius natura in carnariis refiorefcens fiepius dida cft.Harc quogi feruenf fimili ge 
ncreimenta dico pulegiugi dC nepir3,Cddimeco^ tamen omm^ faftidiisciminu amiciflimu.Nalcif m 
fum ma tellure uix hirens:6£ fublimc tendens. In putribus Si calidis maxime locis medio feredum ue/ 
re.AitcK eius genus filueftrerquod rutlicum uocantialit thebaicum :fi rntia ex aqua pocetunin dolore 
ftomacni prodeft. Incarpentina noftri orbis maxime laudatu r.AIioquin aEthiopicoafricogt palma cft. 
Quidahufe^gyptium pferunt.Sedpcipucolufatrum mirsnaturitcfi.Hippofelinugrsca uocannalii 
fmyrniumiE lachryma caudicis fui nafcitur.Serif Si radice. Succum cius qui colligut murrae faporem 
haberedicuntiAudoreflTheophrafius murra fata natum*Hippofclinum uetercspccpcratin lodsm>' 
cultis lapidofis iuxta maceria feri.Nuc Si repafiinato fericunSi a lauonio pofi xqutnodium aurunum. 
Quippe cum capparis quo$ feratur ficcis maximeiarea in defolTu cauara;ripi% undi$ circufirudis Ia 
pideialtas euagatu r per agrosiSi cogit folu fienlefcerctFIorem aefiate . Viret u% ad uergilia^ occafum.- 
Sabulofis familiariiumu. Vitia cius quod trans maria nafa tur diximus inter peregrinos frunces • Pere^ 
grinum Si careum gentis fuacnoieappellatum culminis pricipale . In quacu^ terra feri uuli ronceade. 
qua oIufatrum.Laudariirimum tamen in caria; proximu phrygta.Ligufiicu liluefireefi.in hguriae fux 
mon tibus ferif.Vbi^ fuauius fatiuutfed fine u tri bustPanace aliqui uocar* Ctateias apud graecos cunila 
bubu Ia eo noie appel lat.Cireri fere cunizam ide:cuni!agine • Thym b ra uero qua; fit cunila. Haec apud 
nos habet uocabUlii Si aliud fatureia dida in codimentario genere.Seh^ mefefebiuarioiotigano xmu 
la.Nulq utru^ addifiquippe fimilis effedus.Sed cunilae xgyptiu origanu tantu praeferf. Peregrinufu/ 
it Si lepidium.Scrif a fauonio.Dein cu fruticauerittiuxta terra pr^cidif.Tunc runcafiftercoratur^.Pcr 
bienniu hseCtPofiea iifde fruticibus utunfifi no faeuitia hyemis ingrauatiquado impatientillimum elt 
frigo^.Exit Si in cubitale alcitudineifoliis laurinis fed molli bustVfufi^ eius no fine lade«Gytpifirinis;. 
anifum Si anetu culinis Si medicis nafcunf.Sagapenu Si ipfum in hortis quidHed medicinx tantumi 
Suntqusdacomitariaalio^fatusiutpapauenna^ cu brafiacaferifiAcportuIacaSierucacum laducat 
Papaueris fatiui tria genera.Odidu cuius feme rolbj in fecunda mcnla cum mulle apud antiquos ede^ 
baftHocSi panis rufiid cmQx infpergifad fufo ouo inhseresiVbi inferiore crufiaapioigyt^ cetilai la' 
pore condiunti Alte^ genus papaueris nigruicuius fcapo incifo ladeus fuccus exprimiiurtTerriu genus 
rhoea uocant grseciud noftri erraticutSpote quideifed in aruisicu hordeo maxime nafcifierucae fimile: 
cubitali altitudinerfiore ruffo Siptinus deciduoiunde Si nomen a graecis accepir.De reliquis generibus 
papaueris fponte nafcentis docebimus in medicineC loco.Fuiileaute in honore apud romanos femp in 
dicio efi Tarquinius Supbus.qui legatis a filio miflisdecunedopapauera in horto altilTimalanguinanV 
um illud rerponfum hac fadi ambage reddidittRurfus alio comitatu aequinodio autuni ferunt corian 
druianeru m ; 3 tripIex;maluae;Iapati:cerepoloum:qd paederota graeci uocattSi acerrimu faporetignei ef/ 
fedlus ac faluberrimu corpori.Sinapi nulla cultu raimelius tamc planta relata. Quinediucrfo uis elUa/ 
cofemel eo liberare locumiquonia femen cadens^tinus uirer.Vfus eius etii pro pulmentario in pateP 
lis deeexfto citra intelteiftum acri monixtCoquunc Si fol la ficut reliquo^ oleo^.Sunt aute trium gene/ 
rum.Vnum graci!e:alte^ rapi foliis fimileiternu erucae, Semen optimum aegyptium . Atheniefes napi 
appellauerutialii tapfiiialii fauriontSerpyio Si Tifimbrio motes pleri^ Icatenlicut thracia.Autaqu£ de/ 
feriit ex iis auulfos ramos;ferunt^. Item ficyone ex (uis montibus ;Si athenisiSi hymeto. Simili modo 
8i fifimbtium ferum.Laetifnmum nafcif in puteorum parietibus Si circa pifeinas Si fiagna. 

DefocnicuIoSicanabc. CA. IX» 

Eliqua fum ferulacei generis ceu foenicuIum:anguibus(at diximus)gratiflimum:ad condien 
e daplunmacum inaruenttEi^pergfimilistapfiaide qua diximus inter externos frutices.De 
inde utilinima funibus canabis feritur a fauonio.Quo denfior efi eo tenerior . SemS eius cum 
efi maturum ab aequinoctio autumni defnngitunSi fole au t uento aut fumo ficcatur.Ipfa canabis uelli 
tur pofi uindcmiamiac lucubrariDnibus decorticata purgatur.Optimaalabadica : plagarum praecipue 
ufibus.Tria ibi eius genera.Improbaiur cortici proximum aut medulls. Laudanflimum cfte medio; 
qux mefauocacur.Secuda mtlafea , Quod ad proceritatem quidem artinetirofea agri fabini arborum 
altit udinem aequat«Ferulae duo genera in peregrinis fruticibus diximus • Semen cius in italia dbus efl* 



LIBER. 

Conditur quippe durit® in urceis uel anni fpatio,Duo ea genera, Caules 6i racemi» Corymbiam hanc 
uocanticorymbof^ quos condiunt. 

De morbis hortogiiSi remedia circaformicas& erucas & culices. CA. X. 

Orbos hortenfia quo« fentiuntificut reliqua terrae fata.Nan^ & ocimu fe necatidegenerat^ 
tn rite in ferpillumiK fimnbrium in caIamintham*Et ex femine braflicjE ueteris rapi fiunt atm 

mufcemtcnecatur cyminii ab uno dorfo nifi repurgetur» Eft autem unicaule : radice bulbo U' 
mili:non nifi in folo gracili nafcens, Alias priuatim cymini morbus fcabies.Et ocimum fub canis ortu 
pallefcir.Omnia ueroacccITu mulieris menftrualisflauefcunc.Beftiolarum quo$ genera innafeuntur» 
Napis culicesiraphano eruese : & uermfculi Jtem laflucis 8C oleri, Vtriufqi hoc amplius limaces 6i CO'' 
dei*Porro uero priuatim animalia : quae facillime ftercore miefto capiuntur condentia in id fe » Ferro 
quoqinon expedirerangicucamxunilamimenramiocimumiau^orcfiSabinusTyroinltbro cepurK 
con,quera Mcecenati dicauit.Item contra formicas non minimum hortorum exitium ; fi non fint ri^ 
guuremedium m5ftrauir,Limomarinoautcinereobturatis earum foraminibus»Sed efficacilTicnehe'' 
liorropio hirba necantur,Quidam & qua diluto latere crudo inimicam eis putant,Naporum medici' 
na: funtifiliquas una fenificut olerum cicer. Arcet enim erucas. Qui fi omino iam nati finr : remedi/ 
um abfinthii fuccus decofti infperfus 8C fediiqua aizonum uocanr.Genus hoc hirbi diximus.Scmen 
oleorum fi fucco eius madefadium feratunolera nulli animalium obnoxia futura tradut.In totum ue' 
to nec erucas fi palo imponantur in hortis offa capitis ex equino genere foemini dumtaxat . Auerfiis 
erucas cancrum fluuitialem in medio horto furpenhim auxiliaiinarrant.Sunt qui fangutneis uirgis 
tangant ea:qui nolunt his obnoxia effe . Infeftant 6i culices hortos riguos pncipui fi funtaibufculi 
aliqui.Hi galbano accenfo fugantur 

Qui magis fint fortia uel minus:8i quibus falfi aqui pfmr, C A» XI, 

Am quod ad permutationem feminum attinet : quibufdam ex iis firmitas maior eff:ut coru 
R andro:beti:porro;na{lurtio:finapi;erucx:cuntli:d£ fere acribusilnfirm tora autem funtatri/ 
plici:ocimo:cucurbiti:cucumi:Sf iftiua omnia hybe rnis magis durant : minime autem ger 
tium.Scd ex iis qui funtfortiffima nullum ultra quadrimatum utile eft dumtaxat feredo .Cunilis s; 
ultra tempefiiua funr.Peculiaris medicina raphano:beti:ruri:cunili:in falfis aquis qui plurimu fiia' 
uirati Si fertilitati coferunt. Citeris dulcius aquarum rigua^funt. Vtilifiimi ex iis aqui frigidiflimii 
6i qui potu fuauifTimiiMinus utiles e fiagnoiSi quas filices inducuntiquonia hirbarum femina inue 
hunt.Pficipue tamen hymbresalunt.Nam & beuioli innafcenres necantur. 

Ratio rigandorum hortorum :Si qui tranflara meliora fiantiSi de fuccis horten-' 
uorum Si faporibus, CA. XII. 

Is hori rigandi matutina at^ uefpcra:nc inferuefeat aqua folc . Ocimo tantum Si meridiana 
h etiamtSarum celerrime erumpere putant inter initia feruentiaqua afperrum «Omnia autent 
trailara meliora grandiora^ fiunt:maxime porri :napiqt.In tranflatione Si medicina eftidefi^ 
nunrcp fenrire iniurias:ut getium;porram:raphani:apium:laaucirrapa:cucumis.Omnia autem filuc'' 
ftria fere funtiSi foliis minora Si cauIibus:fuccoacriora:ficuf cumIatong3num:ruta.Soiumodo ex om' 
nibus laparum filuefire meIius,Hoc ifatiutim rumex uocatunnafcitur^fortiflimum. Tradirur femel 
fatum durarcinec unq uitiari terra maxime iuxtaaqua,Vfus eius cum pnfana ratum in cibis leuiorem 
gratiorem^ faporem priftat.SiIueftrc ad mulra medicameta utile eft, Adeo-j nihil amifit cura ut car^' 
mine quo$ comprehenfum reppererimiin fabis caprini fimi fingulis cauatisifi porri : eruciilatSucir 
apii:inrubi:n3fturti'i femina inclufa feratur; mire prouenire,Quifunt (ilueftria eadem in fatiuis ficcioc 
ra inteliiguntur Si acutiora,Nangi Si fuccorum faporum^ dicenda differentia eftiuel maior in iis q po 
mistSunt aurem acres cunili:origani:nafturtii:finapis,Amanabfinthii;centaurei. Aquatiles cucum? 
tis;cucurbiti;ladluci. Acuti tantum cunili,Acuti & odorati 3 pii:aneti:foeniculii Salfus tantum e fapp 
tibus non nafettur :alioquin extra infidit puluehs modo ; Si circulis tantum aqui ut inrelligatur uanf 
ceu plerun^ uiti perfuafio»Panax piperis faporem reddifimagis etiam filiquaftrum : ob id piperitidi^ 
tiomine accepto,Libanotis odorem thuris:murra myrrhi.De panace abude diiftum eft. Libanons Io/ 
CIS putridis & macris ac rofeidis feritur.Radicem habet olufatriinihil a thure differente. Vfus eius poft 
annum ftamachofaIuberrimus,Quidam eam nomine alio rofmarinum appellat, Etfmymium olu? 
feritur lifdem locis, Myrram^ radicem recipit. Eadem Si filiquaftro fatio • Reliqua a citeris Si odor? 
6i fapore differuntiut anerum.Tanraffl eft diuerfitas at^ uisiut no folum aliud alio murcrur.-fed etiar^ 
fn totum auferatur. Apio eximi in coais auToniis aceto;in eodem cellario in faecis odore uino grauetn 
Er hadtenus hortenfia ditfta fint ciborum gratia dumtaxat.Maximum quidem opus in lifdem naturae 
reftatiquoniam prouentus tantum adhuc fummaf^quafdam tratftauimus.Veraautem cuiuf^ natu^' 
ra non nifi medico effetSu prinofei poteftiopus ingens occultum^ diuinitatisiSi quo nullum reperiri 
poffir maius.Ne fingulis id rebus contexeremus,iufta fecit ratioxum ad alios medendi defideria perti/ 
nerentilongius utriuf^ dilationibus futuris fi mifcuifleraus.Nunc luis qui® partibus conftabuntipo 
terunt a uolentibus iungi. 



VIGESIMVS 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XX. PROHEMIVM. ' 



AXIMVM HINC OPVS NATVRAE ORDIEMVR ET CIBOS 
fuos homini narrabimusifateri^ cogemus ignota eflep qu* uiuat*Ne>' 
moidpamum acmodicuexinimauerit noniinu utiitate deceptus. Pax 
fecu in his aut bellum naturatdicerurtodiaamicitue^re^iurda^ acfcn 
fu carentiu. Et quo magis miremur oiaea hoium caufa quod gtafci fim 
pathiam appellaueretquibus cu ndta conftant.ignes aquis reftinguctibus 
aquam fole deuoranteduna pariente;aItero alterius iniuria deficiente fy^ 
dere.At^ uta fublimioribus recedamusderrum ad fe trahente magnete 
lapideiSi allio rurfus abigente a fefe, Adamantem opum gaudium infra^- 
gilem omni extera ui inuiiflum fanguine hircino rumpeiue.Qux^alia 
in fuis dicemus locis paria uel maiora rnira*Tantum uenia fita minimis: 
ied a falutaribus ordiemu riPri m u m $ ab hortcnfibus. 

De cucumere filuenri&elaterio* CA. I. 

Vcumim filueClrem ellediximus multo infra magnitudinem latiui.ExeoFitmedicametum 
6 quod uocatur elaterium fucco exp^o e fem ineiCuius caufa nifi maturius mcidafifemen cxilit 

oculo^f etia periculo . Seruaf aute decerptus una nodle.Poilero die incidif harundine.Semen 
quo 9 cinere cofpergitur ad coercenda fucci abundantia, Qui expreffus fufcipif aqua cxlefti:atq< fubri-' 
det.Deindc in fole cogitur in paftillos ad magnos mortaliu ufus.Obfcuhtates 6C uitia oculo^ lanange 
naru 9 uIcera«Tradut hoc fucco tadfis radicibus uitiu no attingi uuasabauibus«Radixautex acetoco'' 
Aa podagris illinif.Succo 9 dentiu dolori medef. Anda cu retina fpengine & fabiem qua pforam & li 
chenas uocat.Parotidas «Suanos fanar*£t cicatricibus colorem reddit.Etfoliorum luccus aui ibus fur/’ 
dis cum aceto inftilUtur.Elaterium tempediuum ell autumno.Nec ullum ex medicamentis longiore 
xuo durarjncipit a bimatUiSi ^is recetiore uti uelitipadil los in nouo fiftili igne lento i aceto domet* 
ld 9 melius quo ueOutius erit.Quciam ducentis annis feruatum eiTeaudlorefl TheophrahustEruii^ 
3bquinquagefimumlucernaruTuminaextinguit.Hocenini ueri experimentum efiiliadruotu priuiq 
extinguarfintiliarcrurfum aedeorfum cogat, Pallidu ac leue hxrbaceo:acfcabromelius;ac leniter ama 
rum*Putant conceptus adalligato femine adiuuariifi terram non attigerit.Partus uero ii in anetis lana 
alligatum infaentis lumbis fueiitiira ut protinus ab ea eximatur;& rapiatur extra domum ipfam.Cu 
cumim qui magnificant nafei prxcipuum m arabiaimox cyrenis. Alii m arcadia tradut fimilrm heiioe 
cropotCuius inter folia 6i ramos prouemre magnitudine nucis iugladis femen»Efle autem ad rpeciem 
Icorpionis cauda reflexaifed candida. Aliqui etiam abeo (corpionum cucumim uocnnt efficatiflime 
contra rcorpionumi£tus;& femine 8C elareno. Et ad purgandum uterum aluofqi.Modus portione ui 
rium ab dimidio obdolo ad fohtum.Copiofius necar,Sic dc contra phthtriafin bibituii Et hydropifes 
illitu,Anginasd£arteriascumeIIe6CoIeo uerere fanat, 

De angu ino cu cu mereifiue errarico:& de fatiuoiSi de pcgonc. CA, II, 

Viri hilcefle apud nos qui anguinus uocaf :ab aliis erraticus arbitraoCtQuo decodio fpfa mu/ 
m res de cius mediana no attingunr.ldc podagris cu articulose morbis decodiu in aceto illinunt 

pfenraneo remedio.Lumbost uero dolori femine fole liccaro dein rrito.xxx,denarios£ podere 
in hemina dato aqux,Sanat humores fubitos illitu cum ladte muliese.Purgat eas clateriu, Sed graui 
dis abortu factuS urpiriorts^defI,Mo tbo uero regio in nares coniedlUiLetigines 8i maculas e facie tollic 
in fole illitum. Multi eade oia fatiuis actribuunt.Magnu etia in eis momenti, Na^&eojie femen quam 
tres digyti apprehenderint cu cumino tritum potumq) in uino tuiTiemibusauxiliaftSed 6C phreneticis 
in ladle multeris. Et dyfentericts acetabuli menliira.PuruIera aut expuemibus cu cumino pari pondere. 
Et iocineris uiciis in aqua mulfa.Vrini mouet ex uino dulct.Et in renu dolore clyderibus fimul cu cu/ 
mino infundif.Penopes refrigerant maxime in cibo:& emolliunt aluu.Caro eo^ epiphoris oculorum 
aut doloribus imponif, Radix fanat ulcera edereta in modum faui:que ccrion uocar. Eadecorrahit uo 
mitiones ficcaf in farina tufa,Daf quattuor obolis in aqua m ulfarita ut qui biberit qngentos pollea paf 
fus ambulet, Hxc farina in fmegmata adiicif.Cortex quoqj uomitione mouetifactepuigat . Hoc6£ 
folia cuiufcu^ fatiui illira.&de cu meile epinydlidas fanat . Cum uino canis raorrus,Item millepedetn 
fepa grxci uocamioblungaipilofispcdibusipccori pcipuenociul,Morfum rumor inrequif:& putrefdt 
locus ipfe,Cucumis odore defedium animi codtos derafo cortice ex oleo aceto 8£ meile lucudioreselle 
certum cll» DecucurbitafilucftridC rapo, CA, UI, 

Vcurbitafilueflrisquo^inueniturfomphosagrxcis appellata inaiiis:undedfnomen:digyta 
c Ii craflltudineinon nifi m faxofis nafcens.Huius commaducarx fuccus (lomacho admodum 

prodefltCoIocin this uocaf alia:ipfa plenaifed minor q fatiua,VtiIior pallida : quado eius funt 
medicinxiHxrbacea arefat^a per feinanit aluumdnfufa quo^ dyfieribus inteflino^ ofum uitiis me/ 
detu r renu m :6C lumtorum :& paralifi eieflo fem inetaqua m ulfa in ea coquitur ad dimidias : fic tuf' 
fienti infunditur oboIisqttuor,Pode{t&{lomachofarinxaridx pilulis cum decodIomeltefumptis.In 
morbo uero regio utiliter femina eius infu munf pronnus aqua muira,Carnes eius cil abfintio & Qy 
Jc dentium dolore tollunt, Succus uero cu aceto calemus mobiles fifliUtc fpinx &Iumbop£ ac coxale 




t 



UBER 

dotbrcsiciim oleo ti iSiicefiPraterta miiji difluiSemma eius fi fuerint pari numero adalligata febribus 
fanare dicunfiquas graeci perihodicas uocanttSatiuae quo^ rafe fuccus tepcfaflus auribus medef. 
io cius interior fine femine clauis dcdu 6i fuppurarionibusiqu* graeci uocat apoftemata , DccotStae aut 
uniuerfa; fuccus detium motus fiabiliriDoIores inhibeitVinu cu ea feruefaflu oculo^etia impetus»Fo 
jia eius etta cum recentibus cupreffi conrufa 8c impofira.Ipra quo^ rofia in argilla ac trita ru adipe anfe 
ris unlneribus mtdef.Necnon ramentis corticis recentes podagras refrigeratio^ ardores capitisiSC ma' 
xittie infantumtEt ignes facros de firigmentis udis impofitis uel feminibus, Succus ex firigmenris ill^ 
tus cu rofaceodC aceto febrium ardores refrigerati Aridae cinis impofitus mire combufia fanat* Chry^ 
fippus medicus danabat eas in cibis.Sed omm c6fcfra (lomacho utiliflimae iudicanfiSi interaneo^ ue 
ficaru^teXuIcerationibustEfiSf capouis medica.Fernionesferuensimpofiru fanat.I te frigus pellite pe 
dibus aqua deco(3us*Et ius feruens podagris etia frigidis medef. Et crudu tufum cu fale cuicu^ uisio 
pedu«Semen illitu 8i potu in uino cocra ferpcntes 8C toxica (alutare effe ,pdttur. A mulris uero antidotj 
uim habere in uino 5C oleotDemocritus in totu eu abdicauitin cibis ppini^anoestDiodes magnis Uu' 
dibus cxtulirretia uenere ftimulari ab eoj>fefTus.ItC Dionyfius,M3gil9 fi eruca condiref *Toua quo^ 
articulo^ dolon cu adipe pdeff.SiIuefire rapu in aruis maxime nafcif;fruticofum:fem ine candidoidu 
pio maiore q papaueris.Hoc ad albicandam cutem in facie toroij corpore utunf mixta urina pari men 
fura.Nam(ut fupra dixi'mus)erui;hordei:8£ tritia;6c lupini radix ad omnia inutilis. 

De napopedifferenisidc raphano filuefiriiSi raphano fatiuo;& pafifnaca. CA. IIIF. 

Apo^ duas differentias Si in medicinagraia feruant*Angu!ofis foliorum caulibus floretis Si 
ti quod bulion uocantipurgationibusfocminapi Si ueficjc.Et urinae utile decceSu potu ex aqua 
mulfa:uel fucci drachma.Scme dyfentericis toflu tritu in aqua calida c cyai his quattuor * 
urinam inhibertfi non lini femen una bibaf. Alterum genus buniada appellatiSi raphano Si rapo fimi' 
le.Seminisprsclari contra uenenaiob id Si anndoris utunf iIlo*Raphanu Si filufftrecfle diximiis.Lau 
datilTimum in arcadiaiqq Si alibi nafcitunutilior urinsEduraxareirciVndar.GtE-rero bilem detrahit.Prac 
ferea cortices in utno.Pr^terea quae circa eos diilafuntftomachum purglripituita extenuanr : urinam 
condranr.Eftaeftiiiofus in italia Si armoratia uocantfatiuam. Sariui uero decofli mane poti ad ternos 
cathos cominuunt Si eliciunt calculos.Idem in pofca decofli contra ferpentiu morfus iIIinunf.Ad tuP 
fim etiam mane ieiunis raphanus prodeficu melle.Semen co^ toflu ipfumqi comanducandum adla' 
garaponon.In aqua foliis eis decoflis bibere uel fuccu ipfius cyathis binis.Cocra phlegmoni ipfos illini 
re rufos urile.Incohamibus uero recetem cornee cumelle.Vetcrnofisaijfqacerrimos maderc.Semcm 
toflumdein contritu cu meile fufpiriofis.lidc Si contra uenrnapfunnCktcwcerafiis fcorpionibus 
uerfafmel ipfo femine infedis manibus impune traflabilibuSilrnpofito raphano fcorpion ibus monun 
tur.Salutares Si cotra fungojiauthy^ofcyami uenenaique ut Nicader tradit. Et contra uiftnm que^ 
dan Apollodori duoiubentfcyllms Si tatetinus.Scyllaeus femen ex aqua trituitaretinus fuccu. LyenS 
iceextenuat.locineri profuntiSi lumbopt doIoribus.Hydropicis quogi ex aceto aurfinapi fumpri Si !e> 
thargicfs.Praxagorjs Si elfofis dandos cenfer.Plifloniccs Si colieis.lnreflino^ ulcera fanant. At pumlen 
ta praecordio^ ii cum mdlecdanf.Quidaad h£ec coquere eos in luto illitos malut.Sic Si foeminas pue 
gai i.Ex aceto Si meile fumpri inteftmo^ animalia detrahut. Ite ad ternas decodlo cogi poto cum uino 
entheroce!isprorunr.Sangiiincm quoqp inutile fic extrahunt. Medius ad h£ec Si fanguine excreantibus 
cot^os dari iuber.Et puerperis ad ladtis copia augcdam»Hippocrates capillos muliep,; defluos fricari ra^ 
phanisiSi fuper umbilicum imponi contra tormenta uuluae . Reducunt Si cicatricem ad colorem* Se^ 
men quo^ex aqua impofitum fiftit ulcera:quscphagedenas uocat. Democritus uenerem hoc cibo fip 
mulari putat.Ob id fottaiTis uoci nocere aliqui tradiderunt, Folia qui in oblongis ranru nafcunf exaV 
.tareoculo^ aciem dicunf.Vbi uero acrior raphani medicina admota finhyropum dari protinus irnpe 
ranr.Hic anrhipathia cfl.Et aurium grauitan fuccu raphani inftillant.Na uom ituris fum mo cibo eile 
eos urililTimum ed.Paflinaci fimile hibifcum;cmod molochen agrian uocat : Si aliqui plifiolochiam* 
Vlceribusicharthilagmi oflibus fradlis medetur, Folia eius ex aqua pota aluit foluutifei pentes abigunt* 
Apummefparumicarbonum iiillibus illita medctur.Radicem emsantefolis ortum erutam inucluunt 
lana coloris quem natiuum uocanr*Pntereaouis;qu 3 efoeminam peperit,Strumirgi uel fuppur.irisal/ 
ligant.Quidam ad huncufum auro effodiendam cenfent.Cauendumm ne terram attingar, Celfus po 
dagris quae fine tumore funt radicem eius inumo decoflam imponi iuber. 

De ftaphylinofiucpafhnaca SigigidoSififeieSifcfilltSi inulaSidecepefilufftri, CA, V, 

Lteiie genus efl flaphylinosiquod paftinaca erratica uocat,Eius feme cotrarium 8i in uino po** 
a tum tumente aluu Si fulfocationes muhe^dolorefm lenitiin raaim utuuluas corrigar, lllitil 
quogi pafTionibus uentris eapi prodeft.Viris ueropdeftcu panis portioe aequa rriru. Ex uino 
potu corrauentris dolores, Pellit Si urinaiSi phagedenas ulcege fiftit rcccs cu meile impofitu. Vel aridse 
farinae ifperfam radice eius,Dieuces cotra iocinens ac lyeuisriliumdumbojeiSi renii uiria ex aqua muP 
fa dari iuber, Cleciphantus Si dylemencis uereribus»Philifton in lafte coqumSi ad ftraguria dar radicis 
uncias quattuor. Ex aqua hydropidsifimi lirer Si opiftotonicis ;6i pleureticis:6i comitialibus , HabSres 
eam feriri a ferpentibus negant» Aut qui ante guftauerint no lidi.PeVcuflls imponif cum axugia. Folia 
contra cruditates mandunrur.Orpheus amatorium inefie ftaphylino dixit : fortaiTis quonia uenerem 
;(litiiulari hoc cibo certum efi.ldeo conceptus adiuuare9liqutj)didemnt.Ad reliqSi fatiuapolleubfSi' 



VIGESIMVS 

i cacior tam? filuenrisrmagir^ fn petrofis nata,Seme fatiua; quo« contra (corpionum idlus exufnoaut 
, pofca falutare elltRadice eius drcufcalpn dercs dolore liberanf^i Syria in hortis opofiilima. Indequo^ 

! ctVpuerbitj graecis.MuIta fyro^ olera.Simillima ftaphylino hecrba lentiquaaliigigidio uocantVrenu'’ 

' uius ramcSi amarius;eiufdc9efFedluse.Co(3ucfudu<jftomachi magna utilitate. Siccar.n.fx alto oes 

humores eius.Stfer erracicu fatiuo fimilec 6i cfFedlu.Sthomacu cxcitar.Faftigiu aftcrgit.Ex aceto lafer 
pitiato fumpturaut ex pipere 8i mulloiuel ex agro urina ciet(ut Opinio credit)6d ueneicdn eadcfnia eft 
DiocIestPrsrerea cordi couenire coualefcentiu. Aur poft mulras uomitioes perq urile.Heraclides con<’ 
tra argentu uiuu dedir.Et ueneri iubinde ofFenfante sgrif^ fe recoiligcnbus.Huc Hefms io ftomacho 
utile uideri dixttiquonia nemo tres fiieres ededo cotinuaretf Effe tame utile couaIeRentibus:& ad uita 
trareuntibusiSatiui priuatim fuccus cu ladte caprino potus fiftit aluu.Et quonia plerolgi fimilitudo no 
minii gnsco^ cofunditicotextmus dcdefefiiidedhocefluulgaris notitiae*Optimumaniienre«Lato*n, 
grano & fbluo ed.Secudu aethiopicii nigrius.Creticu odoratiHimu oium.Kadix iucudi odoris eR. Sc' 
men eius elTe 8i uultures dicunt, Prodeft hoi ad tuffi m uetere.Rupra:c6uulia:& in uino albo potu» Itc 
opi{lothonicis:&: iocine^ uitiisiS: torminibus:& ftraguriaeiduag; aut triu ligulajt: mefura.Sut & folia 
utiliaiut quje piartus adiuuent etia qdrupcdii.Hoc maxime pafci dicunf ceruaepitur£»lllinif di igni fa' 
cro»MoItu tn fummocibococodtionibus cofert uel foUo uei feminetQuadrupeduquo^aluu fiititifi' 
ue tritu potui infufumifiuc madendo comanducatu e fale.Boum morbis medcfiud fi cotritu infundi/ 
tur.lnula quo^ a ieiunis comaducata detes cofirmarifi ureruta elt terram non attingit» Codita tuiTim 
emundartRadids uero decoctae luccus tineas pelIir»Siccata aut in umbra farina lula di couulOs di infla 
tionibus 8i ardteriis medef.Venenatojf morfusabigir.FoIia ex uino lumboj; dolori illmunftCepae fil 
ucftres no funt fatiuae olfatu ipfo 6i delachrymationi caligini medenf.Magis uero fucci inundtione. 
Somnii cria facere tradunf.Et ulcera oris fanare coraanducatscu pane,Er canis morfus uirides ex acc' 
to tliit^iaur ftccse cu meile di uinoiita ut pofldie tertium foIuant.Sic & tritae fanant.Tofla m cinere epi 
phoris multi Ipofuere cu farina hordcacea.& genitaliu ulceribus . Succo 6i cicatrices oculo^ di albugi-' 
nes Kargemas inunxerc;8i ferpcntiii morfusific oia ulcera cum melle.hcauriculajicum laaemulie^; 
di tn iifde fonitum ac grauitare emendantes cum adipe anfenno aut cum meile ltillauere:& ex aqua bi/ 
bendum dederunt repete obmutefcentibusjn dolore quo^ ad detes colluedos inflillaueie:& plagis bc 
ftia^ olum priuarim fcorpionum. Alopecias fricuere 6c pforas tufis cepis. Codlas dyfentericis uelcedas 
dedere. Et cotra lumbojd dolores, Purgameta quo^ ea^ cremata in cinere illinentes ex aceto ferpenti' 
um morlibus.In ipfas quo^ muItipedesexaceto.Reliqua iter medicos miradiuerfitas»Proximiinutt/ 

1 13 elTe pcordiis di cocoflioni, Inflatione^ 8i fitim facere dixe runt,AfcIepiadis fchola ad ualidum quo^ 
colore profici in ctbo.Et fi fuccum ieiuni quottidie edat fumtrate ualitudinis cuflodiri.Scomatho uti/ 
lia efleiac fpi ritus agitationi. Vet rem moIlicc.Hsmorrhoidas pellere fubditas^ balanis.Succum cum 
fucco foenicuii cotra incipientes hydtopifes mire^ficere*lre contra anginas rura; 6i melle.Excitarieifde 
lethargicos. Varro quae fale aut aceto pifa efl arefada^ uermiculis non infeltari audior efl. 

De porro fedtmo6icapirato:6ideallio» CA, Vi» 

Orro fedtiuo ^fluu ia fanguinis fifli in naribus cotrito eo obturarisiuel gallae mixtoiaut metae 
p Ice ex abortupfluuia poto fucco cu ladle mulie$^ ; tufli etia ueternac pedoris di pulmonis etia 

uiriis medet«ll]itis foliis rananfambufl^eepinydlidesiita uocaf ulcus acie hebetans:& tnangu 
lo oculi ppetim humor emanas»Quida eode nofe appellat puflulas liuetes:acnodibus inquietates • Et 
alia ulcera cu meIletrito»Vel befliu^ morfus ex aceto, Ite ferpetium alic^uitia cu felle caprino uel pari 
mefura muidltStridorescu lade mulieris, Capitis doloresifi m nares fundaf»Doi mitunfue in aure duo 
bus fucci coclearibusiuno mellis,Succus & ad ferpetiu feorpionu^ idlus in potu bibif cum mero:& ad 
lumbo^ dolores cu uino hemina potus«Saguine uero excreatibus di phtbificis diflillatioibus logis uei 
fuccismel ex ipfo cibopdeft.lte morbo regio ue) hydropicis,Et ad renu dolores cu ptifanae fucco aceta 
buli mefura, Ide modus cu meile uuluas purgar*Toflusuero edifdC cotra fungo^uenena. Imponit dC 
uulneribus.Vencre flimular,Sicimfedat.Ebrietatesdircutir, Sed oculo^ acie hebetare tradif.inflatio/ 
nequoqt facereiquae tameflomacho no noceat:uentre$ molliat. Voci fpledote affert, Capitato maioc 
efl ad eade effedtus, Sanguine reiicienbusfuccus cu cauleaut thuris farina ud acacia daf .Hippocrates dC 
fine alia m ixtura dari mbet.Vuluaf^ corradas aperiri putat, Fcecunditate etia foemina^ hoc cibo auge 
ritCorritu cx mdie ulcera purgaretlufli di diflillatioes thoracisdi^ulmonis di arreriat fanat uitia datu in 
forbitioe prifanxtVd crudu pcer capita fine pane ita ut alternis diebus fumaf » Vel fi puiuleta excreanf» 
fic & uoci uel ueneri fom no^ multu cofcrt.Capita bis aq m utata coda aluu lifluridc inflatioes ueterest 
Cortex dccodus illitufi^ ificir canos, Allio magna uisimagnae etia utilitates cotra aqua^fiC quorulibet 
locoji mutatioes ferpetes abigit & fcorpioes odote.Arij uraliq tradidere ad beflia^oium idibus nie/ 
def.Potu uel cibo uel illitu priuatim cotra hem orrhodias^delt.Cuumo reddit uomitu . Ac nc contra 
araneegi mu^ uenenatu morfum ualere miremunaconitu gdalio nolepardaliaches uocaf depdlii.lte 
hyofcyamu cotra canis morfusjn^ uulncra cu meile iponit.Ad ferpetiu qde idus potu cu reftibus fu/ 
IS. Efiicaciflimecx oko illinit, Arncifq}corpo 5 ipnbus,Vd fi uefica uumueiit.Quin di luffitueofcdos 
panus euccari exiftimauir,Hippocrates:cinereeo$i cu oleo capitis ulcera nianatia fanitari rtftitucs»Su/ 
fpii iofis codu ahq crudu id dedere, Diocles hydropicis cu ccraureaaur in fico duplici ad euacuadaalufl 
Qd efficacius pflat uicide cu conadeo iii mero potUfSufpiriofis aliq tritu in lade Uederunr»Praxago/ 

s iii 




LIBER 

fis 3i cScra morM regfiiw uirto miTcuif.Etcorra ilcu in oleo & pulte fic Jllfncns.Srrutnis quogi.Antfq 
& iCanicnbus d ibit crudu,D:odcs phreneticis elixu.Corra anginas tritum iponf&girgauzare jpdefl, 
Oetium dolore tribus capitibus in aceto tritis itnmuit.Vel fi dccodla aq colluanfraddatur^ tpum in c.i 
ua detium. Auribus ena iflillams fuccus cii adipe anferino.Phrhiriares K prurigines potunuTufum ite 
cum aceto & nitrOtCopefett diftillationcscu ladlecodlu uel tritu p mixtu u e cafeo molli. Quogcnerefi: 
f aucitatecxtcnuar.Vel phchifin in fabae forbitioe.In torum autccodlu utilius cflcrudoielixum^ totto. 
Sic 8i uoci pias coferc.Tinejs 6£ reliq afalia interaneoge pellit in aceto mulfo codtura.Tenafmo in pulre 
rncdcf.Tepoji doloribus illitu elixum &puftulis cofiiiciim melleideide trirum.TufTi cum adipe ue' 
tuflo decodlu uel cura lade.Aut fi fanguis ctia excreef :uel purulenta rinr.Bt pituitae fub pruna codlum 
potum & cum mellis pari m6 Tu mptum.ConuuIf]s& ruptis cumfaled^ oleo. Nacumadipe rumores 
fufpedlos fanat* Extrahit ftilulis uitta cumlulphure dC refina etia harundies cum pice* Leprasdichenas 
letigines exuIccratifanat^cuorigano.Vel ciniseiusexoleoSigaro illitus.Sic&facrosignes .Sugillata: 
aut Ituetia ad colore reducit.CobuRura ex meile credunt 8C comitiale morbum fanare:fi qs eo in cibo 
utaf ac porioe.Quartanas quo^ excutere potu caput unum cum larerpitii obolo.ln uinoauflero tufll: 
6£ alio m5 acceptu m.Suppuratioesquataflibet fanatifraftaeincoflumfabiEar^incibo furaptum do' 
nec fanitate reftf ruattFacit 6i fomnos:atgi in totu rubicundiora corpora .Venerem quoqj ftimularcum 
coriadro uiridi tritum potumgj e mero. Vitia cius funt q* oculos hebctatjnflationes faciriftomachum 
tedit copiofius fumprum.fitim gignit.Cetegi corra pituita 6i gallina: 8C galinaccisjjdcft.Mixtum far/ 
re in cibo iumentis urinam reddererat^ non torqueri traduntifi eo trito natura tangatur. 

De laftuca filuatica fiuc caprinaidi efopo;& ifatiiK Iifluca filueftri. CA. VII» 
AiSucae fpon te nafeentis primum eft genus eius qua caprina uocIr.Qua pifees in mare dcictfVa 
1 ^tinus necanf qui funt m,pximo,Huius lac cxpifTafum mox in aceto podere obolo^ duu ni 

adieftoaqu^ uno cyatho hydropicis daf.CauIedd foliis corufifis arperfo fale neriri incifi fanan 
tur.Eadc trita ex aceto colluca matutinis bis e m credentium dolore phiber, Altej; eft genus qdgcarci 
efopon uocat.Huius folia trita 8i cum polenta illita ulceribus mcdenf.Haec in aruis nafcif.Tcrrium ge 
nus eft in filuis nafeens ifatin uocat.Huius folia trica cum polenta uulneribiis^funt.Quarto infedtores 
lana^utuntunqdgliiftum uocantifimileerat lapatos lylueftri foliis niTi q> plura habendi nigrioraifan ' 
guinem fiftit.Phagedcnas Si putrefccntia ulcera quae ferpunt fanar.lte tumores ante fuppurationc.Co' 
tra ignem facrum radice uel foliisjideft uel ad lyenes pora*H:EC,ppria fingulis.Coiaaute fpore nafcen' 
tibus:candor caulisiinterdum cubitali logitudineithyrfo Si foliis fcabricia.Ex his rotunda folia Si bre-" 
uia habente funt qui hieracia uocenr:quonia aedpirres fcalpedo caifijccoqi oculos tingendo obreurira-' 
tem cum fenfere difcutiant.Succus oibus candidus:uiribus quoqjpapaueri fimilis,Carpif per mcfesati 
cifo caule.Condif tn ftiftili nouo ad multa pclarus*Sanat oia oculo^ uitia cum lafle mulie^. Arcet nu/ 
bcculasicicatrices aduftioref^ oes peipue caligines.Imponif etia oculis in lana corra epiphoras. ItefuC'' 
cus aluum purgat in pofca potus ad duos obolos.Scrperium iiftibus medef in uino potus . Et folia to-' 
fl:a thyrfuf^ triti ex aceto bibunf.VuIneriillinunf maxime c6trafcorpionumi(3:us4Ve^ contra longi 
am comixto uino ex aceto, Aliis quoqi uenenis renftuntiexceptisqusurangulandonecantiauritsqux 
ucficae noccr.I tc pfmiyrhio excepto.lmponunf' Si uetri ex mclleatqj aceto ad detraheda uitia alui, Vrr 
nae difficul rates fuccus emedat.Crateas eu m Si hydropicis obolis duobus in aceto cyatho uini dari iu/ 
ber.Quida Si c fariuis colligunt fucco minus efficaci.Peculiarcscagf uires partim ia diefie funt.Sonum 
faciedi:uenercLp inhibendi:acftum refrigerandi ftomachum purgadiifaoguine augcdi.Nuncno paucae 
reftat quonia Si inflationes difcutiiinriruiftur^ lenes factunt.CScoiftiones adiuuant.Cruditate ipfae ne' 
quaq faciuntinec ulla res maiore in cibis auiditate incitat inhibctgt.Eadein caufaalterutrfqi modus eft 
Stc Si aluu coptofiorcs foluut.Modicae fiftunt.Lenticia pituitae digemr.At^ nt aliq tradidetut:fenfum 
purgat, Stomachos diflblutos utililTime adiuuat.Vrinac ufus adiuuannSi oxyporobolt afperitare addi 
to dulci acrementu aceri tem perates.SicralTior pituita fit : fcyllireautuinoabfinthire,fiSi ruflisfentiaf 
hyfopite adm ixto.Dan f coeliacis cu intubo erratico:Si ad duricia pcordio^,Danf Si mellcolicis candi'' 
dae copiofiores:8i ad uefic® uitia. Praxagoras Si dyfencerkis dedif.Ambuftis quoqiprunt recetibus pri 
Ds q puftute fiant cu fale illir^.VIceta etia quae ferpunt coercent initio cu aflb nttro.Mox in uino tritse» 
Igni facto illinunf .Couulfa Si luxata caulibus tritis cum poleta ex aqua frigida leniunt.Eruptiones pa>' 
pula^ ex uino Si polen ta.In colera quoqt coiftas patellis dederut. Ad qd utiliflimre q maxime caulerfed 
amarae.Quida ladte infundunt.Deferuofti ii caules Si ftomacho utililTimi tradunf, Sicut fom no Si fati 
ua maxime lactuca Si amara lacftefqiiqua miconide uocauimus.Hoc lac Si oculo^ clariraticu muliebri 
la£le u tililTi m u eite pra;cipftu r:dum repeftiue capiti inungunf * Oculo^ quo^ uitiis qux frigore in iis 
fada funuMiras Si alias inuenio laudes.Thoracis etia uitiis prodeflenon fecus qambrotonu cum mei' 
Ic a ttico,Purga ri Si foeminas hoc cibo.Semen fatiua^ cotra fcorpiones dari.Semine trito ex uino poto 
6i libidinum imaginationes in fomno compcfcit.Tenratcs aquas no nocere ladtucam edentibus , Qui-' 
dam tamen frcquenriores in cibo officere claritati oculorum tradiderunt. 

De generibus betx Si intubis Si cichorio Si feri genera duo, CA. VIIL 

Ec beta fine remedio eft utrai^.Siue candidx fiuc nigrx radix reces Si madefaffa fufpenfa fu - 
niculo coira ferpentiu morfus efficax efle dicif.Candtda beta coda Si cum allio crudo fumpta 
edtta rineas»Nigrx radices ita in aqua coSx prurigine toIlut«At^ in totu efficatiot efle tradif 



n 



VIGESIMVS 

mgra. Sufcus eius eapiris dotores tieteresSi uertigmes.lte fonirum aari^rcdatinfufus iis«Ciet urinam* 
Medef dyfenrerias iniedta Si morbo rcgio.DoIores quogi dennu fedat iIluusfuccus.Et corra ferpenci/ 
um i£tus ualenfed huic radici dutaxat expreHusJpra uero decodtapnionibusoccurris. Albx fuccusept 
phoras fedar fronre illirat A luminis paruo admixto igne facrUiSiueoleo trita Jicet aduHis medef«Etco 
tra eruptioes papula^ codiatEade cocta ulcera quxferpunt.Illinif &aIoperii$ cruda. Et ulceribus quae 
in capite mananr.Succus eius cu mei le nanbus inditus capur put gat.Cocmif & cu lenticula addito acc>' 
to;ut uerre molliat. Validius codtafludtuacionesflomachi fi{tit& uettis«E(^& berarituenns qua luno 
Dion uoclti AI ii neu roides:muItu minoribus renuionburqi ac denHoribus foliis. Vndecim Ispecauliu* 
Huius folia ambuRis utiliaiguttacia ailnnguntiSemen acetabuli mefutadyrentericis^deA* Aqua; e ra 
dicecoiAx maculas ueAium eluere dicunfiitc^ mebranarum, Intubi quo$ no extra remedia funuSuc 
cus eo^ cu rofaceo BC aceto capitis dolores lenirjde^ cum uino potus locmenbus & uefioe Si epihot is 
imponif.ErratiiTum apud nos quidaambubeiam appellauere. Incegyptoctchoiiu uocantqd filueflre 
fir.Satiuuaurerern;quod eA minus &uenclms.Cichorium lefiigerar.lndecibufumptd&iilitu colle 
fiionesifuccufi^ decoai uenrrcioluif.Iocinen & renibus Si AomachopdeAdtc fi in aceto decoquatur: 
urin^ tormina difcutirjte morbu regtil e mulio fi fine febre riftVeficaadiuu3r.Mulie^ purgationibus 

a uidc decoflu in aqua adeo^deAtur emortuos partus trahat, Adiiciut magi fucco totius cu oleo pum 
:os fauorabiIesfieri:& qux uelint faciliusinmetrare.Quod qdem propter fingularem falubritate ali^' 
qui chreAonappellanrialiipacration.Erfiluenre genus alii edypnioda uocatdanoris folii* Stomachum 
diiToIutum aAringit codla.Cruda^ fiAit aluum.Et dyrentericis ^dcA magis cum lente Rupta& con-' 
uuifa utrogi genere iuuanf ;item quibus genitura uaiitudinis morbo efAuat. Seris Si ipfa laiAucx fim A 
lima duum generum eA.StlueAris melior, Nigra lAa Si xAiua, Deterior hybeina:&cadidior*Vrra^ ra 
men Aemacho utiliAimatprzcipue quem humor uexar*Cum aceto in cibo refrigerant uel illitzidifcu 
tiunt^ Si alios q AomachuCum polenta filueArium radices Aomachi caufa forbentur. Et cardiacis illi 
nunruf fuper fmiAram mammam STex acrto.Omnes hx Si podagricis utiles:& languinem reiicienti/ 
bus.Item quibus genitura Auit alterno dierum poru,Petronius Diodotus qui antilrgomcna fcripfitin 
totum damnauit ; ferin multis modis arguens. Sed alio^ om mu m opinio refiAit, 

De bralTica Si lapfanaidf de braflica marina Si fcylta Si de bulbis & bulbine* CA* IX. 

RafTtcz laudes longu e A exrqicum & Chryfippus medivus priuarim uolumeeidicauerirper 
b fingula mebra hois digcAii Si Dieuches.Anreoes aut Pythagoras Si Oto n5 parcius cekbr»' 

rint.Cuius fniam uel eo diligentius pfequi pareAiut nofcac qua medicina ufus fit annis fexee/ 
cis«In tres fpecies diuifete ea m grxet antiquifli m i.Crirpam:qua faitnada uocauerunt a fimilitudine apii 
foIiopciAomacho utile:aluum modice mo!Iiente.AIUTam leam latis foliis e caule exeutibus.Vndecaue 
loden qdam uotaueremullius in medicina momenti.Tcvtia eAjiprie appellata carabe:tenutortbus folv 
is:dC fimplicibusidenfiflimirqi amarioi:redef^caciAima.Cato uifpa niaximrpbat:deinleue : gildibus 
fobisicaulx magnoiProdeiTe tradit rapitis dolonbusioculo^ caliginurinullatidibufmiuel Aomathtp^ 
cordiis«Ctuda ex aceto Si meUe:cotiandro;rura:nienta.Laiens radKulafumpta acetabulis duobus 
tutinOiTamagi elTe uim:ut qm terant hzc ualidiores fieri Te fenriant. Ergo uel cu uino truam forbenda 
uel exolei inrtncAu rummenda‘.Podagrx aut morbif^ articulariis illini cum rutx coriandri Si falis mi 
ca hordei farina, Aqua quogi eius decocta neruos articulo^ mire tuuari . Si foueanf uulnera Si recetia 
Si uetera*Etia carcinomata qux nullis aliis medicamen tis fanari poAinr.Foueri prius aqua calida iubet: 
& bis die trita imponi.Sic ena fi Aulas eluxatas Si tumores reuocari:quae$ dilcuti opus fitufomnia etia 
uigilafc^ tollere deco£i;am fi leiuni edant qui plurima ex oleo Si fale.Tormina (i deccAa iieru decoquam 
tunaddito oleo & Cale cucum ino polenra ,Si ita fumaf fine pane magispfuturam : inter reliqua bilent 
detrahit per uinu nigrum pota.Quin & urinam eius m braflica potanda cfitauerinafleruati lubet cale/ 
fatAam^ neruis remedio ene«Verba ipfius fubiiciam ad exprimenda fniam.Pueros pufillos fi laues illa 
urinainunq debiles fieri. Auribus quogi ex umofuccu bramex tepidu inAillariruadet,ld^etiarardita/ 
Ii audiciium pdeAe afleuerat.Et impetigines eade fanare fine ulcere .Grxeope quo^ opiniones iam SC 
jCaronis caufa poni couenit in lis dutaxarqux ille ptermifit, Biles detrahere non percoiAapurant.lteal/ 
uum foluere.Etdcqi bis cotAa fi Aere,Vtno aduerfarnut mimicam uuibus. Antecedente qui cibis caueri 
ebrie!atc,PoAea fumpta crapula difcun.Huc cibu 8i oculo^ claritati cofetre multu . Succo uero crudx 
angulis uel tantu raiAis cu attico meile plurimu,Facilimecocoquf.Obo$ eo fenfum purgari*EraflAra/ 
ti fchola damatmihil efTe utilius Aomacho neruifi^.ldeo paraly ticis Si tremulis dari iubet:& fanguin£ 
excreantibtts,Hippocrates coeliacis dyfenrericis biscoiAacum iale.Ire ad tenafmod^ renum caufas.La/ 
dis quo$ ubertate puerperis hoc cibo fieri iudicans.Et purgatione faemims.Crudus quidem caulis (i 
edaf ;parrus quo^ emortuos pelli, Apollodorus aduerfus fungo^ uenena femen aut fuccu bibendum 
cen(er,PhiIi Aion opi Aotoicis fuccu m ex lade caprino cu m fale & meIIe.lnucnio St a podagra liberatus 
edendo ea:decodxqi ius bibedo.Hoc cardiacis darum Si comitialibus morbis addiro i^ejte fplrne/ 
ticis in uino albo per dies«xl,iderias necno 6l phreneticis radicis crudx fuccum gargarizadu bil^du^t 
demon Arat. Cdtra uero fmguirus cu conadro 8i anero & melleae pipcredC aceto. Ifltia quo^ prodefle 
inflationibus Aomacgi.Ite ferpentiu idibus.Et fordidis ulceribus ac uetulhstuel ipfa aqua cum horde 
acea farina.Succu ex aceto uel cum foenogrxco,Sicaliqui articulis podagris imponut.Hpinydidasac 
quicqd aliud fcrpit in corpore impofita kuatdte tepeunas aliginet,Has &A mandif ex aceto,SugiUata 

s ilii 



liber 

Uiifo & alids iiu6res.Pura illita lepra$ & ploras cum alumine rotudo cit aceto, Sic & fluentes tapiflos 
tinet.Epicharmfus refliu 5C gemtaliu malis hac urllilTime iponi aflcrir, Efficacius cande cii faba trira.ire 
touu Ifis cu riira.Cotra ardore febriu fi£ ilomachi uicia cum rutse femine SC ad fecudas. Et muris aranei 
inorfus folio^ aridoK farina alterutra preexfnaniuit,Ex oibus bralTicaf generibus fuauiiTiraae 6i fi Cy 
ma inutilis hibcf:difficilis in coqucdoifiC renibus cotrariarillud quo^ no efl om irtenduiai^oa decodta 
ad tot ufus laudara fetere humi effufamiStirpiu brafficae aridoi^ cinis iter cauftica intelIigit,Ad coxen-^ 
dicu dolores cu adipe uctulfo, Ateu lafcre & aceto in uice pfilorri cuulfis illitus pilis nafci alios phiber. 
Bibif GC cu oleo fubferuefadtus ucl pfc elixus ad couuifa Qi rupta ftus lapfum^exa!ro,Nulla ergo funt 
crimta braflicicCimmo uero apud eofde aicc grauitate facere, Detibus 6C gingiuis nocere:6C in aegypto 
pP amaritudine no c[lur,SiIucftris fiuc erratice immefo plus effcjSus laudat Catoiadeo ut a rid£C quoqp 
farina in olfatorio collcdta uel odore tantu naribus rapto uitia ea^ graueolentia^ fanare affirmcr,Hac 
alii petra uocatiinimiciffima uinorqua ^ipue uitis fugiat.Aut fi non poffirfugereimoriaf, Folia habet 
parua:rotuda:lxuia:plarisoIeris fimilioricadtdior latiua 8i hirfutior.Hac inflatioibus mederi, Melan-' 
cholicis quoq; ac uulneribus recetibus cu meile ita nefoluanf ante dic reptimu,Strumis fifiulis in aqua 
cotrita Chryfippo audforc.Eralii copefcctemalacorpom quae ferpunnomas uocaUteexcrefcenciaab 
fumete.GicatricesadpIanu reducere, Oris ulcera flCtonriIlasm3ducata& coflafucco gargarizato cum 
meile tollerc.lrem pforas6£ lepras ueteres ipfius tnbus parnbus cu duabus aluminis in aceto acri illitis, 
Epicharmus fatis efle ca cotra canis rabiofi raorfum fponi,Md(us fi ai lafere Si aceto acri: necari quo^ 
canes ea fi def ex carne,Seme cius toflu auxiliaf cotra ferperes:fungomgi uenena,In tauri fanguinefolia 
coSta fpleneticif^ in cibo data Si cruda illita cu fuIphureSi nitropfunt.ire mama^ duriciae, Radicu ci'' 
nis uua: in faucibus tumeti radlumedcf. Er parotidas cu meile illitus i'epnmir,Serpentiu morfus fanac 
Viisi braflicac unu Si magnu argumenta addemus Si mirabilc.Crufiae fi occupet intus uafa oia in qbus 
aquae feruent in tanni ut no fit eas aaellere:fi braflica in iis decoquat abfcedunr,In ter filueftres braflicas 
6i lapfanaefiipedalis altitudinis:hirfutis foliis:n^i fimillimistmfi cadidior efier flore . Coquit in cibo* 
AIuu lenirer emoIIic.Marina brafllca ueheraerminieex oibus aluu cier.Coquifpp acrimonia cum pitt 
gui carne:(lomacho inimicifiima.Scylla^ in medicina alba efi qua; mafculus ; tecmins nigrx , Scylla 
quae cadidilTimafuetit utilifTima crit.Huicaridis tunicis direptis qd rcliquu e uino eft confeflu fulpen/ 
ditur lino modicis interuallis.Pofleaarida frufta in cadum aceti^ afpernm i pendctia im mergunt : ira 
tie ulla parte uas coringant.Hoc fit ance folfiitium diebus.xIviii,Gypfo deinde oblitus cadus ponif fub 
regulis totius dici fole acdpientibus,Port cu nume^ diepe tol litu r uas .Scylla eximif. Acetum tranffun^ 
di tu r. Hoc clariore oculo^ aciem facit» Salutare eft ftomachi latcru^ doloribus paru fumpmm binis 
diebus.Sed tata uis eftiutauidius haufirum extiniffreaiae raometo aliquo fpecicpbeat.Prodeft Si gingi 
uis Si detibus uel per fe comanducata.Tineas Si reliqua ultris aialia pellit ex aceto Si meile fumpra, Lin 
gua: quog^ recens fubiefta pftat ne hydropici ficfm fcntiar.Coquif pluribus modis in olla qux coiicia'' 
turin cIibanuautfurnura:udadipeaatlutoilIita:autfruftatira inpatinis.Etcrudaficcaturideindeco'' 
dimr.Coquiturr. in aceto.Tura ferpetium idibus imponitur,Torta quogt purgatunSi medium eius 
iterum inaquacoquirur^Vfusficcoi^aeadhydropicosiurmam cienda tnbus obolis cum meile Si acC'' 
to potaeJtem fpleneticos Si ftomachicos fi non fenriat ulcus ; quibus innatet cibus. Ad torminarregios 
morbos:tuffimueterem cura fufpino.Difcutii Si ex foliis ftrumasiqdnnis diebusfoIuta.Furfurcsca'' 
pitis ad ulcera manatia illita ex oleo coifla.Coquif Si in meile cibi gratiatmaxime uti cotSione fadas.Sic 
Si interiora purgar.Rimas pedu fanat in oleo coi!fa;Si mixta refinse.Semcn eius lumbo^ dolori ex mei 
!e imponif,Pyrhagoras fcylla in limine quo^ lanux fulpcnfam maloji medicamcntojii introitu pelle-' 
re tradit.Caete^ bulbi ex aceto Si fulphurc uulneribusin facie medcnf,Pcr fe uero triti neruo^ contra 
flione,Et ex uino porrigines.Succu cum meile canti morfibus.Erafilf rato placet cu pice , Sanguine rde 
cos fifierctradit illitos cu melle,Alii fienatibus fluat coriandru Si farina adiiciunuTheodorus Si liche.^ 
nas ex aceto bulbis curat. Erupentia in capite cu uino auflero aut ouo,Et bulbos epiphoris ide ilIinir:Si 
fic lippitudini medef lacque uitia quse funt in facie coj; rubentes maxim e in fole illitis cu m ellc Si nitro 
emendat.Lcntigine cu uino aur cu cumino coftis.Vulneribus quo^ mire^funt per fe. Aut ut Damion 
cx mulfoifi gnto die foIuanf,Iifde Si auriculas fradtas curatiSi tefllu pituiras,In ar-ticulo|u doloribus mi 
fcent fanna,m uino cofli illiti uenrri duricia praecordioj; emoIIiunt.Dyfentericis in uino ex aqua caele/ 
Ili teperato dant, Ad couuifa intus cu filphto pilulis fabae magnitudine. Ad fudore tufi ilIinunf,Neruis 
titiles,ldeo Si paralyticis danf iuxta in pedibus.Qui funt ruffi ex his citiflime fanant cum meile Si fale, 
Venerem maxime magarici fltmuIanr«Hortenfu partu cu fapa aut pafTo fumpti,St1ueRres interaneo^ 
plagas Si uitia cu filphio pilulis deuoraris fedant , Et fatiuojje fem en cot ra phalagia bibif in u inonpfi ex 
aceto illinuntur contra ferpentiu iiSusifemen antiqui bibendum infanictibus dabant, Flos bulbope tri/ 
tus crurum maculasiuarietatef^ igne faflasemecidar.Diodes oculos hebetari ab iis putat . Elixos affis 
minus utiles adiiciunt cile:Si difficile concoq cx ui uniufcuiufqt naturae . B u Ibinc graeci uocat hae rbaiu 
paraoe foliisirubicudo butbo,Haec tradif uulneribus mite utilis ducaxat recetibus. Bulbus que uomi/ 
tonum uocantab effeiflu folia habet nigra texteris longiora utilifTimus fiomacho cibus, 

OeafparagisSicorrudaSilibycoSihorminio, CA, X* 

Q SparagifuttradiOcuminoquideadditoinflatioesflomachicoli^diTcutiunt.Vetremleniter 
moIliut.Pei^oris & Ipinae doloribus intefiinoruqi uitiis^pfunt.Vino cu coquunf addito ad lu 



VTGESIMVS 

& renu dolores femfi ( nu oboloji podere pre cu min i bibif.Venerl ftimaIat,Vnna de t utiliflimc: 
prcrq ^ aefica exulcerar,Rad[x quogj piunmogi prscdfcanoe tnta &: in mnoa!bo pora calculos quocp 
exruTbat,Lubo^5£ renum dolores fedar.Quida ad uuluae dolore radice cum uinodulci .ppinauEade 
in acero decodla contra elephantia ^ficir, Algago trito cu olcopunrJum pungi abapibus negat. Silue/ 
ftre afpagum aliq corrudaialiq Iibycum uoeirtattici horminiu.Huius ad fupradifla oia cfficacior uisj 
&cadidiori maior.Rcgiu morbu cxtenuant.Veneriscaaqua coj« decolla bibi iubent ad hemma»Ad 
idem dircmenualetcumanetorritu.Ternisutruij obolis datuf.Eradferpenrium idlus fuccus decoe 
dtus.Radix quoij mtfcerur radici marathri inter efficacinima auxiha»Si ianguis p urina rcddaf:femen 
arparagi&apii&cuminitemtsobolisfnuinocyathisduobus quims diebus Chryiippus dari iuber. 
Sic & hydropicis contrariii clTc quis urinam moucat:docer,Item ueneri.Veficac quoqi nifi codtuaqua, 
Si canibus detunocciditeos.In uino decodlae radicis fuccus fi ore contineatur dentibus mederi. 

De apio SC apiaHro;fi^ heIiorelino:&^ oreofelino* CA» Xf« 

Pio gratia uulgo e(t.Naq! rami largis portionibus per iura innata:& in c5dimetis peculiarem 
Q gratiam habenr.Praeterea oculis illitum ctl meilcutj ut fubindcfoucanf ferucmi fucco dcco/ 

Si:a!iif$ mebropi-Epiphoris per fc tritu aut cu pane aut polenta importrum mtreauxiliatur. 
Pifces quo^ fi aegrotet in pifdnis apio uiridi recreanmr.Vep; apud eruditos noaliud erutu terra i maio 
rc fenrenria^ audloritate eft.Dilbnguif fexu.Chryfippus foemina efle dicit cnlpioribus foliis & duris: 
crallb caule;ftporeacn'6;feruido,Dionyttus marenignoreibrcuioris radicismctmiciilcs gignentem. 
Ambo neutrum ad cibosadmittenduumo oino nefas.Na id defunflo^ epulis feralibus ducatum.Ipfi 
lis quo(p uifus claritati inimicu.CauIe foemina uermiculosgigntjdeoqjcosqedcrint fterilefccic nia^ 
res focminafue.ln puerpiis ucro ab eo cibo comirales fieri qui ubera hiuriur.lnnoccriorc tamc cflcma>' 
rem.Eaiji caufa eft ne inter nefaftos fruriccsidanef.Mam raa^ durioa ipofitis foliis cmollir. Suauiorcs 
aquas potui inco5u praeftat, Succo maxime radicis cu uino Iiibo^ dolores mingat. Eode iiire incilia/ 
to grauirarc auriG.Semine urina cierimenftrua ac fecundos ptus.Er fi foueanf femine dccofto fugillai' 
ta reddit coioriteum oui albo illitu. Aut ex aqua coiHrum poru^ renibus medct.In frigida tiitum oris 
uulcenbus.Semen cum uino uci radix cum ueten umo uefica" calculos fr.ingif.Sem en darurex tribus 
cyathis ex uino albo. Apiaftru Higmus quidemeiinbphylonappeliaftScdincofeiTa danationecftoene 
rarum in rardinia.ConKxendaenimfuntomniaexeodenoierapudgraccospcndcmia.Olufitrum qd 
hippofelinu uocantaduerfaf lt;orptonibus,Poro femine torminibus interaneis medef.ItemqidifficuP 
Caribus urina: femectus dccodtii ex mulfopotum.Radixeius in uino decoiffa calculos pellit &lumboe 
ru ac lareris dolores.Canis rabiofi raorfibus poni & illirum medef.Succus eius algctescalefiCit potus» 
Quarru genus ex codc faciur aliqui oreofelino frutice ac palmu alto redlofeminecumino fimile.VrK 
nx 6£ raeftruis efBcax.HcIiofdino uis priuata totra araneas.Sed de oteofelino fbeminx purgaf e uino, 
Dept'trofelino& ocimo. CA. XIU 

Lio genere petrofelino qdam appellar in faxis naru.Priecipuum ad uomicas coclearibus binis 
a fucd additi in cyathum marrubii ruccnatqi ira aqux calida: tribus cyarhis. Addidere quidam 

bu felino differes breuitatecaulisa fatiuo& radicis colore ruffociufdeefFf^us.Prxualerefon 
fra ferperes potum 6£litum*Oamum quoqi Chryfippusgiauirerfncrepuit.Inutileefledicensftoma' 
cho:urinx:ocuIo^ quo^ darirati.Prxterea infama faiere & lethargicos dC iocineris uiiia.ldeoqi capras 
id afpernari.In hmbus quoq? fugiendu cenfer.Adiiciunt quidi tritum fi operiaf lapide fcorpionem gt-' 
g' lere.Com anducatu 8i in fole pofim uermes afferre. Alii uero fi eo die feriaf quifpiam a feorpione qui 
ederit orimii fanari no pone.^umfmotradut aliqui manipulo ocimi cum cancris»x.marims uel flue 
marilibus ti iroicoucnire ad eu feorpioes a ^ximo oes Diodotus in emttericis etia pediculos facere oci'' 
itium cibutSecura aetas alacriter defenditiNa id efle capras.Nec minus qmenra & rutam fcorpionum 
terreffnum idibus marinoru^ uenenis mederi cum uino addito aceto exiguo» Vfu quo^ compertu 
deficictibus ex aceto odoratu falurare efle.Ite lethargicis & inflamatis rcfrigerationiiillitu capitis dolo 
ri)?us co rofaceoiaut myrteoiaut acero, Ite cculogi epiphoris ipofitum ex uinotStomacho quo^ ec uri 
k.fnBid:iones 8t rudium ex aceto dillbluere fumptu, Aluu fidere ipofItum.Vrtna ciere . Sic 6C morbo 
regio SC hydropicis ^defle etiam colet icis.Diff illationes eo coli Si ffomachi inhiberi.Ei go etia ccelia-' 
QsJ^hiljnodcditi&coflumdyfentcridsiSicorra pliftonicum. Aliqui Si in tenafmoiSifanguinc excrea 
ti)^ in uino*Ounciaqi prxcordiogii illlmC mamis,Extingiiit quoqi ladlis jiuentqm» Auribus utilifli'' 
ntwhitinrintiLim prxcipiiecu adipe anferino.Semf tritu &hauRu naribus ffernutamentaiSi diHilla^ 
liones capitis quoq? illitu.Vuluas purgat in cibo ex aceio.Verrucas mixto ceiametofutorib tollit. Vc'' 
nerem Himulanldeom Si equis arinif^admillurx tempore ingeritur. 

DefilucftriocimoiSierucaiSi nafturt!o:Siruta. CA, XIIT. 

Iluedri ocimo uis efficacior ad eade oia,Peculiaris ad uitia qux uomirfonibus crebris contra/ 
f hunf.Vomicifij uuluxxotra^ bedia^ morfus radix in uinoed efficatifliraa.Erucx femen 

feorpionu uenenis Si muris aranei medef,Beftiolas oes inafeeres corpori arcet, Viria curis i fa 
ciecu meile illitu.Letigines ex aceto.Cicatrices nigras reducit ad cadorccufelle bubulo. Aiunt ucihera 
lubituris potu ex uino duiicia quada corra fenfum induerenn condiendis obfoniis tanta efl fuauitasiut 
grxei euzomonappcIIaucrint.Putantfubrritaeiuca fi foueanf ocuIi:dantatercdirui,Tufliiii infantiu 
tedare.Rjdixeiusinaquadeco(darr3dtaolLcxii;ahete.Namdeuenete (Itmulanda duinius tria folia 



UBER. 

Iflurf^rierucs nniRra manu decerpta 8^ tma in aqua muiranbibantur.Ecotrario nanurtiu ueneretn 
inhiber.Animu fWcuir.Vr diximus duo eius genera allium purgat.Detrahit bilem potum in aqua.x* 
denario^ pondo.Cum lomento ftrumis illirum opcCim<y bralTtca prxdare medetur. Altc^ cfl nigri/ 
usrqif capitis uitta purgat. Vifum clarificat.Comotas mentes fedat ex aceto fumptum.Lyenc ex uino 
potum uel cum fico.Tullim ex mel(e:fi quotidie teiuni fummanuSeme ex uino omnia inteHinorum 
animalia expelli r. Elficattus addito menTaflro.Prode(l dC contra furpiria 8C mflim cum otigano 8C uino 
duIci.Peftoris doloribus dccoiSum in lafte caprino.PanDsdifcutitcum pice:exrrahit$ corpori aculc/ 
os.Et maculas illitum ex aceto,Contra carcinomata adticitur ouo^ album.Et lyenibus illinif ex aceto 
Infantibus uero e meile utilinime.Seftius adiicit hoc ferpentes fugareircorpionibus rennere.Capitis do 
lorescontritnmtdC alopecias emMareadditOtSinapigrauirarera aurium trito impolito auribus cum 
ficoiDentium dolores infufo in auris fuccutPrunginem 8C ulcera capiris cum adij^anfcrino.Furuncu 
los concoquit cum fermentOtOrbuncuIos ad fuppu ratione petducit:& rumpiuPhagedcnas ulcerum 
expurgat cum mei Ie.Coxendicibus6C lumbis cum polenta ex aceto illinttur.Itcmlichnei. Item ungui 
bus rcabris.Quippe natura cius cauftica efl.Opnmum aute babylonium.Siluenri uero ad om'nia ea ef 
feiflusmatoUnpraedpuisauTem medicaminibus rutaen.Latiorafatiuacfolia.Rami fiuticofiores.SiI/ 
ueliris horrida e IfeAum e(t;6C ad omnia acrior.Succus exprimitur tufa ea dC afpera modice aqua.Et in 
pyxide cypria alleruaturtHic copiofior datus uenen i noxia obtinet .Macedonia maxime iuxra flumen 
olcimum. Mirum qi cicutae fuccoextinguitur:adeoetiaueneno^aenenafunt.Quando cicutx fuccus 
prodefl manibus colligentium iruta.Cacterum inter prima immifcetur antidotis praccipuacgi galaciact 
Qu*cunq! aure ruta aut per feaut antidoto ualetfoliis tritis & ex uino fumptiSiCotra aconitum ma 
ximeSf uilbumJte fungos fiuein potu detur:fiue in cibo.SimjIi modo cotraferpentium ii3us:utpote 
cu muftelljE di m icaturce cu iis rut5 prius ededo fe m uniat.Sed ualct & cotra feorpionu idilus:8£ araneo/ 
rara;apum:CTabronum:uerparu aculeos.Et cataridasiac falamadrasicanifuerabiofi morfus : acerabuli 
menfura fi Ibccus e uino bibif .Et folia trita uel comaducata iponunf cu meile 6C fale uel cum aceto dC 
pice dccofla.Succo uero punftos aut etia habentes negant feriri ab iis maIelicus*Serpetela li uratur i u 
ca nidore rugere.Efficaa^ma tame efl fil uefleis radix cu uino fumpra.Eandc adiiciunt enicatiorem ee 
fub diuo pota.Py thagoras in hac mare minoribus hxtbaceii^ coloris fofiis a focmina diTcreuit : ena 
latioribus foliis 6C coToreJde^ oculis noxia putauit fallbiquonia fculprores 6C piAores hoc cibo utun/ 
* cur ocuIo^caura.Cum panequo^ uel nafturtio fatiuacat^ filueflrisppuifum.Vt aiunt multi : fucco 
dus cum m elle attico inuntfli difculTerunt caltginesiuel cum lafle mulieris puerum enixx:uel puro fuc 
co angulis oculc^ tadis.Epiphoras cum poleta ipofita«Lemt aut capitis dolores pota cu uino aut cum 
acrto:fi£ tofaceo i Ilita.Si uero flnt cephaleaicu farina hordeacea uel acetcEade cruditates difcutiitmox 
inflatioes:dolores flomachi ueteres.VuIuas aperir.Corngit^ couerfas illita in meile toto uentre Bi pe. 
flore.Hidropiciscum ficu 6C. decoda ad dimidias partes pota^exuino. Sic bibif 8Cad pedoris dolo/ 
resilatefuq! ic Iubo|!i,Tunes:rufpiria:pulmonum;iocinej;:renum uiriaihorrores frigidos.Ad crapulae 
graucdinestDecoquunf folia poturis.Et in cibo uel cruda uel deceda ccditaue ^delLltt torminibus 
in hylbpo deceda. Et cu uino. SicdC fanguine fiflit imeriore:8^ nanu indira.Sic & collutis dentibus j>/ 
defl.Aurlbiis quo^ m dolore fuccus inmndificuflodito ut diximus modo.E filueflri uero cotra taidi 
cate & fonitum cum rofaceo uel cu laureo oleo aut cumino QC melle.Succus 3C phreneticis ex aceto tri/ 
C3C infliUaf in tpa cerebru, Adieceru nt aliqui Qi ferpill u & lauic illinentes capita 8C cola. Dederunt 6£. 
lethargicis ex aceto olfaciendumtDederunt ^ com itialibus bibendu decodae luccu in cyathis quattu/ 
ot ante acceiTiones;qua^ frigus intolerabile efliAlfiofifqi cruda dari in ctbo.Vrina quo^ uel erueram 
pellttiFccmina^ etia purgati5es:fecudarx:etia emortuos partusiut Hippocrati uidef ;ex uino dulci ni/ 
gro potaiita^ illita uuTuaec caufa etia uiffire iubet.DtocIes 6C cardiacis imponit ex aceto & meile cu 
nrina hordeacea*Et contra ileum decoda farina in oleo ac uellenbus colleda.MuIii uero & contra pu/ 
Tulentas excreationes ficcae drachmas duas fulphuns una df dimidia fuihi cefent. Et contra cruentas ra 
mos tres in uino decodos .Daf dC dyfentericis cum cafeo in uino comta . Dederunt & cum bitumine 
infnda potioni ppter anhelitum, Ex alto lapfis feminis tres unaas:olei:!ibra:uini^ fextano illinitur* 
Cum oleo codis foliis partibus quas frigus aduflerit.Si urinam mouer(ut Hippocrati uidet)niitum 
rfl quofda dare uelut inhibente potui cotra incotinentta urinx.Pforas 8C lepras cum meile 6C alumine 
illita emedat.ltc uitiligines uel rugas ; (Iruma &. fimilia cu hiremio &achpefuilloac taurino ieuo.Igne 
facrii ex aceto & oIeo:ueI primythio.Orbunculum ex aceto.Ndnulii laferpitium una illini iubennfine 
quoepinydidaspu(luIIascurat.ImponuntdCmamisturgentibusdecodam & pituitx eruptionibus 
cu m cxra.Teftium uero epiphoris cum ram is laurex tenerisiadeo peculiari in uifccnbus his efleduiuc 
filueflri ruta cum axungia ueteri illitos ramices fanari prodant.Fr^aquo^ membra femine trito cu 
exra ipofit 04 Radix rutx fanguine oculis fuffufumiSi in toto corpore cicatrices aut maculas illita eme 
dar.Ex reliquis quo^ qux rradunf ;miu eflicum feruente rutx natura efle coueniat. Fafciculx eius in 
rofaceo decodu addita uncia aloes pundis fudorem reprimerejreqi gencrandes ipcdiri hoc c[bo.idco 
^fluuio genitali datur;d£ uenere ciebro per fomnia im aginaribustPrxcauendum efl grauidis abflme/ 
ant hoc cibo.Nccari enim partus iuenio, Eade ex otbus latis quadrupedu quo^ morbis in maxio ulu 
rflifiuediiTicilcipicantibusinuecontra maleficiorum animalium idus infufapernarcsexuinotaut fi 
fanguiTugamcxhaureiitiexacetoi&quocun^uniiinilimotbomiii gqjeieiutin hcmitic temperato. 



VIGESIMVS 

i De menMftroSi menta 6ipulegio:6incper4&dccammOi CAt XIUU 

£ntaftnj filueflris mera efl;diflrcrens fpecre Tbliogi quafi figura ocjmi.-pulegif colore. Propter 
m quod qufda filueflre pulegiu uocar.Its cottianducatts di impofuis fanari e)ephaciam:ncur ma 

gni Pompeii *xtatefortuitocuiurciaexpimero|)pterpuforcinfacieiIiiracopertiiefl«Eadc iU 
linuntur bibuntur^ aduerfus fcolopedras 8C ferpettd idfus & drachmis duabus in uini cyathis duobus 
Aduerfus feorpionura i5us cum fale oleo 8C accto,Itcaduerfus fcolopedras ius dccodlr, Aduerlbfm ofa 
uenena feruantur folia arida ad farinx modu.Subffratum uel accefum fugat fcorpiones.Potum 
nas purgata partuufed partus necat.Oriopnota's:torminibuscoIericisd!icacinimum,Ite lumbis.Po/ 
dagris ipoficum.Succus naribus uerminofis il^illaftln regio mortjobibif.Sirumis il]imf.Oia uenerts 
in hibet.Tincas pd lir ex aceto potu mtCotra pru rigine ex aceto mfu ndif capiti in IbkvMctte ipfais odor 
animum excitande faporauiditatcin cibis ideo in mama^ mixtura familiares ipraeacceflereutcotre de 
(are^ !ac no pitianf.Quare laifbs potionibus addifine huius coagulari potu ftranguIenf.Data inaqua 
Si muifo eade uf refiftcre 6i generationi credif icohibendo genitalia dcfaruAcque maribus ac fbeminis 
fiftit fanguinciSi purgationes foem ina^ inhibcr.Cum amylo ex aqua pota coeliaco^ impetus. Syrario 
Si uomicas uuluae curauitiille Si iocin^ uitia ternis obolis ex muifo datis item fanguinem excreanti'' 
bus in forbitionem.Vicera in capite muntium mire fanatt Arterias humidas ficcartSiccas aftringit,Pi> 
tuitas corruptas purgatin muifo Si aqua.Voci fuccus fub certamine utilis dumtaxatiSi qui gargarsaf 
uua tumente adiefla ruta Si coriadro ex Iaifle.Vtilis Si corra ton filias cum alumine. Linguze afperx cu 
melle.Et couulfa intusp fe uituT^ puImonis.SinguItus Si uomitioi^s fiftit cum fucco granati ut De' 
mocrirus mortrattRccetis fuccus narium uitia*Spiritus fubduflos emetidat.lpfa trita choleras in aceto 
quide pora.S 3 t^uinis flodliones intus.lJetim etia fpofita cu polctaiSi fi mamx tcndantur.lllinimf &. tc 
poribus in capitis dolore, Sumif Si cStra fcolopedras Si feorpiones marinosSiad ftrpcnres.Epiphoris 
illinif' Si oibus in capite eruprioibus.Ire fedis uitiisdmpetigines quo^ ucl fi tencaf tantum phiber. Au 
ribus cd muifo inftiliat. Aiunt Si lyenl mederi ea in horro guftata ira neuellafifi is g momorderit dicat 
fe lyeni mederi p dies noue. Aridae quo^ farinx tribus digy tis apprehenfam Si flomachi dolorem feda 
re in aquaiSi fimiliter afperfa in potione uetris afalia expellere. Magna foderas cum hac ad recreandos 
defeftos aio pulegio cum furculis fuis in ampullas uitreas aceti urnf^ deieftis.Qua decaufa dignior c 
pulegio corona uertiginiqe rofis cubiculis noftris pronuntiata eft.NI Si capitis dolores fpofita dicitur 
leuare.Quin Si oHatu capita tueri cotra frigore aeftuf$ iniunaiS: ab firi tradif.Neijaeftuareeos qui du 
os e pulegio furculos fpofitos auribus in fole habeanr. lllinifetia in doloribus cum poleta Si acero-Foc/ 
mina dftcatior,E{laute haec flore purpureo, Mas candidu habet, Naufeas cum fale Si poleta in frigida 
aqua pota inhibet,Sic Si peiloris ac uetris dolore.Stomachi aute ex aqua interdfioes fiflitiSi uomitio/ 
nes cum aceto Si poleta.lnteflino^ uitia meile decoiSa Si nitro fanat.Vrtnam pellit ex uinoiSi fi ami/ 
neum fitiSi calculos Si interiores oes doIores.Ex melleSi aceto fedat meflruaiSi lecundas.VuIuas con 
uerfas corrigit,Dcfuni5tos partus eiidt,Semeobtumefcetibus olfatu admouef* Comitialibus in aceto 
cyathi mefura daf,Si aquae infalubtes bibedae funtitritum infpergtf .SalOtudines corporis fi cum uino 
tradaf minuir.Ncruo^caufa 8C in contractione cum fale Si aceto 6i meile confricafepifloteno. Imbi>' 
biC ad ferpetium iClus decoClu m , Ad feorpionum in uino tritum : maxime qd* in ficcis nafcif, Ad oris 
cxulceratiocsiad tuflim efificax habef.FJos recetis incefus pulices necat odore.Xenocrates pulegii ramu 
lana inuolutum in tertianis ante accefTione olfaCtandii dariiaut (tragulis fubifci:Si ita collocari aegrum 
inter remedia tradit,SiIuertri ad eade uis efTiacior eftiqd' fimile efl origano minoribus foliisq fatiuu: 
Si a gbufda didamus uocaf.Guflatum a pecore caprif$ balatum concitat. Vnde qdam gratci litteras 
murantes blechon uocauerunt,Natura tam feruens efliut illitas partes exu]cerer,TufG inter fridiones 
fricari ante balnea couenic Si ante acceflion u m horrore cSuuIfis k torminibus,Podagris mire prodefl. 
^aticiscum melleSifalebibedum damr.Pulmonum uitiaexcreabiliafacit.Adlyene cum fale urite 
eftiSi ueficae Si furpiriis Si inflationibus decodum fucco acqualitenSi uuluas corrigitiSi cotra foolope<' 
dram terreflrc ucl marina : ite fcorpiones.Priuatimue ualet cotra oem morfum.Radix cotra increfcc'' 
Cia ulcera recens potetifnma,Aridauero cicatricibus decorem affert. Ice pulegio cfl nepetae^ focieras, 
Decoda enim in aqua ad tertias difcutiu n r frigora, Mulieru^ me (truis^funt.Ec xftare (edant calores. 
Nepeta quo^ utres contra ferpetes habet,Fumum ex ea nidoregj fugiuntiq Si fubflernere tn metu ob 
dormituris unie eflfTufa cgilopis fponif ;Si capitis doloribus reces cum tertia parte panis teperata ace^ 
to illinitur.Succus eius inflillatus naribus fupmis ^fluuium fanguinis riflitdtc radix cum myrti femi 
ne in paflb tepido gargarizata anginis medetur.Cuminum filuenre eflprxrchue quaternis aut quinis 
foliis uelutt fecrans.Et in fatiao magnus ufus in flomachi praeripue remediis.Difcurir pituitas Si infla 
riones.Tn tum cieam panefumptum ud potum ex aqua uinoq; tormina quom Si iteftino^ dolores, 
Verumrameoem pallorem bibentibus gignit.Ita certe ferunt.[-*ortii Latronis clari inter magiftros di 
cendi ad fcdores fimilitudinc coloris ftudns contra scmulos imitatosiSi pauloante lulium Vindice ad 
fcdorem illum a Nerone libertatis captatione teftamecis fic lenocinatum. Narium fanguinem paftillis 
inditum ud ex aceto recens fiflit,Et oculo^if epiphoris per fe impofitum tumentibus cum meile ^defl: 
infantibus imponi in uentre fatis eft. Morbo regio in uino albo ab alienisdatur. 

Dc cumino atthiopicoiquse urinam ftringinSi de cappariiSi de 

liguflicoifiuepanaceiSicunilabubula. CA. XV. 



UBER 

Eihiopicu maxime fn pofca illinitur cu meile. Africano priuanm urinat in cotincna cohiberi 
3 purant.Satiuu datur & ad iocineris uitia roHu tritu in aceto • Itcnd uet tiginemdis ucro quos 

acriore ui urina mordeat tn dulci tritum uinoiaduuluarum uitiain uino.Pra‘tergi impoHis 
uellere foliis reRium tumoribus toRum tritu^ cum melleaut rofaceo 6i carra.SilueRread omnia ea^ 
dem efficatius.Prxtcrea ad ferpentes cum oleoiad fcorpioncs:ad fcoIopcdras.Siflit & uomitionc nau/ 
feafgi ex uinoiquantum apprehenderint tres digyri.ProprercoIum quod bibitur.llhniiurgj uel pcmcil 
Iis feruensiue! aflringif fafciis.Stragulationes uuluat potum in uino apit tribus drachmis in tribus cya 
this umuAuribusinRillaf ad fonitus at^ tinnitus cum feuouirulino uel melle.Sugillans illinitur cum 
meile SiuuapafTadiaceto.Lcntigininigra: ex aceto.ER cumino fimiJlimum quod gratciuocanr am-' 
mf.Quidam uero atthiopicum cuminu id efleexiflimant.Hippocratcs regium appcllariuidelicerquia 
efficacius in atgypto iudicauiuPIeri^ alterius naturae in tocu purar:quonia fit exilius 8i cldidius.Simr 
Iis autem dc huic urus.Na& panibus alexandrinis fubigtf:& cii alimentis intemoniftlnRarioes & tor^ 
mina difcutiuV tinam df meRmacier.Sugillata oculo^ epiphoras mitigauC^Iini femine feorpionu 
iftus in uino potum drachmis duabus.Pnuatini 9 cerauaru cum pari portioerayrrhcc.CoIare quo^ 
bibentiu fimiliter mutat in paIlore.SuRitum cum uua pafla aut lefina uuluas purgar.Tradunt facilius 
concipere eas quat odorantur id per coitUtDe cappari fatis dixim us inter pegrinos fru tices.No utendu 
Krarmarino.lnnoc^us italicu eR.Ferut eos q quottidie id edunt paralyfi no periclitarirnec lyenis dolo^ 
ribustRadix eius uitiligtnesalbas tollittli tritae in folefricenf.Spleneticis j^dcR in uino pota . Radicis 
cortex duabusdrachmisdeptobaIneaj£afa«Ferut^trigincaquin^diebuspurina& aluu rotu lyenc 
emitti.Bibif in luboj^ doloribus ac paralyfbDenriu dolo res fedat tmu ex aceto feme decofluiuel inan 
ducata radixtlnfundif auriu dolori decodu oleo.Vlcera qu£ pbagedenas uocat folia 8C radix recens cu 
meile fanar.Sic Rrumasdifcuticradix.Parondas uermiculof^ cofla tn aqua, Iocineris quo^ malis 
medeftDat & ad tineas in aceto & melle.Otis exulcerationes in aceto decodla tollit.Sromacho inutiles 
cc inter audtores couenittUguRicu aliq panace uocanflom acho u tile eR.l te couulfiombus & iRationi 
bustSunt 8C gda q cunila bubula appellauerut uti diximus ralfo.Cunilae pter fatiua plurafunt in medi/ 
dna generatQuae bubula appellatifeme pulegii habetiu tile ad uulnera comaducatu ipofituqpiut qnto 
poR die foIuaf.Cotra ferpetes quo^ in uino mbifiac tritu plag^ ipomf.VuIneraab iis fadla pfricafdtc 
reRudines cu ferpemibus pugnaturae hac fc muniunr.Quidam^ m hunc ufum panacem uocar.Sedac 
& tumores dC uiriliummalaificca uel foliis tritis in omni ufu mire congruens ex uino. 

Item de cunilaifiueoriganoiSf de cuiit]agine:&; cunila molliidc libano/ 

rideid: de cunila fatiua. CA. XVI* 

StaTiacunilagallinaceaappellaraanoRrisiagraecisoriganLi heracIeottcu.ProdeR oculis trita 
e addito fale.Tuflim quo^ emcdatd£ iocine^ uitia.Late^ dolores cum farina oleo Gc aceto in 

forbttione icperata, Praecipue uero ferpentiu morfus.Ternu genus cR eius:quae a graccis mar 
fcula a noRris cunilago uocafiodoris foediiradicis ligncfaeifolio afpero.Vires eiusuehemcnnflimas in 
ofbus iis generibus ea^ rradunt.Manipulo quo^ eius adiedo oes etia a tora domo blattas coueniread 
ea.Priuarim aduerfusfcorpioncsexpofcapollcie.Tnbus fchisexoleopundo hole fugari fcrpentcs.H 
co tra rio quae m ollis uocaf ipilofioribus foliis ac ram is &: acu Icatis.T rita mellis odore habet digytis ta/ 
ftu eius cohxreribus. Altera thuris q libanotide appcIIamus.Medetu r utragj cotra ferpetes ex uino uel 
aceto.PuIiccsctiacotnracuaqfparfe necat.Sariua quo^ fuos ufus haber.Succaseius cu rofaceo auri/ 
culas iuuat.Ipfaad iiRos bibif.rit&exea raotana feipille flmilisrefficax cotra ferpetes* Vnna mouer* 
Purgat & a partu muIicres.Concoiflionem mire adiuuatid^ ad cibos auidicate.Vtra^ uel in ctuditate 
ieiuniisinporrionearpcra.Luxatisquo^atiIis.Contrauerparumd£ fimilesidius ex farina hordeacea 
GC pofca utibRimaiLibanoridis alia genera fuis dicentur locis» 

De piperiti6Corigano:&: othimine:prafio:Si tragongano;6c heradio: 
&lepido:Sidegith;fiueme!athio;&anifo, CA. XVII* 

p Iperitis qdi filiquaRru appcllauimus cotra morbos comitiales bibif CaRorc taliter demoRra 

te.CauIe rubro & 16go:denfis geniculisifoliis lauriifemine albo:tenui;guflu pipcris.Vtilis gin 
giuis:dentibus;oris:fuauitati:6i ru£tibus.Origanu qd:* iniaporc cunila ffmulaf(utdiximus)plurage/ 
nera 1 medicina habet:& onitin ucl prafion appe Hanno diflimile hyfopo.Priuatim eius ufus cotra ror/ 
fiones Rom achi in tepida aqua:df crudiiatcs.Cotra araneos rcorpioef^ in uino aJbo,Luxara 6i icuila in ■ 
aceto 8i oIeo& lana.Tragoriganofimiliseft fcrpillo filucRri. Vnna cier.T umores difcutit cotra uifeum 
potu uiper^qi idlu eRicaciflimuiRomaiho acida t udlan 8i ^ordiis.TuRieiibus quo^ cu meile dac;6d 
pleurcticis:&: pipneumonicis.HeracIiu quo^ tria genera habet nigrius latioribus foliis glutinofura.AI 
te|i£ exilioribus mollibuf^ fanfuco no difTimileiqd atiq prafio uocare malut.Temu eR iter haec niedid 
minus qcaeteracfficax*Optimu at cretiaj.Na& !ucudeo]et.Proximu fmyrneUtDndeheracIeoticu ad 
potu umiustqd othimin uocat.Cois aut ufus ferpetes fugare pcuflis efui dare decodlu.Potu urina ciere* 
Ruptis couulfis mederi cu panacis radice.Hidro picis cu fico aut tu hyfopo acetabuli mefurisdecodlu 
ad fextailtc fcabieipruriginc pforas in deciTionebalnej^.5 uccus auribus ifundif cu ladtemuIieiis.T5Ii 
Iis quo^ 6i uuis medef.Capitis ulccribos.Vencna opii & gypfi extingui r dccodluifi cu anere df uino bi 
bit, Aluu mollit acetabuli raefura.Sugil latis illtnif.lte detiu doIon;qbus etia dCcadote facit cu mclle 
Sc nitro.Saguinc nariu fiRit.Ad parotidas decoquif cu hordeacea faitna.Ad aiterias afperas cu galla Qc 



VIGESrMVS 

m clle terit', Ad lycnc folia dl meile & faIe,Crafl"iores pitui tas &: nigras cxtenmt cociu cura aceto & fale 
fumpru paulatim .Regio morbo rnru cu oleo & nares infundif.Lafli pcrungunf exeonta ut ne uenrec 
attingjfiEpinydtidas ni pice fanar. Furunculos apircu ftco tiira,Struniascu oleo& aceto & farina hore 
deacea,Lateris dolores cu fico illttu.Flui^iones fanguinis in genitalibus rufum ex aceto illitu. Reliquias 
purgationu a partu.Lepidiu inter urentia intelligif.Sic Si in facie cute emedat exulcera ndoiur rame cae 
ra Si rofaceo facile fanefiSic lepras Si pforas tollit n’mp facile:& cicatneu ukera*Tradut in dolore den/ 
tiu adalligatu brachio qua doleaticopcrcere doIorc.Gith ex greeeis alii mclathioialii melafpermon uo/ 
car.Optimu g excitariiTimi odoris;& q nwerrimu,Meded’ ferpcniiu plagis Si fcorpionu.il lini ex aceto 
Si meJIe reperio.Incero^ ferpetes fugan,6ibif drachma una cotra araneos*DiniIfatiotie nariu difcutit 
tufum in linteolo olfatUtCapitis dolores illitu ex aceto Si infufum naribus.Cu mirino oculc^ epi^ ho 
ras Si tumores»Dentiu dolores codlu cu aceto, VIcera oris tritu aut comanducatu.ltc lepras Si letigmes 
ex aceto, DiiTicultares fpiradi addito uino potu.Duricias tumorefqt ueteres Si fuppurationes iliitu»Lac 
mulie{)£ auget cotinuis diebus fumptu,Col[igif' fuccus dus ur hydfc)'’ami,SimiJirer largius uent nu dl 
qd* miremuneu ferae gratifliro e panes eni codiar. Oculos quo^ purgat.Vrina Si meftruaciet.QuinC 
tno lintheolo illigatis rantu granis.xxx.fedidas trahi reperio.Aiuc Si cTauisin pedibus raeden tritu tn 
urinatCuIices fumtu necarentem mufcas.Eranifum aduerfus feorpioes ex uino bibifra Pythagora m 
ler pauca laudatii fiue crudu fiue decodtu :ite uiride ariduue oibus quse codiunfrquxq; it ingunt defide 
latu, Panis etia crunisinferioribus fu bditu. Saccis quo^ addit .Cu amaris nuabus uina comedar.Quiti 
ipfum oris halitu iucudiore facir,Ferorc^ tollit maducatu matutinis cu fmyrneo Si raelleexiguo.Mox 
uino collutu uultu iuniorcpftaninfomnia leuatfufpefum in puluinourdormidcs olfaciat, Appetentia 
cibo^ prarflatiqdo id quo^ inter a rnficia delida; fecere:ex quo labor defiit cibos pofcerc.Ob has cauias 
qda anicetu id uocauere.Laudatifrimu elf creticu.Proximu xgypttu.Hoc ligudici uice prxRat in codi' 
tnetis.DoIores capitis leuigatfulTittJ naribus,EpiphorisocuI(% radice eius rufam ipontt lollasiiplutn 
cu croco pari mo Si uinoiSi p fe trirum cu polenta ad magnas nuAtonesiextrahenda^ fi quae in oculis 
inciderint,Narium quoqi cardines cofumir illini exaqu3.Sedat anginas cum raelle& hylopoex aceto 
gargarizatum.Auribus tnfundif cum rofaceo.Thoracis pituitas pu^at toflumicu meile fumptii meli 
us,Cum acetabulo anift nuces ani aras. I, purgatas tere in meile ad tunim,FaciIlime uero amfi drachmae 
tresipapauerisdua^miTcenf meile ad fabf magnitudinem:Si ternis diebus fu mmunc*Prarcipuum au 
te rudtus.ideo indariotbus flomachi Si imeflinojk! torminibus Si coeliacis medetur,Singulius Si olfatu 
deco(!lum potum ihibet, Foliis decoftis digerit cruditates luccus decoduipitim cum apto olfatum fler/ 
nutamenta inhibet.Potu fomnii concitar,Olculos pellir. Vomitiones contbetiSi prxeordio^ tumo^ 
6i jpeflo^ uitiis.Neruis quogi qbus lucciniSum eft corpus utiIinimum.Prodefi:eius capitis doloribus 
inftillati fuccum cu oleo dcccsSi .Non aliud utilius uenin Si mreftmispuranideo dyfenrericis Si tenaP 
mis datur tofttim. Aliqui addunt Si opium pilulis in die ternis lupini magnitudine Si in uini cyatho di 
lutis.Dieuches Si ad lumbo^ dolores fucco ufus ell,Seme hydropicis Si coeliacisdedit tritum cu men>' 
ta,Ve^ Si radicem ad renes.Darion haerbanus parturientibus eo caraplafma impofuit cum apio,itcm 
uuluapi doIon.Deditgi bibendum cum aneto partunentibus,Phreneticis quoqt illinunt reces curo po 
lenta.Sic Si infantibus comitiale uittu aut cortadlioes fentietibus.Pythagorasqdc no corpori uirio co 
mitiali in manu habetcstldeog; qpturimu domi ferendu. Parere quo$ lacilius olBintcs,Et Ratim a pac 
TU dandum potui polera afpera.Sofimenes contra oes duricias ex aceto uruseR.£o Si cotra lalTitudmes 
in oleo decoquens addito nitro.Semineeis poto laflltudinis auxiliu uiatoiibus fpopodir. Heraclides ad 
in6ationes Romachi feme tribus digyris cum aitorei obolis duobus ex mulfo dedir«Similiter ad uen'< 
tris:aut intedino^ inflationes, Et oriopnoicis quod ternis dygttis prehendent feminisitantundc hyo'* 
fcyamicu ladealinino.MuIti uomituris acetabula eius Si folia lauri dece trita in aquabibeda inter toe^ 
na fuadcr,Stragulationcs uuluse fi maducenf :Si linat caliduiuelfi bibat cii cafloreo in aceto Si meile fe 
dat.Vertigmes a ptu cu fcemine cucumeris Si lini pari mefura rrinu digyto^ uini albi tribus cyathis di 
ifcu II ttCieopoiemus ad quartanas trinisdigytis fem inis anili & foeniculiulus eft maceto Si mellis cyai 
cho uno.Lentt articulares morbos cu amaris nucibus illinitu.Sut Si q afpidO uenenis aduerfari natuia 
eius putci,Vnnaciet,Sitim cohibci,Venerenimulat.Cu uino fudore leniter pratftat.Vcftesquo^ a tF 
neis delenditiEflicacius fem per recens Si quo nigrius. Stomacho tamc inutile eft pratterq innato» 

De aneto Si fagapentoiSi de papauere albo Si nigroiSi quo fuccus 

hxi barum colligendus eftiSideqpio, CA, XVlil* 

Netum quo 9 rudius uomctiSi tormina fedariAtuum nftit, Epiphoris radices illinuntur ex 
a aqua uel uino.SinguIms cohibet femen feruens olfatum.Sumptu ex aqua fedat cruditates. 
Cinis eius uuam in faucibus leuar, Oculos Si genituram hebetat : facopeniu qdapud nos giv 
•jgnif in trafmarinoalicnaf.IlIud.n,ammoniaci lachiymae fimilefagapenion uocaf,Prodeft latej; Si pc 
dloris doloribusicduulfisituflibus uetcribusxxcrcationibuf^iprcccordioji tumotibus.SanarSi uerti-' 
gincs;tremuIos:opiftorhonicos:1ycnes:lubqs:pfri<3:jones.Daf'Si olfadlandum ex accrom ftrangulam 
uulus.CaEteris Si potu daf:8i cu oleo infncaf.Prodcft Si cotra malamedicamcta . Papauciis diximus 
genera :Sifponienafctniis alia pro tmfi mus, Sed fatiiii albi calix ipfeterimr Si bibitur fomni caula.Se> 
men elephantis mcdcrur.E n'gro papauere fapor gignitur fcapo incifoiur Diagoras fuadet cu rargefeit 
lollas cu deflprefcit hora diei fcreniihec el!t cum cos in eo exaruerit, Incidi iubent fub capite & calice* 



LIBER. 

Ncc in alto genere ipfum indditar capur.Succus BC hic:& fiaerbae cniur^ lana excipitur. Aut fi exiguus 
eOiungue pollicis aut Iaaucis;& poftero dic magis quod inaruit» Papaucns ucro largus denraf;^: in pa 
ftillos tritus in umbra ficcatur non ui fopori fera modo:uept fi copiofior hauriaftetia mortifera p forne 
nuiopfon uocar.Sic fcimus intereptu Licinii Cccinnx praetorii uiri patre in hifpania baiulicu quoniam 
ualido fpatibilis odtu uirae fecine.IteplerorgtaIios»Quadrcantagna cocertatioextitit.Diagoras 3i Era 
fiftrarus in totu dlnauere:8f ut mortifcjt infundi ueratcs.Pra:tcrca quoniauifui noceret. Addidit Ane 
dreastideo no protinus excecariieoquoniaadultcrafalexadrice.Sed pofiea ufus eius non iprobatus efl 
medicametonobilnqd^diacodion uoclr.Seminequoq;eius tritoinpaftilloseladleututur ad fomnu; 
Ite ad capitis dolores cu rofaceo.Cu his auriu dolori inLhlIatu.Pod.igris illinif ui lo£te mulie^,Sic & fo 
liis ipfis iftunf ad facros ignes,Ite uulnera cu accto.Er tamen danaoerim collyriis addi,MuIto^ magis 
quas uocat lexipyretas:quaf^ pepticas 8i coeliacas.Nigtu tame i coeliacis uino d3f*Satiuu omne magis 
rotudat capita. At filueftri (onguacpufiIIu:6cadoes effedlus ualcntius.Decoquif 6f bibif cotra uigiltas; 
eadem aqua fouer or a.Optimus in ficcis: & ubi raropluittOa capita ipfa 8i folia decoquunfducus me' 
coniu uocaf :multu opio ignauior.Experimcmu opii eft primu in odore«Sincc 5 r.n.perpcti no mos eft. 
Dein in lucernistut pura luceat fiama;autextin<3uni demii oleat.Quac in fucato no eueniunt. Accendi 
turquo^ diffi'ciltus:S£ crebro extinguif»E{lfinceri experimentum 6C in aqua quia nebula innatat . Fi'' 
^um in pofea coitifed maxime mi^ a:fiiuo fole deprehendi:fincerumtn.fudat:&: fe d]lutt:donec fucco 
recenti fimile fiat«Mnefides optime feruari putat hyofcyami femine adiefto.Alii in faba. 

De empradfico & ceracico:6C glaucio fiue paralio:SC heracrio fiue 

aphro:S£ de diacodio. CA. X1X« 

Nter fatiua efi fifuefiria medium genus-.quod nifi in amis eH'et:rpote nafceretur.Rhiam uo 
i cauimus&erraucum.Quidamiddecerpcum jjtinuscumtotocalicemandunt.Aluum exi' 
naniunteapita quin^ decocta in uini tribus heminis potafomnum faciunt : filueftvium uni3 
genus ceratitin uocat : nigmmicubitali altitudine:radicecraire:& corticofa:ca!icuio inflexo ut cornicu'' 
h»Fol/a minora 6Cteuuuiora qcacteris riluennbus:femeexi!e.Tempefliuum eft mefllbus.AIuum pur 
gat dimidio acetabulo in muIfo.FoIia trita cum oleo argemmas iumenrorum fanant. Radix acetabuli 
menfura co^a in duobus fexrariisaddimidiasdaturad lumbo^ uitiaSi iocincris. Carbunculis mcdc'' 
tur ex meile folia*Quidam hoc genus glaution uocant alii paration.Nafcitur enim in afflatu maris:aut 
nirrofo locotAlte^ cft in fiiueftnbus generibus heradion:uocaf abafiis aphron.Foliis ii procul intuea' 
ris fpeciem pafTerum pr^fentibusiradice in fumma terrae cuteifbeminee ipumco* Ex hoc Ima fplcdorc 
trahuntxftate.Tunditurin pila comitialibus morbisacetabult mefura feminis in uino al boruom itio / 
nes enim facir.Medicamento quod diacodion & afteriace uocat utilifTimu, Ficaucem huius papaueris 
aut cuiufcunq; tilueftris capitibus.cxx.in aquae caeleftisfrxtaris tribus biduo maceraris:in eadem qt dc'' 
co(3:is:deindc flccatis:iteruq cu meile decouis ad dimidias partes uapore tenui. Addidere poftea drach/' 
mas fenas croci:hypoctft tdis:thuns:acic£e:6C paflr cretici fextariumtHac oftentatione fimplex quidem 
6C antiqua illa falubritaspapaueredC meile conftar» 

De tithyraalo Si archelioiSi portulaca fiue pepIfoiSi coriandro Si de atriplici CA. XX. 

Erttum genus eft tithyma1o:meconauocat:aliiarchalio:folioleui:albo:rapjte magnirudinis 
t fabae.Colligituruuaflorcnte.Siccafin umbra.Seme potum purgat aluum dimidioacetabu/ 

lo in muIfo.Cuiulcunq aut papaueris caput uiride ud ficcum illitum epiphoras oculorum le 
nit.Opium cx uino miraculo fi prinus detur fcorpionil iiftibus refiftit. Aliqui hoc tatu nigro tribuunt: 
fi capita eius ucl folia teratur.Eft Si portulaca qua peplion uocantino multum fatiua efficacior . Cuius 
memorabiles ufus tradunf.Sagitta^ucnena & ferpetium hemorroidum Si prafigrum reftringn^ci 
bo fumpta Si plagis impofira extrahit.Ite hyofcyamo poto epaflbq; cxprcfTo fucco.Cum ipfa non eft: 
femen eius fimili efFedtu jjdeft.Refiftit Si aqua^ uici isicapitis doIori:ulceribufq i n umo tufa Si impo'’ 
fira.Reliqua ulcera comaducata cum meile fanac.Sic Si infantium cerebro imponituriumbilicoq ^ci 
duo.In epiphoris ueroomnium fronte teponbufq cum poIcnra.Sed ipfis oculis e Isifte Si melleitadc 
fi procident prodeft oculisifoliis tritis cum corticibus faba:«PuftuIis cum polera Si fale Si aceto ac arra. 
Er ulcera ons rumoremq gmgiuarum comanducata cruda ledat.Irem dentium dolores. Tofillaruiu 
ulcera fiiccus deco£lae.Quidam adiecere paulum murrae.Na Si mobiles demes ftabilit commanduca' 
ta.Cruditates fedatiuocem^ firmatiSifitim arcet.Ceruicis dolores cum galla Si lini femine pari men' 
fura redat.Mam marum uitia cum meile aut cimoIiacreta.Salutaris Si rufpiriofis femine cu meile hau 
fto.Stomachum in acetariis fumpta corroborat. Ardentibus febribus imponitur cum polenta.Et ulU 
as manducata refrigerat etiam inteftina.Vomiriones bftir.DyfenterixSi uomicis datur ex aceto uel bi 
bitur cum cumino.Tenafmis aute codta Si comitialibus cibo uel potu odeft . Purgatioibus mulierum 
acetabuli menfura in rapa«Podagris calidis cum fale illita Si facro igni.^uccus eius potus renes iuuat ac 
ueficas.Ventris animalia pellit. Ad uulnerum dolores exoleo cum polenta imponitur.Nemorum du^ 
rtciasemollir.Metrodorusquiepttomennomrhisotomumemonrcripfitipurgationibusapartu dan/ 
da cen fu ir. Veneri inhtbet;uenenr^romnia«Pracrorii uiri pater eft hifpania: pi iceps:quc fcio pp Iparibi 
les uua; morbos radice eius filo fiifpcnfam ecoIIogerere:pterq in balneisiSi ita liberatu incomodo om 
ni.Quinetia inueni apud audoresicaput fnde litu diftillattone totoanno no fentirc. Oculos tamen he^ 
betareputaf.Cotiandru incer (ilueftru noinueniftPizcipuu tameellecoftat ftatim argyptium « Valet 



VIGESIMV5 ^ ^ 

Cotra ferpentiti genus unSiquod dmphilbcnas uocantipotu tpo(ituq><Sanat 6C alia aalnera • EpinyiSiV 
das puftuUs tntij«Stc dC omnes tumores coUcdtionef^ cu melieaut uua pana.Panos uero exaceto tru 
tum. Seminis grana tna m tertianis deuoran' tuberaliqui ante acceiIionem*Vel plura illini frontnSunt 
qui S£ ante folis ortum ceru icalibus fubiici efficaciter putent . Vis magna ad refrigerandos ardores uiri 
di. Vicera quoq; quae ferpunt fanat cu meile uel uua pafladte teftes:ambufta:carbucuIos:aures ru laiffe 
mulieres icpiphoras oculoruiuentris 8C inteff ino^e fIu£tionesiSeme ex aqua potum bibif tn choleris cu 
rura<Pellit aialia interaneo^ cu mali punici’ fucco 8C oleofeme potutXenocrates tradit rem miraifi uera 
eff.Men ilrua contineri uno dieifi unii granum biberint foeminxibiduo ft duo:& totidem diebus quot 
grana fu mpfcrinrtM. Varro coriandro fubtritro di aceto arnem incorrupta xftateferuari putat. A tri 

{ }Iex & filuedre eft 6t fatiuum accufatum a Pythagora ranq faceret hydropicos morbDfqi regios & pal^ 
orem.Coquitur dif^ciilimeiac ne in hortis quidem iuxta id nafci qcg nifi languidu culpauir . Addide 
re Dionyiius 6£ Diocles plurimos gigni ex eo morbos.Nec nift murata (xpius aqua coquendu, Stoma 
cho cotrariu efletLentigines 6C papulas gignere.M itor quare difficulter in italia id nafci tradiderit So" 
Ium Smy rneus Hippocrates uuluajk: uitiis id infundi cum beta. Lycus neapolitanus cotra cantharidas 
bibendum dedif, Panos furunculos incipientesiduricias oes uel co£lo uel crudo utilirer illini putat. Itc 
^nefacrum cum meile aceto mtro^inmiliterpodagris.Vnguesfcabros detrahere dicirur fine ulcere, 
^nt qui in morbo regio dent feme eius cu meile. Arterias Si ronfillas nitro addito perfricenr. Aluum 
moueanr«Co£fo aut per fc aureum malua aut lenticula concitantes uomitiones.SilueIlri capillos tin/’ 
gunt:6i ad fupradidfa utuntur medicina. De malua maIope;6i altheaiSi Iapatio:Si oxylapa/ 

to;3ihydroIapato:8ihippoiapato;6ibubaUpato* CA. XXI* 

Contrario in magnis laudibus malua eft utraqt Si fatiua Si fiIiie[fris.Duo genera ea^ ampli/ 
e tudine folii difccrnuntur.Maiorem grteci malopen uocant in fatiu is. Alteram ab emoHiedo 

uentredtdfa putant malache.E fllueltribus cui grande folium Si radices albat althea uocatuc 
ab excelleria eifedf us a qbufda artfrhalthea.Omne folum in quo ferunf pinguius facmt.Huic cotra ecs 
aculeatos lAus efficatior uisipraccipuc fcorptonuiueipa^ifimiliuiSi muris aranei.Quin Si rritacu oleo 
qualibet ea^ perundti ante uel haben res eas non feriu tur.FoIiu m fm pofitu feorpiombus torporem af' 
ferr, Valent Si cotra uenena. Aculeos ois extrahut illit* crud* au t cu anetho potx.DcccAx uero cii ra/ 
dice fua leporis marini uenena reilinguut.Et ut quida dicunt fi uomaf.Deeifde intra Si alia tradunruc 
Sed maxime fi quorridie quis fucci ex qualibeteaj: iorbeat cyathum dimidium oibus morbis catiru/ 
fum.VIcera manaria in capite fananr.In urina putrefadfa: lichcnas.Et ulcera oris cum meIle.Radix de 
coiffa furfures capitis Si dentiu mobilitates. Eius quxunu caule habet radice circa demem qui doleat 
perunge:donec definat doIor.Hadem ftrumas Si parotidas panofqt addita hominis falma purgat citra 
uuInus*Semen in uino nigro potu a pituita Si naufeis liberar,Radix mama^ uitiis occuri it ad alligata 
tn lana ntgra.T uHim in codfa Si forbittonis modo fumpta quinis diebus emcdar.Sromacbo inut i 

les fex.Niger dicit.OIympiades thebanus abottiuas elTe cum adipe anfermAIiqui purgari foeminas fo 
liis earum manus plenae menfurain oleo & uino fumpris.Vtique conflat parturientes foliis fubflratis 
celerms foIui.Protinus a partu rcuocandame uulua feqnatur.Dat 8i fuccu bibendum parturientibus ie 
iunis in uino decoffa hiemina.Quin Si femen trimm adalligant brachio genitale non continentium» 
Adeoqi ex ueneri nafcunturmt iemc unicaulis afperfum cubitali foemina^auidiratesaugeread iftnitu 
Xenocrates tradat .Itc tres radices iuxta adallfgatas.Tenafmo Si difentericis uttliflime inmndi.ltem fce 
dis uiriisiuel fi foueanrur.Melachnlicis quoqi fuccus damr cyathis rhernis tepidus.Et infanictibosqua 
cern iStDecodlx comitialibus hem inx fucci.Hic Si calculos 8i inflatione Si torminibus aut opiflorom*/ 
co laborantibus tepidus illinitur. Et facris ignibus Si ambuftis decoiflain oleu folia imponunrur.Et ad 
uulne^ tpetus ccuda cu panetfuccus deco^x neruis 4>dcfl:Si ueficxiSi inteflino^t roftonibus • Vuluas 
Si cibo Si infuftone mollit in oleo; fuccus decoiflx poti meatus fuaues facit. Arthexin oibus iupradi£fis 
e^icacior radix :prxcipuec6uu!fis ruptif^tCo^la in aqua aluu fiflir.Ex uino alboflrumas Si parotidas 
Si mama^ inflamationesiSi panos in uino folia decoiflaSi illita tolunt.Eadea arida in laifle decctflaq 
libet perniciofx lufll citifTime mcdenf«Hippocrates uulneraris finetibur^defeiflu fanguinis radicibus 
decodx fuccu bibcdii dedir.Et ea uulneribus cu meile Si refina.ltc couulfis;luxaiis:tumettbus : Si ma/ 
fcu!is:neruis:amculis ipofuir.Etafmaticis ac dyfenterias in uino bibendu dedir.Miru aquam radice ea 
addita addefarifubdiuoiat^ elafiercere.Efficatioraurquo recetior.NecIapatiudiflimiks efleffus ha/ 
bet.Efl autem filueflreiquodaliioxalideappellanfatiuoproximuraifoliis aquoftsicolore betx candi/ 
dxiradice minimatNoflri uero ru micem ;alii lapatium cantherinu ad flrumascu axugiaefficacilTimu 
Eft 3i alre^ genus fere oxjflaparon uocat.Satiuo idem fimiliusiSi acutiora habet folia ac rubrioramon 
nifi in paludibus nafeenstSunt q hydrolapaton tradunt in aqua natu.EflSi aliud hippolapaton malus 
fatiuo;cadidiurqpacfpinius.Siluennafcorpfonuidtibusmcdenf:6iferirc^hibcthaberes.Radtxaceto 
dccoda fi colef luccus dentibus auxtIiatur.Si uero bibaf morbo rcgio:femc flomachi inextricabilia ul 
Cia fanac.Hippolapdti radices priuatim ungues fcabrofos detrahunt.Dyfentencos femc duabus drath' 
mis in uino potum Iiberar.Oxylapati femc lotum in aqua cxlefli fanguine j>deft rciicictibus. Adif (fla 
a cacia letis magn itudine pdefl.Prxnatiflim os paftillos facium cx foliis Si radice addito nitro Si lurc 
exigao.In ui'u aceto diluunf.Sed fatiuu in epiphoris oculoji illinunt fronttbus.Radice mcliccrias Si Ic 
prascuritjn uino uero decoifla flr urnas Si potidas Si calculos. Poto uino Si lycntcs.GxIiocos xque 



UBER 

iKdy^fenfericosKrenarmos, Ex «dem^ omnia cificatius. Ius UpatiSf rtiflas facit :& urinam ciet:8£ 
caligine oculog^ d ifcutitdtc pruritu corporis in fola balne^ addituraur prius ipfum illitu fineoIeo.Fit 
tnat &: comanducata radix dentes,Eade dccodla cu uino filtir-aluiJ.FoIia foluut adieifto fale, Adiccit So 
Ion ne^ ut omittamus bulapatoniradicis rantu altitudine differenseft:& erga djrfcntcricos efficacis cC*. 
fedus potd ex uino. De iinapis tribus generibus;8£ marrubiorSi ferpilloidd fify mbrio: 

fiue thymbra:o:8i de lini fcmineifii blito. CA, XXII. 

Inapis cuiu s in latiuis tria genera diximus.Pythagoras principatum habere ex lis quoife fublt 
f me uis feraf iudicauit:quonia nSaliud magis in nares &cerebru pcnetrer,Adfcrpennu iiSuS’ 

6i fcorpionu tritu cu aceto illinif iFungop; uenena dilcutir.Cotra pituita tenetur in ore donec- 
liquefcat :aut gar^arizaf cu aqua muira*Ad dentiu dolore madif* Ad uua gargarizaf cu acero & mellc» 
Stomacho utuiflirau cotra ofa uitia puImonibuf^.Excreariones faciles facit in Cibo fumptu.Daf & fu 
fpiriofis,Itc comitialibus tepidu cum fucco cucumc^,Senfusat^ fternurameta capitis purgar.AIuum 
moIlir.Meftrua 6i urina cier.Et hydropicis iponif.Cu fico cumino rufum tertiis partibus comitiali 
morbo*Er uulua^ cSuerfione furatu excitat odore acero mixto.Ite lethargicos.Adticif tordylion.Eft 
aure id femen ex fili, Et fi uehementior fomnus lethargicos prcmatxfunbusaur etia caplh illinitur cu 
fico S^ aceto. Vercres dolores thoracis:Iumbo^:coxendicu:hcnu;6i in quacuqi parte corporis exalro ui 
tia extrahenda funtulliru cauftica ui emendat puftulas faciendo. At in magna durieia fine fico ipofimm 
uel fi uehementior uirgo timeaf' p duplices panos.Vtunfad alopetias cu rubricaipforasdepras :phtbi< 
jiares:litannicos;opiRochonicos.lungunt quoq; fcabras genas aut caligantes oculos cu meile. Succuf^ 
rribus modis exprimitur in fifliliicalcfcir^ in eo in fole modicCtExit & c cauliculo fuccus laijeusiq ita 
cu fduruindentiu dolori medef .Semen ac radix cii imaduere:muftb coterunf.Manufq; plenar mefur» 
forbenf ad firmandas fauces;(lomachu:ocutos:caput;fenfufm oes.Muliepe ena laflirudines faluberri/’ 
mogenercmedfcinar.CalcuIosquo^difcutit potuexaccto.TlJinunfd£liuonbus fugillarif^ cu meile 
a adipeanferino aut exra cypria.Fit SL oleu ex femine madefadfo in oleoexpreUbguquo utunf ad ner/ 
lio^ rigoresilumboruq! Si coxendicu pfridtiones.Sinapis natura effcflufgi eofdc habere tradif adarca 
inrer filiias tadta in cortice calamo^ fub ipfa coma nafcesiMarrubiu pleri'^ inter pnmas hxtbas come 
dauereiquc grxei prafion uocatialii linoft rophonmonulli phtlopedaiaut philopharesmotius q ut tndr 
cairdu fit.Huius folia femc^ contrita profunteorra rerpcres:pedo 3 i& lateris doIores;tuirim uererc.Et 
iis q fanguine eiiciur eximie utileifcapis eius cu panico aqua decodfisiutafpentas fucci rnirigef.ImpomV 
cur flrumis cu adipe.Suc q uiridis feme qm duobus digytis capiar cu fartis pugillo decodil addito exi> 
guo olei falis forbere ieiunos ad tufTim iubeat.Aiii mhil copanctin eadeca marrubii 8C foeniculi fucr 
ci ad fextarios ternos exprelTis decodfif^ ad fextarios duosrcu addito mellis lextario rurfus decoiffo ad 
fextarios duosifi cocicarii mefura in die forbeaf ifi aquae cyatho,Et uiriltu tiitiistufum cu mcllc mire 
^deft,Lichenas purgat ex accto,Rupiis conuulfis fp^raam neruis falutare.Potu'aluu foluit cum fale 8£ 
acerotlte meftrua 8C fecundas m ulie^. Arida farina cu m ellc ad tufim ficca efficacillima eft.lte ad cacre 
fias &r prerygia.Succus uero artfculis 6i enaribus morbo regioiminuedx^ bili cum roelle ^dcft.Ite co 
tra uenena inter pauca potensdpfa haerba flomachum 5; excreariones pedforis purgar.Cu iride 3C mcl>' 
le urinam ciet.Cauenda tamen cxulcei atae uefie^ dc renu uitiis.Dicitur fuccus claricate oculop; adiuua 
rc.Caftor marrubii duo genera tradit.Nigru;& quod magis ob3Ccandidu.Inouu inane fuccum adiP 
cirhisnpfbmij ouu infundit meile aequis portionibus tepefaau:uomicasruperc;purgare:pcr&nare ;p 
mitres.lllkis etia uulnenbus a cane Faflis tufa cu axugia ueteri.Serpillu a ferpedo putar didfum . Quod 
in riluenri euenitiin petris maxime.Satiuum non femitifed ad palmi altitudinem incrcfcit* Pinguius 
uoluntarium & candidioribus folik&ram is:adueruisferpctes efficax maxime cenchrin 6C fcolopen^ 
dras tcrreflres ac marinas.Et fco rpiones decodhs in uino ramis fohiT^.Fugat fii odoreicominus fi uraf 
£t cotra marino^ uenena prtecipue ualet. Capitis doloribus decodlu in aceto illinif tpibus ac fronti cu 
rofaceo.Item phreneticisderhargkisxotra tormina $c urinaedtfficultatc:anginas:uomitioes drachmis 
quattuor datur. Ex aqua bibitur ad iocine^ do!ores.Folia obolis quattuor dantur ad lyene ex aceto. 
Ad erueras excreariones terif in cyathis duobus aceti 6c mdIis,Stlymbriu filueflrea qbuida thymbr^^ 
um appdlatiiipedali no amplius altitudineiquod in riguis nalcif umile naflurtiodl * Vcrum^ efficax 
aduerfus aculeata aialiamt funt crabrones di fimiliatQuod in ficco ortu odoratu efliinferif coronis an 
gufl:iorefoIio.Sedanr utra$ capiris dolore.lte epiphorasiutPilinus tradit. Alii pane addunt , Aliipcr fe 
decoquunt in uino. Sanat dC epinyff idas:cutif<^ u ttia in facie mulie^ intra quartu die nodfibus impo'' 
fitddiebur^detradfu.Vomiriones;rmgulttis:tormina;ffomacbidifn>lutionescohibetriuetnciboruni 
pturarfiue in fucco pom.No edendu grauidisinifi mortuo coceptu. Quippe etia fpofitum ciicir.Mouet 
urind cum uino porum.Siluenre 6:^ calculos.Quos uigilare opus fir excitat infufum capiti cu aceto. 
fii f^tiaen cu aliis qde in ufu eff*Et per fe mulierum cutis uttia emendat in facie.Oculo|t! acie fucco adiu 
uattEpiphoras cum thure Si aqua aut cum myrrha.Cuni uino fedar potidastCum mdie aut adipe aut 
cteraftomachi foluttones inrperfum polctae modo. Anginas m aqua & oleo decoAu:d<r cum anifo illitu 
. Torretur uraluumftffar,Coclricis$idyfenrcricis imponiturex aceto. Ad iocineris dolores cftur cum 
uua paiTa.Et ad phthifin utiIi0ime.Semine fiunt ^ digmata. Mufculojtuneruop; ; arriculc^ : ceruicu 
duriciaSiCerebri mebranas mitigarfarina feminis nitro aut fale aut cinere additis.Eadc cum fico item 
cocoquit ac maturar.Cum cadice uero cucumeris filuefitis extrahit quateun^ corpori inhacrent.Sic 6C 



: VIGESIMVS 

! frjfla ofTirftrpere uTcui m uino decoili prohibet.ErupnonPS pitLift.t! cum rtidlecmehdat.Vngues fca 

broscum pjrt modianadurtiiiSf tcftiuin uiria rartiicescum i'crmadCmura;&cacrenasexaqua.Sto' 
machi dolores oim foenogr-Eco fexeanis utrifijt decoiftis in aqua mulfa. Inreftinorum 8C thoracis per^' 
niciofa utria dyftere in oleo Si melIe.B licum iners uideturac (inefapore aut acrimonia ulla.Vn decori-' 
utham faeminisapud Menandrum faciunt mariti. StomachoinuMlecfl. Venerem adeo lurbattut cho 
Ieram faciat aliquibas.Dicitur tamen aduerfus fcorpiones pomm e uino prodefte:&cIauis pedum illit 
nititccniyenibus 3i temporum do lori ex oIeo’.Hippocrates inennruafidireocibo puue. 

De meutSi foeniculo:Si hippomarathrouel myrfeneo: 

&canabi;6idefurula:6icarduis* CA. XXIIT* 

Eu in Italia non nifi a medicis feritunSi iis admodum pauciStOiio genera eius»NobiIiusatha 
m manticumuocant iljiabathamante inuentum.Hi quoniam laudatinimum in athamante re 

periaturifoliis anetho fimileiSi caule aliquando bicubitaliiradicibus muttis Siobnigris : qui^ 
bufdam aliitllmis.Minus rufrurn q iliud alterum. Ciet urinam in aqua potum radice trita uel decodfa. 
Infl uioes flomachi rairedifcutit.ltcm tormina Si ueficte uitia.Vuluarum^articuIiscum mellc.lnfan'' 
tibus cum apio illirum iraoucntn urinas mouet.Foeniculu nobilitaucrelcrpentesguflatu ut diximus 
fenedam exucndo:oculorum^ aciem fucco cius reficiendo, Vnde intellectum cft hominu m quo» ca-' 
liginem praecipue eo rcIeuarLCoIIigitur hoc caule targefcenre.In fole riccaturdungiturex niclle.Vbi^ 
hoc eft.Ijudandimum tamen in hiberia e lachrymis tit Si ex femine recenti,Fit etiam e radicibus ptK 
ma germinatione incifis,E(l Si in hoc genere fi i ueftrcquod alii hippumarathronialit myrreneum uo-' 
canr:foliis maioribusrguftuacriorerproccrfusibrachialicraffitudineiradicccandida.Nafciturincalidis: 
fed raxofis.DiocIes Sialiud hippomarathi i genus traditilongo Si angufto folioifeminecoriandri. Me-' 
dicinae in fatiuo ad feorpionum idtus Si ferpentium femine in uino poto*Succus Si auribus infttllaiur; 
uermiculofm in his necatdd ipfum condimentis prope omnibus inferitur , Oxyporis etiam aptiftime* 
Quin Si cnmis fubditii r panis,Semcn ftomachum diiToIucum aftringir uel ifebribus fumprum,Nau/ 
feam ex aqua tritum fedat.PuImonibus Si iocineribus laudari iTimum.Ventrem fiftitcum modice fu^ 
mitur,Vrinam cxcitatrSi tormina mitigat totum decodum.La(Sif9 defectu potum mammas replet* 
Radix cum ptifana fumpta renes purgat flue decodlo fuccoifiue femine furapto.Prodeft Si hydropicis 
radix ex uino co(3aiItem conuulfus illinuntur folia rumoribus . Ardentes ex aceto calculos ueficte pel^ 
lunt.Geniturarabundanfjam quoquomodo hauflum facic,Verendisamici(nmum:fiucad fouendunt 
radice cum uino codaiflue contrita in oleo illitum. Multi tu moribus Si fugillatis cum exra iIIinunt:S£ 
radice in fucco uel cum meile contra canis morfum utunrunSi cotra multipedem ex uino. Hippoma-' 
rathron ad omnia uehemetius, Calculos piscipue pellit, Prodelt ueflcaecum uino Ieui:Si fbeminarum 
menftruisicfficacius in eo femen q radix.Modus in utro^ quod duobus digyris trito additur in potio 
nem.Petridius quiophiacafcripfitSi Micon qui rhizitomu mena aduerfus (erpentes nihil hippoma-' 
rachro efficacius putauere. Sane Si Nicandet non in nouiflimis pofuic . Canabis m flluis primum nata 
eftmigriore folio Si a(beriore.Semen eius extinguere genituram uirocuin dicitur,5uccus exeo uermi-' 
culos aurium Si quoacun^ inrrauerit eiicitifed cu dolore capitis.Tantai^ uisciefl: ut aquae infufacoa-' 
gulare eam d icatur.Et ideo iumcnroruni aluo fuccutrit pota in aqua, Radix i.5trai5tos articulos emoP 
lif in aqua codfatltem podagras Si flmtles impetus, Am buflis cruda illiniturired farpius mutaf : priufq 
afefcar,Feru)a femen fimileancto habet.Quicab imo caule diuiditur a cacumine foemina putatur Ca-' 
les eduntur decofli.Commendaturgi mu flo ac melle.Stomacho utiles.SintpIures fumptiicapitisdo-' 
lores faciunt.Radix denarii pondere m uini cyathis duobus bibitur aduerfus ferpetes. Et ipfa radix im 
ponitur.Sic Si rorminibus medetur.Ex oleo autem Si aceto cotra fudores immodicos ucl in febribus 
proficir.Succus feni lar aluum folutt fabae magnitudie deu oratu fqi.Et uiridi ferula mufculus utiliscfl 
ad omnia ea uit/a,Ad fanguinem fiflendum decem grana feminis bibunturin uino trita uel medulla^ 
Sunt qui comitialibus morbis dandum putant luna quarta: fextaifeprima ligulae menfura «Natura fe' 
rularum murenis infeffiATima efltTadfae flquidem ea moriuntur , Caftor radicis fuccum Si oculorum 
claritati conferre multum putauit:Si de carduorum fatu inter hortenlia diximus. Quapropter Si me-' 
dicinam exiis non differamus.Siluenrium genera funt duo,Vnum frucicofiusa terra Datim, AI rerum 
unicaule craillustVtn^ folia paucairpinofatmuricatis cacura inibus.Sed alter florem putpureum mit' 
tit inter medios aculeos celeriter canefcentem:Si abeuntem cum 3ura.ScoIimongrxciuocant,Hican/ 
req floreat contufus at^ expreflus illito fucco alopecias replet.Radix cumf^ ex aqua decoiDa potatori'’ 
bus fitim facere narratu r.Stomachum corroboratiSi uuluis fl credimns etiam conferre aliquid tradi-' 
tur:ut mares gignantur.Ita enim Cherias athenienflsfcripfltiSiGlauciasqui cira carduos diltgemilG 
mus uidetu r.Manducatus ca rduus hic odorem com m endat o ris. 

Confedlio tyriacac compofitio medicaminis Anthiochi* CA, XXllII, 

Edantc difcefrumabhonefibus unam compofinaneexiisclarilTimarubtexemus aduerfus 
r uenenata animaliaiiucifam Iapide uerfibus in limineaedis Aercu]apii.SerpiIIt duum denario' 

rum podus.Opopanacis Si milii tantunde finguIo^.Trifolii pondus denarii. Anethi Si focni' 
culi feminis Si anifi Si mait Si apii denario|h£ fenu ex fingulis generibusietui farinae duodecim. Hxc tu' 
fa cribrata^ uino quan tu poflit excellenti digerunf in paftillosmifloriati podere. Ex iis finguli danf ex 
aini mixti cyathis ternis J4ac tytiaca magnus rex Anthiochus aduerfus omnia uenena uflis traditur. 



LIBER 

CAH PLYNII SECVNDI NATVRALIS hYSTORIAE LIBERJOa. PROHEMIVM. 



De natura florum coron3mentO|k<De mira flo^ uarietate* CA« L 

N HORTIS SERI ET CORONAMENTA IVS SIT CATO IN/ 
enarrabili florum maxime fubnlitate : quado nulla nulli pot facilius efle 
loqui q rerum natura pingercdafduieri pratfertim 5£ in magno gaudio 
fertilitatis tam uarieludenri.Quippe reliqua ufusalimctfgi gratia genu/ 
ir.Ideo^ faecula annofgi tribuit iis.FIores uero odoref^ de die in d«e gi/ 
gnir.Magna ut palam efl: admonitione hoium : quae fpe(ftanffime flore/ 
ant celerrime marcefcere.Sed ne piftura quidem fufficiente imagini co/ 
lorum reddendae : mixturam^ uarietati fiue alrerni at^ multiplices in/ 
ter fe neflanturifiuc priuatis generum funiculis in orbem :in obliquum 
in ambitum iquaedam coronxpcr coronas currunt. 

De ftro^hiolo ferro:K qui primu flores mifeere cocperit:&: quado pir 
m u corolla in uentauelappcl lata & quare. CA. II. 

Enuioribus utebanf antiquf:ftrophiaappeI)antes:unde nata ftrophioIa.Quin 8C uocabulum 
C ipfum tarde inde comunicatu efl inter facra tantu 8C bellicos honores coronis fuu nomen uin 

diantibus.Cu uero a floribus fierent ferta a ferendo feruiae appellabanf , Quod apud graecos 
quo^ no adeo antiquitus pIacuit,Arbo^,n,ramis coronari in facris certaminibus mos erat primu.Po/ 
ftea uariari coeptu mixtura uerficolores.FIoru^ inuice odoref^ accedere fic)i6if ex Igenio Paufiae pitJfo/ 
ris at^ Glyrccae coronariae dilcftac admodu illi cu opera eius pidura imitaref adinuenit:& illa ,puocas 
uariareticiTetij certamen artisacnaturac.Quales etnucexrant artificis illius tabellae :atqi in primisap/ 
pellata ftephanoplocos qua pinxit ipfam.Id$ faftu efl pofl olympiade centcfima.Sic coronis c floribus 
receptis paulo mox fubiere quae uocanf aeg)/ptiae:ac deinde hybern^uu cum terra flores neganramen 
to e cornibus tinao.PauIatim^ BC romxfubrepfit appellatio corollis inter initiappter gracilitatem no 
minatisimox & corolariisipoflqe lamina xrea tenui inaurata aut inargentata dabantur. 

Quis primu corona foliis aureis Si argereis dedit & de honore corona^ apud antiquosiSi de Sci/ 
pionishonorc:8idepa<5iIibuscoronis:Si Cleopatrxreginx CA. III* 

RafTus diucs primus argeto auro^ folia imitatus ludis fuis coronas dedit. AcccHerunt quo^ 
G Si lanifcosiquos adiici ipfa^ coronape honos cratpp herrufeas qbus iungi nifi aurei non debe 

bant.Puri diu fuere iiXelare eos primu inftituit.P.Oaudius Pulchenbratthcaf^ ctia phylirx 
dedit.Semp tame auiforiras uel ludicro quxfira^ fuit . Na® ad certamina in circu per ludos Si ipfi de/ 
fcendebaciSi feruos fuos quof® mittebant.lnde illa«xii.tabu1a^ lex.Qui corona parit.Ipfc pecuniamue 
cius. Virtutis ergo arguifiqua ferui cquiue meruifrenuPecunia partam lege dici nemo dubicauit. Quis 
ergo honos i^ut ipfi mortuo paretibuf® eius dum intus pofitus cfTettforis ue ferref ifine fraude effet ini 

f iofica, Alias in ufupmifcuo ne ludierx quide crant:ingen%(K us feucriMs,UFuIuius argentarius beP 
o punico fecudo cu corona rofacca interdiu e pergula fua iq diftusiex au<3oritate fenatus 

in carecre adduflus non ante fine belli emifTus eft.P.MutiariiW ^ Ma^x corona e floribus ca 

piti fuo im pofuinerrar® ob id duci eu in uincula triuuiri iqfTijilhiE^ppitllau^^^ Tri.Plcb,nec intcrceflere 
illi aliter q arhenisiubi comefa bundi iuuenes ante meridie|o5uerittis quo® doflrinx freque/ 
rabant. Apud nos exemplulicctix huius no eflaliudq filia Diui AugudiXiiius luxuria noftibuscoro 
natum Marfiam litrerx illius defcribunr.FIo^ quidem populus Ro.honore Scipioni tantu adhibuir. 
Suariocognominabaturippter fimilmidineSuariicuiufdam negociatoris.Ob id erat in tribunatu ple 
bei admodu gcatusidignufqsafricanopc familia, Nec ei fuit in bonis funcrisimpefa.AfTcsergo contulit 
populusiac funus elocauitiqua® parte ferebafiflores cjifeftu om ni fparfit. Etiam tunccoronx deoje 
honos erat. Et Ia riu publico^ priuatoru® 6:lepuIchro^6i maniiJ.Suma® auftoritas paftili coronx. 
Sutiles faliogi facris muenimus Si folemnes coenis.Tranriredeindcad rofaria.Eo® luxuria proceffinut 
non cflet gratia nifi mero folio.Sutilibus mox petitis ab india aut ultra indos.Laudatiinmum quidem 
habetur e nardi folio eas dati aut uefle,ferica uerficolorcs unguentis madidas.Huc habet nouifllme exi 
tum luxuria foemina 9 i.Etapud grxeos quidem de coronis priuatim fcripfere.Mnefteus at® Callima/ 
thus mediciigi nocerent capitiiquoniam Si m hoc efl aliqua ualitudinis ^rtio. In potu ar® hylaritate 
prxcipue odo rum ui fu rripiente fal lacitcr folertiam ,Na® fcelerata Cleopatra apparatu belli' acciaci gra 
tifiationem ipfius r^inx Antonio timentemec nifi prxguftatos cibos fumeteiltriurab ore eius lufif/ 
fe extremis ccronx floribus uenenoillitis.Ipfa® capiti impofita.Mox procedente gylaritate inuirauit 
Antoniu ut coronas biberenr.Quis iflas timeret infidias^Ergo cocerpra in fyphum inripienti haurire 
oppofira manuien ego fum inquit illa care Antoniiqua tu noua prxguflantiu diligentia cauestadeo mi 
hi fi poiTun fine re uiuere occano Si ratio adeft.Inde eduflam c cuftodia bibere iuffitrilico expirantem. 
De coronis extra fupradidos fcripfit Theophraftus apud grxeos. Ex noftr is aut ifcripfere aliqui libros 
antoIogicon.Flores ueroperfccufus efl nemo:® equidem inueniam.Nec nos nunc fcilicet coronas ne/ 
ftemusdd enim friuolum efl, Sed de floribus qux uidebuntur digna memorabimus» Pauciffima gene 
ra noflri coionamentorum inter hortenfia noueceiac pene uiolas tofaf® tantum* 





VIGESIMVSPRIMVS 

De rofa in coronis:6i de generibus eiusiSi ubi feratur* CA. IIII* 

Ofa nafcitur rpina uerius g fruticeiin cibo quo^^uemenstlllicctia iucundiodoris quis angu/ 
r Oi.Germinatois primo indufa granato corrice* Quo mox inrumefceme& in uiridcsalaba<^ 

flrosfaftigaco pautatim rubefcentesdehircicacfelcpandicmcalicis medio fui flantis coplexa 
luteos apices.Vfus eius in coronis prope nimius efl*OIco raaceraf.ld^ iam a troianis tpibus Homero 
refle.Prxterea in unguenta tranfit ut diximus.Per fe medicas artes pr^ebcr.Emplaflris ar^ colyriis im 
ponif mordaci fubtilitate.Mefaii etiadeIiciisinungcndisminimEnoxia,Contragencracius noArifece 
re celeberrimaipreneflina 6i campana. Addidere alii mile(ima:cuius fit ardetiflimus colos no excedetis 
duodena foIia.Proxima ei rrachiniaiminus rubent^Mox alabandica uilioreialbicantibus foliis. ViliiH/ 
mam uero pluribus uel minutillima fpinofam Difrerunr,ntmultitudine foliopi;aipcritate:leuorc:colo 
reiodore.Pauciflima quina folia ac deide numerofiora,Oj fit genus eius qua centifolia uocantiquseell 
in capania Italiae graeciac uero circa phiIippos*Sed ibi no fuac terrae^ucmu. Pangeus nagj modos in ui> 
cino fere eft numcrofis foliis ac paruis.vnde accolae trafferetes coferunr.Ipfeqi platattone^ficiunt. No 
aut ralis odoratiffima eft,Nec cui larifllmu maxim uqt foliu .B reuirer® indiciu eft odoris Icabncia corti 
cis. Ccpio Tiberii Cadaris principatu negauit centifolia in coronis addi preiq extiemtjs^udut^cardi'' 
nesinec odore nccfpcciepbabilena.Eft & quae graeca appellaf a noflris a graecislichn^sinonin injhumf 
dis locis jpueniensinec unq excedes quinq? foIia:uiolce magnitudineiodoi e.Efl &: alia ^iracicu Id appellata 
couolutis folio^ paniculisinec dehiicens nifi manu coftaifempq; nafcentt fimilisdai^iitiif folits • Alia 
fundif ecaule maluaceoifolia oleacea habens.Mufceron uocann Ar^ inter has media magnitudliheau' 
runalisiqua coroneolam uocant oes:rine odorepraeter coroneolam in rubro nata tot medis adulteraC 
Et alias ucra quo^ plurimu Ibla praEualer.Cyrenis odoratiflima eft.Idco^ ibi unguentum pulcherri-' 
mum,Carrhagine hifpaniae hyeme quom tota praecox,Rcfert 8i catii teperies.Quibuldamm.ann is mi , 
nus odorata^uenit.Praeterea locis omnibus Occis q humidis odorariortSeri necpinguibus uultmecac 
gillofis locisincc nguisicotenra rutibus.Proprie^ ruderatu agrum amattPrarcox capaiia* Sera milefia. 
Nouiflime tamen definirpreneftina,Fodiunf altius qfri^csiieuius quitcs.Tardiflimc^ucmunifcmi 
neiquod in ipfo certice efl fub ipfo flore opertu lanuginCiOb id potius caule c5afb infei unmr 6C ocellis 
radicisiut harundo.Vnum genus inferitur pallidae Ijpinofe longiiTimisuiris quingi folixiqux^rcccu 
la altera efl.Omni autem recifionc ar^ uflionc proficir.Tranflatione quom ut uitis optime ocilume^ 
prouenit . Surculis quarernum digyrorum longimdine aut ampliore pon ucrgiliaium occafum fata* 
Dein per fauonium tranflaraipedahbus interuallisicrebro^ circufona,Qui prxcocem faciut pedali cic 
ca radicem ferobe aqua calida infunduntigermmare incipiente calice* 

DeIiliotriagencra:6irationecainferendi. CA* V. 

Ilium rofae nobilitate pximii en:6Cqu3daccgnatiocunguentioIei9i:quodIiIionappellaf.Et 
I impofitu etii maxim e rofas decet; medio^uentu ea^ incipics.Nec ullis flo^^ excclfitas maior* 

Interdii cuHtopftriu, Languido fempcolloidi no fu^icicteapitis oneri* Cador eius eximius* 
Follis foris flrinatis:& abangufliis in latitudine paulatim lefe laxantibus effigie calaihuRelupinispatn 
bitu labriStTenui^ filo 8i femine flatibus in medio crocisilra odor color^ duplexiutalius calicisialius 
flaminisidiffereria anguflailn unguen uero olei^ ufu folia no fpernunf.Ei flos no dilllmilis illi in hxr 
ba quacouoluutu uocantinafcls per fruteramullo odoreinec crocis intusicandore tarum rcferens:acue 
luti rudimentii naturae lilia facere cddiTcentis* Alba lilia iiTde oibus modis fetunf qbus rofa.Et hocaiti 
pl IUS Iachrymafua:uthippofeIinu,Nihil^ efl foecudius.Vnde radice qnquagenoslkpc emittente bul/ 
bos, Efl 8i rubens liliumiqd graeci cryon uocannAlii flore eius cynorhodon « Laudatiflimu inanthio^ 
chia 8c laodicea lyriaeimox in phalelide.Quartu loai optinet in ualia nafccsiSunt 6C purpurea liliaiali^ 
quado gemino cauleicarnoflore tantu radice;maiori^ bulbiifed unius.Narcifum uocant huius altejjc 
genus flore cadicoicaltce purpureo*Oifferctia a liliis efl & haec:q> narcifis folia in radice funt^batifiim is 
in lycix mqtibus.Tertio generi cactera eadc.Calix hxrbaceusioes ferorini* Poflardfu^.n*florcnt:acpec 
aequinoiflium aucunum.Inucnta efl in iis Si ratio inferendi monflrificis hominum ingeniis. Colligun 
cur nan^ mcafe iulio fcapi arefcentesililia^ furpendunf in fumotDein nudattbus fe nodulis in fxce m> 
gri uini uel graeci mefe martio macetanfiut colore acapiannat^ ita in fcrobiculis feruatui heminis & 
cis circunfuns*SicfmnrpurpurcaliIia;mirumqiit3 cingi aliquid utnafcaturinfeSuroi 

De U 10 I 1 S& de caitaidf de baccareiSC combreto. CA< VI* 

lolis honos proximus.Ea^ plura genera*Purpurex;lureae : albaeiplantis omnes ucolus farx* 
u £x iis uero qux fponre opacis Si macris ffios^ueniunnpurpurex latiorefolioflatim ab radi/ 

ce carnofo exeuntifolx^ grxeo noie a exteris d ifcernunf lappellarx ia:u t ab iis anthina ueflis* 
Sed fariuis maxima au^oritas Iuteis.Genera iis tufculana qux marina appellaftFolio aliquado latio 
re:fed minus odorato.In totum uero fineodoreiminuro^ folio calathiana munus auruni : exterx ue/ 
ristProxima ei calta efl cocoloriamplitudine.Vincit numero folio^ marina quin^ folia non excedov 
tem.Eade odore fuperaf.Efl.n.grauis calta.No leuior ei qua fcopa regia appellant : qq folia eius oleant: 
non flores.Baccati quo^ radici tantu odoratx efl;a quibufda nardum ruflicum appellatum * Vngucia 
ex ea radice fieri folira apud antiquos Ariftophanes prifex com cedix poeta teftis eft.Vndc quida erroie 
fatfo barbaricam eam aupellabanr.Odor efl ei cinnamomo^ximus.GraciliroIo nec humidoprouente 
Simillimum ei conbretum appellaf folio^ exilitate uf^ in fila extenuata : ccdus q baccar.Ncchxc 





^ LIBER. 

fiint tantum :fed eorum quo^ error corrigendus eft:qui baccas rutlioim nardu appcllaucre. ER enim 
alia hserba fic cognominara:quam graeci afaron uocant : cuius fpeciem figiraragi diximus in nardige^ 
ncribus.Qufnim mo aHiron mucnio uocitari:quoniam in coronas non addatur.Crocum filucRreopa 
iTium feitre in iralia minime expedicrad fcrupula uf^ iingula arcis decoqueniibus.Scritur radicis bub 
bo.S.iciuum hrius mafuf^! 3C nitidiustfed mniro leuius degencrans.Scd ubigi necfbecudum etiam cy/ 
rcnis:ubi femp flores laudari fTimitPrima nobilitas cilicio croco:& ibi in conco montc.Dcin lycio mon 
te olympo.Mox cenmrfpino fi (icae,Aliqui phlegrxo fecudum locum dedere, Adulteratur nihil aeque. 
Probatio rmeeri impofica manu crepat ueluti fragile.Humidum enim qdeuenir adulteratione : fedet. 
Altera probatio fi manu prolata adora leniter faciem ocuIofgjmordeat.Et per fc genus fatiui blandif-' 
(imum uulgoicu fit medio cadidu dialeucon uocar. Contra cyrcnaico uirium:quod omni croco nigri/ 
useR;& celerrime marcercir.Oprimum ubicunm quod pinguiffitnum di breuibus capiHis,Pcflimuni 
ueroeft quod fimm redolet.Murianus audior e(f in lycia anno feptimo autodiauo tranfFerri in 'locum 
fubadlumtat^ ita degenerans renouari. Vfus cius in cornis nufg.H^rba enim cfl folio anguRo pene in 
capillamenti modam.Sed uinomireconguricrpnEcipueduIcittirumSitheatrarcpIeda.foretuergilia 
rum occafu paucis diebus foiio^ florem expellit, Viret bruma & colIigitur,Siccatur umbra mclius*ctia 
hyberna4Cirnofa 5i illi radix:uiuaciormqc^teris,Gaudetcalcari;& atteri pcdeipereaedo^ melius pro 
uenittldco iuxta fem itas ac fb n tes l^ti fii m um , 

De floribus antiqs:6d deodoramento^ diuerfiratciflt faltunca:8i polio. CA. Vlf# 

Roianis teporibus ei lam erat honos, Et hos certe flores Homerus rris laudat : lotonicrocon: 
t hyacinthum .Omniu odoramento^ atij adeo hetba|f dififeretia efl in coIorc:5Codore:Si fuc/ 

co.Odorato fapor raro ulii noamams.B cotrario dulcia raro odorata. Itagt & uina odorario'' 
Ca muftis fiiueftria magis oia fatiuis. Quorudam odor fuauior Si longinquo: ,ppius admotus hebetaf 
ut uiolae.Rofa recens a longinquo oletrficcajjpius.Ois aute uerno tepore acrioriS; matutinis. Quicqdl 
ad meridianas horas diei uergit hebetatur. NoucHa quot^ uetuRis minus odorata» Acerrimus tamen 
odor omnium seRace media.Rofa Si crocum odoranoracum ferenis diebus leganrur.Er omnia in ca' 
lidis magis q in fngidis,In aegypto ramen minime odorari floresiquia ncbulofus Si rofddus aereRa ni 
loflumine.Quorudam fuauitari grauitas ineR.Quaedam cum uirenrnon olent,pprcr humore nimiu; 
ut buceros quod eR focnogriEcum» Acutus odor non oium fine fucco eR:ut uiolaetrofictcroco.Quae ue 

10 cx acutis fucco caret co^ omtn odor grauis:ut i lilio utriuf^ genetis, Ambrotonum amaracus acres 
habe todores.Quoruda flos tantu iucudus: reriqus partes ignauaeiutuiola: ac rofat.Horrcrm odoratif 
fima quK ficcaiut rut3;raenta:apium:Si quse in ficcis nafcuntur.Quaedam uctuflate odoratiora:utco>' 
Coneaieademqi decerpta q in radicibus.Q^uaedam nonnifi defradlaiautexattritu olent. Alia non nifi de 
tradfo cottice.Quaedam uero non nifi uftaificut thura myrrhac^. Flores triti omnes amariores qinta'' 
fti. Aliqua arida diutius odorem continent ut melilotos. Quaedam locum ipfiim odorariore faciunt: 
ut iris.Quin Si arborem totam cuiufcuq! radices attingunr.Hefperisnoftu magis oletiinde nomine in 
uenio,Animalium nullum odoratumifi de pantheris quicq diftu eR ficredimus. Illa quo^ non omit/ 
tenda difreccntiaiodorameiirorum multa nihil pertinere ad coronametarut iriniat^ faliuncam:qq no/ 
biiiftimi fit odoris utra^.Sed iris radice tantum commendamnunguentis autmedicinac nafccns/Lau/ 
datiflima in iily rico,Et ibi quo^ non m aritimis fcd in fiJueftnbus drilonis Si narone. Proxima in ma/ 
cedonia.LiudatiffimahaecSicandicans.Etexillistertiumlocum habet afncanaamplilllma inter om/ 
ncstguflu^ amririffima.IUyrica quo^ duorum generum efl.Raphanitisa fimilitudlc : qusc Si melior* 
Rhizorhomos fubniffa.Optimaqu^eflernmametatactu mouet.Caulem habet cubitalem :6i retRum, 
FJorecdiuerficoloris fpecieificutarquus c^leftis undeSi nomcn,Non improbatur Si pifidica. Et foflli/ 

11 tribus ante menfibus mulfa aqua circufufa hoc ueluti placamero terrae blandiuntur circurcripra mu/ 
erone gladioue rripliciiSi cum legerint eam protinus iu carium attollunt, Natura eR feruens.TraiRata^ 
puflulas ambufti m odo facit.Praecipitur ante omnia ut cafti Icgant.Teredincs non ficca modomerunx 
Si in terra celerrime fentir.Optimum antea irinum leucade Si elide ferebam r.lapridem enim & feritur. 
Nunc e pamph ilia, Sed cilicum maxime laudatunac^ e reptcntrionibus. Saliunca foJiofa quidc eflifed 
breuisiK quae nefti non pofTit.Radici nirtuerofae coherer. H:erba uerius q flosrdenfa ueluti manu pref/ 
fa breuiterij ccfpes fui gcneris»Patinonra hanc gignit Si noricatalpium^ aprica urbium eporrcdia;ran/ 
te fuauitatis ut metallum efle cceperir.Veflibus irerpbni eam gratiiTimum.Sic Siapud graecos polion 
haerbam inclytam Mufei Si Hefiodi laudibusiad omnia utilem praedicatium iSuper^ extera ad fama 
etiam dignfratis.Prorfurg! miram:fi modo ut tradunnfolia cius manecandidaimeridie purpurcaifole 
occidente ccfulea alpiciuntur.Duo genera eius campeRre maius. SilueRre quod minus eR, Quida tcu/ 
rhrion uocauFolia canis hominis fimiliaia radice protinus nunq palmo altiora*Et de odoraris floribus 
faris diaumiin quibus unguenta uiafTe naturam gaudent. 

De ueRid aemulatione cu floribus Si amararo Si chryfocome fiue chryfiti. CA. VIII. 

Vxuria ueftibus quo^puocauit eos fioresiqui colore comedanf .Hos aiaduerto tres effe prin 
1 cipajcs.Vnum in croco qui in rofis micat, Gratius nihil tradif afpciRuiSi in purpuras tyrias di 

baphaf(gpac laconicas. Aliu amahyflomqui uioIa;Si ipfein purpurcu queqpanthinu appellam' 
mus, Genera enim traflamus in fpecies multas fefefpargentia.Tcrriusertquiproprieconchylii intclli'' 
gitur multis modis.Vnus in heliotropio Si in aliquo exiis pleru^ faturatior, Alius in maluaadpurpu/ 



VTCESIMVSPRIMVS 

ram indinam.AIius in uiola ferotina conchyliorum ucgetjflima.PaHa nuccompononf. Sanatura at^ 
luxuria depugnare.Lutei uideo honorem antiquiiTimii in nuptialibus flameis totu focminiscoceirum* 
Et fortaffis ideo no numerari inter principales:hocefl coes manbusac Ibeminhtquonia fccietas ptinaV 
parum dedit. Amarato no dubie uincimur.Eft aut fpica purpurea uerius qflios ahqs: & ipfe fine odore, 
Miru^ in eo.gaudere decerpi:8i laetius renafd,Proucnit augufto menfe.Durat in auTunum.Alexandti 
no palmaig decerptus afTeruaf .Miru^ poflg defecere cufli flores madcfadlusaqua reuiuifcinSi hyber/ 
nas coronas facir. Suma cius natura in noie efl appellato quonia no raarcefcir.ln noleefl dC cyani colos. 
Ite hoIochryfi*Ocs aut hi flores no fuere in ufu Alexadri magni £tate:quoniam^ximi a morre eius au 
ftores filuere de illis, Quo manifeflden:poftcapIacuiire,A graecis tamen reptosquis dubiretr'noa]itec 
iralia ufurpate noia illoK. At Hercules petilio ipfa nomen impofuit autunali circa uepref^ naicenri , Et 
tamu colore comendat qui efl rofs fllueftri.Folia par ua quina.Miruqi in eo flore innedti cacume 6i no 
nifi itorto folia na Ibi pamo calice ac uerficoloti luteu feme incIudcteXuteus 8c beliio paflillicanbus qn>' 
quagenifqnis barbulis coronatur.Pratcnfes hi fioresiac fme ufu:6; ideo plerf^ fine noibus.Quin & his 
ipfisalia alii uocabula imponunr.Chryfocome fiue chryfitis no habet latina appellatione. Palm i akitu>‘ 
dine cfl:comatibus fulgore auri corimbistradice nigra ex auflero d ulcUn petrofis cpacifqt nafcens. 

De honore coronandi cyclamino & meliloto fii trifolio tria genera eius. CA. IX. 

T ferepadlis colo 5 ^ celeberrimis traleat rario ad eas coronas quae uarictate fola placcr.Duo ea/ 
e rii genera quo alisc flore coftantraliae folio, Flore efle dixeiim geniRas • Nagi di lis decerpiflu/ 

teus.Ite rhododendron.lte ztziphaiquae & cappadocia uocaf .Ifqj odoratus fimilifq; oleaj^ flo 
libDsJn uepribus nafeif cyclaminuide quo plura alias.FIos eius colollinus i coronas admittif.Folia mi 
lads 8i hederae in coronametu fe dedere, Coronx^ eag; optinct pricipatu.De qbus in fruticu loco abii/ 
de dixim us.Su t dC alia genera nolbus graecis indicandaiqa noflns maiore ex parte nomen dare iis defu/ 
it cura.Et plera9 eope in exteris terris nafcunf nobis tamen confcdtara:quonia de natura fermo non de 
Italia e,Ergo i coronameta folio ucnere melothron : fpireon:eriganon:cncoron:q3cafia Higinus uocac 
Etq3cumil3gine:coniza:meIirophilIon:q3apiaflru:mehloton:quodrcrtul3cap3nauocar.Efl.n»inca/ 
pania italix laudatiflimata graecis in funioimox chalcidica Si cretica ubicuq; uero afperis 6i filueflhbus 
naca.Coronas cx hacanriqtus fa^icas indicio efl nomen fertuiae quod occupauit.Odor eius croco uict/ 
nus efl dC flosiipfa cana,PIacet maxime folitis breuiflimis ar^ pinguinimis.Folio coronat dC trifolium. 
Tria dus gcncra.Minyathes uocantgrxd. Alii afphaltfon maiore folio quo uiunf coronarii.AIte^acu 
to oxytriphtIIon.Tertium exolbus minutifljmuJnter harcneruoficauliculiquibufdamiut marathro: 
hippomarathro:myophono,Vtunf c ferulis Si cory mbisidi hederae flore purpureo, Eft & in alio gene 
re eaw hlueftribus rofis fimiIis,Et in iis quo^ colos tanru delecta r.Odor autem abefl,Et cneoii duo ge 
nera nigri acm candidi.Hoc d£ odoratum, Rarnofa ambo florent pofl aequinodio autumni. 

Oe otigao 8i thymo Si meile attico:8f conyzaid^ louis flore:& helenioidf ambro/ 
tono;d£leucantemo, CA. X. 

Otidem Si origano in coronamentis fpecies. Alterius.n.nullum femeiid aut cui odor eft creti/ 
I cum uocaf .Totide 6C thymiicandidu ac nigricans.Floret autem circa (blftitiaicum Si apes de/ 

ce rpunt.Et augurium mellis eft.Prouemu enim fperant apiarii large florente ee, Laedit hym/ 
bribusamiritffi florem .Semen thyminon poreftdeprchendi:cum origani peiq minutum non tamen 
fallat.Sed quid inrercft id occulrafle naturamj'In flore ipfo intelligitunfato^eo nafeitunQuid non ten 
tauere hoies f Mellis attici in toto orbe fum ma laus exittim arur.Ergo trailatum eft ex attica thym um: 
6^ uix flore(uri docemus)ratum,Sed alia ratio naturee obftitinnon durante attico thymomifl in afflata 
maris fcratur.Erat quidem h*c opinio antiqua in omni thymo,ldeogi non nafei in archadia .Tucolc/ 
ra no putabant gigntinifi intra trecenta ftadia a mari.Thymis quidem nucetia lapideos campos in pro/ 
uintia narbonefi refertos fcimus,Hoc pene folo redditu e longinquis regionibus pecudu milibus coue/ 
nientibus ut thymo uefcamur.Et conizx duo genera in coronamentis.mas Si foemina.Diflereriain fb 
lio.Tenuius foeminae&conftriafus anguftiur 9 ,Imbricatum marisdC ramo(ius.Flosquoq! magis fple 
det eius. Serotinus utri^poftarftuje. Mas odore gr3uior*Foeminaacrior.Et ideo contra beftiajimor 
Tus aprior.FoIia foeminx mellis odore habent.MafcuIx radix a quibufdam libanotis appellaturide qua 
diximus.Et tanmm folio coronat louis flos;amaracus:hermerocalIes:ambrotonum:helenium:fl(ym/ 
brtumiferpillum.Omnia furculofa rofa: modo, Colore rarum modo placet louis flos. Odorabeflucuc 
& illi qui gr*cephIox uocaf;8£ ramis autem 6i folio odorata funt excepta ferpillo. Helenium clachry/ 
mis Helcnx dicitur narum.Etideoin helena infula laudatiHimumieft autem frutex humifefpergens 
dodrantalibus ramulisifolio fimili rcrpillo.Ambtoronu iucundi odoris eft Si gtauis.Floretseftate.rlos 
turei coloris , Vacqpm fponte proucnit.Cacumine fuo fe propagar.Scritur autem femine melius q radi 
ce aut furculo.Semine quoqi non fme negocio plantaria tranncruntur.Sic Si adonium.Vrrun® xftate^ 
Alfiofacnim admodum funt:fi£fok nimio Ixduntur.Sed ubi conualuere ritu uitis fruticant. Ambro/ 
tono fimiic odore IcOfcinthemum eft flore albo foliofum. 

Deamaraco uel fanfuco:6i nydegretorS: meIiIoto:5f uiola albaiSCcodiamino Si dc 
filueftribus bulbis:Sd heliochryfo:3c lychnisrSi de herbis citra mare. CA. XI, 

a Marantu Diodes medicus Si ficula gens appeliauece quod xgyptus Si fyria ranfucum*Seiitoc 

u tt 09 genere di femine Si ramoiuiuacius pdiiftis Si odore melius . Cupiofum amaraco xque 

I iii 




LIBER 

^ ambrorono feiticn.Sed ambtotono radix una:& alre defcendcnsrcaetens m futiimo terra: leujter has 
rens.Rdiquorum Citio autumno fere incipienteinecnon Si ucrc quibuCdam locistquac umbra gaudet 
6 i aqua ac fnno.Niflcgrcron inter pauca miratus eft Democritusicoloris igneiiroliis fpins : neca terra 
fe attollentem :pra:cipuam^ fn gedrofia narrat.Eruitur poftarquinodlium uernu radicitus. Siccatur^ 
adluna.xxx.dicsiita lucens nodlibus.Magos p3rrhoruqp,rcgesutihachzerba3duotafufcipiaia.Eadc5 
uocari chcnamychoniquonia anferes a primo cofpeftu eiusexpauefcar.Ab aliis nyftiloparquonia e Ion 
gmquo nodibusfulgear.Melilotos ubi^nafcif.Laudatiffimu rame inattica.Vbicuqiueroreccns:nec 
candicans;& croco q fimillima.Quanq in italia odorarior di candida.Flogi prima ucr nanriantiu uiola 
alba.Tepidioribus uero locis etiam hy eme emica t. Poflea qua: appellaf& purpurea. Proxime flamea: 
quseSd floxuocafrniueRris dutaxar,Codiaminonbisanno:uere8iautuno,Aeftareshyemcfq5fugir,Se 
riores fupradiflis aliquato narcifusiSi lilium tras maria,Et'in italia quide ut diximus perrofam . Na in 
graecia Tardius etianum anemone.EftautehaccfilueftriubuIbogiflosialfa^ qqusdiccf in medicinis. 
Sequitur oenanthe;meIanion:exfiIuefl:ribushe!ichryfos,DeindcaItgj: genus anemones quaelimonia 
uocaf.Poft hac gladiolus comitatus hyacinthis.Nouifllma rofa.Eadc prima dcficitiexcepta fatiua.C® 
tcrum hyacinthus maxime duranSi uiola alba:8i oenanthe.Scd haec ita fi deuulfa crebro phibeaf in fe 
minibus.Narcitur locis repidis.Odoride qui germinantibus uuis.Atq; indenomc.Hyacinthura comi 
«aturfabula duplexduflu praeferens eiustque Apollo dilexcrartautex Afacisauoreedithita difeurren^ 
xibus uenis ut gr^ecag: littera^ figura ea legaf infci ipt3,HeIichryfos flore habecauro fimilem :fbliu tc ' 
nueicauliculum quo^ gracilcm:fed duru m. Hoc coronare fe magi fi & unguenta fummatur ex auro: 
quod apyron uocatiad gratia quog? & uitaeglona pertinere arbirranf, Et uerniquidem flores hi funt, 
Succedut illis sefliui Iychnis;& louis flos & alt^ genus liliUtc typhyon Bi amarcus ; quem phrygium 
cognominant:fcd maxime fpedabilis poihos»Duo genera huius,Vnu cui flos hyacinthi cfl. AIreru can 
didiusquiferenarcifadtumuIosquoniafortiusduranEtinsaeftateffoces. Abeunt 8i hi marcefcuf^. 
Alii rurfus fubeut aumno.Tcrriu genus Iiiii:6i crocus:& ofirin in utrogp gencrciununa hebes zalterum 
odorammrprimis omnia hymbnbus emicantia.Coronam quide & fpinrc flore titunf. Quippe cu fpi^ 
nse albae cauliculi inter obicdameta gul^ qu 05 condianf .Hic eft trans maria odor fioj:.In italia uiolis 
fuccedit rofa.Huic interuenit lilium.Rofam cyanus excipit.Cyanu amarathus. Na uinc^eruinca fem/ 
per uiret in modum lineae foliis geniculatim circundata.Topiaria hxrba inopiam tame florum aliquiP 
do fuppler.HECm a graecis camedaphne uocatur.Vitalongifliroa uiolae albae eft trimatu. Ab cotempo 
re degencrattRofa Si quinquenium perfert non recifa nec aduftaJIIo enim modo iuuenefett. Diximus 
6 i terram referre plurimum.Nam in segypto fine odore haec omnia.Tantum® myrtis odor praecipu/ 
ustAlicubi etiam binis menfibus antecedit germinatio omnium . Rolariaafauonio fofla oportet^: 
Iterum^ foIftitio.Er id agendum ut intra id tempus purgata S£ pura fint. 

De cura apum:pabulo:6i morbis eagiiSi remediis. CA. XII* 

Erum hortis coronamentif^ maximealuearia Si apes coueniunttres pr3Bcipoi qnaeflus com^ 
a pendii^ cum fauit.Ha^crgo caufa oportet lerere thymum :apiaftrum:rofam:ufolas:lilium: 
atyrum:fabam:eruilium:cunilam :papauer;coni2am:cafiam:meIiIomm : meliflbphi!lu:cen> 
then.Eft aut cerinthe folio candidoiincuruo cubicalisrcapiteconrauormellisfuccumhabenrc.Hcpeflo 
tum auid fu nt arqi etiam finapisiquod m irem u r cu oliua: flore ab iis non attingi conftar.Ideo^ 

hanc arborem pcul clTe melius fincum aliquas q proxime feri conucnianqua: Si euolantium examina 
inuirent nec longius abire patiantur.Cornum quo$ arbore caueti oportet . Nam flore eius dcguftato 
aluo concita moriuntur.Rcmedium forbam comufam e mellc praebere «s uel urinam hominumzuei 
boumiaut grana punici mali amineo uino colperfa.Etgeniflas circuferi alueartis gratt(Timum.Mirutn 
eftdignumqt memoratu dealimentis quodcomperi.Hofliliauicus abluimcpado. Huius inquilinipa 
bulo circa deficiente imponunt nauibusalueariamodtibuf^ ad quina milia pafliiumcotrarioamnena 
ucs fubuehunr.EgrefTa: luce apesipaftsc^ ad naues quottime rertieantrmucantes locum donec ponde/ 
rc Jpfo preflis naui bus plena alueana intelligantur: reueflifqs eximuntur mella. 

De uenenato mellezSi de remediis mellis uencnati:8i mellisinfanf. CA. XIII* 

, T in hifpania mulis^uehuni fimili de caufa» Tatum^ pabulu refernut mella quogi ueiienata 

e fianr.Heradfe in poto quibufdam annis pertiKiofiffima exiflumtab iifde apibus fadl3,Nec di 

xere audores e quibus floribus ea fiercnt.Nos tamen trademus qua: comperimus.Hxrba cft 
alba.Vexatio quide iu mentois: eftrfed praecipue caprarum appellata cgolcthron. Huius flore concipiat 
noxium uirens aqiiofo uere marccfcente.Ita fit ut non oibus annis fentiantur hoc malum. Venenati iif 
gna funi q» omnino non denfatur;^ color magis rutilus eft:odor alienus flernutamenta protinus mo/ 
uenszquod ponderofius innoxio.Qui edere abictunt fe humi refrigerationem quaerites . Nam & fiii'* 
dore diffluunt * Remedia funt multaiquae fuis locis dicem us.$ed quoniam flarim r^raefemari aliqua 
in tantis infidtis oportetzmulfum uetus e meile optimo Si rutarfalfamenta etia fi reicianmr fumpta cre 
bro.Cc Itum cft id malum per excrementa ad canes etiam peruenireifimilitergp t*queti eos • Mulfum 
tamen ex eo inueteratum innocuum efle conftar.Et foeminarum cutem nullo melius emendari cu coe 
flozfugillata 5 i fale. Aliud genus in eode poti firu uiget ex annona mellis:qdab ifania qui gignit mzeno 
menon uocantdd exiftimaturcotrahi flore redodedniquofcatentfiluae.Genf^ eacu exram in tribura' 
xomanis pra:flet:mel quoniam exifliale efl no uendit.Et in perfide & in mauritania csefarienfis gemlia 



yiGESIMVSPRIMVS , 

corcrmftta mafTylis vttncti&ti fauf gignunf.Quida^ a parreiqud HihiTclteranacfus pof:nifi ^Iiaorede/ 
prehendutur.Quod fibi uoIuiHe nacu ram ns arbitremur infidiistut ab lifdem apibusmec oibus annis 
flerent:aut non totis faufs*Parum enim erargenuiffe rem in qua uenennm facillime dacetur»Enam ne 
hoc ipfa in meile tot aialibus dedir.Quid fi uoluirmifi utcautiotem minafm auidu faceret hoiem • No 
emm ipl i melli fed apibus iam cufptdes dederat & quide uenenaras . Remedium aduerlus has uti<^ no 
differendo.Ergo maluae fucco aut foliorum hederae perungi falurareelltVet percuflbs eas bibere.Mi^ 
tamen eft uenena portantes ore fingecergi ipfas non mori.Nifi q>illa domina rerum omnium hancdc'' 
dit repugnantiam apibus,Sicut contra ferpentes pr^IIis:marfi% inter homines* 

De mei le quod mufcae non attingunt:6i Aueatiis:BC cura eorum fi &mem fentfut 
apes:& quomodo caera fiar* CA. XIIII. 

Liud in creta miraculu meildtMons efl carina noue milia pafluum ambitu.bitra quod Tpatiii 
a m ufcac no reperiunrur*Natu 9 ! ibi m el n ufq atri ngu nt.Hoc experimeto fingulare roedirame>' 

tis eligif* Aluearia oriente aequinofliale fpeftare couenitraquilone cuircnt. Necfauonium miV 
nus*Alucaria optima corrice.Secuda ferula.Tertia uimcnc.MuIti ea& rpeculari lapide fecereiut opcran 
tes intus fpeitarenr.CircuIini aluearfa fimo bubulo utiliflimu.Opcrculu a tergo efle ambulatoriuiut^ 
peratus in tus fifplpenSi magnas fit uterus alueariis^ucntus au te ftcrilisinc operandi defperatfone ai/ 
ram abiiciantrid paulatim reduci oportet fallen te operis incremeto, Aluearia hyemc flrameto opiri cre 
bro fuffirfimaxime fimo bubuIo.Cognatum hoc iis;& innafeentes bcftiolas necat:araneos;paptIiones; 
teredinesrapef^ ipfas excicatiEt araneorum quidem exinu facilius eft.Papi!ionu maior peflis • Tollitur 
uerocum maturefatmaluancdln interluniocaelorerenoaccenfislucernisantealuecsdneam fiamant 
fefe ingeruntiSi cibus decfTe fen riaf apibusiuuas paflas ficcafue ficogj tufas ad fores eaj; pofuille conue-' 
niet.Item lanas rradlas madentes pafToiaurdefrutorautaqua muIfa.Gallina^f etiam crudas carnestQui 
bufdam etiam aeflatibus iidem abi prsflandiicum ftccitas continua florum alimeta negat* Alueorum 
cum mcl eximitur illini oportet exitus mehrophyllo aut genifta tritisiaut medios alba utre praecingere: 
ne apes diifugiant.Vafa mellaria aut fauos lauari aqua praecipiunt.Hac deco£la fieri faluberrimum ace»' 
tum.Caera fit ex expflis fauisifcd ante pu rificatis aqua:ac triduo in tenebris ficcatisiqito die liquatis igni 
in nouo fidtili aqua fauos tegenreitunc fporta colIatis,Rurfus in eadem olla coquitur czera cum eadem 
aquaiexcipitur^ alia frigidaiuafis meile circum litis.Oprim a quae punica uocatur . Proximum q maxi'' 
mefuluaodoriigi mellei pura.Natione autem pontica.Qua conflare equide miror inter ucnenata mei 
latDeinde crctica*Plurimurn enim ex propoli habet:de qua diximus in natura apum . Poft has coilica: 
quoniam ex buxo fle Si habere aliquatam uim medicaminis putatur*Pontca fit hoc modo . Ventilatur 
fub diuo faepius caera fuIua.Deinde feruet in aq marina ex alto perita addito nitrodnde lingulis eligunt 
floremiid eft candidiltima qu®^ traifundunt^ in uasrquod exiguum martnse habeat frigidi.Ei rur/ 
fus marina decoquunt feparatimidehincuas ipfum referanEteum hsec ter feceretioncea crate fub diuo 
ficcantfoleiluna^.Hoc enim candorem facitdi fic ficcaturtEr ne liqueradatitprotegant tenui lintheo. 
Candidiilima uero fit poft infolationeerianum rccoiSa. Punica medicinis utiltfnraa.Nigrelcitcaeraad'' 
dito chartarum cinere*Sicutanchura admixta ruber, Variofqr in colores pigmentis trahiturad teddeii 
das fimilitudincs 8£ in numeros morta lium ufusiparietura qt etia & armo^ tutelam . Ottera de meile 
apibufqrin natura earum di(Sarum,Et horrorum quidem omnis fere ratio pera Aa eft* 

Dehxrbisfponrenafcentibus Scaculearis. CA* XV* 

Equunf hterbs Tponte nafcentesigbus plerae^ gentiu utunf in cibis.Maxime^ argyptus fra 
f gum fernItf!ima,Sed ut fola iis carere poirmtanta eftcibofitexhattbisabundatia. In italiapau 

cifllmas nouimus:fraga;ranu : rufcuibatin matina:bann hortefianaiquaaltq afparagu gallica 
uoanttPraeter has paftinaca pratefem :1upu faliSIarium ;ea^ uerius obleiftameta q cibos.In sgypto not 
biliflima eft colocalHaiqua cyamon uocat aliquitHac a nilo m etuticaule cu ccdfus eft harenofo in man 
dendo,Thy rfo aut qui inter folia em icatirpedlabilis foliis latiflim is etiam fi arbores coperenf :ad fimilP 
tudine co^iquae pfona in noftris manibus uocamus . Adeo^ nil fiii dotibus gaudetiut implexis colo/ 
caflia: foliis in uaria fpecie uafop: potare gratiflimu habeant«Serif iam htec in iralia:& in srgyptof xima 
auftoritas cicorio efttqua diximus intubu ertaticu,Nafcitur poft uergiIias.Floret particulaiim *Radix 
ei lenraiqre etia ad uincula umnf illatAntaliu longius a flumine nafetf mefpili magnitudine totun/ 
ditaterfine nucleoiftne cottice:foIio typeri.Mandut igni paratu.Mandunt SC oetdtcuf pauca folia mini/ 
mam ueru radix magna* Archidna qde Si aracos cu habeat radices ramolas ac multiplicesmec foliu nec 
haerba ullaiaut qcq aliud fupra terra hcnr.Reliq uulgariu in cibo apud eos hxrba^ noia:andralia:hypo 
carisiSi caucaris anterfitu;fcadix:qu® abalits tragopogo foliis croco fimillimisrptbcniu ftrichnu:corco 
ms.Et sqnoftio jiafcStis aphaceiachinatiqua epipetro uocat:qua: nutiq floret. Ar e cStrario aphace fub 
inde marcefeere flore emittit aliu tota hyeme totoq? uere ufqj in aeftate.MuItas prerca ignobiles habet. 
Sed raaxfe celebrat cnicon italia: ignotatipfis aut oko iio cibo grara.Hoc faciut ex femine eius.Diflereti'' 
tfa prima filueftris 66fariuae.SiIueflnu duae fpes.Vna m itior eft fimili caule tamc rigido Jra^ & coIu*an 
tiqux mulieres ure^n f*ExiIis qua qda atraiftylida uocar.Semc eius candiduiSi gradeiamaj;* Altera ir' 
furior torofiorecauleiSi qui pene humi rerpat:minurofemine,AcuIearapihaeceftgeneris:quonildifti/ 
guenda lunt & genera, Ergo quaiida haerbape fpinofa fant:quarda fine rpinis,Sptnorap 2 multe fpecies*.Tn 
totu fpitia e afpagus;rcDrpio;nuUu,n*fuIiu her,Q.useda fpinofa foliataiut carduus eryngioiglycynhizo: 

c iiii 



UBER. 

Cf urtiaJ''s,n.oibas foliis aculeata tuordacjtas. Aliqua 8i fccundu fpina habet foUu :at tribuTusr&T onO'' 
ijis.Quacdl in folio habent 8C in caule ut phleos :quod alig ftoeben appellaucrc . Hj^pophes fpinis gcniV 
culatUtTributappriecas quod Sifrudlu fpinofum habet. Ex oibus iis generibus urtica maximenolbifr 
acerabuIisinflorepurpurealanagtncmfundentibusfaepealtiorquiniscubiris.PIurescius differentiae. 
Silueffris quam foemtnam uocanc mitior. Et in filueffri quae dicitur cania acnor,CauIe quoq» morda/ 
ci fimbriatis foliis.Quae ucro etiam odorem fundit herculanea uocatur.Seme olbus copiofummigru. 
Minlm fme ullis fpma^ aculeis lanuginem ipfam efle noxiam:8i taftu tantu Icui pruritu puduIaP^ co 
feffimadufto fimilcs exiftcrc.Notu eft 6i remediu olei.Sed mordacitas non^tinus cura ipfa haerba gi" 
gnifinec nifi Tolibus roborata .Incipiens quide ipfa nafci uere no ingrato:multis etia religiofo in cibo etl 
ad pellendos totius anni morbos.SiIueftriu quo$ radix oem carnem teneriore faat limul codla . Quae 
innoxiaeff motlucarensaononium uocatur.De fcorpione dicemus intet medicas. 

Dccarduo:&heIxine;&ifibulo:6Canchufa, CA, XVI» 

Arduas 8C folio & caule fpinofas lanugines haber.Ire acorna:Ieucacathos:calceos. CnydosipO'' 
C Iyacantos:onopyxos:ixme:fcoIimos.CamcIeon in foliis no habet acuicos.Eft 6C illa differens 
tia ^quaeda in iis multicaulia ramofaq! funtmccarduus.Vno aut caule nec ramofum cnidos, 
Quacda cacumine tantu fpinofa funtiut eringiu.Qu^eda je flate floretiut tetralix & ixinc.ScoIimusflo-' 
rct fero fiC diu aero na colore tantu ruffo diftinguitrSi pinguiorefucco.Ide erat a traflylis quo^;nificat» 
didior efferid^ nifi fanguineu fiiccil fundaret.Qua de caufa phonos uocaf a qburdaiodoreetia grauisife 
rom3turercetefeminc:necanteautunu:qqid deoibus fpinofis dici pofllr, Vepi oiah^c Si femine 6i ra^ 
dice nafci poffunt*ScoIimos carduop; generis ab iis d iffat ;g> radix eius uefeendo eft decoi51a.M ipii g? fine 
interuallo tota aeftate aliud floret in eo genereialiud cocipinaliud parturit. Aculei arefccte folio definut 
pungere ixine rara uifu cft:ne^ in oibus terris efl;radice foliofaicx qua media ueluti malum extuberat, 
ConreiSufaa fronde olet.Huiusuertcxfummus lachrym a continet iucundifaporisachanticenmafti^ 
cen appellara.Ht taftos quo<^ in fialia ratum nafcif fuae^prieratis Si ipfa . Cuius in terra ferpunt caules 
e radice emifli lato folio 6C fpinofoicaulef^ uocat catflos.Nec faffidiunt in cibis inucteratos quo|j . Vnu 
caule replum habennque uocanr prernica:eiufde ruauitarisTed ueru flatis im patiente. Semen ei lamigi' 
nisique pappon uocariquo detrailo ex cortice teneritas fimilis crebro palmae eftiuocat afcaliam.T ribu' 
Ius non nifi in paluffribus nafcitur.Dira res albiduxra nilu Si flrymone amnes excipitur in cibis.incim» 
tus in uadumifolio ad effigiem ulmiipcdiculo longo. At in reliquo orbe genera duo uni Cicerculae fo/ 
lia alteri acuIeata.Hic Si ferius florer.Magifqt fepta obfidet u illaru m .Semen ei rotundiusin igrum in fi^ 
liqua. Alteri harenaceu.Spinofoj; etiamnu aiiud genus ononis,In ramis enim fpinas habet appofito fo'' 
lio rutxfimiliitoto caule foliatum in moducoronsirequimra frugibusiaratro inimicum:uiuax 9 pra 
cipue. Aculeatarum caules alfquape per terram ferpunt; ut eius qua coropon uocanr. Et ex diuerfoftans 
anchufa inficiendo ligno caen% radice apta.Efl autem mirior iis anthemisiSi phylamhesianemoneiSC 
aphaceicaule foliato eftiSf crepis Si apate.Differeria foliorum Si hic quae in arboribus breu itate pedicu/ 
Ii ac longitudinem Mnguftiis ipfis folio rumiamplitudineiangulisiincifurisiodore flore. Diuturniorhic 
quibufdamperpartesflorenribusutin ocimo:heIiotropio;aphace:onocich!e« 

Djfferentiahaerbarum pcrfoliaiSi quae herbae toto anno fiorcariSi haffula regia: 
Si piffanaiSi de gladiolo. CA. XVII. 

Viris inter haec SIterna foliaificur quibufda arboje.In primif^ heliotropioiadianto. Aliud ru c 
m fus pifeata^ genus rex quo eflCynopsialopecurosiftelcphurosiqua quidam ottygia uocant, 
Alii plantaginerde qua infra dicemus iter mcdicasiihryalis ex iis. Alopecuros fpica habet mo! 
fem Si lanugine defamrno difliraile uulpiu caudisiunde ei Si nome.Proxima efl ei Si felepyrosinifi il 
Ia particulatim fioret.Cicorion Sifimilia circa terram folia habent germinantes ab radice poft uergili'' 
as,Perdittoquam Si seoliae gentes Si aegyptii edunrinomen dedit auis id maxime erucns.Craflas plun> 
maf^ habet radices.Ircm ornithogale caule teneroicadidoifemipcdali radice bulbofa : molli tribus aut 
quattuor agnatis. Coquitur in pulre.Mi^ loton haerbam Si egtiopa no nifi poft annu e femine fuo na^ 
fci.Mira Si anthemidis natura:q>a fummo floreinapiticCf caeterae omnes quae particulatim fiorenriab 
ima fui parteincipianr.NorabileSi in lappa qusadhaerefcitiquoniam in ipfa flos nafciturinoneuidcns 
fed intus occuItusiSi intra fe gcrminatiuelut aialia quE in fe pariunt.Ire circa opunte opuntia efl haerba 
etiam homini duIcistMirum^ e folio eius radicenj fieri ac femina nafci.Laflionc unum folium habet: 
fed Ita implicaturu t plura uideanc.Chond rylla ama ra effrSi acri in radice fucco. A mara Si phaceiSi quae 
pigris nominafrSi ipfa toto anno floresinomc ei amaritudo impofuit.NotabiUs Si fcylla: croci^ natu^ 
rarquac cu omnes hsrbe Ibliuprimu cmittantimox^ in caule rorundenfiiii iis caulis prior intelligifg 
foliu.Et in croco quide flos impellitur caule.ln ftylla ucro caulis exitideinde flos ex eo emergit, Eadem 
Ter floret (ut diximus}tria tepora fationu oftendes.Bulb 09 f generi quida adnumerant Si cypiri hoc eft 
gladioli radice.DuIcis ea eft;& qujc dccoiffa pane etilgratiorem faciatipoderofiorem fimul fubafta.Si'' 
milis eft Si qu;e thefion uocaf iguftu arpcra,CateraE ciufde generis folio differunt. Afphodclus oblon^ 
gum Si anguftu habct.Scyllalatu Si f radIabile.Gladiolo firnile nomini,Arphodelus maditur Si femine 
coftoiSi buIbotSed hoc in cinere toftoidein faleSi oleo addito.Pr:eterea tufo cu ficis praecipua uolupta 
te ut uiderur Hefiodo«Tradif Si ante portas uillajii fatu remedio cfle contra uencficoji noxam, Afpho/ 
ijeli memione Si Homerus fecit.Radix eius napis modicis fimUis eft . Ne$ alu numerofiono^oginta 



VIGESIMVSPRIMVS 

fimul aceruatts faepc bulbistTheophraftus & fere graci princepf^ Pythagoras caule cius cubitale 6l & 
pe duu cubito^ folifs porri filucftris anthericon uocauere.Radice uero id ell buibosarphcdelorinoflti 
illud al bucu uocac Sf afphodelu hadula regia . Ea ell cau Iis acinofuEius duo genera faciuu Albuco eli 
(capus cubifalis:& amplius;purus;Ieuis.De quo Mago pcipit exitu mefis tnartii 8C initio apriliscu (!o^ 
rueritinondu femine cius intumefccte demeteduifidcdof^ fcaposidf quarto die in fole j)rerendos.Ita 
[iccatis manipulos faciedos.Ire piflana dicit a graect s uocari qua inter uluas (agitta appella mus. Hac ab 
idibus maii uf^ ad fine ot^obris mefis decorticari ; aiq; leui fole ficcari iubet.lde & gladiolti altep; que 
cypiro uocac.-fiii ipfum paluftrc i ul io m eft feca ri iubet ad radicc:rerno$ die i fofe ficcari:dontc cadidus 
fiat.Quotidieaucantefolcoccidere in tedu referri:quoniapalu(lribusderedisnodturmroresnocear« 
De iuco genera fex;K de cy pero;& de medicamctis ea^ & de cypiro:& odorato iuco. CA» XVllI. 
Jmiiia prxcipit de iunco que marifcon appellatiad texendas regetes:& ip(um iunio meieexi/ 
f mi ante iuliu m ediu ^ipien s.Cattera de ficcando eadc qusc de ulua ilio loco diximus. Alte^e 

genus iuncopi facitiqd* marinu & a graecis ojyrchocnon uocari inueni.Tria genera eiusiacu^ 
tiiUerilisique mare 8C oxyn gtaeci Liocattreliqua fcemimni feretis femen nigru:que mdacranin uocantt 
CraiTior hic & fmricofior, Magif^ ctianum tertius q uocaturholDfchoenos,Ex iis melacranis fme aliis 
generibus nafcif.Oxys 6i holofchoenos eodc ccfpite.Vtilinimus ad utilia holofchenosiquia mollis & 
carnofus efl.Fert fruclu oucp^ coharretiu modo.Nafdf aut is que mare appellamus ex femetipfoicaca 
mine in terra defixo.Melacranis autfuo femine. Altoqn omm radicesoibus annis intermoriiinfiVrus 
ad nailas mannasmiciliu nexusxlegantiu lucernap: lumina prafcipua medulla amplitudine.luxra ma 
rittmas alpes tata ut incifo uentre tpleant pene unciap^ latitudine Jn argypto uero cnbrope logitudine 
tid alias utiIiore»Quida etianum unu genus faciunt.Tunci triangulicyperon uocauMulti.ntno difeee/ 
nunta cyprio uicimtatenois.Nosdirtmguemus urru^,Cypirus eft gladiolus ut diximus radice bu^ 
bofadaudatillimus in infulis creraidem naxo:& poflea phaenice.Ctetico candor odor$ uicinus nardo; 
naxio acrionphccnicio exiguu fpiransm ullus agyptio.Na 3: tbi nafcif.Difcutit duritias corpop^.la.n* 
rem edia dicem ustquonia & floiy odorugi generi eft magnus ufus in medicina.Qucd ad cypiron atti/ 
net-ApoIlodope qde fequimuriq negabat bibendu qq j>feflus e^icaciflimu efle aduerfus calcnlofos.Eo 
foetas foeminas qdem abortus faceie no dubitat.Miruqi tradit barbaros fulTiiu huius haerbs excipiet 
tes ore lyenes cu fumere.Et no egredi dom ibus n ifi ab noc ruf^tu.Vegetiorrs«n»firmioref^ fic ctia fie^r 
n.Intertrigino al ap; uiiiis phidionibuf^ cu oleo illitu nd dubie mederi.Cyperos iucos eft qualitec 
diximus angulofusnuxta terra cadidus ;cacu mine nigeripinguii^.Folia ima porraceis exilioraiin cacti 
mine minutadnter qu* eft femen, Radix oliuae nigrae fimihsjqiiacu oblonga eft cypenda uocat : ma' 
gni in medicina ufus,Laus cypeno prima hamoniacoifecuda i hodiottertia thracio:& nouifTima aegy/ 
ptiotquae QC cofundit intdledurquonia & cypirosiibi nafcit,Sed cyperos dunflima uixm rpirans.Caete 
ris odor eft ipfem nardum imirans,Eft6d per fe indica hari baiqua: cyperis uocatungingibeiis elligiet 
comaducata croci uim reddit.Cypero uis in medicina pfilothr], lllimf ptetygiisiulcenburg: genitalius 
Si. quae in humore funt oibusificut oris ulceribus. Radix aduerfus ferpentiii idlus Si fcorpionum prae 
fertim remedio eft,Vu!uas aperit pora. Largiori rata liisiexpellit easiurinacier &calcuIos:obid utiliffi/ 
ma hydropicistlllinitur&ulcenbusqu^efapunnfed iispfxcipuaqoseinftomachofunrcx uino uel 
aceto 1 llitadunci radix in tri bus hem inis aqux ad tei t ias tuiTt medef .Seme toftu Si in aqua potum fi/ 
fttcaIuum;8£focminarum menfes;capitir^doIoresracir,Atquluocaf holofchoenoseius quae proxi' 
ma funt radicis comanducantur aduerfus araneopi morfus.lnuenio etianum unu lud genusiquod cu 
ripicen uocanr.Huius femine fom nu al lici.Sed modum feruandu ne fopor fiar.Ob id & odorati iunci 
medicinae dicent iquonia Si in fy riacode(ut fuo loco rettulimus) nardtur.Laudatiirimus ex nabathea 
iuncus cognoietheuciristProximis babyIontus,Pellimusexafrica ac fine odore.Eftaute rotundus ui 
noHc mordacitatis ad lingua.Sincerus in cofricando odore rofx emittit rubentibus fragmentiStDifcu 
ticinftationestOb id ftomacho utiiisibile^ 8i fanguine reiiciemibus.SinguItus TedattRuiftus mouer* 
Vrina ciet.VeficK medef,Ad muliebres uius decoquif.Opiftothonicis cu refina arida iponif«Excal&' 
^oria 6i rofa uteros aftnnginrefrigerat.Vfus eus diuidif in folia Si flores,Qpita folic^ partefqi can' 
didx ungues uocanf.ln flore aute aliud eft fememaliud capillus in capitetaliud cortexialiudcalix.FoIiu 
fiCQtunaut tribus modis exprimiftPerfe cum ungues non detrahunfnbi enim humoris plurimum* 
Aut cu detractis unguibus reliqua pars aur oleo aut uino maceraf in fole uafis uitrcistQuida& falem 
admifcentidcanchufam nonnulliiaut afphaltumiaut iuncu odora tuiquia talis maxime prodeft uuluae 
3C dyfentericisiExprimunf eade folia detrahis unguibus trita p Itntheu rpiftiim in arreum uas : leui^ 
igni fuccuscoquiftdonec fiat craftltudomdlisiad hoc eligi oportet odoratiflimaquae^ folia. 

£x rola mcdicina;:& de lilio Si de narcifo 6i ex u!oIa:& de baccare:& c6brerc:& afaro» CA. XIX. 
Inum quo fieret ex rofa diximus inter genera uinr.Vfusfucciad auresions ulcera gmgiuas: 
u tofilias gargan'zatU5,Stomachum:uulu3s;fedis uitiaicapins dolorcsdn febre p fe iiel cum ace 

tofomnosinaufeas Folia u runf in calliblepharum. E ficcisfoemma afpergunrur. Epiphoras 
que^ aridis leniunr.FlDslbmnufacittliihibetftucfliones muIiepemaxrmealbasinpofcapotus.Et fan 
guinis excreariones.Sromachi quoqi dolores quantum in uini cyathis tribus,Seme iis optimum croci 
numincc anniculo ueruftius Si in umbra ficcat. Nigrum inutile.Demiuin dolori illinitur.Vricam ciet 
Stomacho ipomfjte igni facto no ucteii, Naribus fubdu^um caput purgat. Capita peu uentrem 




UBER 

iangufne fifiunnVngocs rofo epiphoris falubres funrA^ccra enim ocolcji roia fbrdcrcutrpraeterg in 
initiis epiphorae ita ur arida cu pane interponaf .Folia quide uitiis flotnachizrofionibus & uiriis uctris 
Bi inre(lino^;£: praecordiis uriliiTitnaudi illira.Cibo quogi lapau modo condtunf.Ouedus quo^ in 
iis fims cdcrirer infides.Er aridis & cxpreOis aliquis ufus.Diaparmata inde fiunt ad fudorcs coercen/ 
dos:ira ur a balnds inarefcant corpora:dein frigida ab]uantur.SiIueflns cum adipe utfino alopecias mi 
rificeemcdar»Lilii radices multis modis fioreiuu nobilitauere.Cdtraferpentiu idlusex uino pot* : 8C 
cotra fungo^ ucnena. Propter clauos pedu in uino decoquunf :triduo^ no foIuunf.Cu adipe aut oleo 
decoflre pilos quoq; adultis redunr,E mulfo pota: inutile fanguine cd a luo trahunt.Lycni^ & ruptis 
uulfis plunt.Et meltruis foemina^ in uino decodtaedmpofitx^ cu meile netuis prscifis niedenf.Co 
tra lichenas & lepras Si furfures in facie emendattErugant corpora.Folia in acero coda uulneribus im 
ponuntur«Epiphoris telhu in meile cu hyofcyamo & farina rnticuSemeillinif ignifacro«FIos& folia 
ulce^ uetultati.Succus q flore expreflus efl:ab aliis mei uocaf:ab aliis lyriu ad cmolliedas uualuasilu 
doref^ fecjcdos:& fuppu rationes coqucdas.NarciTi duo genera in ufu medici leopiur.Vnu purpureo 
flore:& alte^ haerbaceu.Hunc flomacho iutiIe:Sir ideo uomitonu:aIuos quog; lbmenre:neruis inim i 
cu;caput grauante.Eta narce narctlum didu no a fabulofo puero.Vtriufq) radix ur diximus mulfei fa 
poris efhAmbuflis pdeft cu exiguo melletSic Si uulneribus Si luxatis.Panis uero cu meile Si arinara fa 
linatSic Si infixa corpori extrahit in polda tritusioleo^ cotufus.Medef & lapide pculTiStPurgar uulne 
ra pmixrus farinae. Nigrat uiriligines cmacuIat.Ex hoc flore fit narcifinu oleii ad emolliedas duricias* 
Cale&cicda qua: alferu* Auribus efl utililllmusired capitis dolores faciuViolae filucflres fum Si fatiuae* 
Purpureae refrigcrar.CorrainflamationtsiIlinunf flomacho arddulmponunf & capiti in fiote.Ocu 
lope priuatim epiphoris;& fede ^cidente uulua ue.Ec cotra luppurarionestCrapula Si grauedines capi 
ris fpofitis coronis olfatuqt difcuhur«Anginas exaqua potieJd qd* purpureu c ex iis comihalibus me^ 
def:maxime pueris tn aqua potUtSemeuiolae fcorpioibus aduerfaftCotra flos albae luppurata aperit. 
Ipfa diTcutit.Et alba aut & lutea extenuant meflrua.Vrinaciunt.Minoruisefl recenbustldeo^ aridis 
poli annu urendu.Lutca dimidio cyatho in aqua tribus mefes rrah it. Radices eius cu aceto illitae fcdac 
iyeneJre podagra.OcuIo^ inflationes cu myrrha Si croco.Folia cu meile purgat capitis ulcera,Cu eae/ 
ra rimas iedis.Et quse in humidis funt.Ex aceto uero collediones fanant.Baccar in medicinae ufu efl, 
Aliqexnoflrisppenfam uocauAuxiliaf cotra ferpentes.Capiris dolores feruoref$.ltc cpiphoras,Ma^ 
mis rumetibus a parru & aegilopiisjncipientiburqt ignibufq? facriStOdor fomnu gignir.Radice deco'' 
da bibere fparacis euerfis couulfis fufpirioflsla[ur3reefl.ln tulTi uetere radices eius tres qttuor uedeco/ 
quunfad tertias partes.Haec^ potio mulieres ex abortu purgar.Lategi copondiones tollit & ueficae 
calculos .Tondifcudupafmare.Veftibus odoris gratia infenf.Cobretuqd' fimtleei diximus trini cu 
axugia uulnera mire ranat.Afj^iocme^ uitiis falutareefletradifmncia fumpiu in hemina mulfi mix/ 
ti.AIuu purgant hellebori modo4Hydropicis jidefld^ praecordiis uuluifi^ ac morbo regio.In rauflu fi 
addaf udt uinu uriois ctedis.Effoaif cu folia emittit.Siccatur in umbra.Situm cclerrimefentit. 

De nardo gellico;6£ de croco medicin3e:& croco mago;d£ fin:d£ £iliunca:£C ho 
loctyfo Si ch rylbcomc Si m eliloto. CA. XX. 

Tquonia quidaur diximus nardu ruflicura notare radicem baccauerisicorexemus Si gatlici 
e nardi remedia in hunc locum dilata cu difputaremus depegrinis arboiibustErgo adueifus 

lerpctes duabus drachmis in uino fuccurrit.Inflationibus coli uel ex aqua uel ex uino.Itc io 
cineris Si tenu ruffufi% felIc.Et hydropkisp fe uel cu abfinthio.Sifltt pu rgationes muliep^upetus uc-^ 
ro eius qua phun eode loco appellauimus. Radix daf potui trita uel decoda ad flrangulatioiirs uel pe^ 
doris dolores uel lare^.Mefes quoq; cic.Bibtc cu uino.Crocu cum meile no foluif :nuIJo^ dulci.Facil 
fime aut uino aut aqua.V rilillimu tn medicina. Adreruaf cornea pyxide.Dtfaitit iuflamaiiones oes q/ 
dem.Sed oculo^ maxime ex ouo illiius.VuIua^ quo^ flrangufacus>Sromachi exulcerariones:pedo<' 
ris:5C renoiiocinopfipulmonumiucficarugp peculiariter inflamarioni uehementer utile.lte thufll 
Si pIeurcticis,ToIIit6C pruritus,Vrina cit.Qui crocu prius biberint crapulam no fenricnt.Ebtietati eo 
reliflunr.Cotonze quo^ ex eo mulcent ebrietate«Somnum facit . Opue leniter mouet . Venerem fli/ 
niulat.Plos eius igni facro illinif cu creta cimolia;tprum plurimis medicaminibus mifeetur . Collyrio 
uni nome dedir.Ex eo quogp exprellb ungueto crocinoiquod crocomagma appellat,Habet fuas utili 
tates cotra fuffufjonesocuIopt.Vnnas magis excalfacitq crocum ipfum.Optimuquodguflarum fali' 
ua dentefqi inficint ris ruffa melior q candida;in famibus ea circu nligari falutaie efl.Dentietibus prxei 
pita efl Si tulTientibusitinearuue uitio laborantibus inflillan.Caeteri efledibus eius no multu a meile 
differunr.Vfccrapiirgatcapitispra:cipue*Suppuranonesueteres. Aluufoluit duabus drachmis cuna 
meIIe.Tuirim;tormina:innationc$pota;Lyenesex3ceto.Contrarerpenriu SC araneo^ moifus ex po/ 
(ca uaiet.Cotra feorpiones dua^ drachma^ pondere in pane uel aqua furaif «Cotra canum morfus ex 
oleo imponimr.Ercorra petfridiones.Sic Si neruo^ dptoribus.Lumbis uero & coxendicibus cu leii/ 
na illinitur.Vis ei cocalfadoria.Naribus fubduda flernutameta mouet:caputm purgat. Dolori capitis 
cu cotoneis malis aut Rruteis illinitur.Crapulas quo^ Si ortopnoeas dilcutit .Vomitiones cit duobus 
obolis fumpta.OlTa frada extrahit tmpofiia cu meile. Ad paronychias farina eius utuntur.Cum uino 
ad clauos uel uerrucas.Triduoqt noroluirur,Halitusons comanducata abolet:alarumqi uitia. Succo 
duriciasoes emoIlir.SomnuconcUiaCtSedget)ituias cofumit.Sedis (imasft cddilomau,Omnia$ ia 



VIGHSIMVSPRIMVS 

corpore e.vcrercctfa rana tiSu nt q fil ucflfe xy rin uocEr.Stmmas ha:c uel panos ael ingafna difcotir.Prae. 
cipif at Ciniflra manu ledta ad hos ufus reruencolligetcfqi dicant cuius hois utig? caufaeximat. Scelus 
hsrrbanogd apeiit in hac mecioneiparre eius rerua'nu:6i quaruda aliapi hs^bJp^ ficuti plataginis fubfti 
(uctiii fi papi mercedis tuIifTe fefe a^bitranf.Ru^fuf 9 ^ ut plus opis aegrat parte ca qua fcruauereeodc Io 
coinfodiunt.Credo ut uitia quae fanauerint faciat rebellarftSaiiuncje radix inuinodecodtaiidiruomi 
tiones,Corroboratftoraachu.PoIio MufeusSi Hefiodus pungi iubenr dignationis gratia . Gloriar^ 
auidos politi ttaflare coIete.Poliu cotra ferpentes rubftcrnif ud portat «Medici in ufno decoquur reces 
uel aridiin! linunt^ uel fpienetids ppinam ex aceto.Morbo regio in uino«Et hydropicis incipientibus 
inuinodecodlu.Vulnenbusquo^ficilIinunr.Secundas mulierupartufqi emortuos rcpellir.ltedolo' 
rescoiporis.Veficas inanit.Etepiphoris ilIinif«Nec magis alia hirbacoucnitmedicamcto qd* alcxP 
pharmacon uocat*Stomachota*meinutiIeefle.Caputq!eofpieri:Kabortufieripoto.AIiquinegar.Ad 
religione addunt ubi inuentu fiti^tinus ad alligandu cotra ocuIojifuffufione.Cauendu^ ne terra atti 
gar,Hi & folia eius thymo fimilia tradutinifi ^ molliora funt:& lanatiore canicic.Cu ruta niueflri & fi 
teratur ex aqua cslcfti afpidas mitigare dicitur. At non fecus ar^ cytinus aftringit & cohibet uulncra: 
proh ibet^ ferpere«HoIochryfos medef ftrangu ri^ in u mo potaiSi oculo^ epiphoris iIIita.Cu fece uc 
ro uini cremata in polenta fichenas emedar.Chryfocomae radix cairacit& firingit.Daf' potuiad ioane. 
rum uitia.ltem puImonum.Vulus dolores in aqua mulfa decolla. Ciet mcnftrua. Er fi cruda detur: 
hydropicoptaquam riitir,MellifTophyi!o fiue mdirena fi perungantur alucaria non fugient apes«NuI 
Io cnim magis gaudent flore,Copia iftius examina facillime continenturJtem prsefenttlTimum eflco 
tra idlus earumiuefparum^ 6C araneorum. Item fcorpionum.Itc cotra uulujw firangu lationes addr 
to nitrotCotra tormina e uino.FoIia eius ftrumis illinunf :Sd fedis uitiis cum lalcdccofta. Succus Ibemi 
ras purgandi ifiationes difcutir:8C ulcera fanar.Arncularios morbos fcdar.Canif^ morfus.Prcdeftdy 
fenrcricisueteribus:6icoel!3cis:6i ortopnoicis:Iyembus:u]cenbus:thor3Cis,Ca!iginesc.cuIo5ifuccocu 
meile inugi eximiu habef. Melilotos quo^ oculis medef cum ladciaur cu lini feminc.MaxiIlapt quo^ 
dolores lenit, Et capitis cu rofaceo.Ircm auriu e pafTo.Qua:qj in manibus inrumcfcut uel eiupont.Sto 
machi dolores in uino decofla uel cruda tritagi,Idem effeflus eft ad uuluas*Tefies ucro 6i fedem proci 
duamiquacg? ibi funt uiciairecens cxaquadecofla ud ex pafTotAdicflororaccoilltnuturadcarctnoma 
ta,Deferuefcit in uino dulci.PecuIiariter & contra meliceridas cfFicax, 

Detrifolio Si rhymofii hemorocal!e:& de helenioi&ambroTono. CA. XXI, 

Rifolium fcio credi praeualerc cotra ferpentium iflus & fcorpionum cx uino aut pofca IcmiA 
I nis granis uigtntt poiis.Vel loliisidi tota haerba decocta • Serpenref^nung in trifolio afpici. 

Praeterea celebratis aufloiibus cotra oia uenena pro antidoto fuRicere.xxv.grana cius : quod 
minyanthes ex eo appellauimus tradi.MuIta alia praeterea in remediis cius aferibi .Sed me con afente 
tfas eorum grauiillmi uiri auAoritas mouer«SophocIe$ enim poeta uenenatum id dicir.Simus quo^ 
medicus decodiautcotritifuccum infufum corpori eafdem uredines facere quafi percudis a fcrpcnrc 
i’mponaf,Ergo no aliter utendu eo g cotra uenena confuerunt.Fortaflis enim fidiis uenenfs inter feco/ 
craria fit naturaificut multis aliis.ltem animaduerto femen eius cuius minima fint Folia utile efleadeu 
liodicndamulicgiaitisgratiam in facieillitum.Thymum colligi oportet in florc;6i in umbra ficcari* 
Duo aut funt genera eius.Candiduiradicelignofann collibus nafcensrquod 6C praifetf.Alteji nigrius 
flonTgi nigri.V traij oculojc claritatimultum coferreexiftimanf.Etin ribo& in medicamentis.Item • 
diutini tuffi digmate faciles excreationes facere cu aceto & fale.Sanguinc cocrefcerc no patif emelle* 
Longas faucium diftillationes extra illita cu finapi extenuare.Item fiomachi & uentris uitia.Modice ta 
men utendum efi.Codylomata excalfaciuntiguauis fidunt aluuiqucefi exulcerata fit denarii pondus 
in lextariu aceti 6l mellis addi oportct.ItKi lateralis dolor firiaut inter fcapulas aut in thorace «Prarcoc 
diis medenf ex aceto cum melle.Qux potio daf & in alienatione mentis 3cme!acholicis.Datur& co. 
mitialibusiquos correptos olfatus excitat thymi, Aiunt Sidormireeos oportere in molli thymo.Pror 
ded&ortopnoicis&anhelationi,Muiieru^menribus retardatis.Vd fi emortui fintin utero partus 
decoftu in aqua adtertiasiViris uero cotra inflationes cum meile SCaceto.Et fi ueter turgeat, Tcflcfuc 
aut ueficx dolor exigat. E uino tumores 8i impetus tollit impcfitum.Coxendicibus imponitur cu ui 
no articularibus morbis trium obolog; podere in tribus cyathis aceti 6C meliis.Et in faflidio tertiu cu 
fale.Hemorocailespallidueuiridi & molle foliu habenradice odorata atqtbuIbofam.Qux cu meile 
impofita uentri aquam peliit:& fanguine etiam inutilem.FoIia epiphoris ocolo^ mamaruqi pod pac 
tum doloribus illinunf.Hcleniu ab Helenae lacrymis diximus natum.Fauerc creditur formae.Cutcm 
mulieruin facie reliquo^ corpore nutrire incorruptam. Pnterea putant ufu eiusquandam dara gra/ 
riam iisiuencre^ concihari.Attribuunt & hylaritatis effeftum eidem porar in uino eumgi quchabuc/ 
rit Nepenthes illud pratdicatum ab Homero : g> ea triflitia omnis aboleatur. Eft autem fucti praeduP 
cis.Prodeft & orropnoicis.T raditio radicis eius in aqua prodeft reiunis . Eft autem candidus intus K 
dulcis, Bibitur 8C cotra ferpentiu iflus ex uino*Mures quogi contrita dicitur necare, Ambrotonu duo 
xum traditur generum, Campeftre ac motanum, Hoc foeminamnllii marem intelIigiuolumus,Ama 
rirudo abfinthii in utroqi.Siculum laudati flimum :dem galiicum.VTus eft 8C foliis.Scd maior femine 
ad cal laciendum, Ideo neru is utiIc:tufti;ortopnoicis:conuuJfis:riiptis:lumbis:urinae3nguftiis, Datur 
bibendum manualibus fafciculis decoiftis ad tertias partes,Ex iis quaternis cyathis bibitur , Datur 



LIBER 

fpincn tufum i'n aqua drachmae pondcrc.Prodeft K uuIuac.Coquitur panis cum farina hordeacca:8i 
oculopc inflamanonibus illinitur. Cot onco malo concoflo ferpcnres fugat.Cotra idtus cap; bibif cum 
t]ino:illiniturq;*EfTicacinimu contra ca quop^ ucneno tremores & frigus accidunt : ut fcorpionum 
phaIangio^;& contra uenena alia pota.Prod(eft&quoquomodoaIgennbus.Etad extraheda ea qua 
inhsrent corporibus,Pellit & interaneojii mala*Ramo cius fi fubiiciaf puluino uencre ftimulari aiut. 
Efficaciflima^ elle haerbam contra oia ueneficia qmbus coitus inhibeaf* 

Ex Icucanthcmo&fanfuco medicini. CA, XXII, 

Eucanthemum rufpiriofis medetur duabus partibus aceti permixtu. Safucom fiue amaracu 
I in cypro laudatifiimum & odorattfiimum.Scorpionibus aduerfatur rx acero & fale illimm. 

Mefiruis quogi multum confert impofitum.Minor efi idem poto uis.Cohibet SC oculorum 
tpiphoras cum polenta, Succus decodlt tormina difcurit,Et urinis 6i hydropicis utile.Mouet & narid 
nernutamentatFttexeooleuquodranfucinumuocaturautamarcmum ad excalfaciendos emollien/ 
dof^ neruos:££ uuluas caIefacit*Et folia fugillatis cum meile BC luxatis cum cira profunt* 

De anemona medicini. CA, XXIII. 

Neraonascoronatiasranmdmmus.Nuncrcddemus& medicas.Sutqui phrenion uoccnr. 
a Duo eius genera.Silueflris prima. Altera in cultis nafces.Vtraq; fabuIofis.Huiu rg; plures fpe/ 

cies.Aut enim phceniceum florem haber:qui 6C copiofifiima eflraur purpureu:aut lai^leum. 
Harum triu folia apio fimilia.Nec temere femipedale altitudine cxcedunt:cacumine afparaguFIos nii/ 

S uam reaperirrnifi uentofpirante:unde 6C nomen accepiuSiluefin amplitudo maior larionbufqi foliis 
orercphocniceo,HancerroredU(3:iargcmone putant multi. Aliirurfuspapauenquod rhyan appella 
uimus,Seddifiin(5Iiomagna;^utra9ihicpofleaflorer,NecautruccUm illarum anemoni reddunt; 
aut calices habentmee nifi afparagi cacumen,Profunt anem oni capiti; dolonbusiSi inflamationibus: 
uulufs mulic^ ladli quoq^tEt menflrua cient cum ptifana fumpn aut uellere appcfiti . Kadix coma 
ducata pituita trahit.Dcntes fan3t*DecodIa oculorum epiphoras. Magi multum quidem iis tribuere. 
Quaprimuafpiciafeoannotolli iubetes:dici 5 colligi eas tertianis quartanis remedio.Poftea alligari 
florem pano rofcoidC in umbra afleruariiita cu opus fit alIigari.Qui ex iis phceniceum florem habet; 
radice cotrita 9 :cuidiqt afaliu fpofita ulcerum facit Qi iptica uim,Et ideo expurgandis ulceribus adhi^' 
betur* Exoenanthemedicini CA, XXIIII. 

Enarhebirbanafcif in petris:foIiopaftin3ci:rad]ccmagna:numerofa. Caulis eius 6i folia 
o cumelleacuinonigropotafacillitatepariedipflanfecudaf^purgar.Tunim emelle tollunt* 
Vrinacict.Radixueficiuitiismcdef. De heiiochryfo medicini. CA. XXV, 
Eliocryfum qd* alii chryfanthemo uocat ramulos habet cadidos:foIia (uba1bida:ambrorano 
h fimiltaiadlblisrepcuflumaurei lucis in orbe ueluti corimbis depedctibusiq nunq marce/' 
fajr.Qua de caufa deos coronat iIIo.Quod diligetiflimeobferuauit Prolem lus rex igypti, 
Nafcif in frutetis.Cict urinas e uino pora:6i meles.Duricias inflamationes diftutit.Ambufliscu mclIe 
imponif.Cotra ferpetiu i(3us 6C lubop; uitia bibif,Sanguine cocretu ueniris ac uefici abfumitoa mul 
fo,Folia cius trium obolojt podere fiftut jifluuia mulieji in uino albo.Vefles tuef odore no inelegati. 
Ex hyacintho medicini. CA. XXVI. 

yacinthus in gallia eximie ^uenir.Hoc ibi locohifginu tingit.Radix cfl: bulbacea magonicis 
h uenalitiispulchrenota.Quiin uino dulci illita pubertatecohercet:& no patif erupere.Tor/ 
minibus 6i araneojt moifibus rcfiftir.Vrina ipellit.Cotra ferpetes QC fcorpiones morbu^ re 
giii feme eius cu ambrotono daf lychnis quo^ flamea itla aduerfus ferpetesifcorpiones :crabrones:ft/ 
milia^ bibif e uino femine trito.Silueftris eade flomacho inuti lis ,Aluu foluir. Ad detraheda bile efli 
cacifilma duabus drachmis.Scorpionibus adeocotraria ut oinouifa ea torpefeat. Radicem eiusafiani 
aboiiten aocant,Qua alligata oculo albugines tolli dicuntur. 

r Ex uinc^eruinca medicini. CA. XXVII. 

r J^^^lXuincapuinca fiue^amedaphne arida tufa hydropicis daf in aqua cocleari menfura. Celerri/ 
inie^reddutaqua.Eadedecofla in cinerefparla uino tumores 'ficattAuribus fucco raedef, 
^^^^^ijAIuinis ipofita multii ^defie diciftRuTci radix decofta bibif alrernis diebus in calculo^ uali 
iudine:8C rorufiore orinatuel crueta.Radice pridie erui oportetipoflero mane decoq.Ex eo fextario u i 



IU cyathis duobus miiceri*5utqoccmaa raaicemtaexaqua Dioarioc intotuaa uiiiiiacauiicuiis eiusin 
uino dC aceto tritis nihil utilius purae. Batis quoqi aluu moIIir,lIl inif podagricis tofla 6C cotufa. Acinu 
BC coronapf caufa 61 cibo^ ^gyptit ferut.Eadc^ erat qui ocimu nifi hirfutioc ramis ac foliis cet:S£ adi 
moduodorara.Ciet meles urinas, Excolocafiamedicini, CA, XXVlll. 

Olocafia Glaucias acria corporis leniti putauitidc flomachum iuuari, 
c Ex anthalo medicini* CA* XXlX. 

Nthalii quod egyptii edunt nullum aliu repperi ufum efl 8i hirba,AnthiIon quam alii anti 
a cellum uocatduopt genejirifoliis BC ramis lenthiculi fimilis palmi alritudineilabulofis apn^ 

cis nafcesfubfallaguflanti. Altera camepithyosfimtlisbreuiorS; hirfutiorpurputei floris; 
odore grauisiin faxofis nafcens.Prior uuluis aptilTima eflex rofaceo BC lai^e ipofita etia uulnenbus.5i 
bifinitranguriarenu^doloribustnbusdrjchmis.Altera bibiturin duricia uulua^f 6Cin tormini'' 
bus BC in comitiali moibo cu meile BC aceto quattuor dragrnis. 



VIGESIMVSPRIMVS 

De pacthemo medicinae. CA. XXX» 

Onera partheniu alii Icucharcnialii amaracii uocant.Cclfus apud nos perditid & niuraliuni. 
C Nafcimr in hortoja fepibus;f3ore albo;odore malirfapore amaro. Ad infedcndu deccwSum in 

duricia uuiuapetSi inflamarionibus,Siccatu cu mcHe& aceto pofitum bilem tr.ihitatram.Ob 
hoc contra ucrtigines utiIis:S£ calculofis.illinitur Qi facro igni.Itt (Irumis cum axungia inucterata. Ma 
g! corra tertianas fini ftra manu euelli ea m iubent:dici quse cuius uufa uellaturmec refpicere.Ddn cius 
folium agri linguK fubiicereiut mox in cj^atho aqua: deuorecur. 

Deftrychnemedicins. CA. XXXf, 

Trychne qua quida ftrychnu fcripfererutinam ne coronarii in segyptoutcrenf : quos inuitat 
f hederae flo^fimilitudo in duobus eius generibus, Quoge alterum :cu i accini coccinei:granofi 

foIlicuii.Haliccacabu uocant 8C alii callion.Noftri autem ueficariaiquonia ueficae Si calculis ^ 
deft.Friuex efl furculofus uerius q hxrba;folhculis magnis latifi^ & cubinatisigrandi incus acino:qui 
maturefeit noucmbri menfe.Tertio folia funt ocimi minime diligerer demonltranda.Rcmedia enim 
non uenena tradtamus.Quippe infaniam facit paruo quogi fucco-.quaquam & graeci audtotes in iocu 
uerterc..Drachm3eenim pondere lufum pudoris gigni dixeruntiipecies uanasimaginef^confpicuas 
obferuari demonftrantes.DupIicatum hunc modii legirtimam infama facere.Quicquid uero adiiciaf 
ponderi reprarfentari mortem. Hoceftuenenum quoainnocentifnmiau^oresfimpliciterdorycnion 
appeliauerc. Ab eo quod cufpfdes in praeliis tingerentur illoipaillm nafeente ; qui partius Ipeifiauerant; 
maniron cognominareqneqter occultabat erythton:autneurita:utnonulligiflbnecaucndueqdecau 
Ia curfofius dicedu.Quin & aitej; genus qtj halicaccabon uocanrifoporifc^ eHiat^etia opio uclocius 
ad morceiab aliis morionrab aliis moly appellaru,Laudatu uero a locro ad fruedu & nmariflo.Quida 
eria carmine minore obliuione inducetes.Quippe pfentaneu remedtu ad detiu mobiles firmadus fi co 
luerenf.Halicaccabo uni exceptione addidere nediutius id fiercr.Dcliratione.n.gigni co.Necdcm6ftra 
da remediaiquoqi medicina maioris malipiculii afferat.Comendaf.n.cibis tertitiilicet proferat horte 
Iis faporibus.Et nihil fit corporis malofi cui no falutare fit fttychnos Xenocrates pra’dicet.N6 tamen 
auxilia eo^ tanti fun r:ut ucl profuru ra no de iis comemorai e nefas putem ipraefcrtim tanta cepia inno 
ariogi medicaminu,Halicaccabi radice bibunt q funt uaricinandi callentes g» fuere ad cdfumandas fup' 
forionesafpicifeuolunr.RemedioeftCidcnimlibentius rettuIerim)aquacopiofamuIfa calida potui 
daw.Nec illud pra:renbo afpfdd naturiehalicaccabum in tantu aduerfamiut radice eius ppius admo 
ca foporecur:illas fupore enecas uis ea^«Ergo trita ex oleo pereuHiis auxiliaf. 

Dccorcorot CA. XXXlI: 

Orcorum alexadri cibi hatrba efl couolutis foliis ad fimilitudine moiuPraecordiis (ut fciut) 
c utilis alopetiifgt 6C lentiginitBoum quoq; fcabiem celerrime lanari ea inuenio apud Nican/ 

drum quidem deferpentium merfus anteqBorear. Nec dc cnico fiue arradlyltide uerbofius 
dirputef Aegyptia hatrba eB:& magnum contra uenenata animalia praebet auxilium * Item aduetfus 
fungosiConftata feorpione percuflbs gdiu teneant eam haerbam non fentire cruciatum. 

Dcperfoluta. CA. XXXIII. 

e T perfoluram aegyprus in h ortis ferit coronarum gratia : Duo genera eius : Ibemina ac mas. 

Vtra^ fubdita uenerem inh iberi uirerum maxime tradunt. 

De menfuris &: ponderibus. CA* XXXIIIF. 

T quoniam in m enfutis quo$ ac ponderibus crebro grxds noibus utedu eR:inrerpretatione 
c co^ femel in hoc loco ponemus.Drachma attica fere.n.attica obreruacione medici utuntur: 

denarii argenti habet pondus.Eadem^ fex obolos pondcreeSicit.Obolus decem calcosiCya 
thus pendet p fe drachmas dccc.Cu acetabuli menfu ra dicif fignificat heminae quartam paitemf idcll 
drachmas. xv.m na quam noRri mina uocant pendet drachmas aciicas centum* 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAEUBEk,XXII, PROHEMIVM 




OMPLESSE POTERANT MIRACVLVM SVI NATVRAtAT^ 
^ tellus reputantium uel prioris tantum uoluromis dotesitot^ genera 
hcerbarum uri[itatibushominumautuoluptatibusgcnita«Sed quanto 
plura renanntanto guo^ mirabiliora inuentu.llla enim maiore parte ci 
biiaut odoris;decoriiue comendationead numerofa experimenta dixir. 
Reliquorum potentia approbat nihil a rerum natura fiue aliqua occul/ 
tioiecaufa gigni. 

Degentibus h^erbisformy gratia utentibus* CA, I. 
(3.uidem6£ formae gratia ritufe perpetui in corporibus fuis 
e aliquas extera^ getium uti haei bis quibufdam aduerto animo 

Illinunt certe aliis aliae faciem in pupulis barbaroru foeminae. 
Marefqi etiam apuddacos 6i farmata corpora fua infcribunt.Siraile pia-' 
tagini glaftum in gallia uocarur.Quo Biiranoium coniuges nutuf^ to'' 
to corpore oblitae quibufdam in faens nudae incedunefii aethopium colorem imitantes. 




LIBER 

Quod hacrbisucftcs inficiantur. CA. II» 

Am ucroificuicfiesfcimusadmirabilifijcco.Argtutfilcamus galarixtafiic^rtluritanis; grv 
i ■ nis coccum ipcratons dicatu paludamrnris:traralpina gallra hscrbis tyrium atgi conihiJiL tin 

gitioff^? alios colores. Nec quarnt in pfundis murices:fereg; obiicientis dum pra-tipit efcain 
beluis marimsririr.KSa ctiaanchoris Tcrutarur uada:ut inueniatp qd* faciirus matrona adultero claceac 
corruptor infidief nuprx.Stas & in ficro carpit quo frugi mundos exculpat ufu alioqti rulgetis.Inflriii 
poterat luxuria cerre innocctius.Nonc ^pofituni ifta c5re(^ari:necomirtenius:ut rubtciedo utiliora Ju 
aturia uilitate arcuferibamus didluri 6i aliis herbis tingi lapides parietefq-.Ncc tingendi ncc pingendi 
fame ratione omifTemus ;fi unqea Iiberaliu arnu fuilItT.Interim fortiusaugetucaudloritas qua: quata 
debeat etia furdisihoc cft ignobilibus harrbis pibebitur.Siqde auiflores imperii romani coditorefqi V 
menfu qda & hinefu rapferc:quoma noatiunde lagmina in remediis publicis fucre:& in facris legario 
nibustq uerbense.Cei te utroq; nomine ide fignificaf.Hoc efi grame ex arce cu fua terra cuuirumj-lac 
femp & legati cu ad hoftes darigatugi mitterenf’ ufindefi res raptas clare repetituiunus uti^ Verbena^' 
riusuQcabatur, De corona graminea» CA. 111» 

Orona qde nulla fuit graminea nobilior in maiefiare populi rerra^ principis pmitrq; gloriae» 
c Gcmat*:K aurejE:u3lIares:moralcs:roftrata::ciuicaE:rriuphaIcspofi hac fuere.Surgj cundlae 

magno mteruaIIo;magna$diflreretia.Cxteras oes ringuli& duces ipfi ipfratorefgi militibus 
aut aliquado collegiis dedere. Deraritareeius. CA. 1111» 

Ecreuitintriumphisrenatuscnrabellifolutus&populus ociofus gramineam nunq tnfi in 
d luprcma defpcrationc.Contingitij nulli nifiab uniuerfo exercitu feruato reruatori decreta. 

Catteras impatores dede re.Hacfola miles impatori.Eade aocafobridionalisdtberarts obfidio 
Ineabhominadogi exitio rotis cafIris»Qdfi ciuicaehonos uno aliquo ac uel humillimo ciue feruato p>' 
clarus facergi habeftOuid tade exifiimari debet unius uirrute feruatus uniucrfus exercitus: Dabatur 
haec uiridi e gramine decerpto inde ubi obreflbs feruailet alicp.Niq; fummu apud antiquos lignu UK 
floria; erat haerbd porrigere uiflosihoceft terra & altrice ipfa humo& humatione etia cedere. Que 
more etia nuedurareapud germanos fcio» Qui foli corona ea donatu CA. V* 

Onatusefiea.L*SicimUsDentatusfemeI:cuauicasquanuordccira meruiircndepugnaflet^, 
d cxx.pralnsfcmpuidor.Tatorariuscfifcruatorcunuafciuatis dcnari.Quida iperarores 6C 
fepius donati funr:ueluri.P.Decius Mus uidelicet tribunus militu ab exercitu. Altera ab iis^ 
in pfidto obfefri fueratiquara efieteius honoris auiSorirascofeflus religione fi qde donatus boue albu 
Marti imolauitdicetufuluosig ei uirtutiscaufa dati fuerant rimuIaboblciEs.Hic Decius pofiea con^' 
fui imperio & collegae fep uuaoriadcuouit.DaraeftSi a fenatupopulo^romanoiqua claritate nU 
hileqdein rebus humanis rublimiusducoj^abio illi qui rem omne remana refiituit non pugnando. 
Nec data ai magidru eqtum di exercitum eius reruafler.Tuc latius fuit nomine nouo coronari appella 
rum patre ab iis quos feruauerat.Sed quodidlum eft confenfu honoratus efi Hannibale ex itaha puP 
fo.Qux corona adhuc fola ipfius iperii manibus tpofita dUHt qd' peculiare ei e(I:folaa tora iralia data. 

Quiroluscenturiocoronarusi CA. VI. 

Rxter hoscon(igiceiuscoronxhonos»M.CaIphurnio Flamx.Tribuno militum tn licilia» 
p Centurioni uero uni ad hoc tem pus Cn.Pctreio Atinati cimbr ico bello.Primum pilum is 

peflcns lub Catulo excluram ab hoc legionem fuam hortatus tribunu fuum dubitatu per ca^* 
ftrahoflium erumpere inteifecitdegioBc^cduxir.Inucnio apud aufloreseundcprxterhuc honorem 
afiamibus.Mario&Catuloconrulibus praetextatum imola^ ad. tibicinem foculo pofito.Scripfic & 
Scylla dfdlator ab exercitu fc quo^ donatum apud nolam legatum bello marfico.ld^ in uilla fua tu/ 
fculanaiqux fuit pofiea Ciceronis pinxtt.Quod fi uefum efiihoc exeerabtiiorem eum dixerim ;quan/ 
doquidem eam capiti fuo profcnprione detraxir.lpfe tanto paucioribus ciuium fcruatis:q pofiea occi/ 
fiSt Addat etiam nu nc h u ic glorix fuperbum cognomen foelicem.lpfe tamen obfeflus in toto orbe pi o 
fcnptus,Hxc corona Sertorio etiam ceflit.Aemilianum quoque Scipionem Varro ausiore efi donatu 
obndionaliinafrica.ManilloconruIecohortibusferuatis totide^ ad fer uandas eas eduifiis. Quod dC 
fiatuae eius inforo fuo Oiuus Augufiusrcriprii.lprum Augufiumcum Marco Cicerone filio tonfii/ 
lem idibus feptem bribus fenacus obfidionali donauir. Adeo ciuica non fatis uidebamr . Nec praeterea 
quemquam hac inuenimus donatum .Nullx ergo hxrbx fuere certe in hoc honoretfed quxeun^ 
fuerant in periculi fede quamuis ignobiles ignotxqi honorem nobilem faciebant . Quod latere apud 
nos minus quidem mironcerneosnegligieaquo^ qux ad ualitudincm confetuandam icruciatuf^ 
corporis propulfandosiSf mortem arcendam pcrtinent,Sed quis non mores iucccafiigetMddidere ui 
uendi prxeia delicixIuxufq^.Nunq fuit cupido uitxmaio:necminorcura.Aliorum hanc operam efic 
credimusiacnemandatoquidem nofiro alios id agereimedicif^prouifumelTr. Proh bonis ipfi Frui/ 
mur uoluptatis.Et quo nihil equidem probrofiusduco.Viuimus aliena fiduda. Iramo uero plerifque 
ultro etiam inrifurumusifiacommentantesarqtfriuoIioperisarguimus.Magnaquaq imtnfi labo/ 
ris folatia fperni cum rerum natu ra;qua certe non defuifie nobis docebimus:Sf inuifis queqi hxi bis in 
Jeruifreremedi 3 .Quippecum medicinas dederit etiam aculeatis.Hxc enim proxime rcfiai ex iis quas 
priore libro nominauimus: in quibus ipfmsprouidentia naturx fatis admiiariamplcdlique nonefi. 
Dederat & quas diximus molles ;cibif$ gratas* Pinxerat & lemediafiunbusiuifuque ipfos animos 



VIGESIMVSSECVNDVS 

inulMuerat;rtiam delicns iaxilia pmifcensdnde excogiEauit aliquas afpe^u hiTpidas:ta£tu truces :ut ca>' 
tum nonnocem ipftusfingenris illas rationem^ reddentis exaudire uideamur:nefe depafcat auida 
quadrupedesmec ^caces manus rapianttnec negledtu ueftigia obterantme infidcs ales infringat * Has 
muniedoaculds relir^atmadoremediisuituraacfaluarintjtahocquoqtqifmiis odimus hoium 
cauiacxcogiraiiieft. MedicinacexreligsornamerisiSierynge* CA* VII» 

T clara in primis aculeatarum er^mgeeRf/ueeryngion contra ferpentcs & aenenata omnia 
c nafcens. Aduerfus idtus morfufqi radix eius bibit drachmz podere in umo^AutOi pleru^ ta' 

les imurias comitaf & febris ex 3qua,Illinitur plagis peculiariter eificax cotra chryfodos ac ra 
nas.Omnibus uet o contra toxica 5C aronita efTicaciorem Heraclides medicus in iure anieris decoiRa ac 
fctrratur, Apollodorus aduerfus toxica cum rana decoquiticxteri in aqua,Ipfa duraifruticofa : rpinofis 
fbliisicaule geniculatoicubitali & maiore aliquado. Alia albicans lalia nigra: radice odorara.Et fariua 9 ^ 
dem eR:fed & fponte nafcitu t in afperis faxofis dt in littoribus maris doriottnigrior^ folio apii» 

Dehaerbaquamcentumcapirauocant» CA, VIII, 

X iis candidam noflri centumcapita uocant.Om nes eiurdcm effeflus caule & radice in cibos 
e graecoje receptis utro^ modo fiue coquere libeat:fiue cruda ucfd.Portentofum eft quod dc 

ea traditur*RadJCem cius alterutrius fexus fimilitudinem referre rara inucntu.Etfiuidscon'' 
tigerit mastetiam amabiles fieri.Ob hoc & Phaonem lefbium diloRu a Sappho.MuItarqj circa hac no 
magnorum folum uanitarcs:fed etiam pythagorico^,Sed in medico ufu prxter fupradicla auxiliaruc 
inflationjbus:forminibus:cordis uitiis:uomacho:iocineri:prarcordiis in aqua mulfa.Lyeni in pofc 3 .Itc 
cxmuirarenibus:fl:rangun>:opiffothonicis:rparmis:Iumbis:hydropfcis:comiri 3 libus:mulicrumenft 
bus iiue rubUdantifiue abundent: uulua^ omnibus uitiis.Exrrahtt infixa corpori cum melIe:Rrumas 
parotidasrpanos.Reccdetes ab oITibus carnes fanat cum axungia falfa BC racteroritem fradluras.Crapu/ 
fam prscfumpra arcet;aluum fiftit. Aliqui e noRris fub folflirio colligi cam iuflcrc.Ex aqua cacIeRi im-'* 
poni omnibus ceruicis uttiis.OcuIorum quoqi albugines fanare adailigatam tradiderunt. 

Deachano&glycyrrhisa&flomatice, CA» IX. 

Vnt qui 8C achanon er}'ngio aferibant fpinofam breucm^ac latam haerbam fpinir^ lariort<' 
f buStHanc impolitam fanguinem mire fiRere, Alii e^ngenfelfo eandem putauerunteRe 8C 
glycyrthisam;quarefubiungieam protinus referr.ct ipfe fine dubio inter aculeatas eR:foliis 
echinatis;pinguibus:ra(Ruq!gummofis:fruncofa:binorum cubito^ altitudine:Rore hiacynrhiifruiRu 
pjlulagt platani magnitudinis.PracRantifTimain dliciarponto fecu ndarradice dulci. Et ha:c tantum ii» 
ufu.Capiturm ea uergiliapi occafuilonga ceu uitiuicoloris buxei. Meliorra nigraiquae^ lentaigquse fra 
gitiSiVfus in fubditis decodta ad rertiasicsetero ad mellis crafitrudineraialiquando & tufa. E quo genc" 
re & uulneribus imponitur 8C faucium uitiis om nibus«lcem uoci utihRimorucco fic ut fpiRatus efl:!in 
gUeC fubdito.ltem thoractiiocineri.Hacdiximus Gtim famem^fedaruObid quidam adipfon appella 
uere eam ; 6 £ hydropicis dedereinefirirent.ldeo & commanducaraRomaticaeeR; 6 CuuIcehbus ons in 
fperfa faepe 8i ptericts.Sanat ueficx fcabiesrrenum doloresicondtlomataiulcera genitalium • Dedere 
cam quidim pomi in quartanis drachma^ dua^pondere&pipere:heminaaquat,Comanducata fan 
guinem fiRit.Sunt qui di calculos ea pelli tradiderunt. 

De tribulo Sigenenbuseiustdi medianis, CA. X, 

Ribuliunum genus in hortis nafcitur:alrerum in fluminibus tantutn.Succus exiis colligi^ 
K tur ad oculoji medicinas.ER enim refrigeratis natur*: 6 i ideo utilis contra inflammationes 
colleiRioner^.Vlcera per fe etupentia fli prscipue in ore cum mellefanamtem tonfllIas.Potus 
calculos frangit. Thraces qui ad Rrymona habitant foliis tnbuli equos faginant.lpri nudeo uiuunt pa' 
nem facientes praedulcem :& qui contrahit uentrem.Radix caRe pure^ colleda ^icutit Rrumas . Se/ 
tnen ad a II igatum ua ricum doto res fedatiT ritu m uero 8i in aquam fpatfum pulices necat» 

De floebedi medianis eius, CA, XI» 

f Toebe qua m al tqui phleon uocantidecoiRa in uino prxeipue auribus purulentis medef . Ite 

oculis i£lu cruentaiis.Hemorrhoiae quogi 8C dyfentenae infula. 

Dehippophyedimediciniseius. CA, XII. 

Ippophyes in fabulofis maritimifqp nafcifirprnis albis. Hederae modo racemofa eR:candidis 
h &ex parte rubentibus acinis.Radix fucco madetiqui aut per feconditunaut paflillts farinrci 

Haec bilem detrahit obolo ponderis faluberrime cum mulfo. Altera hippope fine caule : fine 
florc:foliis camum minutis.Huiosquo^ fuccushydropicis mire prodeR» Delent accomodate effe 
equorum naturaeinei^ ex aliis caufis nomen acceptlTf.Qutppe quxdam animalium remediis nafeun^ 
tuniocupleci diuinita te ad gerenda praefidiamt no fit mirari faris ingenium eius difponcntts auxiliajiti 
genera:in caufasein rcpora:ut aliis profit ac^ aliis ab horis:dic% nullus prope fine praefidiis reperiae. 
De urtica di medicinis eius, CA, XIII* 

RticaquidcfleinuifiuspoteRMdillaprateroIeum quodinaegypeoexearieri diximus ucl 
u plurimis fcatet remcdiis,Semcn eius cicur^e contrarium eRe Nicander affirmar.ltem fungis 

in argento muo,ApoIiodorus& falamadris cum iuredecoiRaeTeRudines*lte aduerfari hyo^ 
fcyamo:fli ferpentibusidifcorpionibus, Quin illa ipfa amaritudo mordaxuuas in ore procidemef^ 
> uuluas di in&ntium fedes tadtu cefilece cogit. Lethargicos expergilcit taiRis cruiibus : magif$ fronte. 



UBER 

Eadem canis morfibas addito fale medetur.Sanguine trita naribus indita fiflft SC magis radice.Card-' 
no mata 8C fordida ulcera faleadmixro.Item iuxra.Sanat&panos:parotidas:carner^ab oflibus recede 
tes.Semen potum cum fapa uuluas ftranguIantesaperit.Etprofluuia narium fifiit impofitum.Vomi 
tiones in aquamulfarumprumaccena faciles prarftatduobusobolis.Vno autem in uinopoto laiTitU'' 
dines recreat, Vuluaeuitiis toftum acetabuli menfura.Pomm in raparefinit ftomachi inflationibus. 
Ortopnofa s prodefl: cu m mei le 6i thoracem purgat eodem eligmaretEt lateri niedetu r cu m fem ine Ii 
nf. Addunt hyfopum di piperis aiiquid*IIIinitur Iyeni.DifliciIem uetrem tortum cibo emollit. Hippo '' 
crates uuluam purgari poto eo pronunttat.Dolores leuari torto acetabuli menfura dulci poto : 6i 
pofjro cum iucco maluae.lnrertinorum animalia repellit cum hydromelire Si fale.Oefluuia capitis 
mine illito cohoneftari. Articularibus morbis 8C podagricis plurimi cum oleo uetere:aut folia cum ur 
fino adipe trita imponunt. Ad eadem radixtufacuacetonon minus utilisjrem Iyeni.Etcoirta in uino 
difcutit panos cum axungia ueterera!(a.Eadem prilothrumextccar.Condiditlaudeseius Phanias phi 
ficustutiltilimani cibis cc^am conditaueprofeirus:arterix:cufli:uentris dirtillationiirtomacho ; panis 
paroridisrpernionibus cum oleo.Sudoremcodtam cum coculis ciere aluum cum ptifana. Pedus pur 
gat;mu1ierut^menfescumrale.Vlceraqu3eferpuntprohibere.Succusquo^in ufu ert.ExpcelTus illi^ 
lufg? fronti fanguinem narium firtit,Potus urinam dct.OIcuIos rumpit, Vuam gargarisatus repri'' 
mit, Semen colligi mertibus oportet, Alexandrinum maxime laudatur ad omnia htec«Et minores quj 
dem tenerae^ eificaces.Sed prateipue filuertris iIIa.Et amplius lepras cfacie tollit in uino pota , Si qua»' 
drupedes fcecum non admitrantiurtica naturam fricandam monrtrar. 

De lamia df medicinis eius. CA, XIIII. 

A nunc quo^ quam lamium inter genera caiu appe1Iauimus:mirinima foliis non mordo^ 
e tibus; medetur cum mica falis contufis:incurtifqp:urtis:6^ ft'rumis:tumoribus:podagris : u uP 

neribus.AIbumhabetinmediofoIio:quodigntbusfacrismcdetur.Quidam e nortris tem^ 
pore difereuere genera, Autumnalis urticae radicem alligatam in tertianisiita utatgri nuncupeturreutn 
eruitur ea radtx:& dicatur qux di cui di quo^ folio eximaturdlberari morbo tradiderunt . Hoc idem 
contra qua rtanas poUere,ldert urricx radice addito fale infixa corpori exicahi.Foliis cum axungia Rrii' 
mas diiaitit.Vel fi fuppu rauerint erodi complerig). 

De fcorpioneigeneribuf^ ac medicinis eius, CA, XV, 

Xargumcntonomenaccepiifcorpiushaerba.Semenenim habetad fimilimdincm caudae 
e fcorpfon isifolia pauca, Valet 8i aduerfus animal nominis fui.Ert alia eiufdem nominis ef' 

fc(rtuf$:fine foliis:afparagi caule;in cacumine aculeum habens. 

De Icucacamhia:fiucphmio:fiueifch3da:& medicinis cius, CA. XVI. 

T inde nomen leucacanthiarquamalii phyllonalitirchiadatalii polygonaton appellant:radi'' 
e ce cyperi:qu^ commanducata dentium dolorem fedat.kem laterum & lumborum ;ut Hice 
fius tradit femine poto drachmis exSoraut rucco,Eadcmqt ruptis couulfif^ medetur» 

Dehelxine:perdicio;parthenio:lyderitf:6i mediciniseius* CA, XVII, 

Elxinem aliqui pcrdiciu uocantrquoniam perdices ea praecipue uefcantur.AIiiryderitemon^ 
h nulli parrhenium. Folia habet mixrce fimilitudtnis plantagini 6i marrubioicauliculos defos: 

leuiter rubentes.Semma in capitibus lippaceis adhacretia ueftibus:unde helxinem diiSam uo 
Iunr,Scd nos qualis uera efict helxine diximus priore libro.Haec autem inficit Ianas:fanat ignes facros: 
&tumores:coIlc(rtioner9omnes:&aduft3,Panosfuccuscmscum pfimithio,lgnes facros: tumores: 
colleftioner^iK guttura incipientia mrgefcerejtemuetcrcmtuffira cyatho hau fto.Et omnia in hu> 
mido,Sicut ronfillas di uanacescum rolaceo.imponirur & podagris cum caprino feuo c^ra^ cypria. 
Perdicium fiue parrhenium (nam fyderitis alia ert)a noftris haerba urceolaris uocatur:ab aliis aftericu: 
folio fimilis ociraomigrior tantum:nafces in teguiis:parierini%.Medetur cum mica falis trita iifdem 
omnibus quibuslamium;S£eodem modo,IremuomicaecaIefadtoruccopota, Et contra ulcera rupta: 
lapfufi^rSC pr;ccipitia:aut uehicul 05 i euerfiones fingularis. Vernula carus Pericli atheniefiu m principi 
cum iis in arce templum aEdificarerirepfiflcr^fuper altitudinem fartigtiid^ idececidiflcnhac h^erba dP 
citur fanarus monrt rata Pericli fomno a Minerua,Quare parrhenium uoari ccepta eft:artignatur$ ei 
deae.Hic eft di uernularcuius effigies ex acre fufa eft di nobilisille Splachnoptes, 

De chamelone generibu% di medicinis cius» CA. XVIII, 

Ha meleone aliqui txion uocant,Duo genera cius,Candidiorarperiora folia habet rfcripfir in 
C terra echini modo;fpinas erigens; radice duIci:odoregrauiiTimo;quiburdam in locts uifeuna 

gignit albii fub aliis foliopiimaximecirca canis ortu,Quo modo thura nafei dicuntur : unde 
diixiaappeUatur.Hocutmafticheumnf muIieres.Quare&chameleon uoccf a uarietate folio^ eue 
nir,Mutatenim cum terra colores-Hicnigertillicuiridisialibicyaneusialibi croceus :ar^ aliis colorP 
bus.Ex iis candidus hydropicos fanat fucco radicis decodbe,Bibif drachma in paflb.PcIIit di iteraneo^ 
rum animalia acetabuli menfura fucci eiufdem in uino aurtero cum origani fcopis:facit ad difficulta'’ 
tem urinar.Hic fuccus occidit canes fuef^ in polenta, Addita aqua Si oleo cotrahit in fe mures:ac necat 
nifi protinus aquam forbeanr,R.adiccm eius aliqui concilam fetuari iubent funiculis pendentem : de 
coquun'’^ in cibo contra flaxionesrquas gracci rheumatifmos uocant,Ex nigris aliqui marem dixere: 
cui flos pu rpureus eITei:Si fbeminam cui uiolaceus.Vno nafcutui; caule cubitali : ccallitudine digytali. 



VIGESIMVSSECVNDVS 

Radicibus eagi Iichfn« curantur cum fulphure 6C bitumine una coiftis»Comaducatis uero dentes mo 
biles aut in aceto decoflis*Succo fcabiem etiam quadrupedum fananr.Et ricinos canummecant. luucn 
cas quo^ anginae modo.Quareaquibufdam ulophonon uocatur . Eft&cynelcson propter graoita'' 
tem odoris.Ferunt 6C haec uifcum ulceribus utiliHimum . Om nium autegeneium earum rad<ccs fcor 
pionibusaducrfantur, Decoronopojfiimedicinisciusi CA. XIX. 

Oronopus oblonga haerba eft cum fifTuriSiSeritur interim : quoniam radix coeliacis prxdare 
c facit in cinere roita. 

De anchufa 6i pfcudanchurat& medicinis eage, CA. XX, 

T anchufa: radix in ufu eft:d)'gitaU cralTttudie.Finditur papyri mo:manurqr inficit fanguineo 
e coIore;prxparat lanas prxcioliscolonbus.Sanat ulcera in cxratorprxcipue fenum:itcm adu/ 
fta.Uquari non poteft in aquaioleo dilToIu/rur.ldqi fincere experimentu eft:& ad renum do/ 
lores drachma eius inumo»AatfifebrisfitindecoflobaIani.Irem locinerum umis;& lyenh&bilefuf/ 
fufis.Lcpris Si lentigini illiniru r ex aceto.FoIia trita cum meile 6i farina luxatis imponunf.Et pota dra/ 
chmis duabus in mulfo aluu fiftunt.PuIices necare radix in aqua dccofla tradif,En Si aliafimilis pfeu/ 
danchufa ob id appellatata quibufdam ueroenchifaiaut doris ; Si multis aliis nominibus lanuginofior 
Si minus pinguis:tenuioribus foIiis;6i l3nguidioribu£,Radix oleum non fundit:red ruberem fuccum* 
Et hoc ab anchufe difcernitur.Contra ferperes efficaci (Tima potu foliorum ucl feminis.Folia iiflibus im 
ponunrur.Virus ferpentium fugar.Bibitur Si propter fpinam, Folium eiusfiniffra decerpi iubent ma/ 
gi:8i cuius caufa fumatur diciitcrtianif^ febribus alligari, 

De onichilo:anthemi:ioto:6i !otomctra:heliotropio:rncocco:6i callitritho, CA, XXI, 

Stalia hrerba^prio nomine onochelostquam aliqui anchufam uocant:aliiarchelion:aliiono 
e deam aliqui rhexiam:muUi anchufamrparuo frutice:florepurpurco:afpcris foliis Si ramisira 
dice meflibu s fanguinea:cxrero n igra. In fabulofis nafccnsicfficax totra ferpenrcsimaxime uU 
peras Si radice Si foliisxque cibo ac potu.Vires habet mefIibus,Folia trita odorem cucumeris reddunr* 
Datur in cyathis tribus uuluajicidete.Pellit Si tincas cu hyfopo : Si m dolore renuautiocineris in aqua 
tnulfa fi febris fit,Sin aliter ex uino bibifXentigini ac lepris radix ilIinif,Habentes eam a ferpcnhbus fe 
riri negantur.Eft Si alia huic fimilis flore rubro; minonSi ipfa ad eofdc ufus,Tradunt 5 commanduca/ 
ra ea fi infpuatur mori ierpentem .Anthem U magnis laudibus celebratur ab Afdepiade. Aliqui leucan/ 
ihemidauocant. Alii leuchathemum alii cramhemoniquoniaucre floreat, Alii chamsemilonrquonii 
odorem mali habeat.NonuIIi melanthemon uocanuCenera eiu s tria flore tantu diftantipalmu no ex/ 
cedentia:paru]f$ flonbus:ut rutae cadidis aut milinis aut purpurets.ln macro Iblo aut iuxta femiras coi 
ligitur ueretSi tn coronamenta reponitunEode tepore Si medici folia tufa in paflillos dtgetut.item flo 
rem Si radicem,D3nf oia mixta drachmae unius pondere cotra ferpentium iflus, Pellit mortuos ptus. 
Item menflruain poturSiunnamicalcuIof^iinflationcsiiocine^ uitia;bilem fuffufam:egiIopidm:coixt 
manducata ulcerum eruptiones m anates fanat. Ex omnibus iis generibus ad calculos e^icaciflima efl: 
qux florem purpureum habeticutus Si foliorum Si fruticis amplitudo maiufculaen. Hanc proprieq/ 
dam Eranthemon uocant.Loton qui arborem putanttantu efleuel Homero auflore argui poirunr«fs 
enim inter haerbas fubnafcentes deojt uoluprati loton primam nominauit . Folia eius cum meile ocu/ 
lorum cicatricesargematamubeculas difcuriunt.Efl Si loromerra quxfitex loto fata. Ex cuius femine 
fim ili milio fiu nt panes in xgypto a p3ftoribus:maxim e aqua ud ladfc fubadlo * Negatur quicq illo pa/ 
ne falubrius effeiaut Icuius dum caIear,Refngeratus difficilius concoqui tur:flr^ ponderofius. Conflat 
eos qui illo uiuant ne dyfenteria:nec lenafmomeq! aliis morbis uenins infeflamlta^ inter remedia eo/ 
rum habetur.Heliotropii miraculum fxpius diximus cum fole fe circuagentistetiam nubilo diertantu 
fyderis am or efl.Noifle uelut defiderto contrahit extu leum florem.Genera eius duo, TricocumtSi he/ 
]ioflrophium,Hoc altiusiqq utrum^ femijpedalem altitudinem no excedat. Ab ima radice ramofum. 
Semen in folliculo melfibus coIligirur,Na(citur no nifi in pingui folorculto^ maxime. Tricoccd ubiat 
Si decoquatu r inucnio cibis placere. Et in laifle iucundius duum moIIir,Et 0 dccoifli fuccus bibatuneln 
cacifTime cxinaniri.Maioris fuccus cxcipitxflareihora fexraimifceturcum uino:fic firmior. Capitis do/ 
lores fedar rofaceo admixto.Verrucas cum fale tollit fuccus e folio . Vnde noftri ueri ucartam hatrbam 
appellaucreialiis cognominari eflitiffibus digniorem. Nan^ S^ ferpentibus &fcoit)ionibus refiflitexui 
no Si aqua mulfa:ut Apollophanes Si Apollodorus tradunt , Folia infantium diflil lationibus quod ly/ 
riafin uocanc illita mcdentur.Item contradlionibus etiam fl id comitialiteraccidat . Decoffo quoqi fo/ 
ueri eos fa i uberrimum efl.Potum id pellit ttneas:SC renum harenas,Sicuminu adiiciatur:caIcuIos fran 
gir,Decoqui cum radice oportenQux cum foliis Si hircino feuo podagris illinitunAIrerum genus qd 
trjcoccum appellauimusrSi alio nominefeorpiuron uocatur: foliis non folum minoribus fed etiam in 
terram uergenribus.Semen ei efl effigie fcorpionis caudx;quare nomen.Vis ad omnia ucnenara Si pha 
iangiaiSi contra fcorpiones prxeipue iIIita,Non feriuntur habentes. Et fi terram furculo hclioftrophii 
circumferibat aliquisinegant feorpionem egredi,! mpofita uero hxrba aut inde omnino rcfperfum j>/ 
tinus mori.Sic feminis grana quattuorpotaquarranisprodcfledicunrur.Triauerorenianis.VcirihxE 
ba rer circumlata rubucianturcapm,Semcn & ucnerem ftimulat.Cum meile panos difcutit. Eruerru/ 
cas hoc un^ hclioftrophium radicitus cxtrahit;Si excrefeemia in fedibus, Spinx quo^ ac lumborum 
fanguinetu corruptum trahit illitum femen Si potum in iure gallinacei deco(flum:aut in beta Si lente. 

II 



UBER 

Cortex ucro liuentibus colorem reddir.Magi helioftrophium quartanis quater: mtertfanis ter alligari 
iubent ab ipfo argro;pr^eca^^q! eum :(bliturum fe nodos:6i liberandum :& ira facere non exempta hsr/’ 
ba. Aliud adianto miraculum :arflateuirct:bruma no marcefcit:aquas rerpuitrperfufum mcrfumgi fic^ 
co fmiilc cft:tanta diflbtiario dcprehenditurrundea: nomen agr^cis.Alioquin frurici topiario, Quida 
caiiichricon uocannaliipoIytricoti.VcruijeftabcfFedtu.Tingitenjm capiHum:8Cad hoc decoquiturrn 
uino cum femine apii adiefto oleo copiofeut crifpum denfumqi faciat, Defluere autem prohiber,Duo 
genera eius candidius:& nigrum breuiufi^.Id quod maius cfl polythricon:aliud trichomanes iiocanr, 
Vrri^ ramuli nigro colore nitent foliis filicisiex quibus inferiora afpcra ac fufea funt.Omnia autem co 
rrariis pediculis denfa inrerfeexaducrforadixnulla:umbrofaspetras:parietummafpergines:ac fontiu 
maxime fpecus fequirur & faxa manantiaiqd miremuncum aquas non fentiat. Calculos e corpore mi 
re peilit:frangirgi:utim nigrum.Qua dccaufa potius g g, in faxis nafceretur:& a noftris faxifragum ap'' 
pellatum crediderim^tbitur euinoquatum terni decerpferedigyti.Vrinam cient. Serpentium & ara 
neoruro uenenis refiftunt.In uinodecoftialuum fiftunt.Capitis dolores corona ex iis fedat. Contra feo 
lopendrac morfus illinuntur crebro auferendi ne percant.Hoc &: in aIopcciis,Strum as d ircutiuntifurfu 
refgi in facie:6£ capitis manantia uIcera.DecoAum exiis,pdefl: fufpiriof!s:6i iocineri;8; Iyeni:& felle fuf^ 
t'ulis;6i hydropiciSiStrangurieillmunturiK renibus cum abfinthio. Secu ndas cient meflrua.SanguiV 

rem ftflunt ex acetoraut rubi (ucco poti.Infantesquo^ ulcerati perungumr ex iis cum rofacco 8t uino 
prius.Folium m urina pueri impubis trium quidem cum afronitro 6i illirum uentri mulierum:ne ru^ 
go! us fiatipraeflare dicitur.Perdices 6C gallinaceos pugnatiores fieri pu tant in cibu m eorum addinsipe-' 
cori^ efle utiliflimos* 

Depicride:rbelio:&arphodeIo:HaIimo:6iacamho:3ibuprefli:el3phoborcho,Sc5 
diceiS^lafinaidr decaucalidc:Scio:fy]!ibo.ScolymofiueIymonio;foncho;codry 
lofiuecondrilifiiboletis. CA. XXII, 

Ieris ab inlTgnfamarimdinis cognominafiut diximus rotundo folio » Tollit eximie uerrucas* 
p Thefium quo^no diflimili amaritudine cft:fed purgaraluu : in quem ufum teritur ex aqua, 

Afphodelum de ctariiTimis hscrbapdrqua heroion aliqui appclIaucnjr.Hefiodus 6£ in filuis na 
fei dixit.Dionyfius marem aefoeminam eflc.Defcflis corporibus & pt)'Ticis conflat bulbos eius cu pti'' 
fana decodtosaptifTimemedcriipanegi ex iis cum farina fubaftum faluberrim um efle.Nicander Sicon 
tra ferpentes & fcorpionesiuel caule que anthericon uocauimusiuci femeniuei bulbos dedit in uino tri/ 
bus drachm is, Subftrauit^ fomnoconrra metus.Datur 6i contra uenenara marina:6i contra fcolopcn 
drasterreftrcs,Coclcae mire in campania caule eum perfequunturi&fuggendo arefaciunt.FoIiaquo^ 
illinuntur uenenato^ uulneribusex uino«Bulbi neruis articult% cu polenta tufi illinunf.Prodeft 6l co 
cifis ex aceto lichcnas fricarc,Itcm ulceribus putrefeentibus ex aqua imponere . Mammapi qiioqi 6i tc/ 
ftiii inflimiitionibus.Decofti in facccuini oculo^ epiphoris fuppofito linthcolo m edent. Foliis in quo 
<uqt morbo decodfis magis medici uruntur Jre ad tibia^ tetra ulcerairimafgp corpo^ quacu^ in parte 
fanuaarefaflojf.Aurunoautcolligunficum plurimu ualenr.Succus quo^ cxruliscxpreflLisautdeco'' 
iflus utilis fir corporis dolori cum mcllc.ltcm odorem corporis iucundu affedtannbus cu iri arida 6i fa^ 
k exiguo.FoIia etiam ruptadiiSis mcdcntur.Etftrumis:panis:uIccribus in facie decocta cu uino . Cinis 
c radice alopecias cmedat:& nmas pedum. Decodfae radicis in oleo fuccus perniones d;.' ambufla. Er ad 
grauitatem aurium infundif.A contraria aure in dolore denrium.Prodeft 6i urinx pota modice radix: 
& menftruisrfi; lateris dolonbus.ltcm ruptis conuulfis:tuflibus drachmae ponderem uino pota, Eade 
&uomitioncsaddiuuatcommanducata,Seminefumptoturb3turucnter,Chryfermus&parotidasin 
uino decofla radice curau it .Item ftrumasammixra cachry ex uino . Quida aiunfi impofira radice pars 
* eius infumofufpendatur &quartadiefoluatununacum radice arefcerefti umam Sophocles ad poda-' 
gris u tro^ modo coifla cruda^ ufus efl. Ad pniones decotfla ex oleo deditiSf fuflliris fel le in uino 6C hy 
drOpias,vcncremquogt concitari cum umo6£ meile peruniSis aut bibentibus tradiderut. Xenocrates 
6C lichcnas & pforas radice in aceto decoda tolli dicir.Ite fi codla fit cum hyofcyamo & pice liquidaiala/ 
rum quo^foeminum uitia,Eccapillum cttCpiorem fieri rafoprius capiteifi radice ea fricetur,Sim us la'’ 
pides renu in uino decoda af^ potaeximir.Hippocrates ftme eius ad impetus lyenis dari cenfer.Iumc'' 
torum qiioqi ulcera ac fcabiem radix illiraaut decodlse fuccus ad pilum rcducir,Murcs etiam eadem fu 
ganr,Cauerna prxdufa moriuntur.AfphodelonabHefiodo quidam halimon appellari exiflimauere: 
qd" falfum arbitror . Elt enim fuo nomine halimon no parui& ipfum erroris inter audio rcs»AIii enim 
fruriccm€flcdicuntdenrum.candidumfinefpina:foliisolea-:redmollioribus,Coquitur3utem hoccri 
borum gratia.Radfx tormina diTcutit drachmae pondere in aqua mulfa pota, Item conuuifa rupta,AIii 
olus maritimum eiledixcreralfumi&inde nomen foliis tn rotunditate longis laudatum incibis,Duo^ 
rum praeterea generum filueOreid^ mittusiutruqi prodefle dyfcntencis dc exulceraris cum paneifloma 
cho ucro ex aceto. VIccribus uctuftis illiniturcrudu 6C uulncg; recetium impetus lenire perhibef:&: Iu/ 
xatorum pedum ac ueficx dolorcs.Silueftri tenuiora folia:fed in iifdem remediis effedlus maiorcs:& iti 
fananda hominum ac pecorum fcabie.Praercrea nitorem corpori ficri:dennbufgj candotemifi fricctur 
radice ea.Semine linguae fubdiro firim no fenrtri.Hoc quoq; n:i adi.Et utra^ ctia m codi ri.Crateias etil 
terhum genus tradidit logionbus foliis & hirfutioribus:odorecuprefli:nalci fub hederaimaxime pro/ 
defle opiflothonicis:cdtradliombus neiuotum mbus pbolis io fextatium aqux* Acanthos efl topiaria 



VIGESIMVSSECVNDVS 

Sl urbana herba:eIato Iongo$ folio crepidines margmu m adfurgentium^ puloinorum toros neflia. 

Duo genera eius funr aculeatum 6C crtfpu m :quod breutust AI teru m lene qd aliqui pcderoton uocann 
alii melamphvIlum.Huius radices ullis luxanf^ mire profuntltem ruptis conuulfisiptyrm metuemt 
bus incodla; ciboimaxime ptilana.Podagris quo^ illinunf trirae 8C alefa^s calidis. Bupleuron in fpo/ 
te naccntium haerbarum numero grzeci habcticaule cubiraliifol lis multisdongilqucapire anethidauda 
tum in cibis. Hippocrate in med ina.GIaucone;& NicandroiSemen contra ferpentes ualet . Fol» ad fe/ 
eundas fceminarum uelfuccum ex uinoillinunt.Ecftrumis folia cum Tale &uino, Radix contra ferpe/ 
les datur in uino;& urinae ciendx.Bupre(lin magna in collantia graeci in laudibus ciborum etiam ha^ 
bere.Idem^ remedia tanq contra uenenum prodiderunr.Et ipfum nomen indicio eft boum efle uene 
num iquos difll lire digu flata faretur»Quaproprer nec de hac plura dicemus.ER uero caufa quapropter 
uenena monllremus inter gramineas coronasinifi libidinis caufa expetenda alicui uideruriqua non ait 
ter magis accendi puranrqt potu , Elaphobofchon fen iculaceum ell geniculatum digyti cralTitud tneife'' 
minecorimbis dependcntibosifilis effigieifed no amarisifoliis oluratriific hoc laudatum in cibis.Quip'' 
pe etiam conditum prorogatur ad urinam ciendamilateris dolores fenandostruptacouulfa fanandaiin 
6ariones dircutitodasicoit quo^ tormenta.Contra ferpentium omnium^ aculeatorum iiflus* Quip'' 
pe fama ell hoc pabulo ceruos refiUerc ferpenribus.Fillulas quo$ radix nirro addito illito fanat. Sicca-' 
oa autem in eos ufus pnus ell ne fucco eius madeatiqui contra ferpentium iStas. facit eam dcreridrcm* 
Scandix quo^ in olere filucflri a graccis ponirunut Opion &: Erafillratus tradunr.lrem deco£la aluu f! 
flittSemine fingultus confellim ex aceto redar.lllinif ambuflisiurinas cittDecoiTtse fuccusj)de{l Roma-' 
cho:iocincri;rcnibus:ueficaE.H*ccfl qua Arillophaes Euripidi poetae obiicitioculariter matre eius ne 
olus quidem legitimum uedicaireifed fcandictem .Eadem erat anthrircusifi tenuiora folia QC odoratio' 
ra haberet.PecuIiaris laus eius;q> fatigato uenere corpori fuccurritimarcercentef^ fenio iam coitus exci 
ear.Sillit profiuuia alba focminarum.Et lafone olus filucltre habetur in rerra repens cu Ia£le multoiflo'* 
rem fert candiduiconcilium uocanr.Er huius eadem romendatio ad llimulados coitus.Cruda rx aceto 
in cibo fumpta mulieribus ladlis ubertatem praeflar,SaIuraris ell ptyOn rentiemibus. liifantiu capiti illi 
ta nutrit capillumitenaciorem^ cius cutem cfficit.Ellfii caucalis feniculo fimilisibrcui caulciflorecan-' 
didoicordi utilis.Succu5 eius bibitur (lomacho per q comodatus dC utinaeicakulifqi & harenis pelleni' 
dis;6£ ueficae pruhribus*Exrenuar 8C I)'enis iocmerts renum^ pituitas . Semen mfnfes fccmina^ adiu-' 
uat:bilem<p a partu ficcar.Datur Si contra profiuuia geniturae uins* Chryfippus 6C coceptionibus eam 
putat conferre multum.Bibitur in uino iemnis.lllimtur & cotra uenena marinorum : ficut Petticus in 
carmine fuo lignificat«His adnumerantfion latiusiapio in aqua narcensipinguiusinigriusicopicfum fe 
tninetfapore naflurtti.Prodcfl urinis renibus:lyenibus:mulierum^ menfibusiflue ipfum in cibo fum/ 
pTumifiueius decoAitfiue femen ell e uino drachmis duabus.Calculos rumpitiaquif^ quae gignut eos 
refiRtt.Dyrentericisprodeflinfurum.ltem lentigini illitumid^ mulierum uitiisinfaciencdluillitu mo 
mento cutem emendat;6£ ramices lenir;dcfcabiem equotum.SiIlybumchameIeontialbofimiieatqoe 
fpinofam ne in cilicia quidem ;aut fynaiaut phceniceiubi nafcitur.Coquere tanti elliira opcrola eius cn 
linatraditutiln medicinanullum ufum habet.Scolymonquc 9 inciTOsredpitorics:d; alio nofe limo 
Ilion appellar.Fru tex ell nunqua cubitali al tior : cnftif^ foliorum ac radice nigratfed dulcuEratoRheni 
quo$ liudata in pauperis cocna.Vrinam ciere praecipue traditur Sanarelichenas di lepras ex aceto. Ve^ 
nerem llimulari in uinoiHeliodo & Alceo tellibusiqui florente ea cicadas acerrimi catus efle:& mulie^ 
res libidinis auidiflimasiuirofqi in coitum pigerrimos fcriprereiuelutprouidemianaturshocadiume 
co tunc ualcnti tTimo.Item graueoletiam alarum iemendatiradicis emedullatae uncia in uini falerni he/ 
minis tribus decofta ad tertiasidC a balneo eiuno.Ite^ poli cibum cyathis fingulis pota. M 194 ell qd Xe 
nocrates promittit experimento uirium id ex aliis per urinam effluere.Eflur & lbnchos:ut quem 1 he-' 
feo apud Callimachum apponat Hecale urer^ albus & nigenlaiRucx fimiles ambo : nifi fpinofi elTent: 
caulecubitali angulofoiintus cauoifed qui fradlus copiofo Ia£te maner.AIbus quie latSc nitor utilis oc-' 
(opnoicis laducarum modo.Erafillratus calculos per urinam pelli eo mon(lrat:6C oris graueolrntiam 
commanducato coiriguSuccus trium cyathorum menfura in uino albo oleo calefactus adiuuat pac 
tusiita ut a potu ambulent grauidat.Datur 6i in forbitione.Ipfe caulis decoctus facit la^s abundatiam 
nutricibusicolorem^ meliorem infantium. Vtiliflimus iis quae lac fibi coire fentiar.Infltllatur auribus 
fuccusicaliduf^ in llranguria bibitur cyathi menfu ra ;£c in uomachirononibus cum femine cucume' ^ 

cis nucleif^ pineis.lllinitur 6i fedis collectionibus . Bibit contra ferpentes (corpioncfqstradix uero illini 
lur.Eadem^ decocta in oleo punici mali caliceanrium morbis prxfidiu dl. Haec omnia exalbo. Cie/ 
omporus nigro prohibet uefciiut morbos facienteide albo confentienstAgothocIes etiam contra lan/ 
guinemraundcmonllrat fucco cius uti.Refigeratoriam tamen uim e^ conuenit nigro: ex hac caufa 
imponendum cura polenta. Zenon radice albi flranguriam docet fanari. Chondrilon fiue condrilcfo/ 
lia habet intubi circurofis fimilia:caulem minus pedali fucco madentem amaro : radice fabse fimili aff/ 
quando numcrofam.Habet proximam terrae mallicem tuberculo fabx: quae appofita fbeminarum 
menfes trahere dicitur.Tufa cum radicibus tora diuiditur in patlillos contra ferpentes argumeto pro/ 
babili.Siquidem mures agrelles laefiab iis hanc efle dicutur. Succus ex uino coctae aluu m fillit. Eadem 
palpebraji pilos inordinatiflimos^ gummi cffiaciflime regir.Dorocheu$ (lomacho cocoitionibiis 
utilem fuis carminibus^numiauit. Aliqui fcemmis SC oculis generationi^ uiro^edteariam putauere. 

ti ii 



LIBER 

Ihter eA (^uae temere mstiduntur boletos menro pofuerim.Optimus quidem ell iis cibus:red immen/ 
fo exemplo in crimen adduftus ucneno Tiberio Claudio principi per hanc occafionem a coniuge dato 
Agrippina:quo faflo illa terris ucnenum alterum fibK|! ante omnes Nerone fuum dedit. Quorudam 
ex lis facile nofcutur uenenaidiluto rubore: rancido afpcdtuliuido in tus colore: rimofaflria pallido pec 
ambitum labro.Non funt ha:c in quiburdam;ricciqi & nitri fimiles ueluti guttas in uertice albas ex tue 
nica fua gerunt. Voluam enim terra ob hoc prius gignit: ipfum poftea in uolua ceu in ouo cft lutcu.Nec 
tunicae minor gratia in cibo infantibus boleti. Rumpitur hoc primo nafcenteimox crcfcentc in pedico 
io corpus abfumicunraro^ unq geminis ex uno pede.Origo prima caufa^ Iimo;&: acefccnte fucco ma 
dentis terraeiaut radicis ferm e glandiferaciinitioqs fpuma lentior. Dein corpus membranse fimile mox 
partusiur diximus tlla pernitialia prorfus improbanda.Si enim caligaris claus:C ferri uel calybis aliqua 
rubigo:aur panni marcor affuerinomnem ilico faecum alienum faporemm in uenenum decoquinde^ 
prehendifle^ nifi agrefles pofTunt:at^ qui colligunt.Ducunt ipfi alia uitia.Nunc quidem fi ferpetis ca'' 
uerna mxta fuerinu patefccnres primo adhalauefit capaci uenenorum cognatione ad uirus accipiendu. 
Ita^ caueri conueniet prius q fe condant ferpetes.Signa erunt tot hjerbje tot arbores fruticefqi ab emer 
fu earum ad latebram ufqt uernantes GC uel fraxini tantum folia nec poflea nafcentiainec decidentia.Et 
boletis quidem ortus occafufg) omnis intra dies feptem eft. 

De fungis 6if!lphio:6i de lafere medo. CA. XXIII. 

Vngo^ laetior natura:5C numerofa genera:& origo non nifi ex pituita arbori. TufTim qui ru/ 
f bent callo minus diluto rubo re qboIeti.Moxcandidiiuel ut apice fiam/nis infignibus pedicu/ 

lis.Tertium genus fuillis uenenis accomodatinimum.Familias nuper inrercmere:6d tora con 
uiuia. Anneu Serenum praefedum Neronis uigilu & tribunos & centuriones quof^. Voluptas tataam 
cipitis cibitQuidam difereuete arborum generibus :fico ferulaid^ gummi feretibus, Nos irem fago aut 
robore aut cuprefTo ut diximus.Sed ifta quis fpondet m uenabulisfOmniu colos Iiuidus.His aberit ue 
neni argumentum rquofimilior fuerit abortu fici.Aduerfus haec diximus rcmediaidicemufqiiinrerim 
funt aliqua & in iis Claudius flomacho utiles putat boIetos.Siccanf penddes fuilli iunco tranffixiiqua/ 
les a bithinia ueniunr.Hi fluxionibus alui quas rheumatifmos uocannmedenturiexcefccntibuiq! in fe<' 
de carnibusiminuunrenim eas:& tempore abfumunt . Ite lentigines dC mulierum uitia in facie leuant. 
Leuanturctia urplubum in oculojt medicameta.Sordidis ulcenbus:& capitis eruptionibusicanu mot 
fibus ex aqua illinunf.Libct&coquendi dare aliquas coes in omni eop; genere obferuationes: quando 
ipfae fuis manibus delitiae praeparant hiac cibum folumidC cogitatione ante parcunfifuccineis nouaculis 
aut argento apparatu comicante.Noxii erunt fungiiqui in coquendo duriores fiunr. Innocenriores quf 
nitro addito coquenf :fi uti^ pcoquantur.Tutiores fient cum carne codiiaut cum pediculo pyri . Pro/ 
funt SC pyra conreClim fumpea. Debellat eos Si aceti natura contraria his Hymbribus proueniunr ome 
Tiia haec,Hymbre Si filphion uenit primo e cyrenisiutdidum eft.Etfyria nunc hoc maxime importa/ 
tur deterius perthichoifed medico melfusiextindo omni Cyrenaico ut diximus. Vfus filphii in medici/ 
na.Nam folia ad expugnandas uuluasipellendof^ emortuos partus decoquuntur in uino albo odora/ 
roiut bihaf menfu ra acetabuli a balneis.Radix prodeft arteriis exafperatisiSi collcdlioibus fanguinis lU 
iinimr.Sed Si in cibis concoquitur a’gre»Inflationes fadtSi ruftus.Vrina qiio^p noxia. Sugillatis cu uP 
no Si oleo amici ffimaiSi cura caera flriimis. Verrucae fedis crebriore eius fuffiru cadunr, Lafer c filphio 
profluens quo diximus modoiintercximiaeftnaturxdonanumeratum.Plunbus compofitioibusin 
fcrif.Per fe aut algores excalfacit.Potu neruopi uitia extenuat.Foeminfs datur in uino.Er lanis mollibus 
admouef uuluae ad mefes ciendos.Pedu clauos circufcarificatos ferro mixtu cerae extrahit. Vrina ciet ci 
ceris magnitudinediIutu.Andrias fpodeteopionus fu mptuinec infla tioes facereiSi cocodioniplunmu 
conferre fenibusSifoemtnis.ltc hyemcqaeftatcutilius.Verutamen aqua bibetibusicauedum^ ne qua 
fit exulceratio intra. Ab agritudme recreatioi efficax in cibo,Tepefbue,n,datum cauteriu optinetiaflUe/ 
fis ena utilius q expertibus. Extera corpo^ fdubitatas cofefliones haber,Venena telojt: Si ferperium ex/ 
tinguirpotuexaqua uulnenbus iis circulmicur«Scorpionu tantii plagis ex oleo. Vlceribus uero noma/ 
turefccntibus cu farina hordeacea uel fico ficca .Carbunculus cu rura uel cu melleiuel per fe uifco fupec/ 
litu ut haerear.Sic Si ad canis morfus.Excrefcentibus circa femen cum tegmine punid mali ex aceto de 
cotffum.Qauis pedii qui uulgo morticini appellanf nitro mixto, Ante fubaflu carnes replet cu uino 6C 
Cfocoiaut pipere:aut muriu nmo Si aceto, Pernioes ex uino foueriSi ex oleo codtu imponif» Sic Si callo, 
Clauis pedu fuprafis peipue utilitatis.Cotraaquas malasipefliletes tracSusiueldies.In tuirnuuaifellis ue 
teris effufionKhydropicis rauciratibus,Confeftim,n.purgatfauces:uocem 5 rcddit.Podagras in fpogia 
dilutu poflea lenit.PIeureticis in forbittoe uinu poturis daf:cotra£tioibus;epiflhotonicis:ciceris magni 
tudine cairae circulitu,ln angina gargansaf. Anhelatoribus Si in tufli uetufta cu porro ex aceto dafiar^ 
ex aceto iis qui coagulii laifis forbucrint,Pr 2 ccordio^ umis:fyntedicis:coraitialibus cu uino in aq mul 
failinguae paralyfi,Coxedicibus lumboiy doloribuscu decofto meile illinif.Noccnfuenm qdauftores 
fuadeticauerms dentiu in dolore inditu catra includiimagno experimeto hoisiqui fe eadecaufa peipita' 
uic ex alto: qp^e tauros inflamat naribus illitis ferpetes auidiflimas uini admixtu rumpitiideo nec iun/ 
gi fuaferim cu attico melle;licetpapianr,Quas habet utilitates admixtu aliis im menfu m eft referre: Si 
nos fimplicia tradIamus:quonia in lis natura elle apparet: in illis conieiffuram fxpe faIlace:nuUi' fatis cu/ 
Hoditam mixturis concordia naturx ac repugnantia. Qua de ce mox plura dicemur 



VfGESIMVSSECVNDVS 

* Denatura mellis ex aqua,muira.Et quate genere ciborum tuores fmmatennir;& 

demelitide&csra* CA. XXIIII. 

On efler mellis auftomas in precio minor:q Iaferis:ni ubitp narceref. Illud ipfa fabricata fir na 
n lura.Sed huic gignendoanimai ut diximus innumeros ad urusfiquoriensmifccatunasftime 

mustPrima propolis alucoi um de qua diximusiaculeos Scomnia ifixa corpori extrahitrtube'' 
ra difcutir.dura concoqutndolores neruorum mulcetiulcera^ iam derperanria cicarriceincluditt MeP 
lis quidem ipfius natura talis eft:ut putrefeere corpora non ftnat lucundo raporeatqi non afpero.Alia g 
falis natura fjucibusitonfillisranginffiomnibuf^ oris defidenis utilinimumiarercentiqi in febribus Im 
gu.T,Ia uero perfpneumonicis pleurcricis decodlum. Irem uulnenbusia ferpete percullis»Et cotra uene/ 
na fungorum tParalyticis in mulfoiqg fu® mulfo dotes con(Iant.MeI auribus inftillatu cu rofteeopro^ 
deftilcnde-. 8i foeda capitis animalia necar.Vfusderpumatifempaptioriftomachum tame inflatibiiem 
auger;faftidiumcreat:& oculis per fcinutilealiquiarbitramur.Rurfusqutda angulos exulceratos mel/ 
le tangi fuadenr.Mellis caufas ar^ difFeretias nationerqi & indicationcin apium ac deinde floru natura 
dixim us:ctJ ratio operis diuidi cogeret mifcenda.Rurfus naturam regi pernofcereuolentibus in mellis 
operibus S; aqua mulla tractari debct.Duo genera eius fubita; ac rcceris.AItepi inueterat^e • Repentina 
dcliaumato meile praeclaram utilitatem habet in cibo aegrotantiu leuhhoc cft alicae elutaeiuiribus recte 
andtsiore nomacho^mulcendoiardorerefrigcrandotFrigidam.n.unliusdari uentri moliendo. Inue^' 
nio &: apud audlores hunc potu bibendu alfiofis-lte animi humilis & pparriiquos illi dixere micropry/ 
cos .Eft 8C ratio fubtil itaris im mefae a Platone defcendcns,Corpufculis re^ Icuibus fcabrisangulofts ro 
tundis magis aut minus ad alio^ naturam accedentibus :ideo non eade omnibus amara aut dulcia efle* 
Sic&in Iaiiitudinepronioresefreadiracundi3& in fiti.Ergo& hsc animi afperitasfeu potius animae 
dulciore fucco mitigatur.Lenit tranfitu fpiritus:&: molliores facit mcatusinefcindateunte redeunte^. 
Experimenta in fe cuiqi*N ullius non ira luiftuf^ tnllttiaetOis animi impetus cibo mollif* Ideo^ obfec 
uanda funt quae non folu corpo^ medicinamifed 8i morum habent. Aqua mulfa fii ruRiennbus utilis 
tradi tu r.Calefafla incitat uomirioncs.Contra uenenti pfimythii ralutaris addito oleo.Item contra hyo 
feyamu eum laAe maxime afinino:6f cotra halicaccabin ut dixtmus.lnfundif Qi auribus dc genitalium 
fidulis.VuIuis imponif cum pane moIli.Subitis cimoribus;Iuxatis:IenicdiTq! omnibus.Inueterataeaut 
tifum danauere pofteri.Minus innocentem aquaimmuf^ uino firmum.Longa tamen uetufiate trafic 
in uinumiut conflat inter omnes ftomacho mutiliflimumrneruifgp contrarium^Semp mulfum ex ue' 
tere uino urilifUmum facillime^ cum meile concorporatunquod in dulci nunq euenir. Ex auflero fa>' 
ilum no implet ftomachumme^ ex decoiSo mclleiminufqp inflatiquod ferccuenit . Appetendi quo^ 
reuocatauiditate cibi.Aluu mollitfngidopotu pIunbus:calido fiflit.Corpora auget. Multi lenefta Ion 
gam mulfi tantu intindlu toIerauere:ne^a|io ullocibotCelebn Pollionis Romuli exemplo que cctefi-' 
tnum annu excedente cu Diuus Auguftus hofpes interrogaretiquanam lonc maxime uigotem illum 
animi corponTgi cuftodifretiille rcfpodinintus mulfoifons oleo* Varro regiu cognominatu morbu ar/ 
quani traditiquonia curetur muIfo,MeImtes quo fieret modo ex m uHo & meile docuimus in ratione 
uiniiSatcuIis lam fieri non a tbitror.Hoc genus inBarionibus obnoxiu.Solebat tamen inueterata^ alui 
caufa dari in febre.lte articulario morbo;& neruo^ infirmitate laborantibusidC mulieribus uini abfte 
miis*MeJlis naturae adnexa caera ell de cuius origine 6i bonitate natidibufgi fuisdiximus locis* OIs aut 
moI)it:calfacit:explet corpora: recens meIior*Daf in rorbirioedyfentericis.Fauiqt ipfi in pulte alicae pri<' 
ustoflar.Aduerfafladlisnacuraeiacmiliimagnitudinedecegranacaerehaunatnopatinnf coagulati lac 
in (lomacho.Si ingue tumeat:a1bam exta in pubehxilTe remedio eR.Nec huius ufus : quos mixta aliis 
prae(lat:enumerare medicina ponitificuii nec caerero^ qua: cu aliisprunt.llla ut diximus ingeniiscon 
ftant.Non fecit caerata:mal3gmara:empIa[lra:colIyria:anfidota«Patens illa ac diuina regi arrifcx.OfBci/ 
na$i immo ueiius auaiitiae comenta funr * Naturx qdem opera abfolutaatgipfcfia gignunf;paucis ex 
caufa non ex conie£luta rebus abfu m ptistut fucco aliquo ficca teperanf ad meatus aut corpore alio 
tnenriaad nexiis«Scrupiilatim quidem colligere ac mifcereuirestnon coiri^urx humanae opus elhfed 
impudetiae efl*Nos nec indica^ arabicarugi merciumiaut externi orbis attingimus medicinas. No pla<' 
cent remediis tam longe nafcetia,Non nobis gignuntur*lmmo ne illis quideialioquinnon uendcrenr* 
Odorum caufa unguentorum^idC delitiarumtfi placet etiam fuperflitionisgratia emanturiquoniam 
th u re fu pplicamus di coflotSaiute quidem fine iis pofTe conftareiuel ob td probabimusiut tanto magis 
fui delictas pudeat. Sed medicinas c floribus coronamentif$ Si hoitenfiisiquae^ manduntur hetbis^ 
fecutiiquoniam modo frugum omittemus ('Nimirum Si has indicare conueniet« 

Contra compotiones medicorum medicinx& frugibus* CA. XXV* 

N primis rapientifTimaanimaliueneconftattquac fruge ucfcan^Siliginisgranacobulla &tri 
i ra m uino amineo oculis illitacphiphoras fedanr.Tntici uero ferro cobufla iisiqiia: frigus ulTe 

ritipraefenraneo funt remcdio,Fanna tritici ex aceto cofta neruorum contradhonibus cura ro 
faceo uero fic fico ficca mixi%decoftis. Furfures tofillis faucibul^gargan 2 ationc profunt. SexPompe 
ius prstorii uiri pater hifpanis citerioris princeps cum horreis fuis uentiladis pratfidcrci:corrcptus dq 
lore podagra; merfit in triticum fefe fu per genua : leuatuf^ ficcatis pedibus mirabili mo hocpoftea re/ 
medio ufus efl,Vis tanta cft:ut cados plenos ficcet.Paleam quo^ tritici ucl hordei calidam imponi r^ 
micum incom modis experti iubctiqua^ decoiftx funt aqua foueri.Ell tn fairc uermiculus teredini 

u iii 



LIBER 

wflistquo cAuis dcniiam c*ra inclufo cadere uitiati dicuntur!ctiam fi firiccntohOIyram anncam dixi' 
mus uocar. H.ic dccodia fit medicamenrum:quod argypra atharcm uocarrinfantibus utihflimum:fed 
& adultos illinunt co.Farina cx hordeo 8i cruda & dccoda coHcdliones impetuf^ diTcutirrlcnit & con' 
coquir.Decoquitur alias in mulfa aqua aut fico ficca»Ad iocineris dolores eam in pofca pofitam conco' 
qui opus cft aut cum uino.Cum ucro inter concoquendum difcuticndu^ cura eftitunc in aceto meli^ 
usiaut in free acctiraut cotoneis pyrifue decodiis. Ad multipcdum morfus cum mellerad Perpetium in 
acetoiSC contra fuppurantiaiad extrahenda fuppurationes ex pofcaiaddita refina galla. Ad cocodiioes 
uero 8C ulcera ueterea cum refina. Ad duritias cum fimo columbarumiaut fico ficcoiaut cinere# Ad ner 
uorum inflamatiocsiaut inteftinorumtuel laterum : uel uirilium dolores cum papaucreaut meliloto: 
&'quotiens ab oflibus cato recedit. Ad ftrumas cu pice 6C impubis pueri urina.Cum oleo & focnograc/ 
co contra tumores praecordiorumiuel in febribus cum meile uel adipe uetufto.Suppuratis triticea fari 
na multo lenior.Ncruis cum hyofeiami fucco illinitur.Exaceto & meile letigini.Zea ex qua alicam fic 
ri diximus efficacior etiam hordeacea uidetuntrimeftris mollior.Ex uino rubroad fcorpionum idfus 
repida:8C fanguinem excreantibus.Item arterix.Tufli cu caprino feuo aut butyro.Ex foenograeco rnoF 
IilTima omnium.Vlcera manatia fanat:& furfures corporisrdomachi doloresipedes & mammas cum 
uino & nigro codfa,Herina magis cacteris purgat ulcera uetera 6C grangrenas# Cii raphano dC fale & acc 
to lichenas.Lepras cu fulphure uiuo.Et capitis dolores cu adipe anferino impofita fronti.Srrumas 8i pa 
nos concoquit in fimo colubino 8i lini femine decodfa in uino.Dc polctx generibus in frugu loco faris 
diximusiloco^ ratiociquiE a farina hordei diftat eo g> rorretur.Ad ftomachu utilisialuum fiflirrimpe/ 
tuf(^ rubicundi rumoris.Et oculis illinif & capitis dolori cu meraiut alia refrigerante herba. Ite pernio^ 
nibus 3i ferpentiu plagis.ltc ambuftis ex uino Inhibet quogi puftulas.Farina in pollionem fubada uim 
extrahedi humoris haber.ldeo 8i cruore fuflfufis in fafcias uf^ fanguincpducit.Efficacius in fapaiimpo 
nitur pedu callo clauifgj.Na eum oleo uetere ac pice decodfa pol!inec6dy!omata:& alia oia fedis uitia 

q maxime calido mirabile in modu curanf.Pulte corpus auget# Farina qua charta: glutinanf fanguinc 
excreantibus daf tepida forbendaiefficaaterpdefi.Halica res romana eft:& no pridem excogitataialio' 
quin non ptifana: potius laudes Icripfiflent grsci#Nondum arbitror Pompeii magni a:tate in ufu fuifi 
fe:8i ideo uix quicq de ea feriptum ab Afclepiadis fchola # Efle quidem eximie utilem nemo dubitatifiv 
ue eluta detur cx aqua mulfaifiue in forbitiones decodfaifiue in pulte # Eadem in aluo fificnda torretur: 
dein fauorum czera coquituriut fupra diximus.Peculiaris tamen logo morbo ad tabitudinem redadis 
fubuenititernis eius cyatis in fextariu aquar fenfim decodisidonec om nis aqua confumatur.Poftea fex/ 
tario ladis ouilli aut caprini addito per continuos dies mox adiedo melle#Tali forbitionis genere cmen 
danrur fynthefesiquae funt ex iis fumptx#Milio fifiitur aluustDifcutiutur tormina in quem ufum tor>' 
retur ante.Neruorum doloribus 8i aliis ferues in facco ponitur.Nc^ aliud utilius : quoniam leuifTimu 
molliffimumqi efi:& caloris capacifiimum # Ita^ talis ufus eius efi ad omnia quibus calor profuturus 
cft#Farinaeius cum pice liquida ferpentium 6i multipede plagis imponitur#Panicum Diocles medicus 
mei frugum appellauit.Effedus habet quos milium#In uino potum prodeftdyrcentericis.Similireriis 
quae uaporanda funtexcalfadum imponitur.Sinitaluum in lade caprino decodumiA: bis die hauftu. 
Sic piodeft fif ad tormina#Sefama trita in uino fiimpta inhibet uomitiones. Aurium inflammationi il 
linitur & ambufiis#Eadem efficit & dum in herba eff. Amplius hoc oculis imponitur decoda in uino» 
Stomacho inutilis cibus:& animae grauiratem facit#Stellionum morfibus refiftit# Item ulceribus quae 
cococtheuocant.Et auribus oleiiqd ex ea fit:jpdcflediximus#Scfamoidcs 3 fimilitudinc nome accipit: 
grano amaro.-folio minore.Nafcif in glanofis.Detrahit bile in aqua potu.Semc illinif igni facro.Difcu 
tit panos.Eff etia nuc aliud fefamoides anticy rae nafcens:qd ideo aliqui anticyricon uocat:ca:tera fimilc 
erigeronti herba::de qua fuo dicemus loco.Granu fefamae daf in uino dulci ad detradiones quantum 
trinis digytis cjpif.Mifcent 8i hellebori albi & dimidiu obolu.Purgatione eam adhibentes maxime in 
fanae melanchoIiae:comitialibus;podagris#Et per fedrachmx pondere exinanir#Hordeu optimu quod 
candidiffimum.Succus dccodi in aqua cxlefti digeritur in paffillostut infundaf exulceratus itraneis &T 
uuluis.Onis eius ambuff is illinif & carnibusiqux recedunt ab offibus:& eruptionibus pituitaeimuris 
aranei morfibus.Ide afperfo fale ac meile candorem dentibus 6i fuauitatem orisfadt.Eos qui panehor 
deaceo uruntur morbo pedum tentari neganuNouem^ granis fi furunculum quis circuducanfingu/ 
Iis ter manu finiffra & omnia in ignem abiiciaticonfeffim fanari aiunt.Eff& haerba phccnicea appdla/ 
ta a gr:ccis:a noffris uero hordeum murinu.Haec trita ex uino pota pratebre ciet menfes # Ptifanx quae 
ex hordeo fitilaudcs uno uoluminc condidit Hippocratesiquse nunc omnes in halicam tranfeunt#Co/ 
tra quanto innocenrior eff halica.Hippocrates tantu forbitionis gratia laudauitiquonia lubrica ex facili 
haurirefunquonia firim arceretiquonia in aluo no tumefceretiquonia facile redderef:& affuetis hic fo 
Ius cibus in febribus die poflet dariitantu remotus ab iffis qui medicina fame exercent# Sorbitioe tamc 
dari rantu uetuir#AIiuduc q fuccu ptifanae#lte uetuitqdiu pedes frigidi effentitunc qdem nec potionem 
dandam#Fit 8i ex tritico glutinofionarteriar^ exulceratae utilior. Amylon hebetat oculos:& gulae inu/ 
tile contra qcredif#Irem fiff iraluu.Epiphoras oculop: inhibet:& ulcera fanat#ltem puffulas 8i fluitioes 
fanguinis.Genas duras emollit.Datur cum ouo iis qui fanguine reicerint.In ueficae uero dolore femun 
Cia amyli cu ouo paffis tribus fufferuefada a balneo.Quin & auenae farina decoda in aceto tollit ner/ 
uos#Pan!s ipfe quo uiuitur innumeras pene cotinec medicinas:ex aqua enim 3i oleo aut rofaceo mollit 



VIGESIMVSSECVNDVS 

colleflionesiexaqaa rauJfa durirfas uaJde rmtfgat,Datur ex umo ad difcnrfcda DaTens:aut quae pefftrin 
gi opus finfli fi magis erianum ex acero*Aduerfus acutas pi tuir:r fluxioesrquas gra:ci i heumatiTmos uo 
canr.Irem ad percufla Iuxata«Ad omnia autem hxc fermentat us:qui uocantur autopyrosmcilior» iHini' 
tur & parononichiisiSi callo pedum m aceto ueteruNauncus panis tufus atq» itcru codlus fiftttaluUiVo 
<is fludiofis 5i contta difliI!ationes fuccu m elTyjrimo cibo utilifTimum eft» Sitanius hoceft trimcftris 
incuHa m ficicMut diTquamata rum meile aptimme curat. Candidus argris aqua calida frigidaiie made 
fadlus iciiiflimu cibum prebet.Ocuioru tumori exuino imponif:fic& puftuliscapitis ; aut adiedia ari' 
da mprtOtTremuIis panem ex aqua efle ieiunis ftatim a balneo demonurant.Quin&grauitatcm odo 
rum cubiculis uflus emendat:6c uini in faecis addito. Auxiliatur & fabatNanqi Iblida friifla feruenrgi in 
acri aceto conicdla torminibus medetur«ln cibofreHa 8C cum a) liocodla contra deploratas ruHcs fuppa 
rationefq! pet^orum quottidiano cibofumitunSC commanducata iciuno ore etiam ad furunculos nia 
rurandostdifcunendofue imponitur:& in uino decofla ad telliu rumores & gcniraIiu.Lomento quo^ 
ex aceto decofto tumores maturat at^gp aperit.ltem liuoribus combuftts mcdet.Voci eam prodefleau' 
flor eft.M.Varro.Fabalium etiam filiquarumgi cinis ad coxendicesi&ad neruc^ ueteres dolores cum 
adipis fuilli uetuftatc prodeflidi per fe cortices decofli ad tertias liftuntaloum.tjcns optima quaefacilli 
mecoquituneagiqure maxime aqua abfotber» Aciem quidem oculoram obtundit:& Romachum in/ 
flatifed aluum fiflitin ciboimagiT^difcofla cseleRi aqua. Eadem ioluit minus perccfla,Cruftas ulcc'" 
rum rumpitiea^ quae intra os funt purgat 6C aflringir.Coilefliones ces impcfita redanmaximeqi exui 
ceratas fic rimoras-OcuIorum autem epiphoras cum meliloto aut cutoneo. Centra fuppurantia cu po^ 
lenta imponitur.Decoflar fuccus ad oris exulcerationes Si genitalium adhibetur. Ad fbdem cum rola/ 
ceoautcotoneotln ttsqux acrius remedium exigunt cum putamine punicimelleniodico adicflo.Ati 
id demum ne cclerircr inarcTcat:adiiciunt& betae foliaJmponif Si ftrumispaniT^ uel maturis ucl ma 
tutefeentibus ex aceto difcofla.Rimis ex aqua mulfa:&;gragrenis cum punicigerminc.Itcm podagris 
cum poIenta:8i uuluisdi renibusiSi pernionibus, VIcenbusdifFicile cicatricem irahciibus. Propter diF' 
folutionem flomachi,xxx,gtana lentis deuorantur. In choleris quogi dyrentenaciTicaciOTen in rnbus 
aquis cofla.In quo ufu meliusfempercam torrere aut tiidereiut renuiflimadcrur uel perft uel cum co 
tonco malotaur pyrisraut myrron:aut intubo ei raticoraut beta nigra;aurplant3gine.PuImoni efl inuri 
lis;&: capitis dolorimeruofif^ oibusi&fdlimec femno facilis:ad puftulas uttlisiigni^facro Si mammis 
in aqua manna decofla.In aceto au tem duritias Si Itrumas diTcutir,Stomacbi quidc caula polentx mo 
do potionibus infpergitur.Qux funt am buda aqua lemicoflacurat.Podea trita & per ciibium effufo 
furfureimox pcedente curat i6e addito melle.Ex pofea coquitur ad guttura, Efl Si plauftris lens Si pec 
fe nafcens in aqua non fluente refrigeratoriaenaturx.Proprer qdcollcfli6ibusiIhnitur:& maxime po/ 
dagris:6£ per fe cum polenta glutinat Si interanea procidena. Ed flluedns Si elelirphacos difla a greeeis 
ab aliis pnacos,Ea ed fatiua lente leuior:& folio minore, Atqt ricdoreSC odoratiore, Ed Si alterum ge/ 
nuseiusfiIuedris:odoregraui:h£cmitior,FoliahabetcoroncimaIief!)gie:rrdmIora6{: cadidatquaccu 
ramis decoquumr,Menfcs citiSi urinas SC padinacre marinfeifliisfanauTorporem autem obducit per 
cudo Ioco,6ibitur cum abfinthio ad dyrenteri3m,Cum uino eadem commorantes meles trahit. Abii 
dantes fididecoflo eius poto, Perfeimpofita herba uulnerumfanguinemcohibet.Sanat&lcrpenep 
um morfus.Et fi in uino decoquatur pruritus tedium fedatiNodn qui nunc funthaMbarii elelifpha'' 
con gracceilatinefaluiam uocant menrxrtmilemxanam odoratamipattusemorruoseaappofitaextra 
hunt.ltem uermes aurium ulcerum^Cicer Si filuedre edifoliis fatiuo fimiterodore graui.Scd fi largp 
us fumarunaluus foIuimr:& inflatio cotrahitur:& tormina, Todum falubrius habetur , Cicercula etii 
nunc magis in aluo proficit,Farina utriufqi ulcera manant a capitis fanat cdicacius filuedris. Irem comi 
tiales & iodnerum tumoresi5£ ferpentium iflus.Cicmenfes& urinas grano maxime. Emedard' liche 
nasiSi tedium inflationesiregium morbum hydropycos.Laeduntomniahaec genera exulceratam uc/ 
ficam Sirenes, Grangrenis utiliora cum meile Si iisiquaecacoctheuocanrur.Vcrrucaruminomnige'' 
nere prima luna lingulis granis finguIas rangunr.Eaqi grana in lintheolo deligataabiiciut podleiitafu 
gariuitium arbitrantes.Nodriprxdpiutarietinum inaqua cum laledifccquereiex eo bibere ^athos 
binos in diflicultatibus urinse.Sic Si calculos pelliimorbumqt regium.Etuldem foliis farmentif^ deco 
flisaqua q maxime calida morbos pedum tolliiSi ipfum calidum tritumqi illitum . Columbini deco^' 
fli aqua horrorem tertianae 6i quartanae minuere tradimr.Nigrum autem cum gallae dimidio trituna 
oculorum ulceribus expalTo medctur.Deeruoqusdam in mentione eius diximusmec potentia ei mP 
notem ueteres g bralficac tribuerc.Con tra ferpentium iflus ex aceto ad ctocodillorum hominuep root 
fum .Si quis cruum quortidie ieiunus edat lyencm eius abfumi certiflimiaufloresatfirmar.Fanna eius 
(ut ait Varro) maculas ex toto corpore emendat.Serpere uulnera no patitur. In mammis cfficacifiimu, 
Orbunculos rumpitex uino,V nnae difficultatesiin Rationem luitia locinerisifcnaftnon qure cibum no 
fenriant atrophaappellaraitodura Si in nucis auellan® magnitudinem mellecollffliim deuoratum^ 
corrigir.Item impetigines ex aceto coflum Si quarto dic folutum , Panos in mellcfuppurare prohibet 
impoiirum.Aqua decoflu perniones Si pruritus fanat fouendo.Quin Si umuerfo corpori fiquis quot/ 
ndie ieiunus biberinmeltorcm fieri colorem cxidimanr.Gbis idem hominis alienum. Vomitiocsmo 
uer, Aluum turbat.Capiri Si domacho onerofum.Genua quocp degrauat.Sed madefaflu pluribusdie 
bus mitcrcit.B ubus iumentilqi utililTimum,SiIiquse eius uiiides prius q indu tefeantreum fuo cauk fo 

u ilii 



UBER. 

Iiif$ cotrieaecipitlos nig^o cotori mficiunuLupini quo^ filucftres futitoimodo tumores fatiuisrpterq 
amaritudine»Ex omnibus quae eduntur ficco nulli minus ponderis eft:necplusutiIitatis,Mirefcuncci/ 
nereauraquacalida^Dircolorem hominem frequenciores in cibo exhilaranr.A mari contra afpidas ua'' 
ienr.Vicera atra aridi decorticati^ triti fuppofKo linteolo ad uiuum corpus redigut.Strumas pa roridas 
in aceto coc^i diTcutiunt. Succus decodtorum cu ruta 8i pipere uel in febri datur ad uentris animalia pel^ 
ienda minoribus,xx)f,annorutn,Pueris qero etiam impofiti in uentrem ieiunis profunt.Etalio genere 
tofti : 8C in defruto poti uel ex meile fumpti.Idem auiditatem cibifaciuntifaflidium detrahut.Farina eo 
rum aceto fubada papulas pruritufgj in balneis illita cohibenSi per fe ficcat ulcera. Liuores emendat, In 
flammationes cum polenta fedat.Silue(inum efficacior uiseft contra coxendicum 8C lumborum debi 
litatem.Exiifdem decofta lentigines difouentium cutem corrrgut.Si ueroad mellis crafTimdinem de 
coquantur fatiuiiuitiligines nigras &lepres emendant.Satiuiquo^ rumpunt carbunculos tmpoflriipa 
nos & ftrumas mmuuntraut marurant.Cofti ex aceto cicatricibus candidum colorem reddunt • Si ue^ 
ro caeleftiaqua decoquanturifuccus illefmegma finquofolentfouere grangrenasiernptioes pituitae :ul 
cera manantia utiliflimum.Expedit ad lyencm bibere:6i eum meile menftruishaerentibus.Lyeni cru^ 
dicum fico ficca ex aceto imponuntur, Radix quo^ in aqua decotSa urinas pellir, Mcdcturpecori cum 
chameleone herba decodtiiaquain potum conata,Sjnant&: fcabicm quadrupedum omnium in amut 
ca decodfiiutro^ liquore poltea mixto.Fumus crematorum culices nccat.Irionem inter fruges fefamae 
fimilcm elTe diximusiSi a grrecis eryfimon uocari.Galli udarum appdIanr*Eft autem fruticofum foli/ 
fs erues angutlioribus paulo rfeminenafturcii.Vriiiflimum tuffientibuscam melleiSiin thoracis pum 
lentis excreationibus,Damr8i regio morbo:&: lumborum uitiis pleureticis torminibus csliacis.inim> 
irur uero parotidum Sicarcino marum malis.Teiliu ardoribus ex aquaralias cu meile. Infantibus quo^ 
utilifTimum.Item tedis uitiis dC articulariis morbis cum mdIeK fico, Contra uenena etiam efficax po^ 
fu.Medetur & fufpiriofisdtem fiflulis cum axungia ucteri ne intus addatur,Orminum fcmtne(utdixi 
mus)cymino ftmileeftxaetcro porro dodrantali altitudine, Duorum generum alteri femen nigrius Sd 
oblongum. Hoc ad ucnerem ftimulanda &ad oculorum argemaSd albugines, Alreri candidiusfemen 
ISd romndius.Vtrogp rufo extrahunf aculd ex corpore per fe illitum ex aqua.Folia exacero impofira pa^ 
nos per fe uel cu mdie difcuriur,lrc furunculos:pnus q capita faciattocf^ acrimonias.Quin & ipfsc fiu/ 
gu peftes in aliquo funt ufuiiiifodix dfiffu eft a Virgilio ioIiu,Hoc tamen molitu ex aceto coflu impofi' 
ium<5 fanat imperigmesrcderiusquofepius mutatum eff,Medetur& podagristaliif® doloribus eum 
oxtradite.Curatio hxcacaeteris differt. Aceti fexrario unodiluiimdiis uncias duas iuTlum eftiira tem' 
peratis fextariis tribus dccodafarina lolii fextariis duobus ufg? adcraffitudinemicalidum^ ipfum im-' 
ponidoletibusmembris,Eadem farina exrrahtt offa frada. Miliaria appellaf haerba quae necat miliu, 
H$c trita fl£ cornu cum uino infufa podagras iumento^ dicitur fanare.Bromos femecftfpicam ferc'' 
ris herbaemafcif inter uiria fegetis auenac gracce genere;6i folio 6i ftipula triticu imitaf.In cacuminibus 
dependeres paruulas uel ut locuffas habet, Seme utile ad cataplafmata at^ hordeum & fimiIia,Proden 
tuffenribus fuccus.Orobanchem appellauimus necantem ctuum 6i legumina, Alii cynomotion eam 
appellant a fimilitudine canini genitalistcuius cauliculus eftfmefi!iispinguis.Tubes,Eftur& per feSdin 
patinis cum tenera eft decoiffa. Et leguminibus innafcunturbeffiolac uenenaraeiqus manus punguriSd 
periculum uirae afferunt. Sol (fugarum generis. Aduerfus has omnia eadem medentunqua: contra ara 
neos SC phalangia dcmonflratur.Et frugum quidem haec funt in ufu medico,Ex iifdem fiunt Si potus 
zythum in aegyptoicelia Si caerea in hifpania : ceruifia Si plura genera in galliaialiifj puintiisrquorum 
omnium fpuma cutem foerninarum in facie nutrit, Nam quod ad potum ipfum attiiret:pr*ftat ad ui' 
ni tranlTre mentionem :ar^ a uitae ordiri medicinas arborum, 

CAII PLYNII SCVNDI NATVRAUS HYSTORIAEUBER.XXIII. PROHEMIVM. 




ER ACTA CAEREALIVM IN MEDENDO QVOQVE NATV/ 
ra effiomnium^ quae ciborum aut horum odorum^ gratia proueniut 
-fupina tellure : no cefftt his pomonatpartef^ medicas pendetibus quogt 
I dedittnon contenta piotegereiarbord^ alere umbra quae diximus : im>' 
|moueIutidignata plus auxilii leiTeiisiquaelogiusa Cceloabellentiquae^ 
;poftea coepiflenriPrimum enim hominkibum fuifle ide:6i fic indudtos 
catIum fpetffareipafciq! Si nunc ex repofle fine frugibus. Ergo hercuteac 
tes in primis dedit uitibusmon contenta delirias etiam Si odores at^ uti 
guenraomphacio Si oenanthe ac maffarirquse fuis locis diximus nobili*' 
iftmxifle , Plurimu inquit homini uolupraiis ex me eft. Ego fuccuna 
olei gigno.Ego palmas Si poma tor^ uarierates, Negi uc 
oiaperlaborcsiarandataurisiterendaaerisidemdefaxisiur quando 
quaroue opere cibi fianr. At ex me parata oiarneccuruo adoranda aratro: 
ncc cura iaborandaifed fcfeporrigetia uli ro:6i fipigeatattingereeriacaderia,Certauit ipfa fecumiplufij 
utilitatis caufa genuit etiam g uoIupiatis.Folio uitium Si pampino capitis doloresunflamationefg! cor 
potum mitigamur cum polera, Folia per fe ardores ftomachi ex aqua frigida , Cum farina uero hordei 




VIGESIMVSTERTIVS 

articularios morbo^.Pampfni triti & impofiti tumorem omnem frccsnt . Saccus eorum dyiTcorerias 
infufus medctur.Lachryma uitium qii^ ueluti gummi eft:Iepras& lichcnas SC ploras nicro ante prae>' 
paratas fanar.Badem cum oleo fspius pilis iliiris pfilorhri efferum habet maximem aqua quam uici'' 
des ancifa nites exudant;qua 6i ucruc3eto!Iuntur,Pampinifanguinem cxcre3ntmus:& mulierum 
a conceptu defedltoni diluti potu profunuCortex uitium & folia arida uulnerum fangumcm fiHunt: 
ipfumg! uulnus conglutinant* Vittis alba: uiridis ruf* fucco &: thure impetigines tolluntur.Onis far 
mentorum uitiumcpdf uinaceorum condylomatis dcfedis uitiis medetur ex acetoutcm luxatis:&am 
buftis:Si lyenis tumori cum rofaceo & rura & acetoutem igni facro ex uino citra oleum aipergitur : Si 
intertrigines 8C pilos abfumir.Dant Si bibendu cinere iarmentopead lyenis remedia aceto conipcrfum 
ira ut uinf cyathi in tepida aqua bibatiutqt qui biberit in lyene iaceat.CIautculce ipfa: quibus repunt ui 
res tritae Si ex aqua pota: fiHunt uomitionutn confuetuuinemtCinis uitium cum axungia uetere con 
rra tu mores pficittfiftulas purgarimox Si perfanatineruo^ dolores frigore orrostconirat^ionef^tcon 
tufas uero partes cum oleorcarncscxcrcfcentes in ofTibus cum aceto Si nitro:fcorpionum Si canum pia 
gas cum oleo»Corticis:per fe cinis combuftas pilos reddit.Oraphadum qua fieret ratione incipientis 
uuae pubertate in unguentorum loco docuimusiNunc ad medicinana de co pertinentia tndicauimus« 
Sanat ca qux in humido funt ulcera oris:ronfil[agt:genitalium.Oculorum claritari plurimum cofertt 
Scabritiaegenarum;ulcenbur^anguIonim:nubecuiis;nlcenbusqu3cun^mparremananiibu$.Ctca/' 
tricibusmarcidis.OirjbuspuruIentelimofis.Frangif uehem entia eius meile aut pallb.Prodcfi dyfen^ 
tericfsifangutnem excrcantibus:anginis.Omphacio coheretoenanreiquam uites filuelfres ferut dicta 
a nobis in unguenti ratione. LaudatilTim a in fyriaimaximccirca antiochiaeSi laodicea: monces:Si ex al 
ba uite refrigeranaflringitruulneribus inl^rgitur:{fomachoiIIinitur:uttIis urin£E:iocineruCaptns do 
loribus;dyirentericis;caeIiacis:cholecicis.CroTra falhd ia Obolo ex aceto pora.Sii:caT manantes capitis eru 
ptioncsicmcacifilma ad uitia qua: funt in humidis.Ideo^ Si oris ulcenbusiSi uredis ac redt.Cu m mei 
ie Si crocoialuum fiRit.Genarum fcabiem emcndahoculorum^ lachtymationes • Ex uino fiomachi 
dilToIutionemtEx aqua frigida pota languinis excreationes.Ciniscius ad collyria Si ad ulcera purgan^^ 
da Si paronychiaiSi pterygia probamr.Vnrur in furnoidonec panis perccquaturtMaflariis odoribus 
tantu gignic oniflia^ ea auiditas humani ingenii nobtiitauit rape fefiinando* 

De medicinis uuarum recentium;Sirarmentisuuaram;Siuinacns:Sideuua the 
riaceiSi de uua pafTaiSi a RaphideiSi afiaphiragria:pituiiaria;Si labrul^aiSi de uitac 
alba Si nigraiSi de muffisi&uini generibus. CA. 1» 

Aturelccntium autem uuaeuehemetiores nigrsddeo^ uinam ex iis minus tucunduifuauio 
m res albaciquonia e tranflucido facilius accipitur aer.Recetes fiomachum Si fpiritu infiatialuil/' 

g} turbant.Ita^ in febri damnantur uti^ largiores,Grauedincm enim capirirmorbu^ letar/ 
gicum faciunr.Innocentiores quae decerpte diu pependereiquauentilarione etiam utiles fiunt fioma/ 
rhosegtiTi^iNam Si refrigerant lenitetiSi faRidmm 3uferunt.Qua: aurem in uino dulci conditx fue/ 
reicapu t tentant. Proximae fu nt p^fi !i bus in palea feruarae.Nam Si uinaceis feruatx Si caput Si ueficam 
6i fiomach um infefianr.Sifiunt tamen aluumifanguinem excreantibus uriltflimae.Quae uero m rau^ 
fio fuere peiorem uimetiamnum habentiq quae in uinaceis. Sapa quo^ fiomacho inutiles facir.Salu^ 
berrimas putant media' in cxlefii aqua feruatasietiam fi minime tucundasifed uoluptatem earum in 
fiomachi ardore fentientiSi in amaritudine iecoris fellifg! uomitione.ln choleris hydropicis cum ardo 
re febrium aegrotantibus. At in ollis fetiwra: Si os Si fiomachum Si auiditatrm exciranr.Pau Io tamen 
grauTores exifiimantur fieri uinaceorum haliru.Vuxfioremin cibis fi edere gallinacei uuas non amn 
gunr.Sarmenra earum in quibus acini fuereafiringendiuim optinent.Efitcaciora ex oIIis.Nuclei acino 
rum eandem uim optinent.Hi funt qui in uino capitis dolorem faciunr.Tofii tritigt fiomacho utiles 
funr.Infpergitur farina eorum polenta; modo potionis dyfentericisiSi cxliacisiSi diilolutis fiomacho» 
Decodfo etiam eorum fouere pforas:Si prurimm uttiae efi. Vinacei per fe minus capiti aut utficae nocet 
qnudeiiMammarum mBationitriticumfaleutiles.Decoifiuraeorumueteresdyfenierieos Si caelia^ 
cosiuuat Si potione Si faetu.Vuatheriacedequafuo loco diximus: contra ferpentium i^us ualer» 
Pampinos quogt eius edendos cenfentiimponendof^tuinumg! Si acetum cx iis taifium auxiliarem co 
tra eandem uim habet » Vua palTa quana afiaphida uocantifioniachum uentrem interanea tentaret:ni 
fi pro remedio in ipfis adnfs nudei efient.Iis exemptis ueficae utilis habeturiSitufii alba utilior. Vtilis 
Si arteriae Si renibusifkucex iis palTum priuanm e ferpentibus, Contra hemorthoiam potens.Tefiiu 
infljm mationicum farina cumini aut coriandri imponunturtitem carbuncults:ariiculanbus morbis 
fine nucleis tritae cu m ruta fouere ante uino ulcera oporret. Sanant epinydhdas Si dyientctiam cum fu 
ts nudeis:Si in oleo cosfiae grangrenis illinuntur cum cortice raphani Si melk» Podagris Si unguium 
mobilibus cum panace:6iperfead purgadumoscaputgpcum pipere comanducantur.Afiaphis agria 
ftue ftaphis quam uuam tam iniam aliqui uoantfalfoifuum enim genus habet : cauliculis nigrisre/ 
(ftis follis labrufcacifert folliculos uerius qacmos uirides fimiles ciceriJniis nucleum triangulum, Ma^' 
turdeit cum uindemia nigrefeit^ cum taminix ru betes norim usacinosilliamul^ iliain in apricis na 
fciihanc non nifi in opacis, Hic nucleis ad purgationem uri non cenruerim propter ancipitem ftrangu 
iationeminec ad pituitam oris ficcandamifauces enim Jedunr.Phthriafi caput Si reliquum corpus libe 
rant triti,Factltu$ admixta fandaraca^ltem ptiuitu Si protihAd dentium dolores daoquunf m aceto. 




UBER. 

Aclaiiriam tiiHa rtifmnaHfmani:cfcatricmn:uIcerutn mananrfa,FIos tntus in uino cotra fcrpentes bi 
bif.Semcn,n.abdicauerim propter nimiam uim ardoris.Quidam eam pituitariam uocat:& plagis fer 
pcntium utigt illinuuLibrufca quae^ oenanthem fert faris disSam.Quac a graecis ampelos agria appei 
lat :(piflis & candicantibus foliis geniculata rimofo corriceifert uuas rubentes cocci modo.quae cute in 
facie multe^ purgant:6C uariis coxendicu 6i lumbogi uirifs tufae cu foliis Bi. fucco ,p(unt/ Radix deco' 
d^afn aqua in uini coi cyathis duobus humore alui cietiideo hydropicis dafiHac potius crediderim 
cflerqua uulgus uuam taminia uocat.Vtunf ea amulcto;6i ad expiatione fanguinis quog! adhibent 
rou!trag3rgari2arioncs:6ineqd deuoref addito fale thymo aceto mulfo.ldeo 8i purgationibus anci'' 
pite tcntantfEft huic fimilisifeci in faliftts nafccnsiideo diftinguif nomine:cu eofde tifus habeatiSi faW 
caftrum uocatur.Scabie& prurigine hominu Bi quadrupedum aceto mulfo trita haec efficacius toJiit, 
Viris alba qua graeciampelolcucenialiiophioftaphylonraliimelprromalii pfilothruialii archeroftin: 
alii ccdroftinralii madon appelIar,Huius farmeta longis Si exilibus internodiis geniculata fcandur.Fo/ 
lia papinola ad magnitudine edet£ diuidunf ut uitiu.Radix alba grandisiraphano fimilis intiioiex ea 
caules afparagi fimilitudinc exeunt. Hi dccofli in cibo aluu Si urina cienr.FoIia Si caules exulcerat cot ' 
pustuti^ ulccK phagedenis Si grangrenis tibia ru^ tedio cu fale illinunf.Semc in uua raris acinis depe 
dent fucco rubentepoftea croci .Nouere id q coria pficiut;iIlo,n.urun£'.Pforis Si lepris illinif.Ladis abu 
danrfa facit coflu cu tritico potum.Radix numerous utilitatibus nobilis cotra ferpetiu idlus rrita drach 
mis duabus bibif.Viria cutis in facie uaro% lentigines Si fugillata cmedat Si cicatrices.Eadegi pftar dc 
codta in oleo decodtordaf Si in comitialibus potus.ltcm metecomotisiSi uertigine labo ratibus drachr 
m:e podere quottidieanno roro*Et ipfa atit largior aliquato purgar fenfus.llla uis ^lara ^ offa infra/ 
Sta exrrahir in aqua ipofita fed ut biyeniaiquare gdam hanc albam bryeniam uocanr» Alia ucro nigra 
cfficacior in eode ufu cu meile Si thurc.Suppurationcs incipientes difeutinuereres maturat Si purgar, 
Ot mefes Si urina.Eltgma ex ea fit furpiriofis Si cotra latens dolores uulfis ruptis.Splenem ternis obo 
Iis pota,xxx.diebus cofumit.IHinimr cade cu fico Si pterigiis digirojitEx uino fecundas foeminap; ap/ 
polita trahit Si pituitam drachma pota in aqua mulfa.Succus radias colligi debet ante mamriratern fe 
minis.Qui illitus per fe Si cu eruo laetiore quodam colore Si cutis teneritate mangonisat corpora,Ser/ 
pentes fugar.Tunditur ipfa radix cum pingui ficoierugat^ corpusifi ftatim bina Itadia ambulentunali 
35 urmnifi frigida ffatim abluaturilucudiijs hoc idem pffat nigra uittsiquoniam alba pruritum affert, 
Eft ergo Si nigra quam proprie etiam btycniam uocatialii chironiamialiigynaecanthcn autaproniant 
fimile priori:pr;etcrg coIorc.Huius.n.colore nigru effe diximusrcuius afparagos firaiIes,Diodes pr^/ 
tulit ucris afparagis in cibo urin® ciendcilycnigi minuendo.In frutetis Si harudinctis maxime nafeif. 
Radix foris nigraiintus buxeo colorc:offa infraiSa efficacius extrahit q fupradidla.Oerei^ eide peculia/ 
re eft qd' iumentoj; ceruiabus unice medetur. Aiunt fi qs in uilla eam extiuxeritifugere accipiti es:tu/ 
taf^ fieri aues uillaticas alites : cade in iu mento homine^ ficgm a aut fanguinem qfcreafitalos circuli/ 
gata fanat. Et hadtenus de uitiugenenbus.M ulla differentias habent naturales hasiafunt candida aut 
nigraiaut inter urru^aliacx aliis :ex quibus uinu fiatialiaexqbos paffumxura^ differentias innume/ 
rabiles facinln plenum ergo hocdixifiecoueniet.Muftu omneflomacho inutileiuenis iucundu.A bal 
ncisraptim Si fine in rerfpi ratione potu nccancamharidum natura aduerfatur.lte fcrpentibus maxi/ 
mae hemori hoiac Si falam andrs.Capitis dolores facit Si gurtu ri inurileiProdeff renibus liocineriiSi in 
teraneis ucficac:colIeuar.n.ea.Priuatim cotra bupreflrm ualet, Cotra meconiujaftis coagulatione, Ci/ 
cutamitoxicaidorycnidium ex oleo potu redditum^ uomitionibus,Ad omnia infirmius album : iu/ 
cundius pafll mu ftumiSi q> minorem capitis dolorem afferar.Vini genera differcntiaf^ per q multas 
expofuimus : Si ferecuiufgi proprietates. Negt eft ulla pars difficilior tradfatuiaut numerofior , Quip/ 
pe cum fit tardum didlu pluribus profitan noceat, Prstereaq ancipiri euentu pom ftatim auxiliu fit 
aut uenenum.Etenimdeeiusnaruraqu^ad remedia tantum pertinent nunc loquimur. Vnum de 
dando eo uoIumen.Afdepiades condidit: ab eo cognominatum: qui uero pofteadeuolumine illo 
differuere innumeri.Nos ifia romana grau itate artium^ liberalium appetentia non ut medici : fed ut 
iudices falutis humana diligenter diftinguemus » Degeneribus fingulis differcre immtnfum Si inex/ 
plicabile aut falernum. Deinde alia alii iniquiffimo genere decretiiquod cui^ gratiffimum eseteris om 
nibus pronuntiando.Quin utconlfarent lenrentia^iquotaporrio tamen mortalium iis generibus pof 
fetuti.lam uero nec proceres ufqfinceris.Eo uenere mores ut nomina cellarum modo ueneanftatim^ 
in lacubus uindem ix adukerenfur.Ergo herde mirum diflu innocentius iam eft quodcunqi Bi igno/ 
biltus.Hacc tamen facere conftantillime uidentur fententiac uiftoriamtquomm mentionem fecimus: 
fiquis hoc quo^ difcrimen exigat , Falernum nec in nouitaie ; nec in nimia’ uctuftate corpori falubre 
eft.tVTedia cius aetas a quintodecimo anno incipit,Hoc non rigido potu ftomacho mileinon item in ca 
lido.Etin diutina rufii forbetur merum utiliter a ieiunisiitem in quartanis,ISlulIoaqueuen;e excitan 
tur:aluum fiftk:corpusalit.Creditum eftobfcuritatem uifus facere : nec prodeffc neruis : aur ucficae. 
Albana neruis utiliora . Stomacho minus qus funt dulcia ud aufiera, Falerna utiliora.Concodionem 
minus adiuuanr, Stomachum modice implenr,Atfurrentina nullo modo:nec caput tcntatifiomachi 
Bi intefhno^ rheumattfmos cohtbcdt.Cecubu lam non gignif. At qus fuperfunt fentina cibos conco 
qui cogunt. Virium plus furrentino;aufiematisaibano:uehememi^ minus falerno.Abiis ftatananon 
longo interuallo 3 bfuetunt,Aluo citae figninu maxime conducere indubitatu cRiRdiqua iu comune 



VIGESIMVSTERTTV5 

diccnturtVino alunf aircstfanguims color^ hom inii .Hoc quo^ dtRaf orbis medias 8T mitior plaga a 
circuniet^istquanru illis feritas facit roboris ;tamu nobis hicluccus.Ladiis potus cnaaltr.Frugura ner<' 
uos;aqu3£ cames.Ideo minus ruboris efl in corporibus illis & minus roboris:contrag< labores patien/ 
tixtVino modico nerui luuantuncopiofiore Ieduntur:f)c6£ocuIi*Stomachus rccrearur.Appetctia cibo 
rum inuitatur*Trinitix cura hebetatur. Vrina 8C algor expellituriSomnus conciliatu r«Praeterea uomi 
tionemfiftit.CoHeftioncsextra lanis humidisimpofiris mitigat» Afdcpiades utilitatem uini aequari 
uix deo^i potentia pofle pronuntiauit.Vctus copiofiore aqua rnifcctur » Magis nouum urina expellit: 
minus fiti refiftit.Dulce minus inebriatifed flomacho in natat, Aufberum faciliusconccqutf.Leuiinmd 
efb:qd' celerrime fnueteratur, Minus infefiat neruos qd* uetuftateduicefcit.Stomatho minus utile cfl 
pingue nigrum;fed corpora magis a1it:renue aufberum minus alinmagts llomachu nurrir.Celerius 
p urinam tranfititantoai magis capira tentar»Hoc df in omni alio fuccofemel diclum fit.Vinu fi fic fu/' 
mo inueteratum infaluberrimu eft.Mangones ifla in apothecis excogitauere.Iam & parrelTamiliasxra 
re adem ere iisrquse p fe cariem traxere.Quo certe uocabulo fatis coniilii dedere pnfci:quonia 6i in nia 
renis cariem fumus erodir,At nos e diuerfo fumi amaritudine uetudatem idui perfuarum habemus. 
Qute funt admodum exalbida ha’C uetuflate infalubria fiunr,Quo generofius uinum efl : hoc magis 
uetuftatccraflefcitiSi in amaritudinem corpori mmimeutilcm coit.Codirecoaliud minus annofurn 
infalubre efl.Sua cui^ uino faliua innocentiiTiroa,Sua cui^ ^eras gratiiriraa:hoc efl mcdia.Corpus au^ 
gere uolen tibus :aut m ollire aluu m conducir in ter cibos bibere, Contra minuentibus:aluumg» cohibc 
ribus fitire in edendorpoflea parum bibere. Vinum ieiunos bibere nouitioinuentorinutilifllmum eft. 
Curas uigoremgi animi impedit ad procinrhum tendentibus, Somno uero accommodatum acfecuri 
raribustlam® dudum hoc fuit:quod homerica illa Helena ante cibum miniflrauit . Sic quogi in pro/ 
uerbium cemr:fapiennam uino obumbrantuirio damus homini quod foli animalium non lentientes 
bibimus,Aquae potum interponere utiliirimum.Itcm^iugffuperbiberccbrieratirquam quidem fri/ 
gidx potus exemplo difcutit. Meracis potionibus per uiginti dies ante canis ortum totidcmq; poflea 
fuadet Hefiodus uri.Merum quidem remedio eft contra ncutas;coriandrum:aconita:uifcom:meconi 
umiargentum uiuum:apes:uerpas:crabroncs;phalangia:rerpentum fccrpionumq) iflus:contrag> om^ 
nia quae refrigerando nocent, Priuatim contra hemori hoidas;prxfteras:fungos:item contra inflatio/ 
nes rofionef^ prxcordiorum:& quorum flomathus in uomtttones efrunditur»Etri uenteraut intera 
nca rheumatifmum rcnriant,Dyrenrencis;fudaronbus:in longa tulTnin epiphoris meracum» At uero 
cardiacis in mamma leua merum infpongia imponi prodefl,Ad omnia autem maximealbum inuete 
rafcens.Vtiliter etiam fouet in uino caltdo uinliias lumentisiquo etiam infufo cornu laflirudincm au/ 
ferriaiunt.Simiasquadrupedefqsquibusdigytiruntmegatcrefccreafluctasmeripotu.Nuccirca xgri 
tudinesfermodeuinis eritiSaluberrimum liberalitergenitiscampanixquodcdg) tcnuiflimum.Vul/ 
gouero quod quemqi maximeiuuent ualidum»VtihlIimum omnibus farco oiribus fra(flis.Memine 
rimus faecum efle qui feruendo uires e muflo fibi fecerit, Mifceri plura genera omnibus inutile . Salu/ 
berrimum cui nihil in muflo additum efltmeliuf^ fi nec uafis pixaffutr.Mat more enim &gypfo auc 
calce condita quis non etiam ualidus expauerintrln primis igitur umu marina aqua faiflura mutile efl 
ftomachoineruistuericac.Refinacondira frigis flomachis utilia eneexiflimatur.Non expedire uomi/ 
cionibustficut nem muflummem fapa:ne$ paflum,Nouitium refinatum nulli conducit«Capitis dolo 
rem&: uertiginesTacitiab hoc diaa crapula efl.Tuflicntibus & in i heumatifmo nominata prorunt.Ice 
csliacis & dyfemericis mulierum mcnfibus.in hoc genere rubrum nigrumue magis conflringit:ma/ 
giT^ calcfacit.lnnocentius pice folaconditum.Sed& picem memininedebemus non aliud efleq coni 
buflse reflnx fluxum. Hoc genus uini calefacit :concoquit:purgat:pc(Sori:uentri utilejtc uulua^dolo 
ri fi fme febre finueteri rheumatifmoiexulcerationiiruptistconuullismeruorum infirmitati:innationi 
busttufCtanhelationibusiIuxatis in fuccida lanaimpofitum.Ad omnia hxc utilis id qd' fpontenaturs 
fure picem refipittpicatumgi appellacurtHeluenaco quo^ tamen nimiocaput tentaii coucniei.Quod 
ad febriumualitudinesattmettcertum efl no dandum in febremifiueteribuscegrisuinumecnifi dedi 
nante morbo.In acutis uero periculis nullis niTi qm manifeflas remifliones habeam:& has nodu poti/ 
us.Dimidia enim pars periculi eflnod!:u:hoceft fpe fomni bibentibusmecapartu abortuuemeca libi/ 
dine xgrotatibusinec in capitis dolonbusmec quo^ accefliones cu frigore extremitatu fianttnec in fe/ 
bri tufueiibusmec in tremore neruoruq 3 doloribus uel faudutauc fi uis morbi circa illa intelligaf : nec 
in duritia prtecordiojsttuenenaru uehemetiatneqi in op]flhotonio:tetano:& fingultietibusmeciicu fe/ 
bre dyfponoea fit, Minime uero oculis rigetibus ::8i genis flatibus aut defedis grauibuf^itnec quo^ co 
niuent iu plucebat oculi neu palpebris non cocumibus.Vel fi dormictibus hoc idc eucnicr,Aut fi eruo/ 
refuffundunrur oculituel fi lemae in oculis erunt.Minime lingua fungoratnecgrauiifiCfulaindeimpec 
fefla loquentibusxec (1 urina difficile rcddetur.Ne^ expauefcentibus repcntc,Ncc fpaticisraut rutfus 
torpennbus:ncc fi per fomnisgenirura effundetur, Ordiacorum morbo unicam fpemhancin uino « 
eiTc certum cfl, Sed id dandum quidam non nifi in acceffioncccrentialiiinremiflicnc.llli urfudorem 
coerccanr.Hi quia tutius putant minuente le morbo quaplurimum fentemiam efleuideo» Dari utiqi 
non nifi in cibo debetincc a fomnoinec prxcedemealio potuihoc cfl utiqi firicnti:ncc nifi in delpatibe 
i ummar&uiro facilius qfoeminx: feni qiuuenitiuueni qpueroihyemcq reflate tafroeiibus potius 
q expertibus , Modus dandi pro uehementia uini : item mixtura* At$ uulgo fatis putant unum uini 




• LIBER 

tyathum duobus aquas mirceri.Sidiflblutio fit ftomachidandum:Si fi cibus non defcendafJnter uifti 
genera qux fingi docuimus:nec fieri iam arbitror.£l^& fuperuacaneus eorum ufus cum ipfis rebus 
ex quibus fingitur doceam us'uti:d£ alias modum exceflerat medicorum in his often tatio lueluri e na^ 
pis uinum utile efTe ab armorum eqtamfue lailitudine praecipienriuiar^ut reliqua omittam usietiatn 
in iuniperoiEt fiqs faciuscenfeacabfmthite uino utendum potius qabfimh io ipfo.In reliqs omittatur* 
Et palmeu capiti noxiu uemriij tantu molliendo 8C fanguinem excreraaribus no inutiie.niiitiu no po 
tefl uiderirqcf bion appellauimusicunt in eo iola ^arte feftinatio.Prodeflfiomacho diffolutoiaut cU 
bosnonpficiente:prjegnantibus;defeftis;paraiyticis:tremu!is:uerngini:rorminibus;ifchiadicisiInpe'' 
(blentia quog; acpegrmationibus uim magna auxiliadi habere dicitur.Vini etia uitiu tranfit in reme»' 
dia.Acetofummauiseftin refrigeradorno tamen minor in difcuticdo.Ita fit ut infufo terrae fpumer. 
Di(3u eft laepius dicetur® quotiens cu aliis jifit.Per fe hauftu faftidia difcutit.Singulrus cohibet,Ster/ 
nutameta olfatu.Vim in balneis aeftus arcetifi cotineaf ore.Quin 6i cu aqua bibif,Mu!topi ftomacho 
utiliter gargarisaf.Cu eade coualefcentiu & a folis ardoribus.OcuIis quo® illo modo faluberrimum* 
Plurimu fotu medcf poft uredinestite lepris:furfunbus:u!ceribus manatibusicanis morfibusifcorpio 
nu® iflibusifcolopendapi muris aranei®*C6tra oium aculeato^ uenena BC pruritus. Ite cotra mulripe 
du morfum, Calidii in fpogia appofitutaut adiedio fulphurifextate fextariis tribus aceti aut hyfopi fafci 
culo medef fedis uitjis.ln fanguinis fluxione poft cxcifos calculos dC oes alias rofiones foris in fpogias 
fpofituiinrus potu cyathis binis q acerrime.Coglobatu uti® fanguinc difcutir.Cotra lichenas & bibif 
&imponif.Sittitaluos:8£rheumatifmos interraneo^infurumilcemproc]dctiafedtsuulua;®«TulTint 
ueterem inhibet:&: gutturis rheumatiTmo.Orthopnoeam dentiu labcfadionem.Veficaenpcetmeruo/ 
rum infirmitatibus, Nefciere medici quantii contra afpidas paIlerct,Nuperab afpide calcata pcuflus 
utre acetiiferensajuoties depofuinerfcnticbatidtum : alias illefo fimilisjntelleflum ibi remedium eft: 
potu®fuccurfum.Ne® altero os tolluntuenena exeuntes in totum uomi trixuis h;ec non ciborum 
(nodo cittuc^i di reg; plun'ma^,Saxa rumpit mfufumiqu^enon ruperit ignis antecedes. Cibos qmde 
8C fapores non alius magis fu ccus comendatautcxciratiin quo ufu mitigaf tofto pane aut uino.Vd ac 
cendif pipere ac lafere uti® fale compefcif.No cft praetereundu ex eo exemplum ingens , Siquidc«M* 
Agrippa fupremis fuis annisconflidtatus graui morbo pedum cum dolorem eu perpeti nequircuuni'' 
us medicorum portentofafeientia ignorante DiuoAugufto tanti pu tau it ufu pedum fenfu® omni: 
carere dumodo Si dolore illo careretidemerfis in aceru calidu cruribus i acerrimo ipetu morbi euafir* 
Dcacerofcyllino:8ioximelle:&f3p3&faceuini:aceti6iiapaf. CA. II* 

Cetum fcyllinum inueteratum magisprobatur.Prodcft® fupereaqua:diximus:acercdibus 
a cibis.Guuarum enim difcutitpoenam eatn;6i iis qui ieiuni uomunt.Callum enim facium fa 
cit:acftomachi:odorem oristol!it:gingiuas:adflringit;dentesfitmat:coIorem meliore prae/ 
flat, Tarditatem quo® aurium gargarisatione purgat:8C tranfitum auditus aperit, Oculorum aciem 
obiterexacuit:comitialibus:melancho!icis:uertiginofis:uulua^ftr3ngulationibus;percuflls:aurpra/ 
cjpitaris.Et ob id fanguineconglobato.Neruis infiimisirenum uitiis perqutiIe,Caucndum exulcera^ 
tis.Oxyme! antiqui(utDieuces tradit) hoc modo temperabant, Melius heminas.x,aceti uetetis hemi/ 
nas quin® ifalis marinipondo:thymbracquadrantcm:aquaemai ina:Iexfarios»v,uarirercoquebatd&' 
cies dcferuefccnte cortinaiat® dinfundebant:inucterabanr®.SufluIit totu id Afdepiadcs i coarguit®* 
Nam etiam in febribus dabannProfuiiTe tamen fatentur contra ferpentestquos fepas uocant; & con/ 
tra meconium: ac uifcum &anginascal]dum:gargangatum:&: aunbus:&oris : gutcurif® defidenis: 
quiE nunc omnia oxyhalme contingunmd fale &acetorecente efficacius eft, Vino cognata res fapa eft: 
mufto decoftoidonec tertia pars fuperfmEx albo hoe melius,Vfus contra cantharidasibuprcftin pino 
•rum erucasiquas piryocampas uocant:falamandras:5£ contra mordentia uenenata, Secundas partuf® 
mortuos trahit cum bulbis potum,Fabi3nus audior eftiuenenum enbfi quisieiunisabalneis id bibat* 
Confequens horum eft faex uiniifuicniuf® generis, Ergo uinifaeci tanta uis eftiutdefcendentes incu/ 
pas enecet, Experimentum dimifla praebet lucerna qdiu extinguarur defcenfionis peiiculum denun/ 
tiansdllota mifcetur medicamentis.Cum iridis uero pari pondere eruptionibus pituitae illinitur , Et 
ficcauel m3didacontraphaIangi3:&teftiummammarum®inflammationes;uel in quacun® parte 
corporis,Irem cum hordeacea Earina Si thuris polline in uino decodia crematur:6£ ficcatur.Indc® expe 
rimentum,eft legitiniEB coiftac:ut refrigerata linguam tadlu uideatur urere,CeIerrim e examinatur not^ 
fnclufocondita,Crematioei multum uirium adiicit.Vtiliflima eft ad compefeendas lichenasifurfurcf^ 
® cum fico decodl3«Sic Qi lepris 6i ulceribus manantibus imponitur.Fungorum naturx contraria eft 
potaifed magis cruda, Oculorum medicamentis codia di lota mifcetur.Medetur illita & teftibus 6i ge 
niralibustln uino autem aduerfusftranguriasbibitur.Cumexpiauerit quo® lauandis corporibus 
ueftibus utilisitunc® ufum acacia; habct,Faex aceti pro materia acrior fit necefte eft : multo® magit 
exuIceret,Rcfiftit fuppurarionum incrementis;ftomachum;inreranca:uentrem illita adiuuat,Siftit ea 
rum partium rheumatifmostK mulierum menfes, Panos difcutitnodumexuIceratos:6i anginas,Sa^ 
eros ignes cum caera.Mammas ladiis fui impatienres eadem extinguit.Vngues fcabros auferuE ferpe/ 
tibus contra ccraftas ua!idiffimacumpolenta,Cum melanthio autem cotra crocodili morfustSi canis. 
Et hsc cremata ampliat uires.Tunc addito lentifcino oleo illita una nodie ruffat capillu . Eade aqua 
theoloappoDta:uualuas purgar^Sapae faece abufta fananf, Medius addita lanugte aiudinis,Eade quo® 



VTGESIMVSTERTIVS 

fecat decofla pota^ luRes uctcres, Decoquitur in paritus cum fale St adi‘pP:ad ranioreni quog» maxil'' 
larum &:ceruicum« 

De oleis 8C foliis olesiSf Bore St dnere:& deoliua alba Si ni' 

grate; de amurca. CA. III, 

Learum proxima amJloritas imelligirurtFolia earum uehementiHimc aBringunt : purgant: 
o fiBunt Itagt manducata impofita ulceribus medenft&caoitis doloribus itiira cum ol( 0 »Oe<' 

codtum eorum cum meile iis quae medici uflerintiGmgiua^ infiammatiosbustparonychiis 
fordidir^.uIcenbuscxcrefcenribus.Cum melleprofluuium fanguiniseneruofis partibus cohibeuSuc 
cus eorum carbunculantibus excrefcennbus circa oculos ulceribustd; puBulistprocidentiqi pupillae ef 
ficaxtquaproprer in collyria additur.Nam St ueteres lachrymationes fanat:& genarum erofiones.Ex^ 

f jrimif autem fuccus tullsteffufo uino ex aqua caeleftitSiccatu% in paBillos digeritur.Siftit menfes in 
ana admotus uuIux.Vtilis & faniem rmanantibusjtem condylomatistignibus facristquae^ fcrpunc 
ulceratepmydiiduEofdera S£ Bosea^ habet effedus, Vrunf & cauliculi Borefeentes utrpodii uicem ci' 
nis pr*fter»Vino^ infufo iterum unf.Suppurationes St panos illinuntdnereeo ucl foliis tufis cii niel 
le*OcuIos uero cum poIenta.Succus fruticis recentis accenfi diflillans fanat lichenastfutfures : manans 
tiauIcera.Nam lachiymam quae ex arbore ipfadiflillatrethiopicae maxime oleximirari fatis non cB, 
Reperti funt qui dentium dolores illinendos cenferentttuenenu eneprrcdicantcstatgi etiam in oleaflto 
querendam. E radice oleae q tenerrime correx derafusun m elle crebro guBatu medef fanguinem rcii'' 
denribustd; fuppurata tuflientibus.lpfius oleae cinis cu axungia tumores fanat:exirahitq) fiBulis uitia: 
& ipfas fanat.OIiuac albs ftomacho utiliorestuentri minus-Praeclarum habet anteq codiantur ufum: 
recentes per fecibi modo deuorarac.Medentur enim harenofaeurinaetitemderibustautattritistauteo'' 
uuIfis.Ntgra oliua Bomacho inuciliortuentci factliortcapiri Si oculis non conucnitiVtram ambuBis p 
deB trita 6i ili ita.Sed nigra comanducanturtSi protinus ex ore ipofitapuBulas gigni pronibct.CoIym 
bades fordida ulcera purganr.Inutiles difficultatibus urtnae.De amurca poteramus uideri fatis dixifle 
Otonem fecuti:fed reddenda quo^ medicina ratio eB.Gingiuis 8C oris ulceribus dentium Babilitati 
effjQcifTimerubuenir.ltem ignibus racrisinfurai&iisquaeferpuntpernionibus nigrae oliuae amurca 
utilior;item infantibus fouendist Albae uero mulierum uuluxin lana admouetur.MuIto autem om^' 
nis amurca decofla cfficacior.Coquitur in cupreo uafea'dcrafrirudinem mellis tVfus eius cum aceto: 
aut uino uetereiaut mulfotut quaeqi caufa exigar in curatione oris dentiu:auriii;ulce^ manantiumige 
nitaliumirhagadum.Vulneribus in lintbeolis imponif iluxaris in lanajngens hic ufus uti$ inuetera'' 
co medicamento*Taleenim fiBulasfanat.Infundiiurfedis genitaltumuluae exuIcerationi.lTlinif uero 
podagris incipientibusutem articularibus morbis,Si uero cum emphacio recoquatur ad mellis crafli 
tudinemicafuros dentes extrahitdtemiumentorufcabiem cum decodto lupino 8C chameleomheher 
ba mira fanatiCruda amurca podagris foueri uhliBimum. 

De foliis oIeaBri:6i oenanthino oIeo:6d cocintioiK 3mygdaIiqo:& laarino:& myr/ 
theochamemyrfino:6icupreflino:Sicitreocaiyno, CA. HII« 

LeaBri folio^ eadem natura.S^dium^ e calculis uehementius inhibet theumatifmos.Se<' 
o det in fiamationes oculo^.Puigat ulcera alienata expletiexcrefcetia leniter erodit.Stccat:& ad 

cicatricem pduciticaetera ut in oleis Jn hoc au t peculiareiq» folia decoquunf ex melledatur^ 
coclhearibus contra fan|uinis excreationes.Oleu tame acrius atq; efficacius:& os quoq colluitur illo. 
Ad dentium infirmitate imponuntur folia:6;paronychiis:6; carbilculisd; cotraoem colle^ionecum 
uino.Iis uero quae purganda finticu melle.Mikentur oculo^ medicamentis:6; coiBum foIiojieiS; fuc/ 
cus oleaBri.Vtiliter etiam auribus inBillaturcum melleiuel fi pus efBuat.Flore oleaBri condylomata 
illinunf & epiny<Bides.lte cu farina hordeacea uenter.ln rheu matifmo cu oleo Capitis doloribus.CutS 
in capite ab oflibus recedentem cauliculi decofli 6icu meile impofiticomprimunr.ExolcaBromatu/ 
ri in cibo fumpti fiBunt aluum .ToBi autem & cu meile triti nomas repurgant.Carbunculos rumpur. 
Olei naturam caufarq abunde diximus, Ad medicinam ex olei genetious haec pertinent.VtiliBimum 
eft omphaciumiproxime uiride.Praeterea g maxime recensrmfj cii uetuBiBimum quaerif:teuue:odo 
ratumiquoq non mordeane diuerfo q in cibos eIigitur«Omphi3cium ^deBgingiuis . Si contineatur 
in orexolorem dentium cu Bodit magis q aliud fudo res coh ibet .Oenanthino idem eB effeiBus qui ro 
faceo.Omni autem oleo mollitur corpusiuigorem St robur accipit.Stomachocontrariu, Auget ulcc' 
tum incremenra.Faucesexafperat.Etuenena omnia coh ibetihebetarq. Praecipue pfimythii & gypfi 
inaqua muIfatAurficopeficcarumdecocBum potum contra meconiu*Ex aqua contra cantharidas bu 
preBin falamandras pityocampas«Perfe lotum ireddi tum q uomitionibus.Cotra omnia fupraiBa lau 
datifrimum:6£ laiTirudinum perfridtionumq refeiBio efl tormina calidii potum ciaihi.vumagifq ru^ 
ta fimul decoifta pellit.Item uentris animalia. Soluit aluum heminae menfura cum uino & calida aqua 
potum :aut ptifan® fucco.VuInerariiscmpIaflrisutiIe.Facicm purgat.Bubusinfufum per nares diy 
nec rudtenr : inflationem fedat. Vetus autem magisexcalfacitcorporazmagiTqdilcutttrudohs.Da^ 
rims magis diffundit.Lethargicis magis auxiliare & inclinato morbo.OcuIorum clariraticonfcitalP 
quid cum pari portione mellis acopii,Capitis doloribus remedium eB.ltem ardoribus in febri cum 
aqua.EtfiuctuBinonritoccafio:decoquitur:utuetuflatcm reprefentet. Oleum cicinuni bibitur ad 
purga tiones uentris cu pari caldx meofuraiPriuatini dicitur purgare prxcordia.Prodefl 6; articuloru 



UBER 

iMorbfs:durjtiis cmmlitJs;uuIuis:auribus:ambufiis.Cam cinere oeroiMuricum fedisinflamniatioiii 
bus:item pforsf.Colorem cuiis comendatxapiUum^ fertili natura euocat.Semen fxquofit:nuIIaani 
w ans attingir.El lychnia ex uua fiunt claritam praecipue. Ex oleo lumen obfcorum propter nimiam 
pinguedinem. Folia igni facro ilIinunturexaceto.Per feautem recentia mammis & epiphoris. Eadem 
deco£fa in uino inflammationibus cum polenta &croco,Perfe aurem triduo impoflta faciem purgat* 
Oleum amygdalinum purgat;moUitcorpora:cutem erugatmitoremcommendatiuaros cum meile 
tollit a faae.Prodefl & auribus cum rolaceo Si meile Si mali punici germine deco^tum.Vermiculofip 
in his necat;&: grauiratem auditus drTcutirdbnos incertos:6£ tinnitusiobiter capitis dolores:6£ oculo/ 
tum .Medetur furunculis:5f a Cole udis cum caera*VIcera manantia & furfures cum uino expurganco/ 
dylomatacum meliloto.Per fe uero capiti illitum fomnum allicit.Oleum laurinum utilius quo rece/ 
tiusiquoa uiridius colore.Vis eius excaIfa<doria:& ideo paralyticisirpaticisiifchiadicisiruggillatisxapi/ 
tis doloribus inueteratis diflillatfoibus auribus in calice punici calfadfum iIIimtur*Simil]s Si myrthei 
olei ratio:aftringit:indur3t;medemrgingiuis dentium doIori:dyfenterie:uuluaeexulcerarx:uelicis;uI 
ceribus uetuflis uel manantibnscum fquamma seris df caera.Item eruptionibusrambuftionibus.At/ 
tritas fanat Si furfures rhagadascondylomata;articulosluxaios:odorem grauem corpotls.Aduerfa£ 
cantharidi buprefli:aliifmmaljsmcdicamentis:qu® exulcerando nocent .Chamemyrrinse fiue oxy/ 
myrfinae eadem natura.Cupreflinum oleum eofdem effeidus habet quos myrteum:irem dtreum.E 
nuce uero luglandium quod carytnum appelIauimus:alopeciis utile efl:& tarditati aurium infufum* 
Item capitis doloribus ill irum . (iterum iners Si graue faporecorpori.Enimuero fi imid in nucleo pu 
tridi fuerititorus modus deperit«Exgnidio grano faidum uim habet quam cicinum.ExIentirco fadu 
utiliflim um acopo efUdem ^ proficeret seque ut rolaceumtni durius paulo intelitgeretur.Vtunmr eo 
contra nimios rudores;papular<^fudorum.Scabiemiumentorum eflicacilfime fanat .Balaninum 
oleum repurgaruaros:furucuIos:lentigines;gingiuas.Cyprosqualis eflet;& quemadmodum exeafie 
tet oleum idocuim us.Natura eius excalfacinemollit neruos«Folia ftomacho illtnuntur:& uuluae con/ 
citatae fbccus quo^ eoru m apponitur.FoIia recentia com manducataiulceribus in capite manantibus. 
Item oris medentur colledfionibus condylomatis.Decodum foliorum ambuflis& luxatis prodeft* 
Ipfa ruffant capillum tufatadietdo drutei mali fucco.Flos capitis dolores fedateum aceto illitus . Idem 
combudus in cruda olla nomas ranaK&putrefcentia uulcerapcr fc uel cum mclIe.Odor floris olet 
fomnum facii.Adringicgleucinium& refrigerat eadem ratione qua &ocnathinum.Bairaminumlo/ 
ge precioniTimum omniumiut in unguentisdiximusxontra omnes ferpenres efficax.Oculorum da/ 
ritat i plu rim um confer t:caliginem difcutit.Item dyfponocas colleidiones omnes dumiar^ Iemt.San/ 
guinem denfari prohtber.Vlcera pu^gat:auribus;capitis dolonbus:tremulis:fpaticisruptis wrq utile. 
Aduerfatur aconito ex lafte potum.Febres cum horrore uenientes petunidis leuiores facit . Vtendum 
tamen modice:quoniam adurir:auger 9 uitianonreruatotemperamento.Malobathri quo^ natura 
Si genera expcfuimustVnnam cit.OcuIorum epiphorisuinoexpreflum unlifTime imponitur* Item 
frontibus dormire uolentibus.Ediacius fi Si nares illinanturiaut fi ex aqua bibantur . Oris halirus BC 
fuauitatcm comedat lingus fubditum folium:ficut Si uedmm odorem inrcrpofitum Hyorcyaminu 
molliendo utilius ed:neruis inurile.Potum quidem cerebri motus facit.Therminum e lupinis cmo^ 
Iit proximum rofaceo efferdum habens.Narcifllnum diidum edeum fuo flore.Rhaphaninu phthiria 
fes longa ualicudine toIIir.Scabritia% cutis in facie emeodat.Sdaminum aurium dolores fanat:& ulce 
fum quseferpunt;&qus cacoethe uocatalccraXilinum quod fiiphyllynum Si Tyrium uocauimus: 
renibus utiliflimum cftifudoribuf^ euocandis:uuluse moliendaeiconcoquendo^ intus Seleucu ner/ 
uis utile effe diximusiflcut hserbaceum :quo$:quod eugubini circa flaminiam uiam uendur.EIeome 
Ii quod in Tyria ex ipfis oleis manare diximus:fapore melleo non fine naufea aluum emolIit:biIem pra: 
cipue detrahitrduobus cyathis in hemina aquae datis;qui bibere torpefcuntrexcitantur^ crebro . Pu/ 
gnatores certaturi prsefumunt ex eo cyathum unum. Piceno oleo ufusedpafltm ad quadrupedum 
^biem.Ed autem uitibus oleiT^ proxima nobilitas palmisiinebriat recentes capitis dolorem adeiut: 
minusficcae*Nec quantum uidemr utiles domacho:tufl^m'exafpeiEant:corpasaugenr.Succum deco/ 
Aarum antiqui prohydromelite dabant xgris aduires recrradas;nrimred3ndam:mquem ufum pra: 
ferebant thebaicastSanguinem quo^ excreantibus uttles^iin cibo maxime Illinunt cariotxdomacho: 
uclicaemcntri intedinis.Cum cotoneis Si ca:ra Si croco fcigiUataemf;tidant. Nuclei palma^ cremati in 
fiidili nouo cinere loto fpodii uiceni efFiciut:mifcctarffiCo]1ytiis:^ caliblepharafaciuntaddiro nardo* 
Demyrobalanopalmai&dep^maelara. CA. V. 

Alma quae fert myrobalanum probaridima in aegypto,Oda no habet reliquarum modo in 
p balamis.AIuu Si menresriditinuiDoauderoiSfuulneraconglutinar.Palmaelatafiue fpathe 
medicinae confet t gramina folia corticera.FoIia imponuntur praecordiisidomachonocineri: 
ulceribus qusferpunt cicatrici repugnantia.Pforas cortex eius tenet cum refina 6£ caera fanar diebus* 
xxiDccoqu itu r 6^ ad redium uitia.Opillum denigrat fuffitu. Partus extrahit . Datur bibendus renu. 
uinis.ai ucflcaei&praecordiorum.Capiti&neruisinimicus.Vuluacacuentns fluidionem fidit deco/ 
Aum eius4Fctn dnis ad tormina potus in uino albo.In uuluarum uitiis efficaddimus. 

Medicinae ex fingulortim generum flote:folus;f(Uidu;caiiu's:corrice: 
Itgno:wcco:radice;cmere^ CA* VI. 



VIGESIMVSTERTIVS 

Roxfms uarictates generuth medicmarum^ quae mafa habcht*Exns aerna acerba Roma' 
p cho inutilia funCtAluum ueficam circuagunttNeruos Icedunr»Codl;a meliora.Coronea coifta 
luauiora.Cruda tamen dunraxat matura profunt fanguinem excreantibus : ac dyfentencis; 
cholcricisicaeliacis.Non idem pofilint decodlaiquoniam amittunt coftringcntem illam uim fucci.Im 
ponunf & peAori in febris ardoribusiS^ ni decoquunfin aqua c^leftiiad eade quae fuprafcripta funr* 
Ad ftomachi autem dolores cruda decodtaue carati modo ]mponuntur»Lanugo eorum carbuculos 
fanatxofta in uino &illira.cum casra.AIopeciis capillum reddunt.Quac ex iis cruda in raellecondiun 
tunurinam mouenr.Mellis autem fuauitati multum adiiciunnRomacho® id utilius faciut.Qua: ue 
IO in meile condiuntur coftaiquida ad flo machiuitia trita cum tofaceo foliis decoflis dant pro cibo. 
Succus crudorum lyembusiorropnoicisihydropicis prodeft.Item mammis condilomatisiuaricibus. 
Flos 8i uiridis di fuccus inflammationibus oculorumiexecratiombus rangumisimcfibus muliept .Fit 
& fuccus ex iis mitis cum uino dulci tufustutilis caeltacis 3i iocineri.Decodlo quogt eorum fouenf; 
fi procidantiuulurc & jntcranea,Fit& oleum ex iisiquod melinum uocauimus quoties non fuerint in 
humidis naraddeo utiliffima qu.T ex ficilia ueniunt.Minus utilia Rruthia quamuis cognata.Radix eo 
lum circunferipra terra manu finiftra capituriita ut qui facit dicatquxcapiatidi! cuius caufatSic adalli^ 
gata ftrumis mcdetur.Mdimela & reliqua dulcia ftomachum & uentrem foIuunt:fiticuIo6:a:ftuofa; 
led neruos non laedunt.Orbiculata fiRunr aluum;d£ uomitionesidf urinas cmnr.Siluellria mala fimi'' 
liafuntucrnisacerbisialuum^ fiRunr.Sane in huncufum immatura opus funr.Citrea contra uenenu 
in uino bibunturiud ipraudfemcn,Faciuntorisfuauiratcmdao(SoeorumcoIIuto autem fucco ex' 
preflb, Horum femen edendum praecipiunt in malitia pregnanribusiipfa uerocotra infirmitatem fto 
machi:& non nifiexacetofacjllimemandunf.Puiudmalinouem genera nunc iterare fuperuacuum. 
Ex iis dulciaiqu^ apyrina alio nomine appdiauimus Romacho inutilia habenturiinflariones pariunt: 
dentes gingiua% laedunt.Quac uero fapore maxime uinofa diximusiparuu nucleum habentiaiurilio 
la paulo intdliguntur.Aluum Rflut 6i Romachum dutaxat pauca cirraij facietatem.Sed haec minime 
danda qq omnino nulla in febri nec carne acinorum utili necfucco.Ouentor atque uomitionibusiac 
bilem reiicientibus.Vuaminhis acnemuRum quidem :fed protinus uinum aperuit natura.Vtrun^ 
uero afpcriore cortice. Hic 6C acerbis in magno ufu. Vulgus coria maxime perficere illo nouiriob id ma 
licorm appellant medici,Vrinam cierieode monflrantimixtag) galla maceto decofto mobiles dentes 
(labilire.Expetitur ingrauidarum malitia ;& quoniam guRatu moneat infantem.Diuiditur malum: 
cadefli^ aqua madefdt ternisfere diebus,Hsc bibitur frigida cadiacisi&fanguinemexcreantibustEx 
acerbo fit medicamcntu:flomachiceuocatur:utiliflimuorisuitiis:nan‘um:3urium loculopt caligini; 
pterygiis:genitalibus:K iis quae nomas uocant:6i quae in ulceribus excrefcunt.Contra leporem mari'' 
nu hoc modo acinis detrafto cortice tufis mellis attid fdebris, Alii hoc modo faciut.Punica acida mu!' 
fa tundunftSuccus in cacabo nouo coquif mellis craRitudineiad uirilitatis 6C fedis uitia:& omnia qua: 
lycio curantunaures purulentasiepiphoras incipientes rubras maculas«In manibus rami punico^fer' 
pentes fuganc.Cortici punici ex uino codi 8i impofiti pniones fanantur.Cotufum malum ex tribus he 
minis uini decoiRum ad heminamtrorm ma;& tineas pellit.Punicum in ollanoua operculo indito in 
furno loRum Si cotritum potuqt in uino fiRit aluuidircutictormina.Primus pomi huius partus flore 
re incipientis cy tinus uocatur a gr^cisimire obferuatioes multop^ experimcto.Siq$ unu ex iis folutus 
uinculo omni dndlus Si calaatus lat^ etia annuli decerpferit duobus digytis pollice df quarto flniRrac 
tnanusiatgiita luRratis leut taiRu oculisimox in os additum deuotaucrit ne dente contingatiaffirma' 
lur nullam oculorum imbecillitatem paflu^eo anno,ldem cytini iiccati triti^ carnes excrefeentes co 
hibent.Gingiuis Si detibus medenf.Vel fi mobiles iintrdecodto fucco.Ipfacorpufcula trita ulceribus 
quae ferpunt putrefcuntueiiliinunf.ltem oculoj; infiam mationiiinieRinoru^ prifco 5 it& fere ad om 
nia quae cortices maloru.Aduerfaf fcorpionibus, No eR fatis miru curam diligentiam^ qomniafcru 
rati nihil intentatum reliquere.In hoc ipfo cytino flofculi funtianteq fcilicet malu ipfum prodeatierii 
pentesiquos balauRium uocari diximusiHos quo^ergo experti inuenerunt fcorpionibus aduerfati* 
SiRunt potu menfes Ibemina^ifanant oris ulceraitonfillasiuuamiranguinis excreationesiuetris Si Ro>' 
machi folutionesigenitalia ulcera quacung; in parte mananriatSiccauere etia utfic quo^ experirentur* 
Inuenerunt^ tufogd farina dyfentericos a morte reuocari. Aluu fiRuQuin Si nucleos ipfos acinoru ex 
periri non piguic.ToRi tufi^ Romachum iuuant.Obo aut potione inipftbibunturexaquacaeleRiad 
fiRendum aluum. Radix decocRafuccum emittitiquitineasnecatuiAoriati pondere.Eadem diTco/ 
«Rain aqua quas lycium praiRat utilitates»£RSf filueflrepumcum arimilitudineappellatu.Eius radi' 
ces rubro cortice denarii pondere ex uino potx fomnos faciunttSemine poto aqua quae fubiecit cutem 
ficcatiMali punici corticis fumo culices fugantur. 

: De py ris &: eoru m obferuationtbus de ficorum obfetuati5c:& caprificoiSf erf 

neo:& aliorum generibus medicinae. CA. VII» 

Yrorum omnium cibis etiam ualecibus onerofusraegris quo^ uini modo negatur • DecoiRa 
p eadem mire falubria Si grata praecipue cruRumina.Quaecunqiuerocuni meile decoRa Ro' 

machum adiuuant.Fiunt cataplafmata e pyris ad difeutienda corporum uitia:& dccoflo ad 
duritias utumur.Ipfa aduerfamur boletis atij fungisipellunt^ pondere Si pugnante fucco.Pyrum fil' 
ueRre cardilDme mamrercit.Conciditut;furpenrum$ ficcatuc ad fiRendam aluum : quod Si decoiRd 



LIBER 

«os porum prarflaf.Dccoquunf &L folia cum pomo ad cofdc ufusj^yropi ligni cinis corra fungos eria 
nunc efficacius pioficit.Mala pe ragi portatu utigi iumetis mire grauia funt ucl pauca.Rcmedio aiunc 
f flf;fi prius edenda denf aliqua:aut oflendanf .pici fuccus la<3eus aceti natura habct.Itagi coaguli mo/ 
do lac cotrahit.Exciptf ante maturitate pomi:& in umbra ficcaf ad apeneda ulcera : cienda menfhua 
appofitus cum luteo ouiiaut potus cu amylo Podagris illinif.Cu farina fomogreci 6i aceto.Pilos quo^ 
detrahitipalpebraru^ fcabie emcdat.Ite lichenas & proras:aluu foIuit.Ladlis ficulni natura aduerfatuc 
crabronu ucfparumgi di fimiliu uenenis:priuatim fcorpionu.lde cum axungia uerrucas tollir.Folia 6C 
quae non maturuere ficiiftrumis illinunturioibufgi qusc emollienda funt dilcuticnd^e.Pr* flant hxc 
& per fe folia.Et alii ufus eorum tanqua in fricando lichene alopeciis;& quxeun^ exulcerari opus 
(it:& aduerfus canis morfus.Ramorum teneri cauliculi cuti imponuntur.ldem cum meile ulceribus 
quae carria uocanfnllinif.Extrahut infrafla offa cum papaueris foliis filueftris«Onum rabiofo^ mor 
fus folio trito ex aceto reftringunt.E nigra ficu candidi cauliculi illinunf furunculistmurifaranei moc 
fibus cum caera.Onis eaj/. e foliis grangrenistcofumendifcp quse excrefcunt.Fici maturae urina ciunt: 
aluum foluunt:fudorc mouentipapulafgi.Ob id autuno infalubres:quonia fudantia huius cibi opera 
corpora refrigefcut.Nec flomacho utiles,Scd ad breue tempus*Et uoci contrarix intelliguntur.Nouif 
fimae falubriores q primae«Medicatoe uero nonunquam iuuenum uires augent*Senibus meliorem ua 
litudinem faciunnminufg rugarum.Sitim fedant.Calorem refrigerant.Ob id non negandx in febrim 
bus conflricflisiquas flegnas uocanr.Siccae flei flomachu laedunt Gutturi 6C faucibus magnifice utiles* 
Natura iis excalfaciendi.Sitim afferunr.Aluu molliunt.Rhcumatifmis eius 6i flomacho cotrariae » Ve 
ficac femp utilestfiC anhelaroribusiac fufpiriofis.lrem iocinejeirenudyenum uitiis.Corpus 6i uires ad' 
iuuant:ob id ante athletae hoc cibo pafcebantur.Py thagoras exercitator primu ad carnes cos traftulif* 
Rccolligentibusfealongaualitudineutiliflimae.ltecomitialibus&hydropicis.Omnibufgiquaema' 
turada aut difeutienda funt:iponuntur.Efficaciuscalceautnitro admixto,At codlae cu hyfopo pedus 
purgant:pituita:tufl*im ueterc.Cum uinoaurad fedem &tumorcmaxillapi& furunculos:panos:pa' 
rotidasdecoflaeillinunturiVtile&decodloeapefoucrefocminas.Deceiflae quogi erede cu faniogreco 
utiles funt pleureticistfiC peripncumonicis.Cum ruta coiflac torminibus profunt tibiape ulceribus • Cu 
aeris flore & fpaticis 8C pterygiis.Cu punico malo ambuflisrpernionibus.Cu caera hydropicis codtre in 
uino &cum abflnthio 8i farina hordeacea nitro addito.Aluu fiflunt manducataetScorpionum idlibus 
cum fale tritae illinuntur.Carbunculos extrahunt in uino codx 3i ipofirae.Caranamati fi fine ulcere 
eftrqua pinguiflima ficu iponitpene fingulare remedium efliite phagedene*Ctnis no ex alia arbore ade 
purgat acriorrno coglutinat:rcplet:aftrigit.Bibif 8i ad difcuticdum fanguine cocretii.lte percuITis prrc' 
cipitatis .Couulfis ruptis cinereis cyathis fingulis aquae 8i olei daf tetanicis 6i fpaticis. Item potus uel in 
fufus caeliacis:dyrentericis.Et fi (^is eo cum oleo pcrungatur:excalfacit.Item cum caera 6i rofaceo fub 
adlus ambuftis cicatricem tenuiflimam obducir.Lufciofos ex oleo illitus emendattdctiumqi uitiacre' 
bro fricatu.Produnt etiam fi quis inclinata arbore lupino ore aliquem nodii eius morfu abitu Ierit nui 
Io uidenterat^ in aluta illigatum licio ecollo fufpenderit:flrumas 8i parotidas difeutit . Cortex tritus 
cum oleo uenrris ulcera fanat.Crudae grofli uerrucas & thymos nitro farinag additis tollunr.Spon' 
dii^ uicem exhibet fruticum a radice exeuntium cinis.Bis toflus adiedto pfimy thio digeritur in paftil 
los ad ulcera oculorum 8i fcabritiam.Caprificus eriamnum multo eflicacior fico.Latflis minus habet* 
Surculo quocp eius lac coagulatur in cafec.Exceptum id coatflum^ in duritiam ruauiratem carnibus 
affert.Fricamr diluto ex aceto.Mifcctur exulceratoriis medicamentis.Aluum foluitiuuluam cu amy' 
Io aperit.Pota mefes cit cum luteo oui.Podagns cum farina foenograeci illinitur.Leprasipforas : liche' 
nas:Ienriginesexpurgar.ltemuenenatorumuflus&canis raorfus.Dentium quo^ dolori hic fuccus 
appofitus in lana prodefl:aut in cauis eorum additus.Ouliculi 6i folia admixto eruo conti a manno/ 
rum uenena profunt. Adiiciunt 6i uinum. Bibulas carnes additi caules magno ligni compendio pereo 
quunr.GrofTi illitae flrumas& omnium colletflionem emolliut& difeutiunaliquatenus & folia.Quae 
moliflima funt ex iis cum aceto ulcera manantia 6i epinyiflidas 8i furfures fanant.Cum meile item dC 
foliis ceria fanant di canis morfus.Recentes cum uino phadegenas.Cum papaueris foliis ofla rxtrahuc 
Grofli caprifici inflammationes difeutiunt fuflitu.Refiflunt di fanguini taurino poto:& plimyi hio d( 
ladfi coagularo potae.Item aqua decotflae at^ illitae parotidas fanant.Cauliculi aut grofli eius q minu/ 
tiflimae ad fcorpionum idlus e uino bibuntur.Lac quo^ inflillarur plagae:& folia imponuntur . Item 
aduerfus muremaraneum.OuIiculorum cinis uuam faucium fedat. Arboris ipfius cinis ex melleaha 
gadia.Radix deferuefada in uino dentium doIores.Hyberna caprificus in aceto coda & trita impetigi 
nestollit.lllinuntur ramentramifinecorriceqminutiflimaadfcobis modum.Caprifico quo$ medi 
cinx unius miraculum additur.Corticem eius impubefeentem puer impubis fi defrado ramo detra/ 
hat dentibus medullam ipfam adalligatam ante folis ortum prohibere flrumas « Caprificus tauros 
quamlibetferocescolloeorumcircundataintantummirabilinatura compcfcitiut immobiles prx' 
fler.Hxrba quom quam grxei erineon uocanttreddenda in loco propter gentilitatem . Palmo alta efl 
cauliculisquinis fereocimi fimiIirudine:floscandidus:femen nigrumiparuum tritum cum meile atti 
co oculorum epiphoris medetur.Manatlade multo &dulci.Hxrba perq utilis aurium dolori nitri 
exiguo addito. Folia refiflunt uenenis.Pruni folia decoda ronfillisigingiuisiuux profunt in uino deco 
da:& fubinde ore colluto.Ipfa pruna aluum moUiunr.flomacho non utiliflimaucd breui momento* 



VIGESIMVSTERTIVS 

Vtiliora perfici fiiccur^p eorum enam m uino aut in aceto exprelTus. Nec cft alius cfs pomis innocen/ 
tior dbus.Nufqua minus odoris.Succi plusiqui tame fitim fiim ulet , Folia cius trita illita bemorrhoia 
fi fiunt, Nuclei perficorum cum aceto 6i oleo capitis doloribus inmuntur.SiIuefirium quidem pruno|;i 
bacc^juel e radice cortej* in uino auftero fi decoquanf ita ut tricnscx hemina ruperfitialuum BL tormi' 
na fiftunr.Satis efi fingulis cyatho decocfii fumi.Et in iis 8C fatiuis prunis efi )imusarbo|f i quem graeci 
lichen appellar; rhagadis 6i codylomatis mire utilis , Mora in aegypto & cypro fui generis(ut diximus) 
la rgo fucco abundanr, Summo cortice defquam mato altiore plaga ficca mirabili natura . Succus aduer 
fa tus uenenis rcrpcnriu.Prodeft dyrentericis.Dircutit panos omnef^t colledtio^s . Vulnera conglutinat: 
capitis dolores fedatrftcm aurium, Splenicis bib/tunIlIinirur&cotrapcrfriifiioes.Celerrimctcredinem 
fentit.Nec apud nos fucco ufus minor. Aduetfatur aconito & araneis in uino potum,AIuum foIuir.PiV 
luiraf^acrincas Si fimilia uentris animaliaextrahir,Hoc idem praeffat Si cortex tritus.FoIiaiinguntca 
ptllum cum fid nigra: Si uitis cortice fimul codtisin aquacselefli.Pomi ipfius fuccusaluum foluitproti 
nustlpfa poma ad praefes fiomacho utilia refrigerant:fitim faciunr.Si non fuperueniar alius cibustinta 
na eicunt.Ex immaturis fuccus fifiii aluumiueluti animalis alicuius in hac arbore obferuandis miracu 
lis quse in natura eius diximus.Fit ex pomo panchrcfios ftomachiceieadem arteriace appellata hoc mo 
do,Sextarii tres fucci c pomo leui uaporead craflitudinem mellis rcdigutur.Poft additur omphacii ari 
di pondo duodecimiaut myrrhae undecim :cjoci,xi. Sed hacc fimul mixta uel trita mifcenrurdecofto» 
Negi efi aliud oris arteria: uu:e flomachi lucudius remedium .Fir Si alio modo.Succt fextarii duo mei' 
lisartici decoquuntur ut fupra diximus, Mira funt praetereaiqua: produntur.Moragerminatioe prius 
q in folia exeantrfinifira decerpi iubentur futura pomaicytinos grscci uocant,Hi terram fi non attigere: 
fanguinem Tifiunt adalligathfiue ex uulnere fiuatifiue oreifiue naribustfiue bemorrhoidis. Ad hoc fer' 
uantur repofiti.Idem proflare Si ramus dicitur luna plena defratfiustincipicns frnifium habere.Si terra 
non attigerit priuatim mulieribus alligatus lacerto contra abundantia menfium. Hoc Siquocugi tcm' 
poreab ipfis decerptum ita utierram non attingatiadalligarumgi cxiftimantpratftarc. Folia mori tri'' 
ta aut arida decodla ferpentium iilibus imponuntur. Ad idem^ potu proficitur.Scorpionibus aduee 
fatur e radice corticis fuccus ex uino aut pofca potus.Reddeda efi antiquorum compofirio.Succum cx' 
preflum pomi maturi immaturi^ mixtum coquebar in uafe aereo ad mellis craflitudinem. Aligmyr' 
rha adieda 6i cupreiTo prreduratum uas fole rorrebant:permifceres fpatater die, Haec erat ftomachicc: 
qusee uulnere ad cicarricem perduccbauAlia ratio fuccum ficcato expjimebantpomo multum fapori 
obfoniorum conferente.In medicina uero cotra nomas Si pedoris pituitasiSi ubicu^ opus eflet aflrin/ 
gi uifcera,Denres quo$ colluebant eo.Tcrtium genus fucci foliis Si radice dccodis ad ambufia ex oleo 
iIIinenda,lmponuntur Si per fe folia.Radix per mefTes tnciTa fuccum aptifllmum dentium dolori colle 
dionibuf^ & fuppurarioibus habef,Aluum purgat.Folia mori in urina madefada pilum coriisdetra' 
hunt.Cerafia aluum molliumifiomacho inutilia, Eadem ficcataaluum fifiuntkVrtham ciunt*Inuenio 
apud audores fi quis matutino rofeida deuoret cum fuis nuclcis:in tatum leuari aluum :ut pedes mor' 
ho liberent ur.MefpiIa exceptis fetanitsrquac malo propriorem uim habennreliqafiringunt fiomachu 
Cfiunt^ aluum, Item forba ncca,Nam recentia fiomacho Si aluo citae profunr. 

De pineis Si amygdalisiSi nuce auellanaiSi dc nuceiuglandeiSi pifiaciis:8i cafiane 
is:6ifi!iquis:cornu:Siunedinc:6ilauro, CA. VIII# 

Vces pineae quae refinam habd cotufe leuiter additis in fingulis fexrariis aqus ad dimidium 
n decods fanguinis excrearionis medentunita ut cyathi binibibaturex co,Cortexcpino in ui' 

no dccodus contra tormina datur.NucIei nucis pineae firim fedantiSi acrimoniam fiomachi 
rofionergt Si contrarios humores confificntes ibiiSi infirmitatem uirium roboramtrenibus Si ueficae 
utiles.Fauces uidenturexafperare Si tufiim. Bilem pellunt poti exaqua:autuino;autpal!b:aut balano' 
rum decodo.Mifcetur iis contra uehementiores flomachi rofiones cucumeris femen Si fuccus portu' 
lacae.lrem ad ueficae ulcera Si renesiquoniam Si urinam cienr,AmygdaIaeamaracradicu dcccdumcu' 
tem in faciecorrigiticolorem^ hylariorem facit,Nucesipfae fomnum faciut Siauiditarem. Vrtnam fii 
menfes cfunt. Capitis dolon illinunf imaxime^ in febriiti’ ab ebrietate in aceto Si rofacco ex aqua: Icxta 
rio:Si fanguinem fiftunt.Cum amylo Si m«a lethargicis comimlibufgj profunt.Capitcperundoepi' 
nydidas fanat c uino uetere ulcera putrefcentia:Canum morfus cum meIIe,Et furfures ex facie ante fo' 
tu praeparata.Item iocineris Si renum dolores ex aqua pot3e,Etfaepe ex elfgmate cum rcfina terebinthi 
na.Calculofis Si difficili urinsin pafloiSC ad purgandam cutem in aqua mulfa tritae funtcfficaccs»Pro' 
funreligmara::iOcineri;tuirj Si colo cu eleliTphaco modice addito.In meile fumitur nucis auellanaema/ 
gnitudine. AitJt quo$ gnis fere pra:fam ptis ebrietate non fentfre potores* Vulpe% fi ederinreas nec co 
tingat e uicino aquam lambereimori.Minus ualenr in remediis duIcesiSicae ramen purgat : Si urinam 
ciunt,RecentcsfiomachumitnpIet,Nucibusgra:as cum abfinthn femine ex aceto fumptis morbus re 
gius fanari dicftur.Irem illitis per fe uitia fedis,Et priuatim codylomata.Ircm tufii Si fanguinis rcicdio 
ni prodefi.Nuces iuglandcs grarci a capitis graucdine appellauere, Etenim arborum ipfarum folioru^ 
uires in cerebrum pcnetranr.Hocgi minore momentoiled in cibis nuclei faciunt * Sunr aurem recentes 
iucundiores,Siccre unguinofinoresiSi fiomacho inutilcsidiffidles concoSuidoIorcm capitis infcrctcs: 
TufTicnnbus inimicaciSi uomfmris ieiunis apteitenafmo folo: trahunt enim pimiram.Eardcm pfum' 
pta: uenena hebetanc,Itcm anginam cum ruta Si oleofitcm aduerfantur cepis ileniunr^ earu faporem . 

X 



UBER 

Aurium fnflatnmatfouf im ponuntor cum mellis cxiguo.Item ruta mammis 8£Tuxatis.Cum ccpaau^ 
rem 6C falc 6d meile canis hoininifgp morfui,Putamine nucis iuglldisdenscauus inuritur. Puraraenco 
buftum tritum^ in oleo aut tiinoinfantiupcrun(9:onutritcapi11um:6i ad alopecias eo fic ututur.Quo 

f )Iu res quis nuces ederir:hoc facilius tineas pellit.Et quae per uetcrcs funt nuces grangrenis & carbuncu 
IS medentur.Item fugillaris.Cortex ingladium lichenum uitio 6C dyfcntericis prodeft, Folia trita cum 
aceto aurium dolori.ln fandlanis Mithridatis maximi regis deuidli.Cn.Pom peius inuenit in peculiari 
com merario ipfius manu compofmoncm antidoti c duabus nucibus ficcisjte ficis totidem:5i rurre fo 
liis uiginti Timui tritisiaddito falis granoidf qui hoc ieiunus fumatinullum uenenu nociturum illo die* 
Contra rabiofi quog? canis morfus nuclei a leiuno homine com manducati illitiqt pfenti remedio clle 
dicuntur.Nuces auellanae capitis dolorem faciunnd^ infiam mationem Homachi 6C pinguedini corpo'' 
ris conferunt fit plulg uerifimile. Toftre & dintllationi medcnf .Tufli quo^ ueteri tritae & in aqua mul 
fa potae.Quida adiiciunt grana piperis. Alii c paflb bibunr.Pillacia cofdem uibs Si cfFctjiis habcntrquos 
pinei nucleiiprsterqt ad ferpentium iftusifiueedanturdiue bibantur, Caftaneac uehemctcr fiftuntfto' 
machi Si uenrris fluxiones. Aluum ciunt. Sanguinem excreantibus profunt.Carncs alunt. Siliquae re/ 
centes flomacho inutiles. Aluum foIuunuEaedem riccataefiftuntinomachoqi utiliores fiunt . Vrinam 
ciunt,Syriacas in dolore flomachi ternas in aqux fextariis decoquunt. Quidam ad dimidium : eumqp 
fuccum bibunt.Sudor uirgx cornu arboris lamina ferrea candente cxceptusrnon contingente ligno iP 
litarp inde ferrugo incipientes Iichenas fanar. Arbutus fiue unedo frudtum fert difficilem concoaioni: 
6i flomacho inutiIem,Laurus excalfafloriam naturam habendi foIifsrSi corticeiSi baccis.Itag? dccodlu 
ex iis maxime e foliis prodefle uuluis 6i ueficis conuenir.lllita uero uefparum crabronumcp & apium» 
Irem ferpentium uenenis refiftunnmaxime fepis dipfadis Si uiper^.Profunt 6i menfibus foeminarum 
cum oleocofia.Cum polenta autem quretenerafunt trita inflammationes oculorum cum rurairefliu 
cum rofaceoicapitis doloresiaut cura inno. Quin manducata at^ideuorata per triduum ter nailiberac 
a thuiTuEadem profunt furpinis trita cum melle.Cortex radicis cauendusgrauidis. Ipfa radix calculos 
rumpitiiocinen prodeftitribus obolis in uinoodorato pofa.FoIia potauomitioes moucnt.Baccae roen 
fes rrahunt appofitse tritae uel potae, Tuffim ueterem 6i ortopnocam fanant binae dctradlo cortice ira 
uinopotae.Si Si febris fitiex aquaiauc digmate ex aqua mulfaiaut ex pallo decoAae.Profunt Si phthifi/ 
cis eodem modo 5i omnibus thoracis rhcumatifmis.Nam Si excoquunt pituitamiSi extrahur, Aduer 
Tus feorpiones quaternae ex uino bibuntur.Epinydidas ex oleo illitae Si lentigines. Et ulcera mananriar 
Si ulcera orisiSi furfures.Cutis pruriginem fuccus baccarum emendat Si phthirifin. Aurium dolori Si 
grauitati inftillatur cum uino uetereSi rofaceo.Pcrundlos eo fugiunt uenenata omnia. Prodeft Si con/ 
tra ucnenatorum idus potu j.Maxime autem eius laurusiqux tenuiora habet folia, Baccre cu uino fer/ 
pentibus Si feorpionibus Si araneis refiftunt.Ex oleo Si aceto illinuntur Si lyeni Si ocinen. Grangrenis 
cum melle:6i infattgatione etiam aueperfridione fucco eo perungi nitro adiedo prodefl. Sunt qui cele 
rica c( pa rtus mul tu m conferre putent radice acetabuli menfura pota in aqua.Efficadus recentem q ari/ 
dam. Quidam aduerfus feorpibnum idus decem baccas dari iubenr potui.Item Si in remedio uure ia/ 
centis quadrantem pondo baccarum foliorumue decoqui in aqua (exranYs tribus ad rertiasieamq; calt 
dam gargariza rerSi in capitis dolore impari numero baccas cum oleo conterere Si calBcerc. Laurus dcl 
phiciE folia trita olfadagt fubinde peffilentiecoragia prohibenriranto magis fi Si uratur.Olcu ex ddphi 
ca ad caerata acopum^ ad pfridiones dtfcutiendasineruos laxandosilatens doloresifebrefgj frigidas uti 
le efl.Irem ad aurium doloremiin mali punici cortice tepefadum . Folia decodaad tertias partes aquae 
uuam cohibent gargarirationeipota alui dolorestinteflinorum^ • Tenerrima ex iis trita in uino papu/ 
las pruritu% illita nodibus proxime ualentunter caecera lauri generaXaurus alexadrina fiue idaea par/ 
tus celeres facit radice pota triu m denariorum pondere in uini dulcis cyathis tribus.Sccudas etiam pcl/ 
lirimenfer^eodem modo pota.Oaphnoides fiue iis nominibus quae diximus filueflrislaurusprodefl; 
aluum foluit: recenti folio uel arido drchmis tribus cum faleSi hydromelitcmanducata.Pituitas extra 
fiit folium 8C uomitusiflomacho inutile.SicSC baccae quina: denaeue purgationis caufa fumunrur. 

De myrto fariua Si myrtidanoiSi de myrto filueflri, CA, IX» 

y rtus fatiua candida minus utilis efl medicina: q nigra.Semen eius medetur fanguinem excre 
m antibus.Irem contra fungos in uino porum. Odorem oris commendatuei pridiecommadu' 

. carura.Item apud Menandrum lynariflufin hoc edatir.Darur Si dyfcntericis denarii pondere 

in uinotVIcera difficilia in extremitatibus corporis fanat cum uino fubferuefaftum :im ponitur lippitu/ 
dini cum poIenta.Et cardiacis in mamma fimflra.Er cotra feorpiohis idlus in mero : Si ad uelicae uitia. 
Opitis dolores Si regifopasiantcq fuppurcnr.ltem tumotibus.ExcmptiT^ nucleis in uino ueterc trini 
eruptionibus pituita:.Succus feminis aluum fiflic. Vrinas cit.Ad erupeioes puflularum pituitae^ cum 
cerato illinitur: 6i conrra phalangias Capillum denigrat.Lenius fucco oleum efl ex eadem myrroSi ui 
num;quonunquainebriantur,Inueteratum^fifltcSialuumSiflomachum;tormma fanat :»flidium 
abigiftFoIioruni arentium farina fudores cohibet tnfperfaiuel in febri,VriIis SiraeIiacts:Si procidentix 
uuIuarumiTedis uittisiulceribus manantibus igni facro fotuicapillis flueniibusifurfuribus. Ite aliis eru/ 
pnonibusiara buflis,Additur quo$ in medicam enio:quod lipares uocatieadem de caufa qua oleum cx 
iis efftcacinimum ad ea qux in humore fu ntitanqua in ore Si uulua, Folia ipfa fungis ad uerfantur trita 
CX uinoicu cxia uero articularibus Si colledlionibustEadem in uino decoifla dyfentcricis Si hydropicis 




VfGESIMVSQVARTVS 

potai danmriSiccantiirm farina quae inrpergif ulceribus:aut hemorrhoi'dsc*Purg3nt &Ientigfncs pte/ 
rigia 8C paronychia:Kepiny£lida:condyiomata:teftcs:tetra ulcera.lrcm ambuftacum cacrato* Ad aures 
purulentas 6i foliis crematis utuntur di fucco decoito.Comburuntur & in antidota.Irem cauliculi 
re decerpti in nouo fidili operto cremati in furno dein triti ex uino : 6C ambuftis foliorum cinis medefi 
inguen nedum. Mytridanum diximusquomodofieret,VaIuac prodettappofitumfoiu:5cillitu,MuI<' 
to efficadus di corrice folio 6£ femine.Exprimitur 5i foliis fuccus molliflimis inpila tufis adfufo paula/ 
lim uino auRcro* Alias aqua caelefttiat® etiam expreiTo utuntur adoris fediTqi ulcera uuluae : & uetris* 
Qpillorum nigritiam malarum perfufiones purgationes Ienriginum:& ubiconRringendum aliquid 
cft.Myrtus filueftrisifiue oxymirfineifiue camemyrfine baccis rubdibus & breuitatea fatiua diftat.Ra 
dix eius in honore eftidecoda uino ad renum dolores pota.Et difficili urinae : praecipue® craflae 6i gra/ 
uiter olentfiMorbo regio Si uuluarum purgationi trita cum uino»CauIicuIi quo® incipiecesarparago/ 
rum modo in cibo fumpti:6i in cinere cofti.Semen cum uino potum aut oleo aut aceto calculos fran/ 
gir.item in aceto 8i rofaceo tritum capitis dolores fedat:&: potum morbum regium.Caftor oxymirfi/ 
rem myrti foliis acu ris:ex aqua fiunt ruri fcopaeirufcum uocauit:adcofdem ufus . Ethadenus habent 
fe medicinae urbanarum arborum.Tranfeamus ad filueflres. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER, XXIIII, PROHEMiVM, 

Medicinaeexarboiibusfilueflribus* CA. L 

E SILVAE QVIDEM HORRIDIORQVE NATVRAE FACP 
es medicinis carentifacra illa parente rerum omnium nufq non remedia 
difponente homini ut medicina fieret etiam folitudo ipfaiied ad fingula 
illius difcordia: at® cocordiae miraculis occurfantibus . Quercus di olea 
tam pertinaci od io difciden t:ut altera in alterius ferobe depadae morian 
rur.Quxrcusuerodiiuxta nucem iugIande,PerniciaIia& brafficaecum 
uitac odiaitprum® olus quo uitis fugatu raduerfum cydamino& origa 
no arefcit.Quin di annofas iam di quae Rernanrur arbores:difticilius cae 
di:ac celerius inarefeere tradunt ; fi prius manu q ferto attingantur . Po/ 
morum oneraa iumentis flatim fentiritacnifi prius oRendaturiis : quis 
pauca portentifudare illico, Ferulae aftnis gratllUmae funt in pabuIo:caete 
ris uero tumetis pr^fentaneo ueneno«Qua de caufa id animal Libero pa 
tri allignatuncui di feruIa.Surdis etiam rerum fua cui® funt uenena : ac 
minimis quo®tPhilIyra coci di poline nimium falem cibis eximunt.PraeduIcium falridium fal tempe 
rar,Nitro(k aut amarae aqux polenta addita mitigantunut intra duas horas bibi poftinr.Qua de caufa 
6i in faccos uinarios additur polenta, Similis uis thodiae cretae & argillae noRratis concordia ualdium. 
Pix oleo extrahituriquando utrun® pinguis naturae eR. Oleum folum calci mifcetur quando utrun® 
aquas odiCtGummi aceto faciliuseluitur. Atramentum aquaiinnumera praeterea aliatquae fu is locis di 
centuraflidue.Hinc nara medicina.Haec fola naturae placuerat efle remedia parata uulgodnuentu faci<' 
iia ac fine impendiorex quibus uiuimusiPoRea fraudes hominum &;ingeniorum capturae officinas in/ 
uencre iRasiin quibus fua cui® homini uenalts promittitur uita.Statim compofitiones di mixturae in 
explicabiles dicanrantur*Arabia at® india in medio aeRimantur.VIceri® paruo medicina a rubro ma/ 
ri imputaturicum remedia uera quottidie pauperrimus quii® caenec*Nam fi ex horto aut petaf hxr/ 
ba:uel frutex quaeraturmulla artium uiliorfieUta eRprofeiRoimagnitudo populi tomanipdidit ritus: 
uincedo® uidli fumus.Paremus externis.Et una artium imperatoribus quo® imperat .Verum dehis 
alias plura, Loton hatrbaiitem® aegyptiam eodem nofeialias 8i Tyrticaarboiem diximus fuis locis. 

Lothos. CA. II. 

Aec lothos quae faba graeca appellatur a noRris aluu m baccis fiRir, Ramcta ligni decoiRa in u i 
h noproruntdyrentericis:menRruisiuertigtni:comitialibus.Cohibent&capillum.Miiumhts 
ramentis nihil efle amariusifmdlu® dulcius, Fit di e ferobe eius medicametum:ex aqua rayr 
ri decoda fubada di diuifa in paRilIos idyfentericis utiliflimu podere uuRoriati cu aquae cyathis tribus. 

Glans. CA, IIT, 

Lans intrita duricias quas cacoethe uocant cum falfa axungia fanatmebemetioref® lichenas. 
g In oibus cortex ipfaexortici® tunica fubicdla.Haec decodfa luuat coeliacos, Dyfenteritis etiam 

illiniturmel ipfa glans, Eadem® refiRit ferpentium idibus:rheumatiTmis:fupputati6ibus,Fo 
lia 8i bacce uel cortex uel iiiccus decodti profunt con tra toxica.Cortex illinif decodtus Jadle uaccino fer 
pernis piagae.Datur ex uino dyfeiitericis. Eadem 8i ilici uis. 

Decoco ilicis 6i galla & uifco pilulis glandeide cerri radice &fubcre, CA, lill, 

Ocum ilicis uulneribus ex aceto recentibus imponif .Eiphoris ex aqua.Et oculis fuffoffis fan/ 
c guine inftiilatur.ER autem genus ex eo in athea fere 8C afia nafccnsicelerrime in uermiculum 

fe mutansiquod ideo fcolecion uocantnm probat®. Principalia eius genera diximus,Nec pau/ 
ciora genera galkfecimus:foIidam:pei:foratatn.Icemalbam:nigram:maiorera:raiiiore, Vis omnium 

X u 




LIBER 

fimnis.Optitua ^ohlag^ha,Exc:^’c^cctttfa in corpore tolIit.Profunt gingiuis uaae.Ouis exulceratioi' Cre/ 
ni3t3c 6d m uino extmftx coeiiacis,Dyrcntericis illinurur, Paronychiis ex mcne:& unguibus fc3bris:pte'^ 
rygiistulceribus manantibus condyIomatis:uuIneribus;qurc phagedenica uacancurjn uino autem de 
coaac auribus inflitlanturioculis illinuntur.Aduerfuseruptiones & panos cum aceto.NucIeus coman/ 
ducatus detium dolorem fedar.Item intertrigines:&! ambufta.Immaturi^cxus ex aceto pota: lyencm 
confu mune. Eaedem cremarre 6i aceto falfo extinflac menfes nrtuntruuluafq; procidentes : fotu omties 
capillos denigrant.Vifcum c robore praecipuum diximus habernK quo conficeretur modo, Quidam 
in aqua contufum decoquuntrdonec nihii innatet • Quidam commanducantes acinos expuunt cortK 
ces.Optimum eftiquod fine cortice cftiquodqi leuifiimumiextrafuluum: intus porraceum : quo nihil 
cft glutinofius:emonit;dircntit:humores ficcattStrumascum refina Sicera panos mirigatomnisgene 
ris»Quidam 6i galbanum adiiciunt pari podere fingu lorum :eo$ modo S; ad uulnera utuntur. Vngui 
um Tcabricias expolicfi feptenis diebus foluanturmitro^ colluantur * Quidam ad religionem efficacri 
us fieri putant prima luna colleftum e robore fine ferro . Si terram non attigerit comitialibus mederi. 
Conceptum fcerainarum adiuuareifiomninofecum habeant.Vlccra commanducatu impofirugjcfFi'' 
cacifiime fanari, Roboris piluix ex adipe urfino alopecias capillo repler.Cerri folia 6i cortex SC glans fic^ 
catcolleftionesfuppurationcr 9 :fluftionesfifiir,Torpentes membrorum partes corroborat decoftum 
eius fotu.Cui SC infidere expedit ficcandis aflringendifue partibus,Radix cerri aduerfamr fcorpioibus. 
Suberis cortex tritus ex aqua calida 8C potus fanguinem fluentem cx utralibet parte fiflic . Eiufdem cu 
IUS ex uino calido fanguinem excreantibus magnopere laudatur. 

De fago & cupreflb:6i caedro magna:K de cedrfdergalbano, CA, V» 

Agi folia manducantur in gingiuarum labiorum^ uitiis.CalcuIis glandis faginea: cinis illini 
f tur.ltem cu meile alopeciis, Cuprefil folia triraferpenrium idibusimponunturrS; capiti cupo 

lenta fi a fole doIear,Irem ramici.Qua de caufa 8C bibuntur,Teflium quo^ tumori cum ca:ra 
to illimmmrtCapillum denigrant ex aceto. Eadem trita cu duabus partibus panis mollis 8C e uino ami 
neo fubada pedum ac neruorum dolores fanant. PilulaeaduerfusfcrpentiumiiSus bibuntur. Aut fi 
ciiciatur fanguis collediombus illinuntur, Ramici quoqi tenerse tufae cum axungia 8i lomenro ^funt. 
Bibuntur cx eadem caufa,ParoridiS£fl:rumaecum farina imponutur.Exprimitur fuccus tufis cum fe' 
mine:qui mixto oleo caliginem oculorum aufert.Irem uifloriati podere in uino potus illicufgi cum fi 
coficca pingui exemptis granis uitia teftium fana r.Tu mores difcutit;& cum fermento ftru mas. Radix 
cum follis trita pota^ ueficseSC flrangurix medetunfl; contra phaIangias,Rameta pota menfes ciunr. 
Scorpionum iftibiis aduerlanf, Caedrus magna qua caedrelaten uocanr dat picem tquaecaedria uocatur 
dentium doloribus utilifilmara.Fragit enim eos:6C exrrahitidolores fedar.C^dri fuccus ex ea quorao/ 
do fieret diximus.Magniad lumina ufusmi capitis dolorem inFerret,Defunfta corpora incorrupta con 
feruat.Viuentia corrumpit mira differentiaicum uitam auferat fpirantibusidefundif^ pro uita fit.Ve'' 
ftes quo^corrumpitiSianimalianecat.Obhocnonccnfeaminangtnis hoc remedio utedum tnegjiti 
cruditaciDUsrquod fuaferealiquuGuftu dentes quo^ colluere ex aceto in dolore timuerfraiuel grauira 
fi aut uermibus aurium inftiI!arc,Portentum eft quod rraduntiabortiuurn fieri in uenereanrc perFuf;! 
Hiriiitate.Phthiriafesperungereeonon dubitauerim:ircm^prurigines,SuadctKcotrauencnum lepo 
ris marini bibere in pafTo,FaciIius.in elephantiaifi illtnarur 8C ulcera fordida excrefcenria in iis.Audfo^ 
res quidam 8C oculorum albugines caliginefg! inunxere eo.Et contra pulmonis ulcera cyathu eius for-' 
bere iufTerunr.Item aduerfus ttneas.Fit 6C ex ea oleumiquod pifieleon uocant : uehementioresad om>' 
nfa eaciem ufus.Caedri fcobe ferpentes fugari cerrum eft.ltem baccis tritis cum oleo fi qui perungatur,' 
C^edrides hoc eft frudlus c^dri tuffim fanant:urinamciunt:aluum fiftuntiutilcs ruptis iconuulfisifpa^' 
fficis:flranguria::uuIuisadmori,Contralepores marinos eadem quaecolledlionibus fupra inflamatio^ 
nibu%.Dcgalbao diximus nc 9 hu m id umneqi aridum probatur :fed quale docuimus.Perfe bibitur 
ad tuflim uetcremifurpiria rupta conuulfa,Imponif ifchiadicis:IaterisdoIoribus:panis;furuncuIis;cor<^ 
poti ab offibus accedcnti.StrumisrarticuIorura nodisidentium quo^ doloribus. Illinitur & cum nieP 
!e capitis ulceribus,Purulentis infunditur auribus cum rofaceo aut nardo . Odore comitialibus fubue-' 
nir:& uulu^in ftrangulatu:& flomachi defedtu, Abortus non exeuntes trahit appofitu uel fuflitu,Itcni 
ramis hellebori circumlitum atij fubicdtum , Serpentes nidore urentium fugari diximus . Fugiunt 8i 
perundtos galbano . Medetur a fcorpione pcrcuffis. Bibitur fi; in difficili partu fauae magnitudine in 
uinicyathoiuuluaf^ conuerfas corrigit, In myrrhaautemfi;inuino mortuos partus extrahit. Aduer/ 
fatur fi; uenenis maxime taxicis cum myrrha dc uino . Serpentes oleo fi; fpondylio mixto taflu necat, 
nocere urimexiftimarur. 

De hammoniaco fi; flyraceifi; fpodylioifi; fphanoiS; if rebintho : dC chamcpiteifiC, 
piryufa:fi;rerims:S;picea:6; lentifco» CA, VI. 

Imilis hammoniaci natura ar^ lachrymac probandae ut diximus molIiricalefacitrdircutJridif' 
r foIuiriClaritati uiTus in collyriis conuenit.Pru ritum :cicatrices:albugines oculoru tollit* Dem 

riiim dolores fedatiefFicacius accenIum.Prodcfl difpnoicis:pleurcnas:puIra6ibus:ueficisiuri^ 
nae cruentac:Iyeninfchiaticis potum, Sic fi; aluum foluit. Articulis fi; podagrse cu pari pondere picis aut 
esera: fi; rofaceo codium, Maturat panosiextrahit clauos cum meile, Sic fi; duridas emollit ,Lyeni cum 
aceto fi; exra cypria ud rofaceo cfficacilTime imponitur.LalTKudines perungi cu aceto fi; oleo exiguo^ 



VfGESIMVSQVARTVS 

nitro utilc.Et nyriacis nalurain peregrinis arboribus diximus*PIacctprseter illa qua? dixfniusimaxf/ 
mepmguis:purus:albicannbusfragmemis,Medcturtufli;faucibus:pc(3orisuit«s:uuInse prardufedu 
riciaue laboramiiCit menfes potu : appofituqj aluum mollii, tnuenio potu modico tniliciam animi re/ 
foluiilargiore conrrahi.Sonitusauriumemedatinfufurftrumasillitu ncruorumg? nodos .Aduerfatur 
uenenis:qu£ frigore nocentiideo di cicutat.Spondylion una dem onilratumdnfunditur capitibus phre 
neticorumid^ lethargicorumiltem capitis doloribus longis . Cum uerrieoleo bibitur 6i in iocinemm 
tiitiis morbo rcgio:comitialibus:orrhopnoicis:uuluarum ftrangulationeiquibus & fuffitu prodeft.Al 
uum mollitjlliniiur ulceribus ferpentibus cum rutatFIos auribus purulcris efficaciter infunditur. Sed 
fuccus cum exprimitur integendus entquonhm mire appetitur a mufci$& fimilibus . Radix derafa 
mfiftulas contedfa callum earum derodit.Auribusquoqiinfti]l3turcufucco.Daiur&:ipfacomraroor 
bum regiuiut in iodneris uitio 8i uuluarum. Capillos cnfpos facit punito capite. Splachnon fiue fpha/ 
cos fiue bryomSf in gallia(ut indicauimus nafeitur uuluis infidicnnum) utilis. Item genibus 6i foemi/ 
num tumoribus mixtus naflurtio& aqua falfatritus.Cum uino aut refina fuccus potus urinam pcllic 
celerrime. Hydropicos inanit cum uino 8C iunipci o tritus 8i potus.Tcrebinthi folia BL radix colledtioni 
busimponuntur,Dccoflumeorumftomachumfirmat,Semcnincapitisdolorcbibiturin uino:&c5 
tra difficultatem urinrr.Ventrem leniter emolIit»Venerera excirar, Picea: di laricisfolia rrira & decofla 
in aceto dentium dolori profunt.Cinis corticum intertriginiSiambufiis. Potus aluum fiflit» Vrinam 
mouet.Suffitu uuluas corrigit,Piccrc folia priuatiro & iocincri utilia fum drachme podere in aqua m ul 
fa pota.Siluas eas dumraxat qus picis refinx® gratia raduntur uri]ilTimascflephthiricis:autquilonga 
«Egritudine non recolligunt uiies fatis coftat.Er illum cxli aera plus ita q nanigationem segyptiam pro 
f icere pl us q lallis haerbidos per montium aefliua potus.Chamcpitis latinca iuga appellatur : diciturm 
propter abortus ab aliis rhus terractCubitalibus ramisiflorc pinus & odore, Altera iKuior&incuruaeff 
miliSiTertiJ eode odore:6i ideo nomine quo^ paruula coliculo crallitudtne digytaliifoliis fcabrisiexili 
busialbisdn petris nafcensiOmnes haerb^ircd propter cognationem nominis non differcndaEtProfunt 
aduerfus Icorpionum iffus.Item iocincri illitxcum palmis aur cotoncis.Rcnibus Si ucficae dccofluni; 
earum cum farina hordeacea , Morbo quo^ regio & urinae difficultatibus ex aqua decodfae bibuntur* 
Nouiffima contra ferpentes ualercum mellc, Sic 6i appofita uuluas purgar .Sanguinem denfatum ex/ 
trahit pota,Sudores facit pundlis ea,PccuIiariter renibus utilis cft.Fiunt ex ea di hydropicis pilulix cum 
ficu aluum rrahenrcs.Lumborum quoq; dolorem uidloriati pondere in uino finit:& tulfim recentem* 
Mortuos partus ex aceto corffa pota^ eiicerc protinus dicitur.Cum honore & pityufa fimilidecaufa dl 
cetuequa quidam in riiymali genere numeram.Fi utex eft fimilis piceae flore paruo purpureo . Bilem 
pimitam per aluum detrahit. Radix decorffi hemina aut feminis lingua in balanis .Folia in aceto de/ 
coifta furfures cutis emcndant.Mammasquogt mixto rutae decoi3o^rormina:& ferpetium idfusiSC 
in totum colletffiones incipientes,Rerinam c fijpradidtis arboribus gigni docuimusidt genera eius 8C na 
tiones in rarione uini ac poftea in arboffbus.Cuius fumma: fpecies duaeificca & liquida, Sicca quacc pi/ 
nu di picea ftt.Uquida e terebinrho:Iarice:!cntifco:cuprefib.Nam 8^ ea; ferunt in afia 6i (yria. Falluntuc 
qui eandem putat effe e picea ar^ larice.Piceacnim pinguem &tyrrimodofuccorarafundir.Larixgra/ 
cilcm ac mellei liquoris uirus redoletera .Medici liquida raro utuntur 8i in ouo fere, Larice propter tuf/ 
fim ulcera^ uifcerum .Nec pinea magnopere in ufu.C^reris non niTi cctff is, Er coquedi genera fatis de/ 
monftrauimus . In arborum differentia placet terebinthina odoratifiima atgi Icuiflima nationum cy/ 
p ria Si fy riaca utra^ mellis atrici coIore.Sed cy pria carnofiorificciorq?. In ficco genere quaerunt ut fit ca 
didaipura:perIucida,lnomniautemutmotanapotiurqcampeffris.UemaqmloniaqabaIio uento.Re 
foluir refina ad uulnetum ufus Si malagmata oleo in potiones amygdalis amaris. Natura in medendo 
contrahere uulnera:purgare;difcutere coIle£hones;irem pedioris uitia.Terebimhina illiniturSi eadem 
callida membrorum doloribus fpafficir^ illinitur in foleitotirg; corponbus.Magonum maxime cura 
ad gracilitatem emendadamirpatiis ita laxantium curem per fingula m em brarcapaciora^ ciborum fa/ 
cienda corpora.Proximum locum optinet lentifco, Ineft ei uis aflringendi, Mouet Si anre exteras uri/ 
nam.ReltquxuenrrememolIiunt.Crudaconcoquunt.Tufrim uecercfedanr.Vulux onera extrahunt 
etiam fuffirsiPnuatim aduerfantur uifco.Panos& fimiliacum feuo raurino& meile fananr.PaIpebras 
Icnnfcina commodifftme repIicar.Fadis quo^ utiliffimaiSi auribus putulentisatem in pruritu genita 
liumtPineacapirisuulneribus optime medetur. 

DepicefpiflTa di liquiftaiSi palimpinaiSipilTafphalcosiSizopifla ; Si txda: 

Silentifco, ^ r' r' r CA. VU. 

Ixquoqi unde Si quibus conficeretur modis indicauimus,Eteiusduogcncra, SpiITum liqui/ 
p dum^.Spiflarum utiliffima medicinxeffbrutiaiquoniapinguiflima^ rcfinofiflim3utra% 

prxbet utiIitares,Ob id magis rutila q cxterx.ld enim quod in hocadiiciunt cx mafcula arbo 
re meliorem effeinon arbitror poffe intelligi, Picis natura excalfacincxplct . Aduerlatur priuatim cera/ 
ftx morfibuscum polenta.ltcmanguinxcum tnenc.Dini]lationibus6iftcrnutamentis.Pituitisauri' 
bus infunditur cum roraceoiillinitur cura cxra.Sanat lichenas, Aluum foIuit.Excrcationcs pefloris ad 
juuat eligmate aut illita, Tonfillis cum melIc,Sic Si ulcera purgat, Explet cum uua pafTaSi axun^ia.Car 
bunculos purgatiSi pu trefeentia ulcera,Q.ux uero ferpunt cu pineo cortice aur fulphure,Phthiiicis etia 
cyathi menfura quidam dederuntiSicomra ueterem tuflimiRhagadas fedis Si pcdum:pano%Si un/ 



LIBER 

gues Tcabros emencIat.Vuld*datitfas 8i conuerfiones odorf.item lethargicos: Urum asdtcm cum fari^ 
na hocdeaceadf pueri impubis urina decocta ad fuppurarione perducit.Ecad alopecias ficca pice urun^ 
tur.Ad mulierum mammas bruria ex uino fubferuefafta cum poiine farraceo quacalidiflimis fmpofi^ 
tisXiquida pix oleum^ quod piiTeleon uocant queadmodum feret diximustQuida ite|$£ decoquunt: 
61! uocant palimpifTimaiUqda angtnrepungunf intus Qc uua. Ad auriu doIores:cIarirate ocuIop<::Dns 
circulitiones rurpiriofasmuluasitumm uetere.Et crebras excreationes pedtoris:rparmos:tremores:opi^ 
fthotonos;paralyres:neruogidolores prtantiiTimutAdeanu & iumentogifeabiem . Eli 8i pinafphaltos 
mixta bitumini piceinaturalirer exappoIIoniarapfagro.Quida aute ipfi mifcent pcipuum ad fcabie pe/ 
co^ remedia. Aut fi foetus mamas laeieritinarurale optimu ex eo qdeum feructunnatattZopiflam era/ 
di nauibus diximus caera marino fale macerata.Optima hatea tyrocinto nauiu.Addif aut in malagma/ 
ta ad difeuriendas col]e(^ioes*Txdae decoAs in aceto dentiu dolores efficaciter colluunt. LcnTci di arbo 
res 5 £ femen cortex &lachryma urinaciuntialuii fifiut, Decorium eo^ulceribusquae ferpuntfotut 
lllinif in humidisdC igni facrorgingiuascoIluit.Folia dehbus in doloreatterunf» Mobiles decodo coi/ 
luunf. Capillum tingiir. Lachrymas fedis uinis^deft:cu quid ficcan* excalfieriue opus fit. Decodu e 
lachryma flomacho utile rudiudi urina mouens:qd&; capitis dolori cu polenta illinif. Folia ucro rene/ 
ra oculis inflammatisininunf.Item mafliceletifci replicadis palpebris :& ad exterenda cutem in facie 8C 
fmegmara.Adhibef & fanguinem reiicictibusitulTi uereritKad oiaquaehImoniaciuis.Medef Siattri/ 
CJS.Paribus fiue oleo e femine eius fado caciaeqj mixroifiue foliis ex oleo decodis:fiue cu aqua uirilia fo/ 
ueantur.Scio Democritum medicum in ualitudineconfidi^e.M.Seruilii confularis filiae omnem cura/ 
tionemaufteram recurantis diu efficaciter ufum lade caprarum ;quas lentifco pafcebat. 

De platano 6 i fraxino 8 i acere 8 t alba populo 8 l ulmo Si talia & fambuco & iunipo. C A, VII f. 

Latani aduerfantur uefperrilionibus.Pilul^e earum in uino poK.xiiii.pondereoIbus ferpenti 
p um Sifeorpionum uenenis medencunltem ambuftis tufeaut cum aceto acri magifqi fcylliti 

no fanguinem oem fiflunt:8i lentiginem di carcinomaraimelaniasquo^ ueteres addito meP 
leemendanr.Folia& cortex i!linunfcoIIedionibus6dfuppurati6ibus:&decodu eo^ . Corticis autem 
in aceto detium remedium ert, Folia eog; tenerrima in uino albo decoda oculorum. Lanugo foliorum 
& auribus 6; oculis inutilis.Onis pilularum fanat ambufta fgniudfrigore.Cortexeuino fcorpionutn 
idus reffinguit.Fraxinus qua uim aduerlus ferpentes haberet indicauimus.Seme foliis eius inefi: : quae 
medemur iocineris & lateris doloribus in uino,Aqua qua: fu bit cutem extrahunt. Corpus obefum le/ 
uant onere fenfim ad maciem reducendaiiifdem foliis cum uino tritis ad uiriu portionemiita ut puero 
quin^ folia tribus cyathis dentur.Robuffioribus feptem folia quin^ cyathis uini. Non onaittendum 
jramenta eius Si fcobea quibufdam cauenda prardici, Aceris radix cotufa iocineris doloribus utiUffime 
imponitur.PopuIialb^uuaisiin unguentis ufum expofuimus. Cortex potus ifchiadicis diftranguriac 
^deft.Folio^ fuccus calidus aurium dolori, Virga populi in manu tenentibus intertrigo non metuaf# 
Populus nigra efficaci nimahabetur:qu£ in creta nafclturtComiiialibus femen ex aceto utilei Funditil 
ia & refinam exigua miquaurunf ad malagmata.FoIia podagris inacerodccodaimponunf.Humore 
cauis populi nigr^ effluens uerrucas papulsef^ ex attritu odoratus toIlitiPopuIi ferutin foliis guttam: 
ex qua apes propolin faciunt, Gutta quo^aquse ^polis ex aqua remedium q efficax eff.VImi& folia 6i 
cortex dC rami uim habent rpiffandi di uu! neta contrahendi. Corticis uti^ interior tilia lepras fedai : & 
folia ex aceto illiratCorhcis denarii podus potum in hemina aquse frigida: aluum purgat. Pituira%SC 
aquas priuarim trahirJmponiturSi colledionibus lachiyma.Et uulneribus ambuffii^ decodofoue/ 
re prodefl.Humor in folliculis arboris huius naices cuti nitorem inducinfaciem^ gratiorem prsftar, 
Caulicuiifoliorum primi uino decofti tumores fanatiextrahuntg! per fiftulastidem pftant& tiliae coc 
ticis.Multi corticem commanducatu uulneribus utiliffimum putIt.Folia trita aqua afperfa pedum tu 
tnon.Humor quo® e medulla uti diximuscaftratae arboris effluesicapillum edidit capiti illitustdeflu 
entc% continet. Arbor tilie leniter tufa ad eadem fere utilis effiat^ oleafter. Folia autem tatum in ufu: 
6i ad infantium ulcera in ore:S£ commanducata Si decoi^a urinam ciuntimenfes fiftum illita:fanguine 
pota detrahuntiSambucus habet alterum genus magis filueflretqd' graecichameaflen : alii hei ion uo/ 
eant multo breuius . Vtriufgi decodtum in uino ueteri folioru uel feminis uel radicis ad cyathos binos 
potum ftomacho inutile eftraluo detrahes aqua m.Refngerat etiam infla mmationemimaximerecen/ 
tis ambufli.Et canis morfum cum polenta molliflimis foliorum illitis . Sucus cerebri colledtiones p«> 
uatim^ njembransjqu* circa cerebrum eftilenit infufus. Acini eius infirmiores g reliqua tinguntea/ 
pillum poti acetabuli menfura.Vrinam mouet. Folioru moliiTima ex oleo di faleedunrurad pituirant 
bilemij detrahedam.Ad omnia efficacior qus minortRadicis eius in uino decofli duo cyathi poti hy/ 
dropicos exinaniunt.Vuluas emoIliunHas di folio^decoflo in fidentium «Caules teneri minoris fam/ 
buci in patinis coiffi aluum foluur.Reiiftunt folia 6C ferpentiu iiSibus in uino pota . Podagris cum feuo 
hircino aehemen ter profunt cauliculi illita.Iidem® inaqua maceranrunut ea fparia pulices necentur* 
Fol/orti decodo fi locus fpargaturrmufcs necanf* Boaappelfaf morbos papula5:cum rubet corpora: 
fambuci ramos uerberacur « Correxinrerior tritus ex uino albo potus aluum foluit iuniperus uel ante 
CKtera ofa excaIfacit:extenuat:caedroafnmiIis,Ereius duo genera. Altera maionaltera minor, Vtragi ac 
ccnfa ferpetes fugTt,Semen ftomachi pedoris lateris doloribus utile.lnflatioeslangorefqjdifcutit, Tuf/ 
fes concoquit di duiitiastllluum tumores fiflit.ltem aluum ibaccis ex uino nigro potis.lrem uentris tu 



VIGESIMVSQVARTVS 

mores iIIifiS(MiTcetur& antidotis oxy’poris*Vrmasnr, Illinitur 8^ oculis in epiphoris, Dafurconuulfis: 
ruptis : torminibus:uulu is tirchiadicis cum uino albo potum pilulis quatcrnistaucdecodlis uiginti in ui 
.no.Sunt qui Qi perungant corpus e femine eius in ferpentium metu* 

De faiice;& amenna:6i uitiiibus;& cnce, CA. IX, 

Alicis frudlusanre matuntarem in araneam abit.Sed fi prius colligatur fanguincm reiicienti^ 
f bus prodediCortf Cis e ramis prim is cinis dauum 8i callum aqua mixta fanat* Vitia cutis in ia 

cie emendatimagis admixto fucco fuo. E(t autem trium generum »Vnum arbor ipfa exudat 
gummi modo.AItegd manat in plaga cum floret excifo cortice trium digytorum magnitudine.Hicad 
purganda quae obilenc oculisjie ad fpiiTanda qu£ opus funt:cienda$ urinam ad ocs collei51iones in 
tus excrahendas.Tertius fuccus eft detrucatione ramo^ a falce diftillas. Ex iis ergo aliquis cum tofaceo 
in calice punici calfafius auribus infundit*Vel folia cocta 6i cu caeca trita imponuntur item podagricis* 
Cortice 8i foliis in uino decodtis foueri neruos utilij[Timum,Fios tritus cum foliis furfures purgat in fa/* 
cie.Folia contrita S: pota intemperantia libidinis coercennatgi in totum aufcrut ufum facpins iuropta* 
Amerinae nigrae femen cum fpuma argenti pari pondere a balneo illitum piiloihrum eit.No multum 
a falice uitilium ufu diltat uiicxrfolio^ quo^ afpefturnifi odore gratior eflet.Scd graeci ligon uocatralii 
agnoniquoniam matronae in thefmophoms athenienfmm caftiratcm cuftodienrcs iis foliis cubitus fi, 
bi fternunr,Duo genera eius, Maior in arborem falicis modo alTurgit, Minor ramofa foliis candidiori/ 
bus ianuginofis. Prima albij flore mittit cum purpureoiquar candida uocaf.Nigraiquac tatum purpu 
reum,Nafcuntur in paluftnbus campis*Semcn potu uini quedam laporcm haberrSC dicitur febres fol/ 
uere, Et cum ungaturoleo admixtum fudorefaceredicSC laflitadinesdiflbluere. Vrinam ciunt St men 
fes.Caputrentant uini modomamSi odor fimiliscftdnflatjocs pellunt in mferiora*AIuumfiflunt,Hy 
dropicis 6i lyenibus perq utiles.Laftis ubertatem faciunr.Aduerfanturuenenisferpennumiaximequjc 
frigus in crunt.Minor eiticacior ad ferpentes,Bibirur feminis drachma in uino uel pofcaiaut duabus fo 
liorum tcnernmo^.lllinuntur utr^^ adueifus araneop^ morfus uel perundtis tantu. Sufliru quoqt 
aut fubflratu fugant uenenata.At ueneie^ rci impetus ihibcm.Eo^ maxime phalangiis adueifantur: 
quope morfus genitale excitar*Capitis dolorem ex ebrietate fedant cu lofacco flos tenetiij cauliculi. Se/ 
m inis decoClum uehementiorc capitis dolore difibluit fom:& uuluam etia fuffitu uel appofitu*Purgac 
aluum cu pulegio Sd meile potu .Vomicas panof^ diflicile concoquentes cu farina hordeacea molliuLi 
thenas di lentigines cu aphronitro B£ aceto femen fanat;6ioris ulcera 6i eruptioes cu melIc,Tefliucuni 
butyro 8i follis uitium Rhagadas fcdis cum aqua iIlitu.Luxans cu faled^ nitro & csraiSi femine &foy 
lio. Additur in malagmata neruorum 6C podagras*Semen inftiilatur in oleodccodum capiti in lethar/ 
gia di phrenefi. Virgam qui in manu habeantaut cinctumegatur intertrigine fentireihericen grseci uo/ 
eant fruncc non multum a myricediifercntemcGlorerons mannii&penefoIiotHocaduerfari ferpen 
t ibus cradur.Genifla quo$ uinculi ufum prxflac.Flores apibus gratillim].Dubito an haec fit qua grae/ 
ci audlores fparton appellauereicu ex ea lina pifcatoria apud eos fadlitari docuerim* Et nunqd hanc defi 
gnauerit Homerusicu dixit Nauium fparta diiToIuiafNondum.n.fuifieafricanuuel hifpanu fpattutn 
in ufu certum efi:,Etcu futiles fierent nauesilino tame non fparto unq futas*Semen eius quodgrteci eo 
dem noIeappellantiinfoIicuIispafTioloii^modonafcenspurgathdleboriutcedrachma&dimidiapo/ 
ta in aquae mulfae cyathis quattuor ieiuniSiRamis fimiliter fiode in aceto maceratis plunbus diebus 6C 
tufis luccum dant ifchiadicis utilem cyathi unius potu.Quida marina aqua macerarem alunt:& infun 
deredyflere.Perungunf eodem fucco ifchiadici addito oieo.Quidaadftranguria utuntur femine. Ge 
nifla tufa cum axungia genua dolentia fanac,Myricem quam di tamaricem uocat Leneus fimilem fco 
pis amerinis.Sanati dicit ea caccinomata in uino dccoda trita$ cum meile illita. Arbitranf quida hanc 
efTetamaricam.Sed ad lyenem peipua cflifi fuccus eius exprellus in uino bibatur. Adeogi mirabile eius 
anthipathiam contra folum hoc uifcerum faciuntiucaffirmentifiex eaalueis factis bibant fues fine lye/ 
ne inueniriiEt ideo hoi fplenetico cibum potu^dantin uafis exeafadtis.Grauisautau^or in medicina 
uifgam ex eadem fradamiuc ne^ terra ne^ ferrum attingeretifedareuctris dolores alleuerauitimpo/ 
n tam lita ut tunica cindtu^ corpori apprimeretur* Vulgus infoelicceam arborem appellat : ut diximus 
quonia nihil feratmec ferat ung. Corinthus di quae circa eft regiorbrianea uocat* Eiufqi duo genera &/ 
cittSiIueflrem plane fterilem. Alteram mitiorem ,Hxc fert in sgypto fyria^ etiam abundanter ligno/ 
fum fruflumimaiorera gallaiafpegi gurtmquo medici ututur uicegallae:& icompofitionibusquas an/ 
‘ cheras uocant, Lignum aut flos tblia 8; cortex in eofde ufus adhibemur gg remifliora • Datur fan/ 
guinem reiicientibus cortex tritus:3C cocra^fluuia fcemina^xceliacis quogi.ldc tufus impofitufqi coi 
ledtioes ocs inhibet,Fo)iis exprimitur fuccus* Ad haec e^dl Si in uino decoquunf.lpfa ueio adiedla mei/ 
iegrangrenis ilIinunf.Deco^um eo^ in uino potum uelimpofitum cum rofaccoflCcacrafedar.SicfiC 
cpinyiflidasfananr.AddentiumdoIoreauriumgidccodtumeojefalutareettrradixad eadem ifimiliiei: 
foliatHaecamplius ad ea qureferpuntiim ponunt cum polcnra,Semen drachmae podere aduerfuspha/ 
langias 6i araneos bibitur.Cum altilium uero pingui furunculis tm ponitur. Efficax 8i contra ferpenti/ 
um i£tus:praetergafpidum.Necnon morbo regio:phthinafi:lendibuf^ dccoflu infurum,pdefi* Abun 
dantiamij mulierum fiftit. Cinis arboris ad omnia eadem prodcftifi bouiscaltrah urinae immifeea/ 
lunuei in poruiuel in cibo uenerera finiri.Carbo^ ex eo genere urina ea teflindtus in umbra conditur 
Idem cum libeat acccndeceiiefoluicur.Magi Qi id ex fpadonis fieri urina tradidciunr* 

X mi 



UBER. 

De Qirga Tanguinea :& filere;& Iigu(lro:S; alnoiSi h$dera;Kcyrtho:Kcinb 8i er» 
thrano:&chameciflb;&miIace;6f de demanda. CA. X* 

Ec uirga fanguinea (odictor habctur.Cortex eius interior cicatrices qu£ pr*fana uere aperif* 
n Sileris folia illita fronri capitis dolores TedannEiurdem femen tritum in oleo phthiriafes coet 

cettSerpentes 8C hunc fruticem refugiunnbaculumgi ruftici ob id ex eo gerunnUguRru ead€ 
arbor en;qus in oriente cypros:fuos in europa ufushabet.Succus eins neruis articulis algoribus ; folia 
lihiy ueceri ulceri cum falis mtca:& oris exulcerationi profunt* Acini contra phthiriaiinutem cotra inf 
tercrigines;foIiaue,Sanant & gallinaceorum pituitas acini.FoIia alni ex ferucnti aqua certifilmo rcrae^ 
diofunrtumori.Hedera;genera.xx.dem5flrauimus.Natura omnium in medicina ancepsi Mente tuK 
bat:& caput purgat largius pota.Neruis incus nocetdfdem neruis adhibita fotis prodeR. Hade natura 
quae & aceto ei e(t*Om nia geneta eius refrigerant. Vrinara ciunt poru.Capiris dolore fedant ; praecipue 
cerebroicontinenri^ cerebrum membranae utiliter mollibus impofiris foliis cum aceto dC rofacco tnV 
tis&decoftisadditopoRea rofaceo oleo.IIlinuhtur autem fronti dCdecoiRoeoru fouetur os: caput^ 
perungitur,Lyeni&^taSiiIIitaprofunr.Dccoquuniura^c6rrahorroresfcbriiJ:eruptionef^pimitff: 
aut in uino terunftCorymbi quoi^ poti uel illiti lyenem fananctiocinera aurem illititTrahunt 6C men/ 
fes appofititSuccus hederae tedia narium graueolentia^ emendat praecipue albae fatiuaet Idem infufus 
naribus caput purgauEfficacius addito nitro infunditur etiam purulentis auribustaut dolentibus cunx 
oleo.Cicatricibus quo^ decorem facit:ad lycnes efficacior albx eR ferro calefacRus.Satirqt eR acinos feX 
uini cyathis duobus fumi. Adnt quo^ ex eadcalba terni in aceto miilfo poti tineas pellunt.In qua cura 
cione uentri quo^ impoRibileeos utile eR.Hedercerquachrifocatpon appdlauimus:baccis aurei colo^ 
ris uiginti in uinilexrario tritis ita ut terni cyathi potentunaquam qua: cutem fubierit : per urina edu' 
cir.ErafiRratuseiufde acinos.v.tricos in rolaceo oleoicalefaiRorgi in cortice punico inRiIlauic detm dor 
loti a contraria aurci Adni qui croci fuccum habenttpraefurapti potu a crapula tutos prsRanr.Irem fan 
guinem excreantes aut rormtnibus laboranreSiHederx nigrae candidiores corymbi poti Reiiles etiam 
uiros faciunt.lllinitur decoiRa in uino omniuiulcerum generkecta cacoerae fmr,Lachry ma hederae pfi/ 
lothrum eftrphlhmafing! tolItt.FJos cuiufcun^ genens trium digytoni carptu dyienterfcos 8i aluum 
citam emendat in uinoauRero bis diepotus.EcambuRis illinitur utiliter cum caera,Denigrant capilli! 
coiymbi.Kadicis fuccus in aceto potus contra phalagiasprodeR.Huius quo^ ligni uafe fpiencticosbj 
bentes fanari inueniOiEt acinos terunnmoxq; comburut& ita illinur am buiia prius perfufa aqua cab> 
da.Sunt qui dCinct dat fuccigratia:eoqi utantur ad denteserofosifrangit^tradunr proximis caera muni 
tisine ledantur.Gummi etiam in heaeraqu^rutiqd' ex aceto unlifUmum dentibus pmirtunt. Graeci 
uicinouocabulocifton appellant fruticem maiorem tymofoiiisocimi.Duoeiusgenera.Flos mafculo 
rofaceusifoeminae albet. Ambo profunt dyfeticericis & folunombus uentris in uino auRero trinis dig/ 
cis floee capto:& fimiliter bis die poto.Vlceribus ucteribusfii ambuRis cum caera ; K per fe oris ukeri/ 
bus.Sub his maxime nafdt hypociRosiquam inter hederas diximustOlibs ery thranos ab iifdem ap^ 
pellaf fimilis hederae:coxedicibus utilis euino potus:item lumbisitaramg; uim accipiutmt fanguinent 
urina detrahat.lcem chamecinbn appellar hedera non attollente fe a terra.Et hxc corufa in uino accra/^ 
buli mefura lyeni medef.FoIiaambuRis cum axugia fmilaxquoququi Si nicophoros cognominatur: 
fimilitudinem hederx habet: tenuioribus foliis»Coronam ex eo faiRam impari foliorum numero aiuc 
capitis doloribus mederi.Quidaduogenera railaicisdixere.Alterum imorralitari proximum coualli/ 
bus opacis fcandetem arbores comatibus acinoru corymbis cotra uenenata ota efficaciR1mis:in tatutn 
ut acinoru fucco infantibus fepeRtIIato nulla poRca uenena nocitura fint.Alteru genus culra amare:5C 
in tis gigni nullius efiedlustllla die milace pn'ore:cuius lignii ad aures fonare diximus. Simile huic aliq 
demanda appellauerut repete per arbores geniculata Si ipfam.Folia eius lepra purgar.Seme aluti foluic 
acetabuli mdura in aqux hemina autaqua mulfa.Daf ex eade caufa di: decodu eius* 

Oeharudine:&! papiro:& hebenoiSC thododendro:de rufc:6£ erythro:££ canchrytS; fa 
bina;&felagtne:&famulo:6^gummimedicinis* CA. XI* 

Arudinisgener3,xxix*demonRrauimus no aliter euiddiore illa natura qua cotinuis iis uolumi 
h nibus rradamus.Siqdc harudinis radix coctita Si impofita filicis flirpe corpe extrahir, Irem ha 
cuditie filicis radix.Ex quo plura genera fecimustllia^ in india fyria^ nafcif odo^ unguento.' 
ru^ caufa urina mouet cu gramine aut apii femine decoda.Cit 8i menilrua admotu .Medetu r conu ul 
fisduobusobolispota:iocineri:renibus:hydropi:ruirietiafuif»u:magi%cureftna.Furfunbus ulcenV 
buf^ manatibuscu myrrha radix decoda.Excipitfii fuccus eiusifitqi elateriofimilis.Efficaciflimaaut 
inomniharudinequxjpximaradia.EfficaciafiCgenicula.Hirudocypriaqux donax uocaf cortice d 
nere alopecias emcdauliem putrelcentla ulcera.Foliis eius ad extrahendos aculeos u tunf. Efficacius 8C 
cotra ignes factosicolledhonef^ oes.Vulgans hariido cxtraiSona uim haberific recens tufa:no in radice 
tantum. Muitu enim Si ipfam harudinc ualeretraddr,Medet Si luxatisidC fpinx doloribus radix i ace^ 
co illicatEadem recens tuta & in uino pota ucnerem concicatiHarundinum lanugo illita auribus obtil 
dit auditu ra«Cognara res eft in xgypto de harundini.Papyrus prxeipue utilitatis cum ina ruerirrad Ia'' 
xand is ficandafij fiRulas:&in tumefeendo ad introitum medicamentorum aperiendas. Charta qux 
fit ex ea cremata inter cauRtea efl.Cinis eius ex uino potus fom nura facit. Ipfa ex aqua im pofita caUu m 
&nat(Ne in xgypto quidem nafeituc hebenus ut docuimus. Nec trai^tiius ia medicina alienos orbec 



VIGESIMVSQVARTV5 

Non omittetur tame propter miracuIum.Scobem eius oculis unice me<feri<!icuiit*L.)gno^adcorem 
trito cum paiTo caligine difcutir.Ex aqua uero dC radice albugines ocuIoru:itcm tufltm pan modo dra 
cuculi radicis eum adie£lo melle.Hebenum medici & inter erodentia afTumunr.Rhododedros ncno/ 
tnen quideaptid nos inuenitlatinutRhododaphnen uocantautneriu.Mtru folia eius quadrupedu ue/ 
renu efle.Homini uero cotra ferpetes pr«efidiu:ruta addita 6i e uino pota.Pccus ctia & capra fi aquam 
biberinnin qua folia ea maduerintimori dicunf,Nccrhus larinu nomen habencum m uium plunbus 
modis ueniat.Nam 8C hatrba eil filuedrisifoliis myrti icauliculif^ breuibus : qus uenena di tineas pel/ 
Iif:& frutex excoriariusappellaf;fubrutiIus:cubira!is;craiTitudinedigyraIis»Cuiusafidis foliis ut mali/ 
corio coria pficiunf,Mcdici aut rhoeis utunf ad c6rufa,Item cccliacos 6i fedis ulceraiaut quae phagede 
nas uocatiti ira cum meile SC illita cii aceto.Decofiu eoru inifillat auribus pururentis.Fit 6i nomachice 
decoflis ramis ad eade qu« ex morisifed efficacior admixto alum ine.lllintrurqi cade hydropicoru tu/ 
monbus.Rhus quae erythrosappellaf frutex efl:& huius fruticis femen uim habet aftringendi refrige 
f andiqi. Afpgif pro fale obfoniis. AIuos foluitioef^ carnes cum fiiphio fuauiores facit.VIceribus mede 
lurmflnariouscumcde.Arpitatilinguatpcufrisdiuidisidefquamariseodemodo.CapitisuIccraadcica 
itrice a!errimcpducit:8i foeminaru abiidani fiftit cibo.Erythrodanus qua aliqui eruthodanu uocant; 
nos rubin: qua tingunf’ lanae pelle% pficiunf in medicina urina ciet.Morbu regiu fanat ex aqua muTla. 
Er lichenjs ex aceto illita.Et ifchfdicos 3i paralyticos ira ur bibentes lauctur quoitidie. Radix femenqr 
trahiit racfestAluu fiftur:& colleftiones difcutiur.Contra ferpetes rami cum folirs imponutun Folia dC 
capillu tingtit.lnuenio apud quofda morbu regiu fanari hoc fruticeictia fi adalligatus fpeifletur tatum* 
Diftatabeoqufaliffon uoCat foliis tantum 8i ramisminoribus.Quippenomenaccfpir^acanc mor 
fos rabiem fennrenonpatiturpoms ex aceto adalligatuf^.Mirumgieft quod addituninlamam cofpe 
dio eo om ninofrurke fanari.T ingentibus Bi radicula ramos pri parat qua flruthion uocari diximus a 
grateis. Medetur morbo regio ipfa decoCla fii ius potum:ircm pedtoris uiciis.Vrinam ciet:aluum loluit 
Bi uuluas purgar.Quamobrem aureum poculum medici uocant.Ea & cx meile prodeft magnifice ad 
f uffim.Ortopnoe coclcariis mcnfura.Cum polenta uero Si aceto lepras rollit.Eadem cu panace Si cap/ 

S sans radice calculos frangit;pellif®tPanosdifcutir cum farina hordeacea uinodecodla.Mircetur Sima 
agmaris Si collyriis claritatis caufa,Ad flernutaracnra utilis inter paucatLyeni quo^ ac locincri . Eade 
pota denarii unius pondere ex mulfa aqua rufpiriofos fanar.Sic Si pleureiicosiSi omnes latens dolores. 
Apocyni femen ex aqua frutex eftifolio hedera: molliore tamen & minus longis umculisrfemine acu/ 
to;diuiro;]anuginofo:gr<iuiodore.OnesSiomnesquadrupedes necat in cibo datum «Efl Si rofmari/ 
num.Duogencra eius. Alterum Rerile:alterum cui &i caulis Si femen refinaceumiquod canchrys uoca 
cur, Foliis odor thuris.Radix uulnera fanat uiridis tmpofiia Si fedis piocidentiacondylomata hxmor/ 
X oidastSuccus Si fruticis Si radicis morbu regtu:Si ea qux repurganda funt.OcuIo^ acie exacuir.Seme 
ad uetera pe£toris uitia datur potui.Et ad u uluas cum uino Si pipere.Menres adiuuat * Podagris illinif 
cum erinea farinaiPurgat Si lenriginesiSi qux excalfacienda f^unt:aut cum fudor quxrendus illitu. Item 
conuuIfis.Auget Si lac in uino potum.lrem radix.lpfa haerba flrumis cum aceto illinitur;ad rufTim cu 
meile prodeR.Onchrys multa genera habet ut diximus.Sed hxc qux cx rore fupradidlo nalcitur ii fri 
cetur:rennoraeR.AduerfaturuenenisSiuenenatis:przreranguibus.Sudorem mouet tormina difeu/ 
tit,La£lis ubertatem facitiHxrba fabina braihy appellata a grxcis duorum generum eft. Altera tama/ 
raex limilis folio e(l:altera cuprefTo.Qua ex re quidam creticam cupreflum dixerunt : utilis in fufiirus 
pro thureanumicuriln medicamentis uero duplicato pondere eofdeeffedfus habere quos cynnamu 
traditur.Coilciflioes minuir.-Si nomas corapefctrjllita ulcera purgar.Partus emortuos appofira extia 
hir Si fulTim.II linitur igni facro Si carbuncuIis.Cum meile Si umo pota regio morbo medetur.Gailina 
cei generis pituitas fumo eius herbx fanari tradunr*Similis herbx huic fabinxcRfelago appellata. Lc/ 
gitur fine ferro dextra manu per tunicam :qua finiRi a manu exuitur uelut furante:candida ueRc ueRi/ 
co pureqi lotis nudis pedibiri facro faSa pnulq legatunpane uino. Fertur in mappa noua. Hanccontra 
omnem perniciem habendam prodidere druidxgallommiSi contra omnia oculorum utria fumum 
eius prodeflejdem famulum hxrbamnominauerenafcente in humidis. Et hanefiniRra manu legi a 
iciunis contra morbos fuum boumqunec refpicere legentem :nec alibi q in canali deponerriibiqi conte 
rerepoturis.Giimi genera diximus.Ex iis maiores cRedtus meIioriscaiuf 9 erut.Det]bus inutiles fune 
Sanguinem coagulant:Si ideo reiicieniibus fanguinem profunrutem ambuRisrarterix uitiis. Inutilem 
urinam ciunt:amarimdines hebetantaRndUscxterir$.£xamygdalaamaraeRfpifrandi^uiribus etfi 
cacior.Habet excalfadtorias uires.Prxponuntur autem prunoru Si ceraforum ac uitiu.Siccanr illira Si 
aRringtit.Hx aceto uero infantium lichenas fanant.ProIunt Si tufTi ueteriiquattuor obolis in mixto po 
tis.Credunmr Si colorem gratiorem facereiaborugi appctentia:6i calculofis prodcfTecum paflb pota:« 
Oculoru Si uuinerum in utilitatibus maxime conucniunc. 

De fpfna aegyptiaiSi fpina albaiSi acanto: Si acatio. CA. XII. 

B fpina xgyptia fpinx arabicac laudes in odorum loco diximus:Si fpfa fpiflat:Rringir^ diRil/ 
a lationes omnes:& fanguinis excrearionesimenfium^ abundantum:etia nue radice ualctioc 
fpinx albae femen contra fcorpionesauxlIiacur.Corona ex ea impofira capitis dolores minu/ 
it. Huic fimilis^eR fpina illa:quara grxciacanthion uocant minoribus multo foliis aculeatis per ex/ 
rremitates Si hatenofalanugineobdudlisiQuaconcdtaeriamueResqusdambombiciius fimiles Ba 




UBER 

in orientc.Ipfa folia ucl radices ad femedia opiflhoroni bibunnir.Eft SC acaci* fpina. Fit m ffgypto aP 
ba nigra$ arboreiitem uindirfed longe melior eft prioribus.Fit&; in gallatia tenerrima fpinofior arbo 
re.Semen omnium lenticutefimilciminorc eft tantum 6i grano 6cfolicuIo.CoIIigitur autumno ante 
coliccftu nimio uaiidius*Spinarur fuccus ex foiiculis aqua cadefti perfufisimox in pila tufis exprimitur 
origanisrtuncdenfatur in fole mortariis in paftillos.Fic ex foliis minus efficax. Ad cona perficienda fe/ 
mine pro galla utuntur,Foliorum fuccus 3i galatiacae acacix nigerrimus imjirobatur : item qui ualde 
ruffus.Purpurea aut !eucophca:& qu* facillime diluitur. Vis fumma ad diflipandum refrigeradum^ 
efttOcuIorum medicamentis ante alias utilestLauantur in eos ufuspaffillnab aliis torrcnturiab aliisca 
piTIi tinguntur.Sananr ignem facrum»VJceraquae ferpunt:& humida uitia corporisicoHcdlionesarticii 
los conturos:peruioncs;ptcrygi3,Abundantiam menfium foeminis fiftunt : uuluam^ & fedem procV 
dentemdtem oculosioris uitia 8C genitalium. 

De uuigari fpina 8c rilueftri;& de fyrifccptrorSC de appendice fpina : 8C pyraantho : &' paliuro: 
aquifolias; taxo Si rubis medicinae. CA. XIII. 

Vlgaris quo^ haec fpina :ex aqua uenae fulloniae implentur: radicis ulush ibef.Per hifpanias 
u dem multi Si inter odores Si ad unguenta utuntur iHaafpalathum uocares.Eff fine dubio hoc 

nomine fpina filueftris in orientem (ut diximus)candida magnitudine arboris iuffae.Sed Si fru 
tex humilior at^fpinofusinifyrto Si rhodiorum mfuiis:quamaliienfifceptrum:alii adiapfatheum fV 
uedtpfacon ftue diaxylon uocanr, Optimus qui minime ferulaceus:rubens;6i in purpuram uergens de 
traflo corticeinafcitur pluribus locisifed non ubi^ odoratus .Quam utm haberet cadefti arquu in eu 
inrtixo:diximus.Sanar terra oris ulceraiSi osenasigenitaiia exulcerataiaut carbunculanriaiitem rhagas 
diaiinffationespotu.DifcuritSi ftranguriascortex.Sanguinem reddentibus medetur decodum eius* 
Aluum fiftit cortex, Simii ia praefta re filueftrcm quo^ putant. Spina eft appendix appellata : quoniam 
baccxpuniccocoloreineaappendicesuocanmr.HaecrudaeperfeSiandaeinuino decotftae aluum cV 
tannac tormina compefcunt.Pyxachanri baccae contra ferpenuum icffcis bibuntur.Paliuris qux ^inac 
genus cft.Semen eius afri suram uocanricontra fcorpiones efficaci ffimum : item calculofis & tufli, Fo'' 
Jia aftridtoriamuim habent.Radix difcutitpanos:coIle(ffiones;uomicas:urinas trahit pota. Dccodtum 
eius potum in uino aluum fiftit.Serpentibus aduerfatur : radix prarcipue datur in uino. Alioquin fo^' 
lia contufa addito fale articulorum morbis imponuntiProfuntbaccre purgationi foeminamm ; cadia/ 
cis:dyfenten'cis:ac cholericis.In uino poti aluum fiftunt.Radix decoSta & illita extrahit infixa coi pori. 
Vtiliffima eft & luxatis tumonbuf^. Aquifolia arbor in domo aut uilla fata uencficia arcet, Flore eius 
aquam glacia ri,Pythagoras tradit.Item^ baculum ex ea fadtum in quoduis animal emiflum etiam fi 
citra ceciderit defedtu mittentisripfum perfefc recubitu propius adiabiitam pricipuani naturam inef'' 
fe arbori.Taxi arboris fumus mures necar.Nec rubos ad maleficia tantum genuit natura : ideo^ ex cis 
morabeftiisuel hominibus cibos dedit.Vim habent ficcandi:aftringendi.Gingiuis:tonfiiiis; getmali/ 
busacommodatifllmi.Aduerfanturferpcntiumfceleratiflimishemorrhodi Si prifteri flos autmo-' 
ra.Scorpionum uulnera fine collediionura periculo lungunr.Vrinam ciunuCaules eorum tunduntur 
teneriiexprimitur^ fuccus mox fole cogitur 1 craffitudinem mellis fingulari remedio cotta mala oris 
oculorum^ fanguinem excreantes;anginas:uuluas:fedes:coeliacosporus aut ilJitus.Ons qujdem um'/ 
is etiam folia commanducata profunnSi ulceribus manantibus:aut quibufcun^ in «pite illinuruF car 
diacis.Vel fieper fe imponuntur a mamma finiftrajtem ftomachi doloribus .vqculil'^ procidentibus* 
Inftillatur fuccus eorum Si auribustSanat condylomata cum tofaceo caeratOiCalculoruue^’ uin o de/ 
dium uel praefentaneum remedium eft.Item perfein cibofumpticymemodo:autdeco£liin uino au/ 
ftero labantes dentes firmant. Aluum fiftunt & profluuia fanguinis.Dy fentericis profunt.Siccanrur in / 
umbra ut cinis crematorum uuam reprimant.Folia quo^ arefadta Si contufa lumenrorum uicenbus 
unIiatraduntur,Moraqua£iniisnafcunturuelefFicacioremftomachiccm praebuereq fatiua morus^ 
Eademgpcompofttioneuelcumhypociftide tantum Si mdlebibunrurincoleraiSiacardiacisiSi lEon/- 
tra araneos.Inrer medicamenta quae ftyptica uocantinihil efficacius rubi mora ferentis radice dccodla 
in uino ad tertias partes ut colluantur eo oris ulcera Si fedis foueantur.Tanta^ uiseft:ut fpoiigia: ipfae 
lapidefcant.AItcrum genus rubi eft in quo rofa nafcitur, Gignit pilulam caftane^fimilem : pi^cipuo 
remedio calculofis, Alia eft cynorhoda:quam proximo dicemus uolumine, 

De cynobato Si ideo rubo :6i rhanoiSi iycioiSi farcocol^ 

laiSioporice medicinae, CA. XIIII, 

ynobaton quam alii cynofpaftomalii neurofpafton uocant folium habet ueftfgio hominis fi/ 
c naile.FertSi uuam nigramiin cuius acinoneruura habet: unde nerunfpaflus dicirur.Alia eft 
a cappari : quam medici cynofbatonappdlauerunt. Huius rhyi fu s ad remedia fplenis Sim/ 
flationes conditus ex aceto manditur, Neruus eius cum maftice chia commanducatus os purgat . Ru/ 
borum rofa alopecias cum axungia emcndat.Mora capillum tingunt cum omphacmoo!eo.Fios mo/ 
Ti per mefles colligitur, Candidus plcureticis praecipuus ex uino potus ;ite codiacis,Radix ad tertias de/ 
cofla aluum fiftit Si fanguincmiitem demes collutos decodo.Eodem fucco fouenrur fedis at^ genita 
lium ulcera.Ciniseradicedeprimit uuam.ldaeus rubus appellatus eftiquoniam inida non alias nafei/ 
tur, Eft autem tenerior ac minor rarioribus calamis inocentioribuf^ fubarboru umbra nafeens) Hu/ 
IUS flos cum m elle epiphoris illinif' Si ignibus lacris.Stomachicif^ ex aqua bibedos daC Citera eade 



VIGESIMVSQVAR.TVS 

pra[Tatqu;eruprarcn'pra,Inter genera ruborum rhamnos appellatur a graeciscandid/of&frutfcofioit 
Is floret ramos fpargens redis aculeis non ur ceteri aduncisifoliis maioribus. Aitetum genus eius filue 
flre nigrius & quadatenus rubens»Fert ueluri foilicuIos.Huius radice dccoda in aqua fit medicametd 
qd* uocaf lyciu.Semen fecundas trahit. Altcr^ ille candidior aflringic magis refrigerat:colkdionibus 
& uul neribus accomodatioriFolia uero urriul^ & cruda 8i decodailiinunf cum oleo.Lycium prccfla 
tius 6i fpina fieri traduntiquam & pyxacanthon chironiam uocanr.quales in indiciis arboribus dixi' 
mus:quoniam longe praenannfriiTium exiflimat indicum. Coquunt in aqua tufiramuradicerqi Ium 
mae amaritudinis rereo uafe fere p triduum.Itcrumij exepto ligno donec mellis craflitudo fiat.Aduk 
teratur amaris fuccisietiam amurca ac fellebubulo.ipumaeiusacflosquide oculorum medicamen^ 
tisaddif.Reliquofuccofaciem purgat;6£pforaranat;erofos angulos ocuIo^:uetere% fludioesiaures 
pumlentasiconrillasigingiuasituirimifanguinisexcreationesfaba: magnitudinedeuoratu»AutficxuI' 
ceribus fluatrillim rhagadas:genitalium ulcera. Attritus ulcera rccctiad^ ferpentia putrelccmia.In nari/ 
bus clauosiruppurahoes.Bibif & a mulieribus in ladte cotra profluuia.lndici diffetenriaglcbis extrinfe 
cus nigris intus rufFisrcu fregerisicito ntgrefcenribus. Aftnngir uebemeter cum amaritudine. Ad eam 
omnia utilis eflifed prrecipue ad genitalia.Sunt qui Si farcocollam & fpinae lachrymam putentpollini'' 
thuris fimilem cu quadam acrimonia dulce>Cum utno tufa iiflitfludtionestlllinif infamibus maxime* 
Vetuflare 5C hxc maxime nigrefcit.Melior quo candidior, Vnum erianura arborum medicinis debef 
nobile medicaraentu:quod oporicem uocanr . Fit ad dyfentericos flomathi^ uitia in congio mufti ab 
bi leto uapore decoflis malis cotoneis quin^ cu futs feminibus:puntcis totidem iforbop^ fextacio &pa 
ri menfura eius quod rhun Tyiiacon uocant:croci fem uncia, Coquif ufqp ad craflitudinem mellis, His 
fubnedemus ea quae grarci coicationc nominum in ambiguo fece re an ne arborum eflent. 

De chamedrye 8i chamedaphne:Si chamclea:& chamefyce:Si chameciflb:6d charaeleu 
ceidi ch3mccyperiiro;&: ampeloprafo:6i ftachye:6i cUnopodio;& centunculo:^ cie-' 
matideaegyptiamedicinac. CA. XV. 

Hamedrys haerba efliqus latine trixago dicitur. Aliqui eam chamedropen : alii tcucriam ap ' 
C pellauere.FoIia habet maguitudine mentaeicolore 8i diuifura quercus, Alii ferratam : & ab ca 

ferram inuentam cfTe dixere:flore pene purpureo, Carpitur prtegnans fucco,ln perrofis aduee 
fus ferpentium uenena potu illitu^ efFicaciflima.Itcm ftomacho thufii uetuftec pituitec in gulla cohx'' 
refcenri;rupris:conuulfis:Iateris doloribus, Lyencm conrumir,Vrinam & menfesciCtOb id incipientb 
bus hydropicis cfficaximanualibus feopis eius in tribus hcmims:aqu;e decodtis uf^ad tertias. Faciunt 
& ex ea paftillos terentes eam ex aqua ad fupradifta.Sanat 8i uomicas 8C ueteia ulcera uel fordida cum 
melle.Fit &C uinum ex ea pcdloris uitiis.Foliorum fuccus cum oleo caliginem oculoru difeutir* Ad fplc^ 
nem ex aceto fumitur,Excalfacit perunfliones.Omedaphne unico ramulo eft cubitali fereifolio tenui 
lauri fimilitudinc , Semen rubens admixtum foliis illinitur capitis doloribus recens . Ardores refrige^ 
rat. Ad tormina cura uino bibitur, Menfes fuccus eius & urinam cit potu : partufgj difficiles in lana ap/ 
pofirus,ChameIea firailitudinem foliorum olex habet,Sunt aute ei amara odorataiio petrofis nafeens 
palmi altitudinem non excedens. A luum purgat . Detrahit pituitam bilemqi foliis in duabus partibus 
ablinthii decoc^isifuccoq^ eo cum meile poto,Foltis impofitis 8i ulcera purgantur,Aiunt fi quis ante fo 
lis ortum capiat:dicat$ ad albugines oculorum le capereiadalligata dtfcuti id uitiura» Quoquo modo 
colIe£tam iumetorum pecorum^oculis falutarem cfle*Chamacrycc lentis folia habet nihil fe attollens 
tiaiin aridis petrorifi^ nafcens/Ilaritati oculoru m & cotra fuffufiones utiliflima : 8i cicatrices caligines 
muriculas nubeculas in uino co<Sa:inunfla * Vuluac dolores fedat appofita in liniheolo • Tollit & ueru/ 
cas omnium generum illita,Prodefl & orthopnoicis.ChamecifTos fpicataefl tritici modo ramulis qui 
fiis ferefoliofa : cum floret exiftimari poteft alba uiola radice tenui . Cuius bibunt fchtadici folia tribus 
oboIis:in uini cyathi duobus feptem diebus admodum amara potione.Chamaleuccm apud nos farra^' 
num fiuefarfugiurnuocantiNarciturrccusfluuiosifolio populi:fedampIiore,Radixeisimponiturcac 
bonibuscupreffiiat^isnidor per infundibulum imbibitur inucteretuifi.Chamcpeuce laricis folk 
is fimilis lumborum 8£ foinx doloribus propitia efl . Chamecypariflbs herba ex uino pota contra ue/ 
nena ferpentium omnium feorpionum pollet , Ampeloprafon m uinctis nafeitur : foliis porri : rui^u 
grauis , Contra ferpentium iftus efficax . Vrinam & menfens cit : eruptiones fanguinis per genitalem/ 
hibet potum impolitum^ • Daf 8C a partu mulienbusidf contra canis morfum«ha quo^ quarflachys 
uocar miarrubii fimilitudine habet: logioribus foliis plutibufi^iSi odoris iucundiicolorii^ in luteae m 
clinan.Pellit meftrua,Clinopodion:qdalii clconici6:alh2opiron:alii oamoides appcllanfeipillo fimile; 
furculofara palmi alritudine,Nafcif in petrofisiorbiculato flojd ambituifpecie leaipedu pbcns.Bibitur 
ad couulfa rupta flranguriaiferpeutium idfus:irem decocti fuccus . Nunc fubtexemus herbas mirablcs 
quidemifed minus claras:nobi!ibus infequentia uolumina dilatis, Itali centuculum uocant roflratis fo 
liis ad fimilitudine capitis pencia^i tacente in aniisigraeci aut clematidem . Eft eius egregius effeiflus ad 
fjftedamaluum in uino au ftero,ldefangu me fiflit tritus cu oximellirciaut aquae caiidx cyathis quin^ 
denarii unius podere.Sic d £ ad fecundas mulie^ cfficax,Scd graeci damatidas fii alias habenunam qua 
aliqui cchiten uocatialii laginc nonulli tenue fcamoniam;6i pedales folicfosrno diflimilcs fcamon^c ra 
tn os habetinift q; nariora minorai^ funt fol]a,Inucnif in uineis aruilm Eflur ufu ut olus cu oleo 6i fale 
AI uiJ cir.Eade a dyleu tericis cu lini femine in uino aufiero forbccur • ^Ua epiphoris imponuntur cum 



“ UBER 

poIenta:rupponroudoIintco!o,Strumas jmpofiraad fuppn ratione perdacuntrdeindc axiigfa adiedta 
percuramiirem hemorrhoidas cum oleo uiridi.Phrhificos luuantcu meile. Ladtis ubcrrare faciut in ci 
bi fumpta.Et infantibus ill/ra capillu alunr.Ex aceto dentiu dolores fcdar. Venere ftimuIant.Eft & alia 
clematis segyptia cognoniineiqus ab altis daphnoidesiab aliis polygonoides uocac folio lauri loga te 
nuif^taduerfus ferpente? ac priuatim afpides ex aceto pota efficax • Aegyptus hac maxime gignit. 

De acomdir dracuculerdi dracontio:S£ cn:6i miIlefoIio:& herba eiufdem nom inis:fi; pfeu 
dounio:Kmyrrhi:&onobrycemcdicinre. CA. XVI. 

5t & arontde qua inter bullos diximus magnae cum dracuntio litis.Quidam enim effe dixe/ 
C runt eandem.GIaucias fatu difcreuindracuntium filueflrem arum pronunciando.AIiqui ra^ 
dicem aron apellauerunticaulem uero dracuntium:in totum alium.Si modo hic cftiqui uo^ 
catur apud nos dracuncuIus.Namgt aros radicem nigram in latitudinem rotunda habenmulto quo'' 
g? maiorem:6f qua manus impleatu r.Dracunculusrfubruiilam & draconis conuoluti modotunde ei 
&nomen.QuinS£ipflgraeciimmenfamporueredifferentiam.Semen dracunculi feruens mordax^ 
cradendoitantumtp inefle ei uirus ut olfai^um grautdis abortum inferat. Aron miris laudibus extulle 
re : primum in cibis foeminarum praeferentes : quoniam mas dulcior ciTetidi^ in coquedo letior pedto 
rifcp uitia purgaret. Aridum impofitione infpe rfum aut cligmarciurina & menfes cierer. Sic & in oxy-' 
melite potum Homacho interraneis exulceratis ex ladie ouillo bibendum. Ad tuflim in cinere ccdum 
ex oleo dedere. Alii coxere in 1adle:ut decodium bibererur.Epiphoris elixum impofuere: irem fugilla^' 
ris tonfilis.ExoIeo hemorrhoidum uitio infuderedentigines ex me]leillincntes,LaudauitClcopharus 
££ pro antidoto contra uenena pleutricisipcripneumonicis quo^ & tuflletibus. Semen intritum cum 
olleo aut rofaceo infundens aurium dolori Dieudes.Oeophantus tuUientibus aut fufpiriofis & ortho 
pnoiefs 8i purulenta cxcrcaribus farina pmixtu in panecoiSo dedit.Diodotus phthificis emclleeligma 
re 8£ pulmonis uitiis : oITibus ctia fradtts impofuir,Partus omnium aialium extrahit natura circulitu. 
Succus radicis eius cum meile articoioculoru caliginesiac Ilomachi uitia dircutit: tuflim decodti ius cu 
melle.Vlccra omniu generii fiuephagedencfint:fiuecarcinomaca:fiue ferpat fiuepolypi in naribus:fuc 
cus mire fanar.FoIia ambuftis pfunt ex uino & oleo codIa.AIuu inaniut ex fale & aceto fumpta,Etia Iu 
xatis codia cu melle^jfuftlK arriculis podagricis cu fale rcccria ucl ficca.Hippocrates quaflibet ad colle/ 
Ctioes cd meile impofuit ad mefes trahedosifeminis uc! radicis drachma: du:e i uini cyarisduobus fuf/ 
(iciunr.Eadem potio fi a partu non purgantundi fecunda trahir.Hippocrates 3£ radicem ipfam appo/ 
fuir.Dicunt 8C in pcRilenfiafalutarem efle in cibis.Ebrietatem difcutir.Serpentes nidoiecum cremaf 
priuatimi^ afpides fugat:aut inebriatura ut torpentes inuenianf.PeruniRos quoqi areo aut laureo oleo 
fugiunt «Ideo 6i contra idtus dari potu in uino nigro putant utile.ln foliis ari cafeus optime feruari tra/ 
dihOracucuIus quem dixi ordeo maturefeente effoditur lunacrefcente.Omnino habentem ferpentes 
fugiunt.Ideo pcrcuflis proddfe in potu aiunt maiorem ut 8C mcnfesifi ferro non attingatur fiflar.Suc/ 
cus eius & aurium dolori prcdefltld autem quod grxei dracontion uocant triplici effigie mihi demo/ 
liratum cR foliis beta:;non fine thyrfotflore purpureo.Hoccflfimilearo.Alii radice loga ucluti figna 
ta articulofagp moftrauere tribus omnino caliculis.FoIia cius ex «cero decoqui contra ferpentium idtus 
iubefcstTcrtia demonRratio fuit folio maiore q cornusiradice harundinea:totidem ur affirmabant ge 
ntculata nodisrquot haberet annos totidem elle folia.Hi ea ex uino ucl aqua contra ferpentes dabant, 
ER 8C eris qu;c in eade aegypto nafcif fimilis aroiminor tantu minoribufq; foliis:& utiqj radiese : qux 
tamen oliuae gradis magnitudine implet. Alba gcminii caulemialteia unu tantu emittens.Mcdcf utra 
^ ulceribus manaribusiitcm cobuRisacfiftuIis.ColIyrio imixta 6i nomas fiflunt:decoifiapi in aqua 6C 
poRea tritarum rofaceo addito.Sed unum miraculum ingensxontadlo genitali cuiufqi focmini fexus 
animal in perniciem agi,MyriophyIon quod noftri millefolium uocant caulis eR tener. Sim ilis eRfoe/ 
niculo plurimis foIiis;unde& nomen accepit.Nafcitur in paluflribusrmagnifici ufus ad uuInera.Cu tn 
aceto bibitur ad difficultates urinx:& uefica::& fufpiria:pcipitatif^ ex alto.Efficaciflima eade ad detiu 
doIores.Hetruria hoc nomine appellat hxrbam in pratis tenucma lateribus capillamenti modo folio 
fam;eximiiurusaduulnera:boumneruosabfcifIbsuomerefbIidari earurfulm iungiaddira axungia 
affirmans.Pfcudo bunion napi folia habet fruticans palmi altitiidine.Laudatiflima in creta, Cotra tor/ 
mina at^ Rranguriamdaterum prxcordiorumqi dolores bibuntur rami eius quini feniue . Myrrhis 
quam alii fmyrrhizam alii myrrham uocant fimilIimaeflcicorae,CauIefoIiif^& flore minor tatum 
& exiIior;cibo non infuauis.Cit menflrua 8£ partus cum uino. Aiunt quoqp eandem potam in peftilen 
tia falutarem elTc.Subuenit 6C phthificis in fbrbuione.Auiditatem cibi facit . Vlcera m facie aut capite 
fuccus eius in aqua triduo maceratae fanat.Onobrychis folia habet lentis longiora paulo florem ruben 
teiniradicem exiguam 6cgracilem.Nafcitur circa fontes.Siccata in farinaemodum &infparfa uino al/ 
bo Rrangurias finit, Aluum fiflit.Succus eius perundis cum oleo fudores mouer, 

Decoriacefiai&calliciaiA; menaide:£Cahis.xxiii.8£ medicinis eatum quas quidam 
magicas efle dicut:6£ de cdfidia:6£ de aprolTi:&: recidiuis morbo^, CA, XVII. 
N promiflb hsrbarura mirabilium occurrit aliqua dicere 6C demagicis,Quaecnim rairabi/ 
i liorcs funtfPrimi cas in noRro orbe cclcbraucre Pythagoras ar^ Democritus confuiRari ma 

gos.Coriacefiam 6i calliciam Pythagoras qua aqua glaciari tradit:& qua^ mentionem apud 
dIiosnonreperio:nec apud eum alia de his, Idem menaidem appellat nomine alio corinthadem; 



VIGESIMVSQVARTVS 

cnfus decocto m aqua fbcco protinus fanari idtus ferpcntiu m fi foiieanWr dfcif.Eundemqp efForum m 
hacrba qui ueftigio cont!gerint:3iu forte rerperfiluerintinfanabiles perireimonftnfica prorfus natura 
uenenipraeterq contra uenena. Ab eodem Pythagora aproxis appellatur haerbarcuius radjxc longiit'’ 
quo concipiat ignes ut naptha;de qua in terrae miraculis diximus.ldem tradmSi qui morbi humano 
corpori acciderint floren te aproxnquauisfanatos admonitionem eorum fentire quotiens florcrecam 
contigent:6Cfrumentum:6icicutam:& uiolam fimilem conditionem haberc.Nec me fallit hoc uolu/ 
me eius aquibufda Cleemporo medico afcribi.Pythagors uero efle pertinax fama antiquitafgt uendi 
canttEt id ipfum auftoritatatem uoluminibus affertdi quis altus curae Tua* opus illo uiro dignum iudi 
caucrir.Quod fecifTe fcimusCleemporumicu & alia fuo ex nomine ederer quis crcdetfDcmocnticec/ 
te chirocmeta efTe conflat. At in lis ille poft pythagoram magorum ftudiofillimus quanto portctofio/ 
ra traditf Aglaophotin haerbam quse admiratione hominum propter eximium colorem acceperit no 
memin marmoribus arabiae nafccntem perfico larere.Qua decauia 8i marmaritiden uocari . Magos 
utigt ea urircum uelint deos euocare, Acnemenidon colore cfl eledtri fine folio nafccns in tardiflalis in/ 
dix.Cuius radix in paflillos digefla in diegi pota in uino noxii per cruciatus noifleconfircanrur omnia 
peruarias numinum imaginariones.Eandem hippophoruadem apppellat: quoniam equee praecipue 
caueant eam.Theombroiion.xx,fchoenis a Cloafpe nafei pauonis piifluris fimilem odore eximio. Hac 
aurem a regibus fperfarum comedi aut bibi contra omnia corporum incommodatflabilitarrmqt mc 
tis dC iuftins: uocari.Eandem deniq;femniona potentiae maieflateappclIaruAliam deinde abamatide 
armenicecappapoctae^ allinam. Ac admota Icones refupinaricum hiatu laxo.Nomintscauram efle g, 
conteri nequeat. Arianidem in arianis gigni igneam coIore.CoIiigicum fol in leone fit, Huius taiflu p/ 
unfla oleo ligna acccndiuhcrionarra in Cappadocia mifcia nafccnteiSi omnes feras torpi:fceie:necni' 
fi hyenae u rinae afperfu rccreari.Ethiopida in m crore nafci.Ob id & m eroidem appellariifoho laifliiratt 
hydropicis utiliflimam e mulfo potam.Ophmfam in elephantine eiufdem ^thiopiae liuidamrdiffici/ 
lemmafpc(flu:qua pota terrorem minaf^ ferpentium obfcruarinta ur mortem fibico metu confifcat: 
ob ia cogi facrilegos illam bibere»AducrIan autem ei palmeum uinum.Thalalleglcn indum amnem 
i'nueniri:qu;Eobidnomincahopotamauhsappel]atur.Hacpora lymphari homines obrftruannbus 
miracuIis.Theangelida in libano fyrise diifleo crets motibus Gi babyIone& fufis perfidis nafcriqua po/ 
ta magi diuincntXjeIorophylIidainb3(flris& circa boryflene.Haec fi bibatur cum myrrha&uinoiua 
fias obferuari fpecicsiridendi^ finem non ficri ni potis nucleis pineae nucis cum pipere 6d meile in ui/ 
no palmeo.Syflitie terida a couiiflu in perfide nominariiqucnia hilarentur illa eadeproto media: qua 
primatum apud reges optineant.Ofigncteiquonia fecu ipfa nafcafineccu ullis aliis herbis,Eande Dio 
nyfio nymphadeiquonia uino mire couemar.Heliaten uocat in thcmifcyra regione 6i ciliciae motibus 
maritimisifolio myrti.Hac cu adipe leonino decorfla addito croco & palmeo uino pungi magos & per 
rcgesiut fiat corpus afpeiflu iucundu.ldeo eande hclliocallide nominari.Hermefias abeode uoca£ 
ad liberos generados pulchros bonofqi.No herbarfed eopofitio e nucleis pineae nucis tritis cum mellc 
myrrhe croco uino paimeo:poftea admixto theobrotio 8i lafle bibere gcnerafosiubet;& a conceptu 
puerperas partu nutricres ita fieri excellentes aio 6C formaiar^ bonos.Haru omniu magica quo^ uo/ 
cabula ponir.Adiecit his Apollodorus afledlator eius herba efchynomenciquoniaappropinquate ma 
nu folia cotraheret.Alia crocidercuius tarflu phalagia moteref,Crateiasoenotheridem:cuiusafperfu e 
uino feritas oium aialium mitigarcf.Anacapferotem celeber arte gramatica paulo ante cuius oino ta/ 
flu redirent amores uel cu odio depofiri.Et abunde fit harflenus fit attigifle infigna magop: in iis her^ 
bis alio de hiVaptiore diiflurus loco. De eriphia 6c lanaria 6i flraciori medicinae» CA» XVIII* 
Riphiara multi prodidere.Scarabenum hsec in habena haberfurfum deotfum dccurrctecu 
e fonohediiundedinomen accepir.Hacad uocem nihil prjeflamius efle tradunt.Hetba lana/ 
riajouibus ieiunis data:1atflis abiidatiam facit.Eqi nota laifloris uulgo efl plena laiflisiquod de 
guflatum uomitiones concitat.Eandem hanc aliqui efTe dicuti& alii fimilem illi:quam militarem uo' 
cantiquoniam uulnus ferro facium nullum non intra dies quinqi fanar ex oleo impoftta « Cclcbratuc 
autem a graecis ftraciotes.Eft ea in argypto ranrum;8i inundationenili nafcinir atzco.fimilisini mato/ 
ra haberet folia.Refrigerat mire:6i uulnera fanat ex aceto illitaiitem ignes facros acfuppuraciones«San 
guinem quo^ qui defluit a renibus pota eum thure mafculo mirifice Itflir, 

De herba quae nafeitur in capire flarux:& de herbi de fluminibus;& herba Iingua:&cribrc:& fime 
tis;& rhodora:5^ impia:6f ueneris pe(flme:6f nodia:&philanthropo:5£ canaria lappa. Sftordyle: & de 
graminei&daflylo&fcenograecomedicinae. CA» XIX, 

Hrba in capite flarua nata collcila^ alicuius in ueflis panno:8d alligata in lino ruffo capitis do 
h lorem confeftim fedare traditu r.Herba queeugp e riuis aut fluminibus antefolis ortum coi/ 

Icfljiut nemo colligentem uideaticontra tertianas adalligata Icuo brachio: ita ut aeger quid 
fit illud ignoret:tertianas arcere iradif.Lingua herba nafeitur circa fontcs.Radix eius combofla & tri/ 
ta cum adipe fuisiadiiciunt ut nigra fit & ftenlisialopetias emendat unguentum in foIc.Cnbro in limi 
te abie£lo:herbae intus ex tantesdecerpticiadanigatjeqigrauidisipartus accelerant, Herba qux g'gni£ 
fuprafimenta ruris;conrraanginasefficaciffimepo)letexaqua pota.Herbaiuxta quam canes urinam 
fundunt cuulfa ne ferto artingarurduxatis celerrime medetur,Rumbotinum arborem demonftraui 
mus intec arbuflajuxta hac uidua uite nafcif hecba:qaam galli rhodoram uocant caule habet uirgx 



LIBER 

ficulneae modo gftiioilatum folia urtice in medio exalbida: eadem procidente tempore totarubety 
tiaiflorera argenreumiprsecipua contra tumores feruoref^ SC colledtiones, Cum axungia uero ueteri 
lufaiita ut ferre non attingatur : qui perunflus defpuat ad Tuam dexteram tcricfficacius remediu 

ciTeaiuntifi tres quo^ trium nationum homines perugar dextrorfus,Herba impia uocaturincanaito/ 
ris maris afpediu thyli modo ueflira atgj capitara,Indea!ii ramuli aiTurguntfua capitella gerentes ;ob 
id impiam appellauererquoniam liberi (uper parentem excellanr*AIii potius ita appellaram:^ nullum 
animal eam arringat:exiTrimauere, Hsec inter duos lapides trita feruettpr^cipuoaduerfus anginas fuc 
colafte&: uino ad mixto: m irum ij traditu rnunquam abeo morbe lentari quiguflauerint.ltag? 8C fui 
busdaniquaegi medicamentum id noluerint haurircreo modo inrerire«Sunt qui 6i in auium nidis iti 
feri aliquid ex ea purentiarq? ita non ftrangulari pullos auidius deuorantes.Vencris pedinem appellat 
a fimilitudinepedinum.Cuius radix cum malua tufa omnia corpori infixa extrahit *Vcrernofa curat 
qua: exedum uocatur, Nodia herba coriariorum officinis etiam hilaris eft:aiiifue. Nomas curat» 
Efficaciflimam^ aduerfus fcorpioneselTe potam in uino autpofea reperio 4 Phi!arropon herbam grac*' 
ci appellant irruram;quoniauembus adherefear. Ex hac corona impofita capitis dolores fedantur» Na 
quae canaria apppellatur lappa cum plantagine &. millefolio trica ex uino carcinomata fanatiternis die-' 
bus folura.Medef 8C fuis haec effofla fine ferro:6i addita in coliuuiem poturis uel ex lafle 8C uino.QuiV 
dam adiiciunr Si fodientem dicere oportere:haecefth3crbaargemon:quam Minerua repperit fuibusi 
is remedium :qui de illa gufiauerint*CordyIen alii femenfil/s efle dixerunt, Alii haetbam per fc quam 
6i fyreon uocaucrunt.Nc^ aliud de ea proditum inuenio q in montibus nal'ci:combuftam potu ciere 
menfesiSi pedoris excreationes.Efficaciore etiam nunc radice, Succo eius ternis obolis haufto renes fa^ 
nari. Addi radicem eius Si in maIagm3ta,Gtamcn ipfum eft inter herbas uulgatiffimum, Geniculatis 
ferpit internodiis:crebrog 5 ab iis Si cx cacumine nouas radices fpargit.FoIia eius in reliquo orbe in eili-' 
tatem faftigianmnln pernafo tantum hederacea fpeciedenfiusq ufqfruncanre:flore odorato candidor 
^Jumentis h^rba non alia gratior fjueuiridisfiue in foeno ficcata.Tudirurafpera a qua, Succum quo^ 
g? eius in pernafo excipi tradunt propter ubertatem. Dulcis enim hicc)ft,In uicem eius in reliqua parte 
terrarum fuccedirdecodum ad uulnera congIutfnanda:quod Si ipfa hsrba tufa preftat.TuetutgtSiab 
inflammationibus placar.Decodoadncitur uinum ac mel:ab aliquibus Si thuris Si pipetis myrrhae^ 
tertiae portiones.Rurfuf^coquiturinaereouareaddennum dolores Si epiphoras , Radix decoda m 
uino torminibus medetur Si urinae difficultatibus .Vlceribus uefic^.CalcuIos fragit.Semen ueheme^ 
lius urinam impellir.AIuum uomitioncf^ fiflir.Priuatim autem draconum morIibusauxiliamr,Sut 
quigeniciila.fx.uelcniusudeduabustribufuehaerbisadhuncarriculomm numerum inuolui lana 
fuccidanigra iubeant ad remedia ftrumae p3noruue.kiunumdebereefre qui colliga r,Ita ireindomu 
abfentis cui medeatiirtfuperuenieniigj ter dicere ieiuno ieiunum medicamentum dare.At^ itaadalhv 
g.are:triduot 5 id facere.Quod e graminum genere feptem internodia habettefficacifhme capiti contra 
dolores adalligatur.Quidam propter uefic^e cruciatus decodum ex uino gramen ad dimidias e baine-' 
is bibi iubenr.Sunt qui Si aculeatum gramen uocant trium generum cum in cacumine aculei finrplu/ 
rimum :quod illi dadylon uocantthos conuolutos naribus inferunttextrahunt^ fanguinis ciendi gra^ 
tia.AItero quod eft 31200 fimilead paronychia Si pterygia ungujum:6icum caro unguibus exercuerit 
utuntur cum axungia,Ideo dadylon appellantes quia digytismedcatur.Tertium genus dady Ii fed te/ 
nuis nafeitur in parietibus aut rcgulis,Huiccauftica uis eft.SifticuIcera quse fcrpunt.Gramen capiti cic 
eundarum fanguinis e naribus fiudionesfiftit.Camelos autem necare traditur in babylonis regione 
id quod iuxta uias nafeitur, Nec foenograteo minor audoritasiquod telin uocannalii carphos , Aliqui 
bucerastalii egocerastquoniam corniculis femen eftfimiIe:nos fiIiciam:quod quo modofereretur fuo 
loco diximus , Vis cius ficcare : mollire: difloIuere.Succus decodi foemmarum pluribus malis fubue 
nit fiucduriciafiue tumor : fiueeontradio fit uulu^ :fouentur:infidunt;infufum quo^ prodeft . Fur 
fures in facie extenuat, Spleni addito nitro decodum Si impofitum medetut:item exaceto,Siciocineri 
decodum, Diocles difficile perientibus femen eius dedit acetabuli menfura tritum in noucm cyathis 
fapsead tertias partes bibere : ut qui biberint in calida lauarentur,Erin balneo fudatibus dimidium ex 
relido ire^dedittmox a balneo reliquu pro fummo auxiIio,Farina foenograzei cu hordeo aut Imi femi 
ne decoda aqua mul (a contra uuIucY cruciatus fubiecirilte^ fpofuit imo uctri. Lepras letigines fulphu ^ 
ris pari portione mixta farina curauit nitro ante praparata cure faepius die illinensipungi^ praecipiens 
Theodorus fcEnograeco mifcuit quartam partem purgati nafturni acerrimo aceto ad lepras, Damion 
foenograeci femen acetabuli dimidia menfura cum fapae S£ aquae noucm cyathis ad menfes ciendos de 
dir potu, Nec dubitatur quin decodum eius utilinimum fit uuluisinteraneif^ exulcerans: ficutifeme 
articulisat^prsccordiis.Siuerocummaluadecoquatunpofteaadditomulfopotus ante cactera uul/ 
uis inreraneifqi laudaf. Quippe cum uapor quo^ decodi plurimum profiuAlarumqi etiam grauaco/ 
lentiam decodum foenograeci femen cmendar.Farina prurigines capitis fu rfure% cum uino Si nitro 
celeriter tollit.ln hydromelite autem decoda addita axungia genitalibus medemr:item 4 )ano perotidi 
pod3gr3e:chirahr;e:arncuIis:carnibuf^ quae recedunt ab ofTi bus. Aceto uero fubado luxatis . Illinitur 
& lyeni decoda in aceto 8C mcIIe tantum. Carcinomata fubada ex uirio purgat.Mox addito meile per/ 
fanatiSumitur & forbirio e farina ad pedus exulceratum longa^ tuflim,Diu decoquitundonec amari 
cudo delinat, Poftea mei 3dditur»Nuncipra claritas hxebatum dicetur» 



VIGESIMVSQVrNTVS 

CAn PLYNII SECVNDI NATVRALIS HVSTORIAE LIBER.XXV, 



PROHEMIVM. 



Natura Haerbajf Sponte Narcentium. 



CA. I, 




PSA QVAE NVNC DICETVR HAERBARVM CLARITAS 
medicinae tam gratia gignece eas tellure:in admiratione curae prifeope 
diligetis^! amni aginNihi! ergo intentatu inexpmmg) illis fuit . Nihil 
deinde occultatu qd* no prodeffe poderis uellct.Ac nos elaborata iis ab'' 
fcodere ac rupprimere cupim us;&: fraudare utra etiam alienis bonisJta 
certe recoduntg pauca aliqua nouere:inuidetesaIiis:& nemine docere t 
aucdoritatefeietiae ed.Tantil ab excogitadis nouis acadiuuada uira mo'' 
res 3brunr,Sumum^ opus ingeniopt diti in hocfuitmt intra unuqucqt 
redefadlaueterum perirent.Atherculefingulaquofdam inuenta deo'' 
rum numero addideretomniom^uitam clariorem fecere cognomini 
bus haerbarum tam benigne gratiam memoria referente. Non aequae 
haec cura copi mira eet in iisiquae fatu bladiunfiaut cibo inuitat fed cui 
mina quo^ montium inuia QC folitudfncs abditas omni% terra: ftbras 



ferurari inuencreiqd quae® radixpolleret:adquosufushaerbarumfoliapnnercnt:etiaquadrupedura 
pabulo inrafta ad falutis ulus uertetes. 

Qui larine ufus haerbap: fcripferintiK quando ad romanos notitia capi peruencrit : 8C qui primi 
graecopi de his compofuerint:& de haerbap; inuentionc:&: antiqua mediana;6£ quare minus cxerccan 
lur earum remedia;& de cynoihodo :6i dedracunio medicinae CA. II, 

Inus hoc q par erar.noftri celebrauere omniu unliratii & uirtutum rapacillimi . Primul^ & 
m diu folus idem ille.M.Cato omniu bonap; artui magifter paucis dutaxatattigir.Boum etiam 
medicamina non omiiTa.Poft eum unus illuftnum tentauit.C. Valgius eruditione Ipet^acus; 
imperfeiUo uolumine ad Diuum Augunumiinchoata eria praefatione religioiamt omnibus malis hu 
manis illius potiflim um principis femp medicetur maieftasiAntc condiderat folus apud nos:qd'equi 
dem inueuf.Pompeius Leneus Magni Pompeii libertusiquo primum tempore hanc fetentiam ad no 
ftrosperuenineanimaducrto.NagiMithridaresmaxnnusfuaserateregumiquemdebellauit Pompe 
iusromnium ante fe genitorum diligentiflim us uitre fu ifle argumentis prccrerqfama intelligitur.Vni 
ei excogitatum quottidie uenemi bibereipraefumpiis rcmediisiur confuetudine ipfa innoxiii fieret.Pri 
tno inuenta genera aniidoti:ex quibus unum etiam nomen eius retinet.IIlius inuentum autumat (an^ 
guinem anatii ponticapimifccreiantidotis quoniam ueneno uiuercnnAd illum Afclcpiadis medediar 
re clariiuolumina compofita extanneu follicitatus ex urbe Roma prarcepra pro fe mittercnlllum folu 
mortalium Mithndate.xxii.linguis locutum certum cRNec de rubiefiis gentibus ullum hominem 
p interpretem appellatum ab eo annis.l vi.quibus regnauit.Is ergo in reliqua ingenii magnicudineme/ 
dicine peculiariter curiofus ab hominibus rubiedlisiqui fuere pars magna terrarum lOnguIa exquirens: 
ferinium commentationum harum &: exemplaria elfeftufqunarchanisluis reliquit. Pompeius autc 
omni regia prseda potitus: trafferre ea fermone noftro libertum fuum Leneum gramaticae artis dcdlif 
fimum iufilr.VitsqtitaprofuitnominusquareiPubliciEUidloriailla.Practerhos graciauflores me/ 
dicinae prodidcreiquos luis locis diximus.Ex iis Craceias;Dionyfius:Metrodorus ratione bladifiima: 
fed qua nihil pene aliud q rei difficultas imelligatur,Pinxere nam^ effigies herbarumiat^ fubcriprerc 
effedus.Vcrum&pi(3uia fallax cft ex coloribus tanumerofis:praefcrtim in aemulatione natu racimuP 
tumgi degenerat tranfcribentiu fors uaria.Pr3rterea parum eft fingulas earum atates pingi : cum qua 
dripartitis uarietatibus anni faciem mutent.QuarecECteri fermoneeastradidere.Aliqui effigie quide 
indicata & nudis quidem plerijgii nominibus defunrfliiquoniam fatis uidebatur potetiates uim^ de/ 
nioft rare querere uoIcntibus.Nec efl difficile cognitu, Nobis certe:excepiis admodum paucis contigic 
reliquas conteplari fcientia Antonii Caflorisrcui fummaaudioriras eratin ea artenonroseuo.Vifendo 
hortulo eius:in quo plurimas alebaticentcfim um artatis annum excedens nullum corpotis malum ex 

f icrtus ac ne aerate quidem memoria aut uigore concuffis.Nec aliud mirata magis antiquitas reperief, 
nuenra iampridem ratio eft prsnuntians horas non modo dies ac noAes felis luncrqi defedIuum.Du 
rat tamen tradita pcrfuafio in magna patre uulgi ueneficiis Si herbis id cogiJn eo na^foeroinarum fci 
entiam pr£Eualere.Certe quid non rcplcuere fabulis colchis Medeaialiac^fln primif^ italica circe diis 
etiam adfcriptafunde arbitror natum ut Aefch/Ius e uetuftiflimis in poetica rereferta italiam haerba/ 
ru potentia proderer, Multi^ circeios agros ubi habirauit illa : in magno argumento etiamnum du' 
ranre in marfis a folio eius orta gcmeiquos effe domitores ferpentium conflar.Homcrus quidem pn‘/ 
mus doflrin3^& antiquitatis parens:mulrus alias inadmirationc.Orccs gloria herbari ccgyprotnbu 
Kiturn etia cum rigaretur a'gyptus illa non aurem eeripoflea fluminis limo muei 33 .Hci bas certe segy 
ptias a regis uxore traditas fu^e Helena: plurimas narratiac nobile illud nepentes obliuioncm tnftmje 
ueniaqiafferens:& ab Helena uti^ omnibus mortalibus propinadura.Primusautcm omniumiquos 
memoria ncuit.Orpheus de his herbis curiofius aliqua prodidiriPoileum Mufeus Hefiodus poli' 
oh hfrba in quit um mirati funtidiximusiOrpheus Si nefiodus fuffiiiones cdmedauere.Homerus ££ 




- LIBER 

alias nominatiin har rbas celebrat : quas fuis locis dicemus«Ab eo Pythagoras clanis rapientia primus 
uolumen deearum cfTedtu compofuit,ApolIini:Aefcu!apioqt:&in torum diis immortalibus inuentio 
re?CorigineafIignara.Compofuit&Democritus:ambcyperagratispfidisarabiae atthiopi^ ccgypti^ 
magis. Adeon? ad hxcarromta antiquitas fuit:ur affirmaret enam incrcdibiliadidlu Xanthus hyftona 
rum audorin prima earum tradidit occifum draconis catulum reuocatumad uitama parere hxrba; 
qua balin nominar.Eadeq; tillonem quem draco occidcratirenitutum ialuri.Et luba in arabia haerba 
reiiocatum ad uitam hominemtradit.DixitDemocntustcrediditTheophraftusechaerbamxuiusco/ 
tadu illata: ab alitetquam rettulimusxxiliret cuneus a paftonbus arbori adadus.Quacetiafi fide caret 
admirationem tamen implenncoguntcj confiteri multum efleiquid oerofupcrfitinde&plerof^ 
deo f.xiftimareinihil non hafrbarum ui effici poffe.Sed plurimapd uircs effe icognitas.Quoium nume 
ro fuit Herophilus clarus in medicinara quo ferunt didum quafda etia fortaflis calcatas ^deffe.Obfer 
uatu m certe eft inflamari uulnera ac morbos fuperuetu eorum :qui pedibus irer confecerint. Haec erat 
an'iqua medicinaiquse rota nigrabat in gratciae linguas«Sed quare nunc no plures nofcuntur caufaei'ni 
fi q> eas agreftes litterariis ignari experiunturrutpote qui foli inter illas uiuanr,Piatterca fccuritas qua: 
rendi obuia medico^ tufoa.Multis etiam inuentis noia defunnlicut illi qua rettulimus in frugu cura 
fcim ufs defoffam in angulis Tegetis praeftare ne qua uis intret»Turpinima caufa rarintis : qff eriam 9 
fciunr:demonflrare nolunt:ranq ipfis parituru fit quod tradiderint aliis.Accedii ratio inuenrionis an< 
ceps.Quippe etiam in reperristalias inuenit cafus:alias (ut uere dixerim)deus.ln(3nabilisad hofce an' 
nos fuit rabidi canis niorfus:pauorem aqua?:potufqi omnis afferens odium«Nupercuiufdam miliran 
tis in praetorio mater uidit in quiete ut radicem filueftris rbfaeiquam cynoi hodon uocant:eblanditara 
fibi alpedu pridie in fruteto mitteret folio bibendam in ladt.lnlufitania res gerebaf hifpaniac proxi' 
ma parte.Cafuf^ accidinut milite a morfu canis incipicte «quas eypauefcere luperueniret epiftola ora 
tis:ut pareret religionuSeruatuf^ cft ex inrpcrato.Et pofteaquifquis auxiliu fimile tentauit.Alias apud 
audores lynorhodi una medicina erat ipongiolac quae in txiediis ijjinis eius nafeitur cinere cum meile 
alopecias capitis cxpleri.ln eadem prouintia cognoui in agro hofpaVis nuper ibi repertum dracuculum 
appellatum caulem pollicalicraffitudine ueificoloribus uiperarummaculisrquaferebatcontraomniu 
morfus effe remedium*Alius eff que nos in priori uolumineeiufdem nominis diximusifed huic alia fi 
gura. Aliudqi miraculu exeutis e terra ad primas ferpentiu uernationes bipedali fere altitudine rurfuf^ 
cu m iifdem in terram fecondentis:nec oino occultato eo apparet ferpens : uel hoc per fe Citis officiofo 
narurae muncrerfi tantum prjemoneretirempufq? formidinis demonftraret. 

De quoda peffifero fonte germaniae:6C de bmania:& maximis morbo^ doloribus. CA. III. 

Ec befliarum folu ad nocendum fcelera funtifed interim aquaje quo^ ac locogeJn germania 
n trans rhenum caflris a Germanico Caefare promotis maritimo tradu fons erat aqux dulcis 

folusiqua pota intra biennium dentes deciderent.Compagefqi in genibus foluerentur . Sto' 
micacen medici uocabant di fceletirben.Ei malo reperta auxilio eft hsci»ba:quac uocatur britanica non 
reruts modo & oris malis faluraris:fed conrra anginas quoqi 6i contra ferpentestFoIia habet oblonga 
nigra:iraodem n'gram.Succuseiuscxprimitur&exradice,FIorem uibonesuocant:quicolfedus prius 
q tonitrua audtranf:& deuorarus fecuros in toru reddii frifi qua cafira erant noffris demoflrauere illa* 
Miror quidc quae nominis effit caufarnifi forte cofini occeano brirania: ueluri propinquee dicauere.No 
enim inde appellatam eam:quonia ibi plurima nafceretur certum effEtia tum brirania libera fuir qde; 
Si hic quondam ambitus nominibus fuis eas adoptandirut docebimus feciffe reges:ur res tanta debea' 
rur:h.t:rbam inueniretuitam iuuare no forraffis credet aliquisicum haec noftra fnuola quo^ exiftime 
turiadeo deliciis fordenrietiam quae ad falutem pertinent. Audores tamc quarum inueniuniur in pri' 
mis celebrare pareffxffcdu earum digeffo in genera morborum.Qua quide in reputatione mifereri 
fortis humanae fubit:& praeter fortuita cafuf^ di nomina quae omnis hora excogitat ad milia morbo 
rum fingulis mortalibus timenda.Qui grauiffimi ex iis fint difcernere ffultitia prope uideri potefficu 
fuus cuiqj ad praefens quif^ atrociffimus uideatur.Et de hoc tamen iudicauere aui experimento afpi' 
mos cruciatus efle calculorum a ffillicidio ueficae.Proximu flomachi tertiu eorum qui in capite dole' 
anr.No ob aliud fere morte confcita graccis:& noxias haerbas demoftratas miror equidem.Necuene' 
norum tantiirquonia ea conditio uitae eft:ut mori plerti^ etiam optimi portus fmtradatgi Varro Ser' 
uiiim Clodiu equite romanil magnitudine doloris in podagra coadu ueneno crura perunxifleidC po' 
ffea carutde fenfu omni aeque q dolore in ea parte corporis.S^ed quae fuit uenia moffrandi qua mentes 
folue renturC'Partus cliderenf multa^ fimifiaTErgo necabortiua dico. Ac nc amatoria qde memoro. 
Liicullu iperatoie clariffimu amarorio periiffe.Nec alia magica porrenta:nifi ubi cauenda funt aut co' 
argufda in primis fideeoK danata,Sans operae fuit abudegi pftitu uitae falutares dixifleaepoftea iuera. 

De moly:& dodecatheo:& paeonia uel petorobo uel glycyliderfiC panace uel afclepio: di heracieo 
panace:chironio:& panace ccoraurcoiuel pharnacco : di heracieo fidetio : di hyofcyamo uel apollmari 
liue alrcrcangeno. CA. IIII. 

Audatifli ma hxrbarum eff Homero teffe qua uocari ab diis putant moly. Aft inucnrionem 
I eius Mercurio affignat.Contrai^ fumma ueneficia dcmonffrar«Nafci eam hodie circa phene 

um & in cylicne archadiae tradunt«^ecieilla homerica radice rotunda nigra^ : magnitudi' 
nc ccpx folio fcy)lae:effodi autem difticuIter«Graeci audores florem eius luteum pinxere:cum Home 



VIGESIMVSQVINTVS 

IUS candidum fcripref it, Inueni e peritis hacrbarum medias qui iniralia tiafci cl diccretnfferriqp capa' 
nia mihi aliquot diebus effolTam inrer difficultates faxcas radicis triginta pedes logac. Ac ne fic gde fo>' 
lidseled abrutae.Abea maxima audoritas h^erbae eH: qua dodecatheon uocantioium dco^ maieRate 
tSmendaaresdn aqua pota oibus morbis mederi tradut : Folia ei usleptc laducis fimillima exeunt Iu/ 
cea radice. Vetuftitfima inuentu peoniaeRiNomci^audotis rctinct»Quaquidapcntorobon appellar: 
alii glycyfiden.Haecquo^ difficultas eH::^eadem aliter alibinuncupatur.Nafcif opacis montibus cau 
le inter folia digytorum quattuor fercnre in cacumine uel uri gticas nuces quattuor aut quin^ . In e(l 
iis femen copioiumtrubruminigiu^.Haec medetur & fauo^ in quietcludibtiis.Prccipiunt eruere no 
duiquonia fi picus martius uideantuendo in oculos impetu faciat.Panaces ipfo npieoniniu morboru 
remedia promirtitinumerorum di. diis inuentoribus adfi:riptum,Vnum quippe afclepion cognomina 
turtquonia is filia panacia appcIlauir.Succus eiuseftcoadus feiuIae:quaIediximu$.KadixcR multi coc 
licis Si falii.Hac euuifa fcrobem repleri uario genere frugum religio ert:ac terrae piamcntu. Vbi:8d quo 
fieret modoiS: quale maximepbaretur inrer peregrina docuimus. Id qde macedonia affertur bucoh> 
con uocant armentariis fponte erumpente fuccu excipicnnbus;hoc celerrime euancfcit.Et in aliis aute 
generibus improbatur maxime nigru ac molle.ld.n.aigumenrti eft carra adultcrati.AIrejK genus hera/ 
efeon uocat:5c ab Hercule inuentu tradunt. Alii origanii hcracleotku filueflreiquoma c origano firaile; 
radtee iunli.Deoriganodiximus,Teitiupanaccschironeon cognominafab iucntore.Foliu eius lappa/ 
IO fimile maius tamen &: hirfucius,Fios aurcus:radixpaiua,Nafcitur pinguibus locis.Huius fios tfficj 
cilfimus eoqs am piius q rupradifla^pdcfttQuarnj genus panaces ab eode Chirone reptum centau , ion 
cognoniinaf.Sed & pharnaceon in cotroucrfiainudionis a Pharnace rege dcdudu,Serif hoc longiori/ 
bus q caetera foliis:Scferraris. Radix odorata in.umbraficcaf:uinogigraiiaadiiat,Huins genera duofe 
ccreralte^ icuioi ii foliiialtej^ tenuions,Heracleon fiderio 8i ipfum ab Hercule inuentu eti : caule tenui 
digycopiquJtruoraitirudine.FIorepunicecifoliis coriandn.luxta lacus & amnes inuenif.Oiagtuulne/ 
la ferro illata tff caciinme finar.Et Chironis inuentu ampelos quae uocafcheroniaidequa diximus in 
ter uites.Sicuti de herba cuius inuentioaffignaf Mmerua;Hercu!iquoqjcaadfcnbunt;qucE appollina 
lis apud arabas alcercu fiuealtercangenumiapudgraccos utro hyoftyamus appellaf.PJura eius genera* 
Vnu nigro (emine floribus pene purpureis fpmolUm.Talis nafcicur in galacia . Vulgare aut cadidiuseft 
& fruflicofrusiaitius papauerc.Tcrtii feme irionis femini fim omnia infamam gignentia : capinfqi 
uertigines.Quarcu genus molleiianguinofum pinguius C3eteris.Ondidifcminis:in niamimisnafcens 
hoc recepere medicijtem ruffi feminis nonunq ante candidu ruffefcitifi no ematuruit : improbaturqi* 
Ex alioqn nullum nifi cu inaruerit Icgitmatura uini.Ideo^ mente caput^ infcfias , Vfus feminis & pen 
fediruccocxpreflo.bxprimicurfepatanmiSicauiibusfoliif^ utunf 8i radicciteraefanain torufurar/ 
birror) medicin^tQuippe etiam foliis conflat mentem corrupnfi plura q quattuor bibantur, Etiaanti 
qui in uino febrem depelli arbitrabanf. Et oleum ficex feminem t diximus ; quod ipfum auribus infu/ 
fum tentae mentem :mire^ contra uenenum rcmediapdidereiisiqui idbibifTent:& ipfum pioreme/ 
diisiadeo nullo omnia experiendi fineiut cogerentur etiam uenena prodefle, 

Delmoaofle parthenio hermupoaliue potius mercuriah:& achillca:& panace hcraclea fiderit 
millefolio.dfdefcopa regiaiS: hennmeoteucriofplenioide melampodiofiuehellcboro: 
quotue eoitt generaidc de nigro helleboro Si albo medicinxid^ quado detur:& quo/ 
modo fumenduni qbus no dandum mures necat, CA. V« 

Inosoflis fiue parthenion a Mercurio inuctus eflndeo apud gr,ECos hermupoan multi uocat< 
I Eam apud nosoes mercunale.Ouo eius generannarculus&foeniina quae efftcacioncaulecu/ 

bitaiiinterdij ramofoincacummeiocmoangufltonbus foliis geniculis denfis:alaprcauis nuil 
cistfeminein gcniculisdepedenteifoemine copiofoimari luxra genicula llatim ranoreac breui:contor/ 
tog?.Faeminjefoluto6icandido,FuIia manbus nigtioraifoemimscandidiorairadixrupcruacuaipraete/ 
nuis.Nafcunf m campeftribus cuItis,Mirum eft quod de utrogn eopi genere prodif.Vt mares gignanf 
hunc facereiut fbemtnx illam, Hoc contingere fi a conceptu fuccus^tmus bibatur in palfoiedanc uefo 
[ia decodfa ex oleo 5^ faleiuel cruda ex aceto,Quida decoquunt eam in nono fitflili cum heliotropio : BC 
duabus aut tribus fpicis donec decoquaf.Decotflu dari iubent:5£ haetbam ipfam in cibo akcrodie pur 
gationiimulieribus per trtduum:quarto die a balneo coire eas,Hippocrates miris laudibus in mulieriJ 
* ufu prxdicauit illas.Eaf^ ad hunc modum adhuc medicorum nemo nouir, Ilie eas uulua: cum mclle 
uelrofaceouellilinco uei irino admouitiitcm ad ciendos menfes fecunda% . Hocidem praeflarepotu 
fotui^dixit,inflilIauit auribus (urdisfuccum inunxit^cum uino uetere,A(uo folia impofuitiepipho/ 
lisiflrangurix & ueficae.Decc^u eius dcdiccu myriha di thure.Aluoquide foluendaeiuel in febri deco 
quitu r qua ntu manus capiat in duobus fextariis aqu^ ad dimidiastbibif fale& meile admixto : necno 
cum uulga fuis aut gallinaceo deeexflum falubrius,Puigatronis cau(a putauere aliqui luran^ dandam: 
fiueeum malua dccodium.Thoracepurgat.Biledetrahut,Sedrtomachum ludunt, Reliquos ufusdi/ 
cemus fuis locis.InuenitdC achillcon AchillcsdifopulusChironisiquauuIncnljus mcdeictunquaeob 
id achilleosuocatur.Hacfanafle Telephum dicitur. Alii primuerugineminuenilTe utili Ilimamcmpla 
ftnsiideoiy depingitur cx cufpidc decutiens ea gladio in uulnus Telephi, AIii uriogt ufura medicamen 
to uolunr. Aliqui di hanc panacem heradeonialii fideriten.Hancapud nos millefl Uam uocant cubiraH 
(cabo ratuoIam;minuuoribus qfcclicuii foliis uelliMtn ab imoi Alii fatentur quidem illam uulnenlus 

y 



LIBER. 

iittlemtrecl uerstacliircott efTe fcapo Rpraleo pedali:finc ramis «omni parte linguTis foliis rotandis elc^ 
ginterueftiram,AI 11 quadrato cauleicapiribus marrubii folio quercus.Haceriampraecirosneruoseiu'’ 
rmare facmnt.Alii fidenten in maceriis nafccnrem cum teritur foedi odoris.Enanum a!;am fimilc huiC 
fcd candidioribus foliis SC pinguioribus tenuioribus cauliculis in uincis nafcentem .Aliam ucro bmum 
cubitorum ramulis exilibus rnangulisrfolio rilicisipediculo logoibcrac fcmineiomncs uulnenbus pr^' 
cipuas.Noftii eam qu.ie eft lariiTimoifoIio fcopa regiam uocar.Medcturanguinis fuum.lnuenir 8c teu'' 
cer eadem xrate teucnon quam quidam Hemionion uocanrifpargenrc iuncos tenuesdolia airiiaafpee 
ris locis nafccntemiauftero faporemunq florememtNe^ femen gignit.Medetur lyenibus » Colbfgi fic 
inuetamicum exra fupeream proiedtaeflcnnferturadhxfifle lj'cni:cumminanifIl’.Obirfaquiburdani 
fplenion uocatur.Narrant Tues qui radicem cius cdut fine fpleneinuenirij^.ami hyfopi rurculolamifo^ 
lio fabae. Eodem noie appellant:& colligi florente adhuc iubetit adeo florere no dubitantimaximegi ex 
ciliciis 6i pyndiae montibus laudat.Meiampodis fama diu inarionis artibus nota eft* Ab hocappellatuc 
untim hellebori genus melapodion* Aliqui paftore eodem nomine inucni fle traduticapras purgari pa*' 
ftore iI!o animaduertenre dato^ ladle eapefanaflc preetidas furcntes.Quaobrcm de oibus eius genenV 
bus dici fimul couenif.Prima duo funteandiduae nigrum.Hoc radicibus ranru inrcHigi rradut pleriqi, 
Alii folia nigri plarai fimilia 61 minora nigrioraguSc pluribus d'uifuns fcifla.Albi betje incipieris . Hax 
quocj nigriora Sd canaliu dorfo rubcfcentia.Vtta^ caule palmi ferulaceo bulboj; runicis conolnro ra-' 
dice fibrata cepa^ modo, Nigro equi boues fues necantur.liagicauent id ai candido uefcantur.Tem pe 
ftiuum eile tradunt meftl bus, Pluri mu aurnafeitur in oeta monre.Eroptimu uno eius loco pyram. Ni 
grum ubigipuenitired melius in heliconeiqui mons 6f aliis Iaudafhcerbis.Candidiim,pbaf oeteu. Se^ 
eundum pocum.Tertioiocoheleaticurquod in umbusnafcifeiut.Quartopnarumrquod adulteraruc 
Ecrolicoexuicino»Nigrum ex iis mclampodionuocant:quo6i domos fuffiutpurganrqj aCpergentes Ce 
6ipecora.Oitn precatione foleni hoc SdreligfofiuscoIligitur.Primum enim gladio cirLunfcnbirur» De 
inde qm fuccifurus eft orrum fpedat.Et precatur ut id liceat fibi concedentibus diis Facere.Obferuargj 
aquilae uolarusifei e enim fccamibusiterefl.EtfipropeaduoIaueritrmoritumm illo anno qui fuccidic 
augurium cfl.Nec album facile colligituricaputaggrauans m3ximc:nifipTa’rumm3ruraIiij:& fubinde 
tiinumforbe3tur:ccIcriterg5fodiaturJ'Nigrum3liientomonuocat:aiii polyrrhyfompurgatp inferna. 
Candidum autem uomitionc.Caufaftp morborum cxtrahit.Quodam terribile. Pofiea tam ,pmifcuu 
utpletimfludiorum gratia ad prouidenda acrius quae comentabantur:fepiusfumpn't.iuerint. Carnea 
dem refponfurum Zenonis iibris.Drufumquogi apud nos tribunorum populariu clarifTimuicuiante 
tomnes plebs adflans plaufitioptimates uero bellum marficuni imputauereicoflat hoc medicameto Ip 
berjtum comitiali morbo in antycira irula.Ibi.n,rutinimefummirur;quoni3(ur diximus) fefamoidcs 
admifcenr, Italia ueratrum uocar, Farina eorum per fe & mixta radiculrequa lana diximus lauari Hernu 
ramentum facit.Ambo^ fomnum . Leguturautem tenuiflimae radices bteuefqiac udur decurtatae cc 
bs.Nam fumma qu^ eftcranima cepis fimilis canibus tantum datur purgationis caufa. Anriqui radp 
cem corticemqt carnofiiTimum e! igcbatrq uo tenuior exi nieref mcdulla.Hanc humidis fpongiisoper'^ 
tam turgcrcenremcp in longitudinem findcbant.Dcindefila in umbra liccabat iis utentes.Nunc ramu/' 
los ipfos ab radice fua grauifTimi corticis ita dantes.Optimum quod acrcgufluiferuenlqi in frangendo 
puluerem emittit.Durare utm eius,xxx.innis ferunt.Nigru medetur paralyticis infinictibus hydi opi/ 
cisdumodo citra fibiimrpodagris uercribus:arnculariismorbis.Trahtta}uum 6i bilem piruitarqi. Ex 
aqua datur ad leniter molliendam aluum plurim um drarhmaimodice quattuor obolis. Mifcuei ealiq 
6i rcamoneamiPed tutius falcm.In dulcibus datum copiofius periculum lEei r.OcuIorum c.rbgtncm fu 
tu difcurir.Ob id qmdam Si inunxcre.Trirum fpumas Tuppurata duritias conroquit:& purgai.ire flflu 
las tertio dic cxempium.Verrucas tollit cum fquamissensiflifandaraca. Hydropicorum uenm impo" 
riitur cum farina hordeacea 6C uino.Pecorum & lumerorum pituitas fanat furculo per aurem traiefto: 
poftero die eadem hora exempto.Scabiem quadrupedo cu thurae&cxraac pice uelcupifTt leo. Albii 
oprimumiqdcelernmemouetfternutametaifed oiultu rerribilius nigro: pcipuefiqs apparatu poturo 
rii apudatiquos legincotra horrores ftragulatus uepcfliuas fomni uii es fmguirus ifmiros aut (ternuta 
metaftomachidiifolutioncs tardiores uomirusaiit longmgorcsicxiguos aut nimios.Quippealia dare 
folitiiquseconcirarentuona itiones ipfumqjhellcborumexrrahcrentmedicametisautttyflenbus ; fe/ 
pe etiam fanguine ueniscmiflb.Iam uero 3C cum profpere cedar tetribiltus uifu in narus coloribus uo/ 
niitionum;& poft uom itiones ob eruationc aluiibalnearum difpcnfationeitotius corporis cura antece 
denteiomtiia h^c magno terrore 8( fama.Na^ tradut abfumi carnem fi coquatur una . Sed antiquo^ 
uitium erariqi propter hos metus parrius dabancu celerius cruparrquo largius fum if. Thnnifon binas 
tio am p!ius drachmas donau irrfequeres & qternas dedere.Claio Hcrcphili preconio g hcllebcjp tbrrif 
limi ducis fimilitudini squabat.Concirans enim intus omnibus ipfum in primis exire. Prarterea mtp{ 
inuennim efl;^incifum foifiaiiisurdiximus:cribrar:cortexremancr.Hoc inanito medulacadit.HsC 
in nimia pu rgationcdatJiuomiijoncsriflmCauendueflfaeliciquog! cura nenubilodeturdie; quippe 
impatibiles cruciatus exdtunt.Naraarftate potius ghyemedandu noenindubio.Corpus Teprem die/ 
busprarparandumcibiacribuMabrtinfnriauiniiquario&terrode uomitionibusipndie coenxabfh/ 
renria. Albu e dulci dat uptiflime uero m ladie aut puIte.Nupcr inueneredifledlis raphanis inferere hei 
jebo^iiu.lur^ cdpiiiucfe raphanos;ut tnnleat ius;at^ eo ic^imcto daieiRcddi poH quattuor fere h« 



VIGESIMVSQVINTVS 

ns mapft.Tofu opus feptcnfs peragif horis^Medef ita morbis comitialibusiuf dixiraas:uemgini:me 
lancholicis:infanienfibus:Iimphaticis:elcphati3EaIba:;Iepris:terano:tremulis:podagricis;hydropids;in 
cipicribunj! rj/mpantcisiftomachicisirpaflicisiclinicisiifchiadicisrqrranis qua; aliter no dcfmatitufll iiete 
ri;inflamatioibus tormibus rededtibusiVetat dari renibus& pucris.lte mollibus ac foeminei corporis; 
anim£eue exilibus aut tenecisiSi fbeminis minus q uiris.Itc timidisiaut fi exulcerata finrpcordia: uci tu-' 
meanominimeue fanguinc excreantibus icaufariis uel latereiuel faucibus*Medet' exrra corporis eruptio 
mbus pituitae cu axungia falfa illituntem fuppurationi ueteri.Mures polcra admixtu necat. Galit fagit/ 
tas in uenatu hclleboro tingLit:circuctro% uulnere teneriorem fentin carne affirmat.Mufc^ quogp ne/ 
cantur albo truo & cum laftefparfo. Eodem Si phchiriafiemendamr. 

De mithridatia Si feordoti fiue fcordioiSi polemonfa uel philaereria uel chilio dyna-' 
ma;3£ eupatoria & cctaurea fiue chironia;6£ de ledto centaureo hbadiofdlc rer' 
rae&;triorche medicinae. _ CA. VI» 

Pfi MithridatiCrateias adlcripfit unam mithridanion uocara ■ Hincfolia duo a radice achan-' 
i to fimiliatCaulis inter utrat^ fuflines rofeum florem, Alteram lenem feordorin fiue fcordiori 

ipfius manus adrcriptamrmagnitudinecubitaiiiquadrangulocaulcramofamquaerncfimili'' 
Itidine follis lanuginofis.Reperitur in ponto campis pinguibus huraidifg? guftus ama ri,Eft fic alterius 
gcnerisclarioribus foinsimentaftro fimilisrplurimofg? utra^ad ufus per fe& inter alia in antidotis.Po^' 
Ijenioniam alii phil^etenam a certamine regum inuentionis appdlant.Capadoces aut chiliodynaman) 
radice crafTaiexiIibus ramis:quibus in fummis corymbi dependennnigro femine extero rutx firailis- 
Nafciturin monrofis.Eupatoria quoqi regiam audtoriracem habct.Caulis lignofi nigricaris hirfuriiai 
bitaiisaliquandoiSf ampliorisfoliiperinterualla,v,folnauccanabisperambicuincirisqnquepartito;ni 
gris di jpfjs pulmoftfcg radice fuperuacua.Semen dyfenterios in uino potum auxiliatur unicc. Centau/ 
na curatus dicitur Chiron cum Herculis exceptus horpitioptraclari arma ; fagitta excidillet in pedem 
quare aliqui chironium uocant.Folia funt lata & obloga: ferrata ambitu defa ab radicc:caules ternu cu/ 
bi tojsi genicularidn iis capita ceu papaue|« Radix uafta i ubefcensuencra fragilifg? ad bina cubita madi/ 
da«Succo amara cu qda dukedine.Nafof in collibus pingui folo,Laudariflima arcadia ididcimelTenia; 
phoIoe Si lyceo ar^ in alpibus:plunbu% locis I Ij-xia.Quida & ex ea lyciufaciur. Vis m uultienbus tata 
ut cohxrefcere et carnes tradatifi coquanf fimul.In ufu radix rantuduabus drachmis bibenda qbus di' 
cerurifi febrisfitanaquatritaicxtensin uino.Medef dioium morbis decocte fuccus.Efta!rejtccnraii/ 
non cognomine ledon :minutis foIiis;quod aliqui Iibadion uocantiquonia fecundu fontes nafcitur:orJ 
gani fimileianguftionbus Si longioribus foliis angulofa caule paululum alto fruticanti flore lichnidis; 
radice tenui Si iuperuacua fucco efficax.Ipfa hxrba autuno legitunfuccus e frondc.Quida caules conci/ 
Ibs madefaciunt dfcbus.xviii.at^ ita exprimunt,Hoc cenraunon noftri fel terrx uocamipp amaritudi 
nem fu m mam, Galli exacuiquoniam ola mala medicamenta potum e corpore exigariper aluurn. Ter/ 
ria cft centauiis cognomine triorchesiQui eam fecat raru efl ut no uulnerec fefe.Hxcfuccum fangumc 
mittir.Tbeophraftus defendi ea: impugnariij colligentes tradit a tiiorcheaccipitrugenercia quo&no 
men accepit,lmperiti confundunt hxc olaiBC uni generi aflignanr. 

De climco &: getiana Si ly fimachia 6: parth enfde Si artemifia Si ambrofia Si m'tn 
pheaheracleo fiue ihopa!o& euphorbia medicinx. CA. VII» 

Limenos a rege hxrba appellata eft hederx foliis i amofa caule inani articulis prxeinda : odo/ 
c regraui&:leminehederx:filueftribus6i montofis nafcens.Quibus morbis pota medeatidi/ 
cemustSed hic indicandu eft dum. medeaf ifleniitatem potact in uiris fieri.Grxci platagini fi/ 
milem efle dixerunncaule qdratoifolliculis cu femine inter fe implcxtsiuelut in polypo^ cirris. Et fuc/ 
cus aute in ufu.Vis eius fumma in refrigerado,Genriana inuenit Gentius rex illynoj; ubi^ nafeentem; 
in iliyrico tamen prxfiantilTima folio fraxiniifed magnitudine laclucxicaule tenero pollicis crallltudi/ 
neicauo Si inaniiex interuallisfoliato.triumaliquando cubito^: radice lenta:fubnigta fine odore aquo 
faimontibus fubalpinis pIurima.Vfus in radice fuccotRadicis natura efi excalfa&oriaded pregnantt/ 
bus non bibendJ.Inuenit6< Lyfimachus herba !yfimachiam:qux ab eo nomen rerinencelebrata Erafi 
firaro, Folia habet falicis uiridaiflore aureumifruticosiratAuIis ereifiis graui gignif inaquofis . Vis eius 
lanta efl:ut iumenns difcordannbus iugo impolita afpematem cohibcar.Mulicres quoqi hac gloriam 
aftcdauere.In quibus Artemifia uxor Maulbli adoptata hxtba qux antea pthenis uocabatunbuntqui 
abarcemide Artemifia cognominata putent:quonia pnuatim medicaf foeminape malis. Abfmthiiauc 
modo fruticofa maioribus foliis pinguiburg^,Ipfius duo genera, Altera latioribus foliisialtera tenera te 
nu:oribus:6i non nifi in maritimis nafcens.Sunt qui in mediterraneis eode nole appellant fimplici cau 
Iciminimis foliis:flores copiofi erumpctesicu uua marurefeit odore non in iucundoiqua quida borryn 
alii ambrofiam uocanr.Talis m cappadocia nafcif.Nymphea nara tradif a nympha Zelotypia erga Htf 
culem morrua,Quare hcracicon uocant aliquiialii i hopalon a radice claux fimili . Ideoij eos qui bibac 
eam.xii.diebus coiru genitura^ priuari.Laudatiffima m orchomenofiC marathone Broetimadon uo/ 
eant qui femen cdunt.Nafcitur aquofis foliis magnis Si aliis ex radice prodeuntibus fiore lilio limiliiSd 
cu defloruerit capiti papauei is, In caule fccaturaurumno.Radi,\ nigra in folcftccaf. Aduerfaturgi alui/ 
iiis.Eft&alia nymphea in theflalia amne pxneoiradicealbaicapiteiureoirofxmagnitudmc.InucnitK 
patruianoRro^xtaterexlubaquaappellauit euphorbiam medici fui nomine difratr is mufx:aquo 



LIBER 

Augattum conrcruatum indicauimus.Iidcm fratres inftiruerc a balneis frigidamulta corpo^ 
ra aflritigi. Antea non erat mos niTicalida tantum huanficutapud Homeruehamucnimus,Scd luba: 
uolutnen extat de ea haetba 8C clarum praeconiumdnucntr eam in monte atlante: fpeflatur foliis 

achantints.V is tanta eft:ut uel e longinquo fuccus excipiatur incifac conto.Suftipirur excipulis uctricu/ 
Io haedino. Humor lailis uiderur etfluere.Siccarurconto.Sic thuris effigie het.Qui colligut clarius ui^ 
dent.Corra ferperes medef.QuaciIij parte pcufla uortice incifoSC medicamento addito,lbi getuliqui 
Jegut:hedino laife adalteratifed difcernif ignitidmtqd fincept non cft faftidicndu odorem habet.mul^ 
tum infra hunc fuccu eftquiingaHiafitexhaerbacharaeleagranucoccifcrcntCiFraftus ammoniacofi/ 
milis eft:enam leui gufluos accenfum diu dctinensiSi magis ex iteruallo donec fauces quoq? ficcer. 

De platagine 6i bugIoflb:6i cjmoglolTotK buphthaImo;& fcyrhica:& de fpartania.& hfp/ 
pice:& ifchaemoneifli beconica:& cantabiaca:& confiIigine:fli hybcrida:& chelidonia; 

6i canaria dC elaphobofco:& didfanno : 8C ariftolochia:& quod eius dclcdlationc in^ 
uoluant pirces;& Ifatim capiantur;& medicinae contra ferpentium iiftns cx haec/ 
bis quas fupertus nominauit, CA« VMf, 

ElcbrauitS; Themifon medicus uulgarem herbam plantaginem tanqinuetoraoluminede 
t ea ediro:Duo eius genera.Minor anguftioribus foliis & nigrionbusilinguae pecorum fimilli/ 

mis:cauleanguIofo in terram inclinato in pratis nafces. Altera maior foliis lare^ modo indu/ 
faiquae quia feprena funt quidam eam heprapleuron uocaucre. Huius & caulis cubitalis eft 6i napi fimi 
lis.Mafciturinhumidis multo efficacior.Vis mira in ficcandodenfandogj corpore canrch uicem opti/ 
tiens.Huila res ceque riflit fludioncsiquas graeci rheumatifmos uocant,lungirur huic boglos folboum 
linguae fimilisicui praecipuum in uinum deiedfa animi uoluprates augetiS; uocatur euphrafinu. lun 
gif cynogloffos caminas imikns !inguas:topiariis operibus gratiffima.Aiunt^ quae tres thyrfos fe/ 
minis emirtaneius radicem pota ex aqua ad tertianas prodefltiqnac qtriior ad quartanas. Eft alia fimi/ 
Iis ei Si qu$ ferar lappas minutas, Eius radix pota ex aqua ranis & ferpetibusaduerraf.Eft & buphthal/ 
mos fi milis boum oculisifolio fccniculiicirca oppida nafcens fruricofa caulibus:qui Si manduntur de/ 
cotfti.Quidam cachlam uocant.Haec cum crera ftcatomatadircorir.Io iienerc h.aerbas Si uniucrfe gen/ 
tes.Scythia eam primum :qaac fcytice uocaturrcirca bocciam nafccs praedulcis.Auam qiioi^ utilifiima 
qua fpartaniam uocant.Magna Si eac5mendatio:gjin ore eam habentes famem firimgi non fenriunt. 
Idem pftatapud eos hippice diftai^in equis quoq» cudem cffecfum habcauTradutgi his duabus haer/ 
bis fcythaset in duodenos dies durarein fameritiq!,lfchemonc thracia inuenitiqtia ferunt ranguinem 
fiftitnon aperta modo uena:fed etiam pcifa,Serpit e terra milio fimilisifolris afperis Si lanuginofis : far/ 
titur in nares.Quae in italia nafcirur Si fanguinem eodem adalligata fiftit.Vetones i hifpania eam qure 
betonica dicitur in gatlia.In iralia aut fcrratula a graecis ceftron autpfychotrophon antccuniftas lauda/ 
tiftima.Exit angulofo caule cubitorum diium a radice fpargens folia fcrelappati ferrata ftamme purgu 
teo. Folia ficcaiur in farinam plurimos ad ufus.Fit uinum ex ea Si acetum ftomacho Si claritati oculo/ 
ruin.Tantiiqi gloriae habcriur domus in qua fata fit tuta exiftimetur a piaculis omnibus.ln cade hifpa/ 
nia inucnra eft canrabnca per Diui Augufti tempora a cantabris rcperta.Nafcilur ubiqi caule iunceo pe 
dalf in quo funt florculi oblongi udutcalathi.In iis femen perq minutu. Nec alias defuere hiTpania- haec 
bis cxquirendismrin quibus erianum hodie in uiropt laetiore conuiiftu potionem ccctum herbis mni 
fo additis credidere faluberrimam fuauiffima^.ISlec quifq genera ca$i lam nouiraut mulrirudinc,Nu/ 
merus tantum conflat in nominc.Noftra aetas meminit haerbam in marfis repertam. Nafeitur Si aqui 
culis circuuicum neruefiaeiuocarur cofiligo.Prodeftur demonftrabimus fuo loco deploratis in pthifi. 
Inuenit nuper Si Seruilius Democrates primus medentium quam appellauithibcridam quaq fufto no 
mme inuentioni eius aftignato carmine.Nafcitur maxime circa uetera monumenta parietmafqi Si in/ 
cuit 3 itinerum,Floretrcmpcr folio nafturtii:caulecubitali:femine tam paruout uIxafpicipoftir.Radi/ 
d odor nafturtii.Vlus aeftate cfficacionSi recenti tantum.Tunditur difficultcr.Coxendicibus Si articu/ 
Iis oibus cum axungia modica unliffimaiuirisplurimu quaternis honsifoeminis minus dimidioadab 
ligata :ut dein in balneum defcedatur in calidamiSi pofteaoleo Si uino corpus perungaturrdiebufqi ui/ 
cenis interpofitis idem fiat fiqua admonitio doloris fupcrfir.Hoc modo rheumatifmos oes fanat ocul/ 
tos .Imponitur no in ipfa inflamanoneifed im minuta, Aiaiia quoij inuenere herbasiin primifqichcni 
doniam.Hic enim gimndines oculis pullorum in nido reftituur uiTumiut quidam uolut etiam cruris 
oculis.Genera eius duo,Maior fmricofo cauleifolio paftinacat erratiese ampIiore:ipfa altitudine duunt 
cubtto^.Colosalbicans:flos luteus.Minorifoliahederaerorundioraminus candida.Succuscroci mor 
da.VtSemen papaueristFIorent aduentu hirundinumtDifceiru marcefcunr.FIorennbus fuccus exprimi 
iur:Si m aereo uafe cum meile attico leniter cinere feruenti decoqui mnfingulari remedio contra caligi 
nes ocuiorum.Vluntur Si per fe fucco in collyriisrquae chelidonia appellant ab ea, Inucnerunt Si canes 
canariam:qua faftidium deducunt:cam$ in noftro confpedfu manduntifed ita ut nunq inrelligaf quae 
fitretenim depafta cernitur. Notata eft aure animalis huius malignitas in alia herba maior.Percuflusji. 
a ferpente:mederi quada fibi dicimr:fed illa homine in fpccftanre non decerpit. Simplicius cerure mon/ 
flrauere elaphobofcon:de qua diximus.Irem fefeli entxaea partu diiflamum oftedcre(ut indicauimus> 
utiinerarae eo paftae ftatim decidentibus relis.Non cftalibiqin crcta;ramis prtetenucipulegio fimflcflec 
uens Si acre gu ftu:foliis cantu utunmr.Flos nullus ei eft;auc femen aut caulis, Radix tenuis 8C fupema/ 



VIGESIMVSQVINTVS 

Cua.Et in creta aatem non fpatiofe narcitur:mire(p a capns expetic . Pro co cR SI pleado diiRamu moP 
lis in rerris nafces;foIio ftniliiramulis minoribus a qbufdam rodris uocatii.Minoris elifedlus (hrim in 
lelligif.Ditftamutn.cnj^ma portione accedit os.Qui legere ea:in ferula uel arundine codunt : piigar^: 
ne potentia eunefcat.Sunr q dicant utra^ nafei multifariatred deteriores in agris pingui bustuera quida 
diflamu non nifi in afpei is.Eft 6i tertiu genus diflamu uocatutfed nc^ facie ne^ eflcdlu fimilefolio fi/ 
fybriiiramis maioribus,pcedentepruafioneilIa:quicqd in creta nafafunfmitcpilarecactens eiufdege/' 
nens alibi genitis, Proxime qd m parnafoialioqum heibifegicne,EtpeIiu montem in thclTaliatEttele'^ 
trium i eiiboea.Et rota arcadia aclaconica.Traduntarcades quide no medicaminibus utiifed laiRe circa 
ucnquoma runc maxime fuccis herbae turgeatimedicenturq; ubera pafcu is, Bibunt ailc lacuaccinum: 
quomabouesomniuorx funtin herbis,Poceriaea^perquadrupedesec nunc duobus claris exemplis 
manifeRa fit.Circa abdeta 6£ hmiteiqui Diomedis uocaf equi pafti IHamman^ rabietcirca pothnia ue-' 
IO 5 l afini. Inter nobili Olm as ariflolochite nome dedi iTegrauidae uideiunquonta eiletanReleuchufes* 
Noftrt malu terrae uocat;& qttuor genera eius feruant.Vnu tuberibus radicu rotundis foliis inter maP 
uam 6C hedera nigrioribus pmguioribuf^. Aiccpe mafculae radicelonga quattuor digytojsi logitudine 
baculi ciafTirudmc.Tertiu logiuimae tenuitatis uicis nouellaecui fit pcipua uisiquaeclemacicis uocatur; 
ab aliis cretica,Ocs colore buxcorcaulibus paruisiflore purpureo, Ferunt baculas paruas ut cappari. Va/ 
lent radice tantu.ECl 8i qus piftolochia uocaf quarti generis;renuiorq,pA'imedK5a;dcnfis radicis capii 
lamentis iunci plenioris craflitudine.Hancqdam polyrrhison cognominant , Odor oium medicatus« 
Sed oblonga radice tenuiorig! gratior.Carnori,n,eft corticis lunguentis quog? nardinis cducniens. Nae 
fcunrur pinguibus locis 6C capeftribus.EfTodere eas meffibus tepeftiuLuita derquamaro terreno feruane 
IU r.Maxime tamen laudat pontica.Et in quocugi genere ponderofifTima quxqj medicinis aptior.Ko/ 
tunda cotra ft rpenres. Oblonga in fum ma rame gloria elt etiam mo.A conceptu admota uuluis in car>' 
ne bubula mares figurat; ut tradi ftPifcatores Campaniae radice eam :quae rotunda eftiucncnu terrae uo-' 
canneoram^ nobis contufam immixcacalceinmariiparfereiaduolant pifees cupiditate miraiftatim^ 
examinati fluiranr.Quaepolyrrhisoscognominaticonuulfiscotufis ex alto praecipitatis radice pota ex 
aqua uniifiima efle tradif.Seminc pleureticisdincruiscofirmareexcalfacerc.Eade fatyrion eft.veruin 
& cfFeiSus eajf ufuf^ dicendi funt.Ordiendu^ a malog; omnium pefllmoifd cft ferpentiu iflu,Medeix 
tiir ergo britannica herba.Panaces genc^ oiurn radix e uino,ChironisE & flos 6i ftmen potu illimq; cx 
uina&oIeo,Prmarim 9 quaecunilabubulaappeIlaf.Polemoniaud philercrisradicisdrathmisqrtuot 
ex mero.Teucriaifidentis fcordotisiex uino priuatim ad angues potae & illitx ; fiuc fucco fiue folio fiue 
decofto.Ceraunae maioris radice drachma in uini albi cyathis tnbus.Genriana peipue aduerfusangu/ 
es duabus drachmis cu pipere 6i ruta uini cyathis,vt,(iue uindis fme ficca.Et iyfimachiaeodorefugiunt 
ferpenteSiDaturex uino percuffischelidoma,Morfibus imponit betonica pcipueicuiusuistanrapcrhi^ 
betunut inclufx circulo eius ferpentes ipfe fele intetimat flagellando, Datui Qi ad idfus femen eius dena 
lii pondere cu m tribus cyathis uinitud farina drachm is rnbus fextatio aquae imponitur . CantabriCce; 
difii m i;ai iflotochiae radias d rachm a in uini hemina fcepius bibedatprodefl 6c illita ex aceto, Similitec 
piftolochiae.Quin Si oA nino fufpenla fupra focum fugare domibus ferpentes. 

Dcargemonia:6ragarico:& t’chyo:& hyolcyamoiSd hierabotanc;&: blattanai&lemoma & qntt 
rolto:&d3uco:d^perrolata;6^ardtio:6fcyclamino:&peucedano* CA. JX» 

Rgemoma quogp radice eius denarii podere m uini cyathis tribus potaf,PIura de ea coueit di 
a ci cteterifc^ q primu noiabunf.ln eo autgenere mededi primu conucnitiqua^ nofari : in quo 
niaxte ualebit, Folia habet anemonae aequalia diuifa apii moicaput in cauliculo papaueris filue 
Ifrtsiice radicem. Succu croci colore acre & acutu, NafcifdC in a ruis apud nqs.Noflritriagcneraeiusfaci 
tmt;& id demu^bant cuius radix thus redoIeat,Agancon ut fungus nalcit in arboribus circa bofpho^ 
ruicolorecandido.Daf obolis qttuor contritu cubmis cyathis aceti mulfuldqd in gallatianafcifinfir/' 
mius habef.Prseterea mas fpifiior amarior^,Hic & capitis dolores facir.Focmma folutior in initio gu-' 
ilus duIcts:mox i amaritudine irafit.Echyos utriuf^ genens pulegio fimilis.Folhs coronaraidrachmis 
duabus ex uini cyathis qttuor daf.ltc altera qute lanugfe diflinguif fpinofaicui Sccapitula uiperaefimi/' 
lia funt haec ex uino aceto.Quida arcion plonatam uocanticuius folio nullum efl latiusigrandes lap^ 
pas ferenrem.Huius radice decodam ex aceto dant potuiiHyofcyamu contulum cum foliis ex uino da 
lur peculiariter cotra afpidas.NuIIa tamc romana: nobiliratis plus habet q hierabotanc. Aliqui parifte/ 
reoninoflri uerbenaca uocat.Htec efl qua legatos ferre ad hoRes indicaui mus.Hac louis menla uertif. 
Domus purgacunluftraturg}, Genera eius duo funt.Foliofa qua foemina puram. Mas rarioribus foliis, 
RamuliutnufqipluresitenuesicubitalestanguIofuFoliaminoiaqquercusianguRioragjtdiuifurts ma' 
ioribusicolosgtiucus; radix longaitenuis.Narciturubnj in planis aquofis.Quida non diRinguunttred 
unii oino genus faciutiquonia urra^ eofdc effeftus habear.Vtragj forriunf galli:& peinut i elpola . Sed 
magni uti^ circa hanc infaniunr,Hac gundos impetrare quae uelintifebres abigcrciamidtias concilia*' 
remulliij non morbo mederi, Colligi circa canis ortu debereiita ut ne luna aut lo! confpiciaf; fauis ante 
& meile terrs ad piamentu datis.Orcunfcripta ferro effodi finiftra manu;& m fublime tolli . Siccari tn 
umbra feparatim:foIia:cauIem:radice,Aiunr^fi aqua fpargaftricliniuiqua maduerit; laetiores conui*' 
dus ficti. Ad uerfas ferpentes coccritur ex uinoiEff ei flmilis uetbafcohxibaiqua; faepe fallit^ ea capra: 
foliis minus cadidisicauliculis pluiibustffore luteo,Hacabieda blattas i fe cbtiahit;ideoi$ romae bla ta 




UBER. 

rfam uecatut.Lemoniam Hiccum laiicdi mittinconcrefcetitegiifflf modo humidis locis. Datur dena- 
rii podus in uino.Quin$foIiu nulli ignorii eflxum eria fraga gignendo comendef.Grceci uocant petv 
raperes fiuechamcscleon fiuepcnraphillon.Cum cffodif rubra habet radice* H^cinarcefccns nfgrefcic 
& angulofa fir.Nomen a numero foliopc habet.Etipfa haerba incipit&:defimrcum uitx, Adhibetur 8i 
purga'dis domibus»Aducrfus ferpetes bibirur & eius radix quae fparganion uocaf ex uino aibo. Dau 
ci genera qttuor fecit Petronius.Diodotus quaeplequi nihil atrinetxu ftnt differentiae duae. Probariffi'' 
msE in creta mox in achaia 5C in fjccis ubieugt naci;fceniculi fimilicudinexadidionbus Foliis 6^ minorP 
bus hi rfucif^, Caule pedali re<5to:rad ice fuauifnm i gurtusK odo ns.Hoc genus ifaxofis nafcif mei idia 
nis.Reliqua genera ubi^ nafcunf terrenis collibus iiminbufgi necnifi pingui foloifoliis coria ndrircaii'- 
lecubitaliiapitibus rotudisifepe pluribus q ternis radice lignofaiCed cum inaruerit fuperuacua.Semen 
cius cymino fimilciprioris miJioalbuacreodoratum oibus & feruens.SccundLi priore uehemcrius eff: 
ideo^ parce fu mmi debet.Si iam maxime tertiu genus facere Itbeace fimilc Paphylinoiqdpaflinacam 
erraticam appeIIar:femineobIongo:radiceduIci.Oia haecdi hy eme & reflate funtintadla qdrupedf nifi 
po(laborrus'Ex aIiisufusfeminis*Excreta radicis Si magis ad ferpentes eft.Bibife umo drachma una. 
Darur Si qdrupedibus pcuflis.Therionarcaalia g magica Si in noftroorbe nafcif ifVuticofaifoliis Rib ui 
rid ibus: flore rofeo*Serpetes necat cuicug^ admota fuerit. Et hxctoipoicafTeiT.PerfoIata qua neo igno 
rar grxci' ucro arcion uocatfoliahabcrmaioractiacucurbiiisSi hitfucioranigrioraqi Si cranjora:radi-' 
cem alba Si grande.Haec ex uino bibitur dena riogic duum poncfere.kc cyclamini radix corra ferpentes 
ocs.FoIia habet mioraq hedera nigriora Si tenuiora fine angulis inqbus albicat macula . Caule exiguo 
jnaniifioribus purpureis: radice laraiut rapu uideri pofTincorrice nigro.Nafdtur in unibrofis.A nolf rfs 
tuber terrae uocaf. In oibus fereda domibus. Si uej;ieft ubi fata fit nihii nocere mala medica mera Amu 
letum uocant:narrantqi ea ebrietate repfcntan. Additam uinu Si radice Si ficcata fcyllae moconfcifa re-’ 
ponitundecoquiturqi eadem ad craffirudinem mellis.Suu tamen uenenum incfl ei : tradimtg? fi pr^' 
gnans radice tranfgrediaf:aborrum fieri.Ert Si altera cyclaminos cognomine cifanrhemos genicularis 
caulibus fu pecu acuis a priore diftans circaaebores fc uoluens acinis hederxded niollibus.Floiecadido: 
fpeciofo:radiccfuperuacu3iAcinitanminuru:gu(luacri:fed Icri.Siccanturin umbraifuficy diuidunf in 
paflillos.Mihi Si tertia cyclaminos demSifrataeflrcognomfechameciiros uno oino folioiradice ramo-' 
laiqua pifces necabatur.Sed inter primas celebraf peucedanu.-Iaudanflmiu in fardoniaimox famothra-' 
ce.Caulis eflei tenuistlogusifceniculo fimilisiiuxta terra foliofus:radice ntgraicraffj graui cdorerfucco/ 
fatGignitur in montibus opacis*FodiC exitu aurumni*PIacet tenerrima: Si alriffim^E iadicri,Hce rona> 
dunturin qrernos digy’tos ofTeis cultellisifundutqi fuccu in umbra captre prius Si naribus rofaceopun 
disine uertigo fentiatur.Et altus fuccus muenif caulibus adhaerens incifirqt manar.Probaf cralfitudine 
nielleaicolore ruffotodore fuauiter graui ferues guflu.Et hicin ufu & radix:6ideco(flum eius pluribus 
Tnedicametis^Succo tamen cfficacifrimo g refoluirura maris amygdalis aut ruta, Bibimrgi contra fer/ 
penres Si ex oieopuntSos ruetur*Ebufi quoqs que nemo ignoranfumo fugat fcrpcfes,Priuatim aduer 
iatur feorpioibus polymoniae radix uel alligata ratum.ltem phalangioaccaetens minoribus uenenatis, 
Scorpioibus anfloiochia agaricum obolis c]'rtuor in uino mixri cyathis tocidc. Verbenaca Si phalangio 
cum uino aut pofca.Ircquinquefoliu daucu.Verbafcu gr*d plomon uocanr.Genera haber prima duo. 
Albii in quo mas inteliigtf* Aliene nigrumiin quo foemina.Tertiu genus non nifi in filuis inuenif.Sunt 
folia brauicx latioraipilofaxaulis ercdlusicubltali amplior,Scme nigrum inutile.Radix una craffirudi/ 
ne digyrf.NafcuturSi in capenribus.Silucftrifolia elelifphachakairamis lignofis. SutSf plomidcs dux 
hirfutaeirotudis foIiisihumiles.Tertia lignitis uocaf. Ab alis aute rhryaiis foliis ternis aut cu plurimum 
qtcrniscrailis pinguibufijiad lucerna^; lumina aptis*A!ufl foliis eius qua foemina diximusificusoino 
no putrefcere.Diftingui genera hxc pene fupuacuum efticu fint ofa eiufde effeftus.Corra fcorpiones bi 
bif radix cii ruta ex aquarmagnaamaritudineifed effeftu pari,Teiegonon herba ab aliis fcorpion uocaf 
pp fimilitudine radicistcuius taftu mormnf fcorpioes.Ita^ contra eo^ iflus bi bif, Scorpione mortuu 
fi qs helleboro cadidoIinatireuiuifcercaiunr.Telegonon oem qdrupedem necat impofica ueredis radi 
cc.FoIio gdem intra eunde diem qd eft fimile cyclomina:Ipfa geniculata nafcif in opacis*Scorpionibus 
aduerfaf Si betonicx fuccus acpIataginis,SurSi ramis ucnena rubetis maxieiuidimufgi pfyllos in certa 
mine patinis cadefadtas admittetes ociore etia g iafpidu pernice, Auxiliaf eis phrynion in uino pora,Ali 
qui neurada appellatialii poterion floribus paruis: radicibus multis neruofis beneoleribus.irem alifrna 
qua alii daraafaniomalii lyroappellar.FoIia ei plaraginis nifi agu flioraeenf :6i magis laciniofa: couexa^ 
in terra* Alias et uenofa fimiliter, Caule fimplici Si tenui:cubitali:capite thyrfuradiciba defisuenmba: ut 
«eratri nigri: acnba;odoratis: pfguibus.Nafcif laquofis.Alte^ genus eiufde i filuis nigrius maioribus 
foliistVfus in radice umfgi aduerfus ranas Si lepores mannos drachmx podere in uinopotum.Lepori 
manno aduerfaf Si cyclaminos. Veneni uim canis quo^ rabidi morfus habenticontra quos em cyno/ 
rhodu;de quodiximus.Piatagoadoes beflia^ morfus, poraatm illita prodeft. Betonica ex mero uere/ 
ri.Periflereos uocaf caule alto foliato cacumine in aliosicaules fe^fparges:coIumbis adraodu familiaris, 
Vfide Si nomen.Hanc habetes negat latrari a canibus.Proxima ab his malis uenenafuntqfibi meripfts 
hoies excogitant, Cotra hxcoia:magica% artes eritprimu illud Homencu moly.Dein mithndaria 8C 
fcordotisSicentauriu.Potaoiamala medicamenta exigit per aluu.Betonicx femen inmulfoautpafro 
uel farine drachma in uini ueteris cyaihistiitifUomere cogedi at^ iterum biberedis g quottidie guflenc 



VfGESrMVSQVINTVS 

esm nolTa nocftara inala mcdfcamcra tradunr.Poto uencno ariftofodtfa fbbtien it eadfiti mentura qaa 
c6rr.in’rpetes.Qmnquefol!ffuccuSiAgaricupoftduomuemdetiariip6dcrce*aqujemtiIfecprhis tri 
bus, ^nrhyrrhino uocaf fiuc pharnarimofiuelymnis agria fimilisaparin* radice nulla flotenyacinthi 
femine uifiilmaMu.Exhocpiiniflos uenuOiores fierimecullo malo tnedicamctolscdipone aut uencno 
fiqs in brachiali habeatiarbitramr magi.Sim iliter ea qua eup’eam uorantraduntqs ca pundlos comen' 
darionselTefims.Arremifjaquoqircrum habentibus negat nocere mala medicametabefliaur ullam: 
nefoIequidc.Bibit &b3’cexutno.iduerrusopiu»AIIigira priuatim potens rradiftpoiaue aduerfusra' 
ns.PericarpLi bulbi geri' n c.Diix cius fpcsTfortice rubro alre^ialte^ nigro papauerifimite.Sed uis ma 
iorq pnoriiutfiqi aurexC3iriciefio.!6 cotra danuotra quadi thus & panaces &chironiu pcipue.Hocue 
ro 8 i coiTi fugos. Vept Si generati inebrati^ fingulis corpo^ morbis remedia fubtexcmus.Orii a capi 
te. Alopecias emedat nyni phe.T 6i cicutae radixifi una tritre illinantur, Polvthricha diPat a callitricha ^ 
iuncos albos habet Si iolu plura maioragi^Frunccquoqi maior cftiSi defluente capilluc6firmat:6ideti 
far.Iic Itngtilaca circa fontes nafccsicuius radix admixta cobuRa teritur cu adipe fuis nigracnd quoqt ex-' 
cip f ur eiijs fit luisiqu.T nunq pepit.Sol deide plurimu confert illirae.Similis ufus eft cyclamini radicis, 
Prtingine ueratri radix roliit in olcodecofla uel in aq.Opitis dolori niedef panacis oium genent radix 
in oleo cori ira. Anftolochfa Si hiberis adalligata hora;uel diutius fi pati poflit comitante balnei ufu.Me 
deturSidauai.PurgataurcydammoscumcHcinaresadditatSi ulcera capimfanatillira.Medef Si peri 
ftereos.CiIrallia fiue leontice uocaf femen margaritis minutis fimilc dependes iter folia gradia in mon 
?ib'.js fert, Huius grana.xv.in oleo maceramnatga ira aduerfo capillo caput ungitur. Fir& ex callimche 
fterniifameorii.Foiia funt Icticulac fim i]!a,Cauies iuncis renuifllmisiradice m]nima,Nafcif in opacis SC 
hu luidiirguRatu ferucns.HyfopiJ in oleo cotritum phthiriafi refiftit Si prurigini in capite. Eft aut opti 
rmi cilinii e tauro morr.Dein pam phyituiSi fmy rn^u, Stomacho contrariu.Purgafco fico fumptu per 
ii fe na:a 1 meile uomiti6ibus.Putat& ferpentiii idtibus aduerfari tritu cum mdlc&faleSicumino.Lo 
I hins no(u r pier ig? exiftimauerunt)eadc eft qu^e Si xiphionraut phafganton qq cufpidi fimilis fem ine. 
Ha bet.n.fo'ia porri rubetia ad radice Si piu raqi m caule capirula pfonis comicis fimilia parua exerennv 
bus lingua radicibus plon gis.Nafcitur in fttienbus. E dmerfoxiphion Si phafganton in humid s:cum 
primiJ exir; gladii pber fpecie caule duu cubitoii^tradicead nucis auellanat figuram fimbriatatqua effodi 
an te mefTes oporretificcari in umbra.Supenor pars eius cu thure trita aeque» podereadmixto uinotofta 
fratfta e capite extrahittau t fi qd in corpore fuppurar.uei fi calcata funt ofla.Scrpetes eade contra ucnena 
eificax. Caput in dolore ueratro in oleo uel rofacco decoifto tricoqi ungi couenic. Peucedano ex oleo uel 
rofaceo Si aceto Tepidu hocpdcft Si doloribus qui plerug; ex dimidia parte capitis fcnriunfiSi uertigi/ 
in.i^crungilr Si radice eius fudoris caufa eliciMi.quonia cauftica uis ei cft.Plyllion alti cynoidesialii chri/ 
IfaIion:aliiricelion:alncynomyianappellat:radicetcnui:rujiuacua:rarmetolum:fab3Cgranisic3aimini 
busifoliiscoronopodi nodifTimilibusifemieaucpulidiundeSi nome hoc in baccis.Ipfa haerba iuineis 
(nuen'f,Vis ei ad rcfrfgerandu Si difcutiedu ing«,Seme in ufu . Ftoti imponif t dolore Si tcporibusicx 
aceto Si rofaceo;aut pofca, Adcaetera illinif acetabuli mefura fextaiio aquae dcfataccotrahir.Tuc terere 
oporretiSi craffitudinc illinere cutcuqi dolon Si collc^ioi inflamatioRicp.Et uulnenbus capitisanftolo 
chuifratfta extrahens ofTaiSi in alia qdem parte corporisrfed m axirnc e capi te.Sim iliter plyftolochta. 

De rhyrellioiSi cetaureaiSi chelidoniaiSi panareiSi hyofciamoiSi euphorbio. CA. Xj 

Hyfelliu non dtlTimileapio, Huius radix comanducata purgat capitis pituttas.Oculo^ acient 
t cenraurio maiore putam adiuuariifi addita aqua foueantur, Succo ucro minoriscu mellecu^ 

lices nubeculas ofeurirate difcutiicicatriccs extenuari. Albugines quide etia iumentoj,: fidenV 
le.Iam chelidonia fopradiitis oibus mire medet.Panacis radice cu poleta epiphoris imponif. Hyofey» 
mi femen bibunt obolo tantudem meconiiadiiactesiuinumgtadepiphorasinhibendas.AdiungutSS 
gentian* fuccuiquem collyriis acrioribus pro meconio mifcent.Facit claritate Si cuphorbiu in untftis* 
!nftilIafpIantaginiruccuslippuudini,CaIigines ariftolochiadifcuttt.lberisadalligatacapiticu quinqifb 
lio epiphoras:& ft qua i oculis uitia funtiemedat.Verbafcu epiphoris imponitur.Penfterfosex rofaceo 
uel aceto: Ad hypochyfis Si caliginem cyclaminon in paftillos diluunt. Peucedani fuccu ur diximusad 
clantatcm Si caligines cum meconio Si rofaceo.Pfyllion illirum fronti epiphoras furpendit. 

De anagalllde fiue acoroiSi madragoraifiue circelotSi cicuta:Si cremno agrio: Si molibdrna: 
Sicapno:8i aliaiSi acoroiSi irideiSi cotiledoiSi ai2oo:Si andrachneiSi et igeco:Si de ephe/ 
mero:6ideIabroVeneiis:6ideramiculomedicma::6ideoris uittis, CA. Xf, 
a Nagallfda aliq corcoron uocant.Duo genera eius, Mas flore phacmceoifoemina ceruIeo:n6 aP 

tiores paImo:frutice teneroifoliis purillis:rotudis:in terra iaccnbus:nafcunf in hortis Si aquo/ 
fis.Prior floret ccruIea.V tnufq! fuccus ocufo^ caligmc difcutir cu mclIciSi ex idu eruere & argema ru-' 
bensrmagis cum attico meile inuntftis.Puptllas dilaratiSi ideo hocinungunf antcqbus paracentefis hr. 
lumentogfquoij oculis medcntur,Succuscaputpurgatp nares infufus:ita ut deinde uinocoltuaf,Bi> 
bitur Si contra angues fucci drachnia in uino.Mi^ q> fceminam pecora uitant. At fi decita fimilitudi 
ne(flore.n,tanru diftanr)dcguftauerciftatim eam quae aMa uocaf in remedio qutrrunr.Haa noftris fe/ 
rus oculus nuncupatur.PriECipiut aliqui effofruris ante folem ortum priufq quicq aliud loquarur ter fa 
lurare cam:tuc fublaram cxpnmere.lta ^ipuas effe uircs.De ephorbio fatis diiftuefticuius fuccus lippi/ 
tudini fi tumor erit Jtetn abrmthium cu mdk Kuumilte^ betookx farina couenict,Et egilopas tinat 

y iui 



LIBER 

hacrfea Codftti noftf qiis in hordeo hafcif tritici folio femine contrito cd farinapermixta impofitagi uel 
fucco-Exprimitur hic e caulibus foliii® praegnantibus dempta fpicatSiin trtmeffri farina digerif in pa 
fidios. Aliqui 8C mandragora utebanfPoftea abdicatur in hac curatioeefl.Sed epiphoris quod cerrum 
eft medetur&oculopi dolori. Radix tufa cum rofacco 6i uino, Nam fuccus multis oculoji medicamS 
tis mifcerur.Mandragora alii circreum uocant.Duo eius genera.Ond)dusqui SC masinigerquae focmi 
cia cxiftimatur.Anguftioribus foliis q laflucae.Hirfutis&cauIibusiradicibus binis ternifue nigris foris. 
Intus albis:c3rnofis;tenenfg3 pene cuoitalibus, Ferunt malaauellana^nucu magnirudine.Eriis femen 
ccupyrojialbum.Hocaliiarfenralii morion;aIiihyppopIomon uocaf.Huius folia alba qalreriuslario/ 
ra ut lappati fatiuae.CauentefFofruri cocrariu uentu,Et tribus circulis ante gladio ciraifcribunt . Poftea 
fodiunt ad occafum fpedates.Succus fit 6ic malis & e caule decifo cacumine 8C radice. Punftisapta aut 
decodla utilis haec uel furculo.Concifa quo^ in orbiculos feruaf in uino.Succus no ubiqi inuenimnfed 
«bi poteftxfrca uindemiasquaerif.Odor grauis ei fed radicis fli maligrauior.Mala maturara in umbra 
ficcatur.Succus ex iis foledenfaQrem radicis tufauuel in uino nigro aut tertias decoilar. Folia feruatur 
jn muriis efficacius. Alias roratiutn fuccus peftis cft.Sic quo^ noxiae uires.Grauedine afferunt eriaoifa 
dluiqq mala in aliis terris mandantur. Nimio tamen odore obmurefeunt ignari,Potu qiiidc largiore ec 
moriunfur.Vis fomnifica pro uiribus bibentium.Media potio cyarhi unius.Blbiru^6^ contra ferpen^ 
tes:& anrefe(5t.ones uniftionef^ nefentiancur.Ob haec facis cftaliquibus fomnum odore qu^fifre,Bibi 
f ur& pro helleboco duobus obolis in muIfo.Efficacius hellcborum ad uomitioes ad bilem nigram 
extrahendam, Cicuta quo^ ucnenu efi:publica achenienfium poena inuifa. Ad multa tamen ufus non 
omittendi.Semc habet noxium. Caulis auteefl uicidis:6i urit piem ^ utin plaranis.Lcnis hic&genioi 
latus ut calami nigricans, A Itior faepe binis cubiris;in cacuminibus ramofus. Folia coriandri tenuiora: 
graui odoraru,Semen an ifo craffius; radice concaua nullius ufus. Semini Bi foliis refrigeratoria uis.quae 
fi enccatiincipiut algere ab extremitatibus corporis.Remedium efiiprius q perueniarad uitalia; uini na 
jturacxcalfaifforia.Sed in uino pota irremediabilis exiftimaf,Succus cxpriraif foliis floribuf^rtucenim 
maxime repeftiuus efiSi melior.Seminerrito expfTus & fole denfatus in pafiillos necarifanguincexpif'' 
lando.Haecalrera uis.Etideo fic necato^ maculae in corporibus apparent. Ad difibUienda medicamera 
urunf iIIo proaqua.Fir ex eoad refngerandu (tomachum malagma.Praecipuus tame efiad cohibedas 
cpiphorasaefiiuas oculorug; dolores Pedandos circuiitum.Mifcec collyriis. Er alios ops rheumahfmos 
cohiber.FoIia quoip rumore oem doloremij 8£. epiphoras fedanr.AnaxiIaus auiflorcfi mammas a uir 
giniratcilliras femper efie fi:aruras.Quod cerrum eftilac puerperale mam mis impofita cxrfguitiVcne^ 
remcp reftibus circa pubertatem illita, Remedia liberationi qbus bibenda cenfefmo equidem praecipi^’ 
mus.Maxima uis terrae partho^imoxlaconicaeicrcricaciafiaticae.ln gr^cia uero megaricaeideindeamV 
cae.Cremnos agrios gremias tollit oculorum i rapofi tus: tumorem quogi polenta ad dira.Nafcif uulgo 
molibdcnaiideft plumbago etia in aruoifolio iappatiicraffa radice hifpida.Hrec comanducataifi oculis 
fubinde religatunplubum quod eftgenusuini:ex oculis rolIit.Capnos prima qua pedes gallinaceos uo 
cant:nafcens in pariettnis:8i faepius ramis tcnuiffimis rparfifgi:flore purpureo uiridis:riccocaIfgfnc dir 
fcurir,Irai^ in medicamento oculo^addtrur.Sittiilts & nomine & effeflu alia eflcapnos fruricofa pte^ 
neta foliis conandfi:cineraceicoIoris:florepurputeo.Nafcif in horris 8C fegeribus hordeaceis. Claritate 
facirinuniflis oculis delachrymarione»^ ceu fu musiunde nomen accepir.Eade eu ulla palpebras renafei 
,phibet.Acoron iridis folia habet angulfiora tanru Si logiore pediculoiradices nigrasiminufq? uenofas. 
Caetero Si has fimiles irridisigufiu acresiodore no ingraras;ru(qu faciles.Optimac potic^idem galartca 
mox ereticae,Sed priac icholchidc iuxta phafin amne:8i ubicuq? f aquofis.Rccenbus uirus maius q uer 
tuftis.Creticsecadidiores ponticis.Siccanf utribus in umbra digy talibus frufiis . Nccno inueniunf qui 
oxymyrnneradiceacoron uocar.Ideo^ quidam hacacronagrionuocare malunt.Viseiad calfacicndii 
exreniianduqj efficax contra fuffufiones& caligines oculo^ fuccocfufdcm poroicontraq! ferpentes.Co 
cylodon paruula harrba cauliculo tencro^ufillo pingui foIioiS; coxendices,Nafcirun' maririniis petro 
fif^ uiridisiradice oliuae modo rotunda.Oculis medetur fucco.Efi aliud genus eiufdem fordidis foliis: 
latio ribusidenfioribufg! circa radicem uelut oculum cingentibusiarpernraf gufius:Iongiorecaule : feti 
pgracili.Vfus cius ad eadeq iridis. Aisoi duo genera:maius in fiflilibus uafculis fcrif;qdaliq buphthal/ 
mon uocanalii zopthalmoaliierogenetomqaamaroriis coueniat.Alii hypogefon:quoniain fiiggrun^ 
dis fere nafcif.Suntq ambrofil porius uoc3nt;S^ qui amerimnon,ItaIi fedu magnu:autoculu;aurdygw' 
tellu.AItegi minufculu:qdenthelcs uocanttalii truhelcs:quia ter florear:alii chryfothclesialiqui ifoeres. 
Sed alii itali firdumialii aizoum.Vtruqi quonia uireat femper. Aliqui femper uiuum. Maius cubiti altie 
tudine excedit craffirudineplutq pollicari. Aliud in cacumie lingua: fimilecarnoftim.pingueilargoruC'' 
coilatitudine pollicari. Alia in rerram conuexaialia flantia:ira utambiru effigiem imiteturoculi, Quod 
minus cfl:in muris parierinif^ nafcif:&: tegulis,Fruticofuma radice:5i furfiim uf^ ad cacumen, Foliis 
anguftis munocratis:fuccofis:palmo alto caulciradix mtihs.Huic fimiliseiquagrreciandrachncn agria 
uocanr.Icali illecebra pufillis latioribus foliis Si. breuiori cacumine, Nafeitur in petrisiK colligitur cibi 
cauri.Ofum harum uis eademrperfrigerare & afiringere , Medetur epiphoris folia impofiraiuel fuccus 
inumhus.Purganrenim ulcera oculorum expIennjiS; ad cicatricem pcrducuntpalpcbras deglutinanr. 
Eaedem capitis doloribus medentur:fucco uel folio teporibus illitis, Aduerfantur phalangiorum feli/ 
bus. Aconito uero maius aizoum ^pue. A feorpionibus quoque ferri id habenteni negant, Medentur 



VIGESIMVSSEXTVS 

6f aoffam doloriMff m fuccus hyorcyami modice.Irem achileari&mmoriantaareaeiK plantaginis pca 
cedani cum rofaceo 6i meconio. Acori fuccus cum rofa.Ois autc ftngili calefadlus infundit. Cotyledon 
et infundit purulentis cu medulla ceruinacalefaif^a. Ebuli radices tritx^ fuccus linteo colatusimoxin 
fole denfatus 8i cu opus eft tofaceo dilutus 81 calefaftus parotidas^Verbenaca quo^tiite plantago fanar: 
Ite fidentis cu axungia ueteruNariu 02 cnas emedat anftolochia cu cypcro,Dentibus remedio funt pa/ 
nacis radix comanducatai^tpuechironiieiitc collutis fucco.Radixhyofcyamiex aceto maducata.lre 

f iolymoniaecomanducanfi&plataginis radicesiautcolluutur in aceto dccodftefucco.Et folia funt uti' 
ia.Ve! fi finguine gingiuae putrefcantiud femen eiufde apofleraata & colle<3i6cs gingiuanim fanat.Et 
ariftolochia gingiuas dentefue confirmat.Verbenaca cum radice manducata 6i decorae ex umo aut ace 
to fuccus collurus.ltc gnquefolii radices decottae ad tertias uino aut aceto.Prius uero g decoquat aqua 
marina aut (alfa lauantiOecottu diu tenedu tn ore.Quida cinere gnquefolii fricare malunt.Et uerbafei 
radix decoquitur in uino ad colluendos detes.Ethyfopo colluutunSCpeucedanifuccocu meconioud 
radicu anagallidis magis foeminae fuccoiab altera nare qua dolear infufo.Erigcron a grcccis: quxa no/- 
Rris uocaficnecfo.Hac fi ferro ciicufcnpta effodiat aliqsuangatg? ea dente & alternis rcr dcfpuat ac re<' 
ponat ineunde locuutautuiuathaerbaiaiutdentceupoffea non dolitii^,Ha:rbacftrhenfljgufpcciefli 
mollitiaicauliculis fubrubicudis.Nafcitur 6d i tegulis 8i i muris.Nomc hocgrarci dederunt:ga ucrcra'' 
ticfot. Caput eius numerofa dfuiditurlanugineiqualis eft fpina: inrerdimrurascxeiitc.Quarc cam Cal^ 
limachusacanthidjappellatraliipappum.Nlccdeindegraecis de ea coftar. Alii cnicse foliis cfle dixerunt: 
alii roborisffed mmonbus multo.Radice alii fuperuacuaialii neniis uriliialii potu ftragulantc.Ediuec/ 
fo quida regio morbo cum uino dederunt.Et contra omnia ueficac mtia.lrem cordis & locincris. Reni 
bus extrahere harenam dixcrc.Ifchiad icis drachmam cum oxymeIlite3bambulatioc,ppinauEie.Tor/ 
minibus quoqs in pafTo utilinima:pcordiisetia:cibo ex acero eam pdicanres fcrentcfgi in hortis.Nct de 
fuere g 8C alterum genus faccrenr.Nec quale efTet demon (frarent contra ferpentes in aqua bibenda ede 
damqi comitialibus dantes.Nos eam romanis experimentis pufusdigernmus.Lanugo eius cum cro 
€0 & exiguo aqu 2 ' frigida trita illinit epiphoris, Tofla cum mica falis ftrumis.Ephcmeron folia hnbec 
Ltliitfcd minora:caulem pare:floremcsruIeum:femenfLipcruacuuni:radiceun;idigyra1icranirudiner 
dennbus prafcipuam concifam in aceroidecodfamqt ur tepido colluaruriEt ipfa et radix mobiles fiftir, 
Ciuis Sdexefis imprimitur.ChelidoniiE radix ex aceto trita connnctorc.Erofis uerartu nigrii jponif. 
Mobiles dentes utralibet decodta in aceto firmanf.Labru uenereu uocant in flumine nafLCic.En ei iier 
miculus gcirca dentes ligatMutcauis deottii esera incIuditur.Caucndu neeuulfa hairba tena tagar.Ra^ 
ruculum uocamus qua graeci uatrachion, Genera eius quartuor.Vnu pinguioribus g coriandri foliis: 
ad latitudine maIuxaccedctibus:colore!iuido:cauIc3lbo:graciIi:&radicealb3.Nafcifur in limitibus 
humidis & opacis. Alterum foliofius pluribus foli^incifunsiaitis caulibus, Tertiuminimu effigraui 
odoreiflorcaureo.Quartufimile huic flore lutco.Cjibusuiscaufticafi cruda folia fponantipuftulafij 
ut Ignis factur.Idco lepras pforas utuntur 8C ad tollenda fligmara.Cauflicifqt oibus mifcenr, Alope 
dis iponunticelerirer remouenres.Radix in dolore comandurara diutius rupit dentcs.Eadeficca cocifa 
fternur.imcntumfacirtNoftrihcerbani ftrumeam uocannquoniam medetur flrumisSc panis partem 
fumofufpenfi.Credunt^ca rurfusfata rebcHarequsecurauennruitia.Quocelerf & plantagine utun 
TU r,Oris ulcera intus fuccus plantaginis emedat folia radicefgicomaducatarucl fi rcumarifroo labo 
retos.V(cera fetoremgj quinquefoliu,Vlcera plyl]ium,Cdporttaquocy ad fetorem ocl maxime puden 
dum uttium trademus, Ergo folia myttiSi lennfcipari podere galla: lyriacxdimidiupodusfimul tert 
re in uino uetuffo Tparfa madere matutino oprimu eft. Vel hederae baccas cu cafia Bi myrtha pari pode 
re ex uinotNaribus unlifllmu eft dracotii feme corticu ex melleiet ficaranomara f lis fum,Sugillatahy 
fopo emedanf,Stigmacam facie madragora illita delet, 

C AII PLYNIl SECVNDI N ATVRAUS HYSTORIAE L1BER.XXVI. PROHEMIVM 



Reliqua- per morbop: genera m edicma::&J de nou is morbis:& de lichene quid fir:S£ quando pri 
muminitaliacccperint;6idecarbuculo;6ideelephantiaii:&colo, CA. I. 




ENTIT ET FACIES HOMINVM NOVOS OMNIQVE AEVO 
priore incognitosnonitaliaemodoiuerumetiam uniuerfe prope euro^ 
px morbos. Tunc quo^ nec tora italia nec per illyncum galiiafuc aut hif/ 
panias magnopere uagatosiaut alibi gromatcircag; fine dolore quidem 
ulloiaut fine pernicie uitacifed tanta foeditate urquatcungt mors pi acferen 
da cflcttGrauiflimu ex iis lichenas appcliaueregr^ro nominciiattequonia 
a mento fere orieba urioculari primum lafciuia: ut eft procrax natura 
multorum in alienis mifcriis,Mox 8c ufurparo uocabulo mcnragramioc 
cupanrem multis Si imitus: totof^ uti^ uultus oculis tantum imunibus: 
defeendemem uero 6C in colla pedtufqp ac manus foedo cutis furfure.Non 
fuerat haec lues apud maiores patref^ noftros.Er primum Tiberii Oati 
dii CxfarispciBcipatu tnedio uceplit in italia quodam Petfino equite cof 




UBER 

ftiano qa*fbrio fcribacum in atla appaminet:mdeconragfoncmciusimportantc.Nercnrercidma 
iu foeminacaut feruitiatplebcfq! humilis 8C mcdia:rcd ^ccrcs uclod crafitu olculnmaximcfediore mul 
to^:qui perpeti medicinam tolerauerant cicatrice g morbo. Cauflicisnaqtcurabaf:necnifi in olla 

corpus cxuflu eflet non rebellante tedio.Aduenerunt^ ex aegypto genitrice taliu uiiioy/ mediet haefo 
Ia opera afferentes magna fua ^a.Siqaide certii efl Manilium Cornutu ex ptonis legatu agranicaepui 
Ciae fcftcrtia.cc.eloc3fle in eo morbo ad curandu refe.Acciditg? fatpius : ur noua contra genera roorbe^ 
gregarim fentirenf*Quo mirabilius gd ^deft repetin;'aliqua gigni repente uiriaterra|;£ m partecerta: 
certiig? mcbrif hominuiuel a:ratibus:aur ena fortunis tanq malo cligete:haec i pueris:gra(rari:illa t adui 
tisihxc proceres fentirenlla pauperes.LPaulo.Q^Marrio ccforibus primu in ttalia carbunculum uenif 
fe:annalibus colcriptum eft peculiare narbonenfis puinciae malum :quo duo cofularesobicrerconden'' 
tibus h:ec nobis.Eode anno lulius Ruffust&.Q.Locanius Baflusulle medicorum infeitia fciSusrhic ue 
ro pollice Icua; manuseuuifoacu abremetipfotam paruouulnereutuix cerni poHeuNafcitur in occul 
rilTimis corpori partibus:8i plerugi fub lingua duricia rubens uariis modis:fednigricans capire alias iie 
uida corpus intendens ne^ inrumefcens:rine doloreifine pruriruifinealiog fomni indicioiquo graua-' 
tos in triduo auferr.aliquado Si horrorem afferens:circa^ puftulas paruas;rariu'i feriens (lomachum. 
Fauccfqjcum inuafenrociliimeexanimans.DiximuscIephanriaftnanrcPompciimagni Ecratem non 
accidiflb in italia:6i ipfam a facie faepius incipientem Jn nare prima ucluti lenticula moxinualercenre p 
Cotum corpus maculofa uariis coloribus Si inxquati cutc alibi crailaralibi tenui dura ceu fcabie afpcra: 
ad poftepe uero nigrefccnteiSi ad ofia carnes apprimere intumefeetibus digytis in pedibus manibuf^. 
Aegypti peculiare hoc nialumiSicum in reges incidillct ipopulis funcbreiQuippein balneis folia tepe^ 
rabantur humano fanguine ad medicina ea.Et hic gde morbus in italia cclemcr rcftinclus eftdicur & il 
lequegcmurlam appdlauereprifci inter digytospedunarcerect-a nomine oblitterato. Idipfum mirj'' 
bile:aIios defincre sn nobis morbos:a!ios durarcificuti coIu.Tibcrn Calaris principatu irrcpfit id malii 
Necquilg prior iperatore ipfo renficimagna ciuitaris ambage cu ediflocius cxcufantis iiahtudine lege»^ 
ret nomen incognitum.Quid hocclfe dicem usiaurqs deorum iras;'Parumin.erant hotcatrciamoibo 
ru gcneratcLJ rupra.ccc.eent:nifi et noua rimercf.Ncgt ipi hoies pauciora fibi opere fuo ncgocia iportau 
Hatcapd pnfeos erat q memoramus remedia medicina ipa quoda mo re^ natura faucte Sidiu fuere. 

Laus Hippocratis. CA «II. 

Ippocratis certe qui primus medendi praecepta dariflime condidir:referta haerbarum mentio 
h ne inucninius uolumina.Hec minus DiodisCarifli qui fecundus aetate famagt extirir.Iteni 
Praxagore Si Chryfippiiac deinde Erafiftrati.Erophilo quidem gg fubtilioris leftae conditori 
ante omnes celebratam ratione eam paulatim ufu elTicacinimo rerum omnium magiftro pecultantec 
writji medicinae ad uerba garrulitatcgi defcedente.Sedere nag> in iis fcholis auditidi occupatum gratius 
crarig ire per folirudincsiSi quaerere herbas alias aliis diebusanni. 

Denoui medicina Si AfdepudemedicoiSi qua roneueterc medicina mutauerir. CA. HI, 

Vrabac tamen antiquitas firma: niagnaf^ confefTae rei uindicabat reliquias : donec Alclepia/ 
d des retare magni Pompeii rhetoricae magilfer:nec fatis i ca arre quaeftuofus ut ad alia faggacis 

ingenii huc fe repente conucrnt:atgi ut necefTecrat hominig necid cgincnnec remedia noflee 
oculis ufugi percipieda torrentiac mcdirata quorridie oratione blandicnsiomniaabdicauirirotagi me^ 
dicinara adeafum reuocaiidoconiefluiam fecit. Quingi res maxime comunium auxilio^ profefiur.. 
Abftincntiam obiialias uim: fricationem corponsiambulationemigefiatioc^icum unufqutfq} femet/ 
iprum fibi prteftare pofTer inediigere, Fauentibus cundlis ieITent ucra: quae facillima erantiuniuerfum 
prope humanum genus circuegir inferno alio modoqfi caelo emiHusaduenifTet. Trahebat; praeterea 
mentes artificio mirabili uino promittendo segns dando rerapeftiue tura frigidam aquam.Ec quonia 
caufas morborum prior fcutan.HerophiIus inibtuerat:umi rationem iIluAraucratClcophan tus apud 
prifcosiipfccognominari fefrigtdam dando praeferens Si utau£lorefl,M,Varro:aiiaquo^ btandimc'' 
ta excogitabar in fufpendcdo ledulosiquorum iadatu aut morbos extenua rcr.aur fomnos ailicei er : la 
balncasauidiflima hominum cupidine mftituendoiSi alia multa didlu grataatij iucunda magna au/ 
iloritare nec minore famarcum occuuflet ignoto funen: relato homine abrogo atque feruatoinequis 
leuibus momentis tantam conuerfionem fadam exiftimet . Idfolum pofiumus indignari unum ho^ 
minem e leuilTima gente fine opibus ullis orfum ueSligalis fuicaufa repente leges faluiis humano gene 
ri dcdiflcjqu.is tamen poftea abrogauere multi. Afdcpiadcm ucroadiuuere mulmquorum cura nimis 
anxia&rudiautobruendiaegrosuefierudorefgtomni modo ciendi.Nuc corpora ad ignes torrendo: 
folefucafliduequrerendo m utbeumbrofaiimmo uero tota italia imperatrice tum primu penfili bal/ 
tiearum ufu ad infinitum blandiente. Praeterea in quibufdam morbis medendi cruciarus detraxit:ut 
anginis quas curabant in fauces organo demilTc.Damnautt merito 6C uomiciones tunefupra modutn 
frequentestArgu it Si medicamentorum potus Homacho inimicos: quod eH magna exparte uetitum* 
Ita^ nos in primis gure funt fiomacho utilia fignemus. 

Irnfio magica artis Si de licheneiSi tapfia. CA, IIIL 

Vper omnia adiuuere cum magicae uanitatcs:in tantueueSfteurabrogarehxrbis fidem cun/ 
f diis pofTenr. Aethiopide heerba amnes ac ffagna ficcart coniedlu . Taau daufa omnia aperi/ 

liiAchemenideconiedlauiaciem hoHium trepidare agminaiac terga uertere .Latacen dari 



VIGESIMVSSEXm 

folifatti a petfaK rege I^atis:utquocungi uemfrentommum rerum copiaabun<!arent:acraoIt3(Tmf 
lia. Vbi nam itwe fuerctcum cimbri teuroni^ terribili Marte ulularent^autcum Luccullus tot reges 
magorum paucis legionibus ftcrneretJ’ Cur ue romani duces primam femper in bt Ilis ratione comer 
Ciorum habuerei’Cur Hercules Oeraris miles in pharfalia famem rentitrfiabundanria omnis contin^ 
gere unius ha;rbaefbelicitatepoteratc’Non iatiusfuir Aemilianum Scipionem carthagin-s portas hsr'' 
ba patefacereiq machinis clauftra per tot annos quatere.Siccentur rethiopide pontinse paiudes;tantu^ 
agri fuburbanac reddatur italiae.Nam^ apud eundem Democritum inuenirurcopofirio medicamen' 
ti:quo pulchri boniqi & fortunati gignantur liberi. Cur nungperlarum regi talis eft dedita. Mirum 
eftprofeffo hucuf^ proueflam crudelitatem antiquorum faluberrimis ortam initiis;rt in ulla re mo 
dum humana ingenia nouiflenr.Arqui nos hanc ipfam medicinam ab Afclepiade repertam fuo loco 
probaturi ce(Tenius:euedtam ultra magos eciam,Sedhtece{l omni in reanimorum conditiomt a ne^ 
cenariisorraprimum cunfla uencrint ad nimium. Igitur dcmonftratarum priore libro hterbarum re 
liquos effedus diccmus:adiiciemurqp quas ratio diflauerit.Sed in lichenis remediis arg? ra foedoetianx 
tnalo plura undigi acetuabimus :qg non paucis ia m demon rtratis. Medetur ergo plantago trita. 
QuinqucfoIium.Radixalbuciexaccto.FiculnicauIesacetodecodi.HibiTciradixcum glutino & aceto 
acri decoifla ad qaartas.Defricantur etiam pumicc.Er rum icis radix trita ex aceto illinitur.Et flos uifci 
cum calce rubaflus,Laudarur&tithym3lum cum refina decoctum, Lichen uero haerba his omnibus 
pra:fertur:inde nomine inuentotNaicitur in faxofis folio uno ad radicem laroxaule unoiparuo: longis 
lb!iisdependentibus,H^cdelet&ftigraata,Teriturcum mdIe.Eft aliud genus lichenispctris tantum 
adhaerens ur mufcusiqui 8i ipfe ininirur.Hfc 8C fanguinem (iflit uulneribus inftillarus : & collcdfiones 
illirus.Morbum qiio^ regium cum meile fanar ore illito lingua.Qui ita curarunaquafairalauari in 
benturrungioleo amygdalinoihortenfibus abninere.Ad lichenas dC tapfiae radice utuntur trita cu mej 
le. Anginae Si argemoma medetur fumpra ex uino,Et hyfopum cum uinodecotSum & gargarizatum 
Peucedanum cum coagulo uituli marini aequis parnbus.Perfonata cum muria & ex oleo trita uel fub 
lingua habita.Ue fuccus de quinquefolio potus cyathis tribus, Hic fii oibus faunum urnis medetur gac 
ganzatus.Verbafcum priuatim tonfilis inaqua potum. 

Ad ftruraas:6i ad dygitosiSi ad pedtusiSf ad tuiTim medicinae. CA. Vi 

TrumispIantagOtChcIidoniacum melleSiaxungia.Qumquefolium.Et radix perfolaw.lre 
f cum axungia operitur folio fuo impofira.Item arremifia.Radixmandragorzeex aqiia.Sideri 

tis lata folia clauo fintfira manu circumfofla adalligatur cuftodicda fanatisme rurfus fata diro 
bafrbariorum fcelere ut in quibufdam repellet.Quod & in iis quos artemifia fanauerit praedici reperio 
Ire in iis planto,Damafcoe quae Si caucalis uocatur fub fblftitio collefta iponitur ex aqua carlefti folium 
tritu uel radix cum axungia tufa: itaiu impofita folio fuo operiatur. Sic Si ad ocsceruicis dolores tu' 
morefgj quacunqi in partciBellis in pratis nafcitur:flore albo aliquatenus rubente,Hac cu artemifia iU 
Satam efflcaciore produnt.Condurdon haerba folftitialis flore rubeo fofpefa in collo coprimeredicituc 
ftrumas.ite ucrbenacacu plaraginedigyto^ uttiis olbusiSi priuatim pterigiis.Quiiiquefoliu medetur 
peftoris uitiis,Vel quod grauifTimu eft tulTisihuic medetur panacis radix in uino duki«Succus hyofcya 
mi etiam fanguinem excreanti bus.Nidor quogt accefi tufTientibus.ltcm fcordotis mixto naufturtio 8C 
tefina cum mdie tufa artda,Facir Si per fe faciles excreationes.Itc centaurium maius Si fanguine rciicie 
tlbus.Cui Ultio Si plantaginis fuccus medetur, Et betonica obolis tubus inaqua contra puruIentas:co/ 
trag cruentas excreationes,Perfolatae radix drachmae poderis cil pineis nudeis.xi.Peucedani fuccus pe 
floris doloribus Si acorum fubuenit.Et ideo antidotis mifcef.Tufli daucum. Ire fcythiaca haerba . £a 
demu omnibus pedoris uitiis tufli Si purulenta excreantibus obolis tribus in paflb. 

De uerbafeo Si chamelcuce ud tufiilagineioi becchiOt 

Si aquilegiaiSi faluia» CA, VI. 

Otidem obolis bibitur uerbafcumxuius flos aureus , Tanta huic uis cflrut lumentis etiam no 
C mfrictibus modoifed illa quo$ trahcnbus auxilief potus.Quod Si de gentiana repio • Radix 

cacaiiae qu^e tuflilago dicitur comanducata 6C in uino madefada no tufli ratu : fed Si faucibus 
prodeft.Hyfopi quoqi quin^ ramis cu duobus rutae Si ficis tribus decodis thoracem purgat . Tuflim 
fedat bechiomquae Si tuflilago dicitur.Duo eius genera .Silueftris ubi nafeitur fubefleaquas credunt; 
& hoc habent (ignum aquileges .Folia fummaiufculag hederae gnto:aurieprirao:lubalbidaa terra Iti 
perne pallidaifine cauleifine floreifine femine radice tenui.Quidam eandem efle bechion Si alio nomi' 
nechamdeucen putant, Huius, aridx cum radice fumus per arundinem hauflus aut deuoratus uetere 
fanare dicitur ruflim,Sed in fmgulos hauftus paflTum guftandu eft, Altera a quibufdam faluia appellaf 
fitntlis uerbafeo conterif ea Si colata calefacitiatqi ita ad luflim laterif^ dolores bibit.Conrra feorpioes 
eadem Si dracones marinos efficax .Contra ferpenics quo^ ex oleo perugi ea ^deft, Hyfopi fafciculus 
cum quadrante mellis decoquitur ad tuflim. 

Ad lateris doIoresiSi pedorisiad orthopnoeas ad iocineris dolorem :cordis dolo 
ri pulmoni urinae tu flipeiftori ulceribus renibus epaticis:ad uomitiones ad 
fingultuspleureticis lateri, CA, VII, 

{ Ateris Si pciSoris dolores uerbafcum cum rura ex aqua.Betonicae farina bibitur ex aqua cai" 

Iida,Stomachum corcoboiat fcordotis fuccusicentaurium igcntiatia ex aqua potx.Plantago 



UBER 

sutem per fe fumpta fn cibo cu lente halicajue forbitione. Betonica alias grauis ftotnacho uitia tatne fa 
nat pota uel foliis comanducatajrem anftolochia pota.Agaricutn manducatum ficcu ut ex interuatto 
merum forbeatur.Nymhea Heraclea illfra. Peucedani fuccus . Pfyllino ardoribus imponitur uel cote/ 
lydon trita cum polentaruel a!zoum 4 MoIon fcapo eft firiato folii mollibus pamis radice quattuor dij: 
gytopiiin aqua extrema alii caput eft. Vocatur a quibufdam fyron:cx uino ftomacho 6C dilpnocae me/ 
detur;Centaurium maius eligmate.PIantago fucco uel ctbo,Eeronicae rufe podo libra mellis atiici fe/ 
muncia ex aqua calida quotndie bibentibus. Ariftolochia uel agaricon obolis ternis exaqua calida aut 
ladtearini pota.Gflanthemos ad ortopnoeas bibitur.Item hyfopu,Etafmaticis.Peucedani fuccus in io 
cineris doloribus 6C pectoris laterifgs fi febres non funt.Sanguine quogi expuentibus fubuenit agaricu 
uitftoriati podere tritum & in mulfa quinqp cyathis datum* Ide & amomo facit.locineti pnuatim teu/- 
cria bibitur recens drachmis quattuor in pofeae hemina. Betonicae drachma una in aqua calida cyathis 
tribus ad cordis uitfa:in frigida cyathis duobus,QuinquefoIii fuccus iocineris 8C pulmonis uiciisifan./ 
guine^ reiicientibus & cuicuij fanguinis uitio intus occurrit locinert anagalides mire profimt.Capnio 
haerbam qui edere:bilem p urinam trahunr.Acoron iocincri medef thoraci quogi dc praecordiis.Cati 
cum qure & ephedra:ab aliis anabafis uocata nafcif uentofo fere traiftu fcandens arbore:& ex ramis 
pendens folio nulloicirris numerofa q funt iunci geniculattiradice pallida.Datur cx uino nigro auftero 
trita ad tuflimrfufpiria tormina 6i forbitione faifta in q^ua uinum addi conuenir.Ite gentiana madefadta 
pridie contrita denarii podere in uino cyathis mbustGeum radiculas tenues habet nigras bene olentes 
Medetur non modo pedloris doloribus aur Ia feris: fcd Si cruditares difeutit iucudo faporc . Verbenaca* 
ucfo oibus uifeeribus medef lateribus pulmonibus iocineribus thoraci. Pcculiariteraure pulmonibus 
& quos ab iis phrhifis tetat.Radix uero herbae cofiliginisrqua nuo inuenta dixfusifuu gde Si pecoge ou 
um remediu pfens CiPuImonu uitio uel traiedla ratu m auicula.Bibi debet exaqrhaberi^! in ore alfidue 
fub Ugua.Supficies huius herbae an fit i aliquo ufu adhuc icerru c,Rcnibus,pdeft plaraginis cibus. Beto 
nic^ potus, Agaricu potum ut in tufll.TripoIiu in maritimis nafcif faxis.ubi allidit unda : negp in mari 
negj in ficco folio fatis craftiorc: palmo alto in mucrone diuifoiradicealba odorata crafla calidi guftus* 
Datur epaticis in farre coiftatHaec herba eadem uidef quibufdam quae poliu de qua fuo loco diximus* 
Syomphana uel cromphena alternis uiridtbus rofeifg! per caulem foliis i polea languinem reiicietibus 
medetur.Ioniceri autem herba melandryum nafcens in fegere ac pratis flore albo oaorata.Eius caulica 
Ius conterito r ex uino uetere.Item herba chaicctum e uineis contrita imponitur.Faciles pracftat uomi/ 
tiones radix betonicae hellebori modo quattuor drachmis in paflo aut mulfo * Hyfopum tritum cum 
meile utilius praefumptonafturtio autfr]cnc.Me]omonium denarii pondere Eft Si plyllibusladteus 
fuccus qiiidcnfatus in gummi fumitur cum meile fupradnfto pondere praccipuegj bilem trahit.Rur 
fusfiftuntuomitionem cymmum:filueftrc:betoniC£E farina fumuntur cxaquaiabfterguntqifaftidia; 
crudiratcfque digerunt daucum betonicae farina ex aqua mulfa; plantago decoifta caulium moy 
do«Singu1rus hemioniu fedar«lrera anftoIochia.Sufpiria dimenus.PIeuretias Si paripneumonicis cen/ 
taurium maius.Item hyfopum bibirur,Pleureticispeucedanifaccus,HaIusauT:qua galli fic uocannue 
ncticotonca medetur lateri litem renibus conuulfifg! 6i ruptis.Similiseftcunilaebubulaecacuminibus 
thymo dulcisiSi fitim fedat:rarar radicis alibiatbae.alibi nigrs.Eofdem cffeSlus lateris doloribus hsy 
betehameropstmyrteis circa caule geminis foliiscapitibus grarculae rofe cx uino pota.Iichiadicos do,/ 
lores Si fpinx leuatagaricum potum ut in tufl}.Ite & fthoecadis aut bcronicx farina ex aqua mulfa* 

Deomnibusuitiis uetisSi remediisiSieo^quxciica uel intra fum:K 
dealuofiftendaudfoluenda. CA, VIll* 

Lurfmum tamen negociihumanogenerialuusexhibec.cuiuscaufa maior pars mortalium 
P uiuit • Alias enim cibos non trafmitrir;a!ias non continet : alias non capittalias non conficit* 

Eo(j mores uencreiut homo maxime cibo pereat.Pcflimum corporum uas.Inftat ut credi/ 
tonSi fiepius die appellat. Huius gratia praecipue auaritia expetifihuic luxuria condifihuic nauigaf ad 
phafinthuic profunda uada cxquirunf.Et nemo uilitatem eiusaeftimat cofumationis foeditate. Ergo 
numerofiflima eft circa hanc mcdicins opera.Siftit eam fcordotis recentis drachma cum uino trita uel 
decoifta pora,PoIemonia quo^ Si dy remcricis ex uino datur.Verbafci radix pota ex aqua duorum di/ 
gyrorum magnimdine.Nympheaeheraciiae femen cu uino potu, Radixfuperior exyphio drachmae 
pondere ex aceto, Semen plantaginis in uino tritu :uel ipfa ex aceto codaiaut aqua ex fucco eius fumpta* 
Item cum lenticula cofla:uel arids farina infpcrfa potioni cum papauere tofto Si trito * Vel fuccus int 
fufus aut potus betonicae in uino ferro calefaifto* Eadem coeliacis in uino auftero datur, Is Si iberis 
imponimrurdiftum eft. Tenafmo radix nymphe® heradite e uino bibitur . Pfyllum laquacumra 
dicibusdecoflum * Aisoi fuccus aluumfiftitiSidyfentcrias Si tineas rotundas peIIit*Symphytis ra/ 
dix dylenteriam fiftir*Itcm dauci. Aizoum foliis contritis ex uino torminibus refiftu. Alcmeatficc® fa 
lina torminibus pota cum uino.Aftragalus folia habet longa incifuris multistobliguadrca radicestcati 
Jem.iii,aur,nii,foiiorumpienos;florem hyacinthiiradices uio!of3s:imp]icat3s;rQbras:pr®duras.Nafci/ 
*urinpctrofis:apricis;6infdem niua]ibus:ficutphcneoarchadi®,Visciadfpiflanda corpora.Aluum fi 
ftit radix in uino pota : quo fit ut moucat urinam repercuflb liquoreificut plera^ quae aluum fiftunr* 
SsnatSi dyfentericos in uino rubro tufa, Difficile autem tunditur,Eadem gingiuape fuppurationi uti/ 
liflima eft fotu«ColIigitur exitu autuni cu folia amiferit.Siccaf in umbra.£c ladano fiftif aluus utrogp: 



VIGESIMVSSEXTVS 

Quod in Tegetibus naTcitur contuTo & cribrato bibitur ex aqua muffaiite nobiIieuino*Ledofi appella£ 
ha:rbaex quiladanum fitinc)’pro barbiscaprarumadhxrcrcens.Nobiliusinarabi3.Fitiametm iy/ 
ria atOT africarquod taxion uocanttNcruos.n.in arcu circudatos fanis trahunt adharrefcerc rofcidalanu'' 
gtnCiPlura de eo diximus inter unguentatHocgrauiflinium onere efttdunlTlmum tadlu»PJurimu.n. 
terrae colligiticum probetur maximepurum:odorarum:moIie:uiride:refinofum.Naturaei mollicdi; 
ficcandi:coqucndi:foranum allicienditCappillum fluctem cohibetinignciamgicuifodir.Auribuscum 
hydromeUitc aut rofaceo infunditur.Furfures curis 6i manantia ulcera fale addito fanat.Tuflim uctere 
cum ftoracefumptum.EfFicaciffimum ad rudlus,Aluum fiffit 8i chodrisifiucpfeudodidiamu :hypo/ 
cifthistorobathio uel orobache a qbufda diflum malogranato imaturo fimihs«Nafcif ut diximus mb 
cidhoiunde nomen hoc. Arefacta i' umbrafiftit aiuu ex uino auftero nigro^ utra 9 .Duo»n,genera eius 
cadida 8i ruffa.Vfus in fucco rpiflarificcattEt ruffa magis ftomachi reu mati Imos em endariPota tribus 
obolis fanguinis excreatioes.Cumamyion dyfenterias pota Si infura.ltem ucrbcnaca ex aquadaraiaut 
carentibus febre ex umo amineo coclea t ibus.v.additis in cyathis tribus ufni.Laucr quogi nafccns in n> 
u is condita 6i coiSa torminibus medef.Potamogeron ucro ex uino dyfenterias ctia & ccdiacisifimiiis 
beta: foliis minoribus tantu hirfutionbuf^ paulula iupereminens extra aqua peculiariter refrigerant: 
fpiiTanr,Vfus iti foliis cruribus uitioiis utilia:8d corra ulcerum nomas cu mclle uel aceto»Caftor hac ali/ 
ffer nouerar renui folio uelut eqnis reHs:thyrfo logo Si Icui in aquofis nafccntc.Radice fanabat ftrumas 
Si dunrias.Poramogero aduerfaf Si crocodilisuraqi fecum habent ca q ucnanf ilIos.Aiuu fifiit Si achiP 
lea.Eofdcm effedlus pffat 6i Paricc.viuaulibus ucluti rofae capita fuftincns.Ceratia uno folio radice no 
dofa:Si magna:in cibo coeliacis Si dyfentcricis medetur.Leonropodion alii liccotontaliidorypetro: alit 
Toruenroron uocanf.cuius radix aluu m fift itipurgat^ bilem in aqua mulfa addito pondere denario^ 
duum.Nafcitur in capeftri Si gracili foIo.Semen cius potum lymphatica fomnia facere dicitur .Lago^ 
pus fiflitaluum c uino pota aut in febri ex aqua. Eandem inguini adalligatur in mmorc,Narcit in lege 
eibus.MuIri fuper oia laudant ad deploratos dylcntericos quinquefoliu decoflis i ladte radicibus Si po/ 
eisiSi ariflolochiam m uidoriati pondere in cyathis uini tribus^ Qu:e ex fupradiffis calida fumentur: 
bxc candente ferro temperari aptius erit* E diuerfo purgat aliium fuccus cetauri rainonsdrachma it* 
hemina aqux cum exiguo falis Si acetiibilemgi detrahir.Maiore tormina difcutiuntur.Bctonica aluii 
foluir drachmis quattuonin hydromeliris cyathis nouejtem euphorbium uel agaricu drachmis dua/ 
bus cum fale modico potum ex aqua aut in mulfo obolis tribus,SoIuit Si cyclaminos ex aqua pota auc 
fcalnris fubditis Item chamxcifli baIamis,Hyfopi manipulus deco(9us ad tertias cum fale pituitas tra^ 
hit illiriis:uel contritus cum oxymellite Si fale.Pellitq! uentris aiaiiaiPituitam Si bilem detrahit peucei' 
dani radix. Aluum purgat anacallfs ex aqua mulfa.Itcm epirhymoiqcftflos Si thymo farureix umilis. 
Differentiaq? hic hxrbaceus eftialrerius thymi albus.Quida hypopheon uocanacftomacho minus uti 
Bis.Vomitioes mouet.Sedattormin3;Siinfiamationesdifcutit.SuraifSCexcligmateadpcdlonsuiraIia 
cum meile 8i aliquado iride. Aluum foluit a quattuor drachmis ad fex cum mellis exiguo falif^ Siace 
ci.Q uidam aliter opithymum tradunt fine radice nafei tenuifimilimdinepalliolirubensificcariinum 
bra.Bibi ex aqua acetabuli mcnrura*Dimidi3 detrahere pituitam bilem^.Aluu leniter foluit Si nymr 
phea m uinoauficroiSoIuit Si pygmocomon eruca: foliis crallioribus Si acrioribusrradice rotundadti 
fei colorisirerram olete caule quadragulo modico renui fiore ocimulnucnif in faxofis Iocis«Radix eius 
in aqua mulfa.xfi.pondere dena rioiw Si aluu & bilem Si pituitam exinanir.Semenfomnia tumulruofa 
facit una drach ma in uino potum .Et capnos firumam difcutitidetrahit bilem polypodfontquam no' 
ftri filiculam uocanrifimilis.nkeft fiIici«Radix in ufu pi!ofa:coloris intus herbaccucraifitudinedigyti mi 
nimiiacerabulis cauernofa ceu polyporum cirri fub dukisiSi in petris nafcensiaut fub arboribus uetu-' 
ftis.Exprimitur fuccus aqua madefadfa:Si ipfa concifa infpergirur oleri Si betx uel malux ueifalfame/ 
toiuel cum pulticula coquitur ad aluu leuiter foluendamiud in febri.Demhit bilem Si pituitam.Stox; 
macum offendit. Aridae farina indita naribus polypum confumiriFloreriSi femen non ferriScamoniu 
quo^ diffolutionem facitibilem detrahitialuum foluiripraeterqfiadiicianf aloes drachmae duae obo/ 
lis eius duobus. Eft aurem fuccus herbae ab radice ramofe pinguibus foliis triangulis albis radice craP 
fj madida,naufeofa,Narcitur pingui Si albo foIo.Radix circa canis ottum cxcauat : ut in ipfa confiuac 
fuccLis:qui fole ficcatus digeritur in paftillos.Siccarur Si ipfa uel cortex.Laudatur natione colophoniu 
myfium priennefe . Specieautetn nitidumiSigfimillimum taurino glutini fungofum tenuilfimis fp 
ftulis cito Ifquelcensuirus redolens fuminofum linguae tadulaifercenstglcuiflimum cum diluif aljf 
befcens.Hoccuenit Si adulterinoiquod fit haerbe farina tithymalli marini fucco in iudreafere :quod 
etiam ffrangularfumprum.Deprchcdif guftu Tithymallusenim linguam excalfacit bubi more: nec 
ante nec poffeaunIe.Dedere Si per fe ex aqua uel muITa Si fale quaternis oboIis.Scd utilffimecumaloe 
ira ut incipiente purgatione mulfum bibarur.FitSidecoftumrad/cisinacetoad craffirudinem rael/ 
lisrquo leprae il!inuntur*Ercaput ungitur in dolore cum oleo.Tirhymallumnoftrihaerbamladtariam 
uocanualtiladlucam caprinam . Narrant^ latfle eius inferipro corpore cum inaruerit fi cinis infperga 
tur 3pparerelittcras:6i ita quidam adulteras alloqui malluere:q codiciIIis»Genera cius mulra . Primus 
cognominatur carachiasiqSi mafculus exiftimatunramis digytali craHitudine rubris rugofis quin^ 
aut fex cubitali longitudine a radice foliis penderiin cacuminibus comaiutici.Mafcirur in alperis mari/ 
cimistLegituc femc autumno cum comaificcatutn fole tunditunSC reponitur.Succus uero incipiente 



UBER. 

pomop; Tanngfnc defraflis ramulis excfpf rur farina erui aut fciiut cum >i's arefcat.Qufnas autc guttas 
finguliscxcipi fatis cfl.Tradunrgi etiam rotiens purgari hydropicos fico fumpra :quod guttas &: ladlis 
cACcpcrit.Succuscu colligifrnc attingar oculos cauedum efl.Fit & foliis rufis priore minus cfFicax • Fit 
S: decorum e ramis.EItdC femen in ufu cum meliedecoduadcatapociafolucdaealuigratia.Semen 
dcntiu cauis cacra includif.ColIurur & radicis decotSx uino aut oleo.Iilinur 8C lichcnas iiicco.bibunt^ 
cu ut purgent uomitioncs:& aluo foluratalias ftomacho inutilc.Trahit piruira f ilcadiedto in poruibile 
afronirro.Sipaluum purgan libeat in pofa.Si uomitioneiin pafTbauraqua muIfa.Media potius tribus 
obolis coftat.Ficosa cibo fumpfilTc melius e. Fauces urit leniter.Eft.n.ra feruenris natu raerut p fe extra 
corpori ipofirum pullulas igniu modo faciatiSi ,p cauflico in ufu fir.AIceji genus rhyrimalli tnyrfini/ 
ren uocar:aIii:caryoten foliis myrti acutis 6<: pungenbus fed mol!ioribus:6(: ipfum cr m afperis nafccns. 
Colligutur comae cius hordeo turgefcenteificcatatgi in umbra diebus.ix.in foIeinarefcunr.Fruflus no 
parirer maturefcinfedpsannofequcteiSdnuxuocafilndecognomegraeddedere.Demeiirui cu melli' 
um m 3 mritarc,LauariI deinde ficcaf:6i datur cu papaueris nigri duabus partibusuta ut fit toni acetabil 
li mo:minushicuomitiontbusqfuperiorcaetcri iide.Aliquificdi foliueiusdederemuccuero ipfam 
mulfo aut palfoTuel cum fefaraa.Trahit bilem pituitam paluu.Oris ulcera fanat. Ad nomas oris foli 
umcum meile cftur.Terrium genus efltithymallKparaliusuocaturfiue tithymallisfolio rotundo:caii 
lepalmualtoiramis rubentibus femine alboiqd' colligitur incipiereuu3:6Cficcatumtcrifur:rumitur^ 
acetabuli mcnfura ad purgarioncs.Quartu genus helifcopion appdlantifoliis portu Iac^:ramu!is Hati^ 
tibiis a radice quattuor aut quinqi rubentibus femipedali altitudine fucci plenis . Quintum cypariHian 
uocanr pp folio^ fimilitudinctcaule gemino aut triplici nafccte in capeftnbusicui eade uis quae helifco' 
pio aurcharacise.Hoc circa oppida nafci femine albo colubisgratillTrrioiqcfcollfgtf incipiente mia.No 
me acccpir:quonia capita cum fole cfrciiagitiTrahit bilem p Iferna i oxymel lite dimidio aceta bulo-Cae' 
rcniifusqcharaciae.Sextu plaryphilon uocatraliicorymbicenialiiatnygdaliren a fimilirudine^Nec ulli'’ 
us latiora funt folia. Pifccs nccattaluu foluitiradiceiuel foliisiuci fucco 1 mulfo au r aqua mulfa drachmis 
quartuor.Detrahirpriuatim aquaStSeptimum dcdroides cognominat:a!iicodion:a!ii leprophyllon in 
petris nafcenstcomofilTimum exoibus maximecauliculis rubcntibus;& femine copJonfTimuteKirdetn 
cffedlusrcuius characias.Opoflcylla fiue rhaphanofagria luncos duos ftue tres fpargit in terra rubentes: 
follis ruraeiradice ccpetfed amplior:quare gda rhaphanum filueflrc uocanr.In tus habet mama m candi 
dam extra cortices nigros.Naicirur in montofis 8C afperistaliquando S; herbofis.ElToditur uere : rufa^ 
in fiflilr mergif.Deic{5o^ qd fupernarat:reliquis fuccus purgat utraqi parte fefquiobolo 1 aqua mulfa» 
Sic &L hydropicis daf acetabuli mcnfuratlnlpergitur 6i aridee radicis farina potioniiaiuntqi fupenorera 
patrem eius uomirionebilescxtrahere.inferiorem per aluum. Tormina difcuritquodcuq! betonic.i 5£ 
p,inacesprxterq a cruditaretPcuccdani fuccus inflationes &ru(ftusgigmr, Acori radix paucumue fi la^' 
flucae modo fumaf. Ladanum cypriu potum iterrancoru m uitiis occuri it.lte gentiana" farina ex aqua 
tepida fabre magnitudmc«Plantago manefumpta duabus linguis dC tertia papaueris in uini no ucreris 
cyathis,iiii,darunn fomnum euntibus addito nitro feu polenta.Simul fi poli cibum detur,CoIo infun 
dirur hemina fucci:uel in febri, Agaricum potum obolis tribus in u ini ucteris cyatho uno lyeni mede^ 
tur.E panace omnium generum radix in mulfo fed tcucria pr^cipue pota arida 8C decofla quarum ma 
rus capiar in aceti hem inis tribus. Ad uulnus illiniturea'dem cum acerotaur fi tolerari no pofTit ex ficti 
uel aqua. Pclemon ia bibitur ex uino, Beronicre drachma in oxymdmscyarhis rnbus.ArifloIochia coti 
r <-3 ferpentes. Argcmonia.vii.diebus in cibo fu m pta lyenem cofu mare dicitur. Agaricum in aceto m uP 
fo obolis duobus.NympherehcracIue radix in uino pota & ipfa cofumit , CifTanthemus drachma bis 
die fompta in uini albi cyathis duobus per dies.xUyene dicitur paulatim emittere pei urinam,. Prodefl 
& hyfopum cum ficu decodlumiLonchitidis radix decodla prius q femen emittar. Peucedani quoque 
radix decodla & lyeni & rcnibus.Lyen acoro poto confumirur . Piarcordiis 3C ilibus unliflliTi^ radices, 
Climeni femen potum diebus.xxx.pondere denarii in uino albo.Betonic^ farina ex meile & aceto fcyl 
lite pora.Radix lonchitidis inaqua &teucrium tllinitur.Item fcordium cum canatagaricum cum fari 
na fbenogrteci ucficcemalisiconmg; calculos grauifTimis cruciatibus ut diximusiauxilio efl , Polemo 
niaexuinopotaritemagaricum.PlantagoiadiceuelfoliispotisexpanbiErbetonica ut in iocineie di^ 
xtmus,ltcm ramici pota atij illita.Eadem ad flrangurias efEicacilTima ad calculos quidam betonicam 
& uerbenacam & millefolium sequis portionibus ex aqua pro fingiilari remedio bibere ruadenr.Straii 
guriis difeutcre didlamum cerrum cfl.item quinquefolio in decodfum ad tertias in umo idfericis da 
riatgi illimufiliflimum efl. Xiphii quo^ radix fupcrior urinam ciet infantibus , EnteioccElicis daruc 
cxaqua;6f illinitur ueficseuitiis.Peuccdani fuccus infintium ramiciiSi umbilicis eminentibus pfyllio 
illinitur, Vrinamcicntanagallidcsrachorique radicis decodlum : uel ipfa trita pora^: & omnia ueficac 
uitia fanat :& calculos haerbaS: radix cotelydonis. Item ^ genualium inflammationem pari :ponde 
rc:&caulis Kfeminis&myrrhse.Ebulumteneruin cum foliis tritum ex uino potum calculos pellit» 
impofitum tcfles fanat. Erigcron quoqi cum farina thuris dC uino dulciueftium infiammatioes fanar. 
Symphyti radix illita cntcrocelas cohiber:& genitalium nomas hypociflhis alba.Artemifia quogi da/ 
rur conrracalculosexuinodulch&adflrangunam.Doloresueficse fedat ex uino nymphese heraclf.E 
radtx,Eadcm uis cerrhimo ab Hyppocrate admodum laudata. Efl autem intereas quae eduntur filue 
fltium h£tbatum»Hac^ certe apud Callimachum apponit ruflica illa hecale,Specief^ datae hortefis. 



VIGESrMVSSEXTVX 

Oolis palmum utiam altas,Semen Feruens odorarum ceu libanotidis foWtidum.Siccatom rupif.Hs 
bct intus nucleum candidutniqucm aliqui cachryn uocant:foIio pittgunalbicanraeiucluti oliuffrcrafljo 
ie:6C falfo guHu radice digyri craflirudine tres autem quattuor.Nafcirur in maritimis petrofis . Eftur 
crudum coftumuecum olere odorati faporis& iucundi*Seruatur etiam in muria rpraecipueque eius 
ufus ad ftraguriam folio uel caule aut radice e* uino.Colorem quoiy corporis gratiorem facit.Verum 
largiorquog! inflationes.Aluuna foluirdecodl:o*Vrinamqu6ia rentbusdolorem trahit.Sic&alcmeac 
ficcae farine in uino pota ftranguriam tollittefflcacius addito dauco.Lyeni quom utilis. Aduerfus fcrpe' 
tesbibitur.Iumentisquogifn pituita aut ftranguria hordeo infperfaluccurrit.Anthyllion eft lenti ftj' 
ttiillimaiquat in uino pota ueficas uitiis Iiberat,Sanguinem fifiit, Altera eft amhylis chamati pytios 
juiJisiflore purpureotodoris graufsiradice intubiiuel magis cepedimilisportulacaeinignore radice : fed 
inutiliinafcens inlittonbusharenofisigufluamara.In uinocum afparagi radice uefica* plurimum p-e 
deft.Eadem ptseftathypenconrquam aliichamepirhinialiicorycon appellantioleraceo fi unce: tenui: 
cubitali :rubente:folio rut3e:odoreacri;feminefiliquae;nigro marurefcentecuni hordeo.Natura femix 
ni fpifljndi. Aluum fiftir.Vrinam dr. Ad calculos uefTcae cum uino bibitur, Effaliud hypericon : quod 
sili charon appeltant;foIio ramaTKi;& fub ea nafcitur:fed pinguioribus foliis & minus rubcnnbusiodo 
rarum palmo altiusdeniter fuaue:acu!eatum,Vis femini eAC 3 lfa£fon‘a:& ideo inflationem Faarcntero/ 
ccEiicisifcd ftomacho non inutilcipnctpue ad ftranguriam fi exulcerata non fit uerjca,Mcdemr& pleu 
retias ex uino potu m.Vcfica" autem caltrichon trita fimilis cumino medetur & data ex uinoa!bc.Ver 
fccnaca quoqi foliis decotfta ad tertiasiuel radix eius emuifo calido calculos eiicit.Iremg? pei prcfla: quae 
arretii & in iHyrico nafcituni aqua dccodlae e tribus heminis ad u num 6i pota .Trifolium ex uino fum 

E tumi&chryfanthemum primum.Anthcmum quom calculos eiicirparuisc radice foliis quinis:cauli 
us longis:duobus:fiore rofeoiradiccs tritae per feiuel lauer crudum.SiIaus nafeirur glarcofisSi pci m 
rubus riuisicubitalisiapii fimilitudine.Coquirurut olus accidamimagna utilitate ueficce.Quae fi fcabi 
cm fentiat:panacis radice fanatur. Aliterinunlis ucficis.OlcuIos pellit malum erraticum radias libra 
in uini congio decofla ad dim idiasjnde hem ini fumuntur per triduum. Reliquum ex uino conyza: 
& urtica mai inaiSf daucum :& plantaginis femen ex uino.Et haerba fulutana trita ex uinotqua- SC no/ 
nien inuenrons habet nota rraaamibus urinas cir.Scordion reftium tumores fcdar.Hyofcyamum ge 
niralibus medetur.Peucedani fuccus ex mclle 8£ femen ftranguriar. Agar/cum obolis tribus in mni ue^^ 
ecris cyatho uno.TrifoIti radix drachmis duabus in uinoidauci una drachma uel feminis. Ifchiadici 6C 
femine & foliis crjThridani rriris fanantur panare pota.Er infricata polemonia ariftolochiae detoflae fo 
Ilis, Aganco quidem dineruus qui platysappcllatur.atgi humerorum dolor fanamr obolis tribus in 
uini ueteris cyarho unopoto.Quinquefolium ifchiadicis & bibitur& imponirur.Trcm fcamonia deco 
fla cum hordei f3nna,Scmennypericiutriufgibibiturexuino,Sedisuitiafii attritus celerrime fanat 
plantago, Condylomata uero quinquefolium. Sed em conuerfam cyclamini radix exace'o.Anagallides 
cxrulea procidentia fedis retro agit.E diucrfo rubens proritat, Coteiydon conc^ylomata & h< morrhoi 
das mire curat.Tcftium tu motes acori radix decofla in uino trita^ & illita.lntemigines negat Geri Ca 
Koabflmhium ponticutn fecum habentibus* 

De pulegio 6; argemone» CA. X* 

Lfi adiiciunrfii pulegiumiquodiciunus quislegcriritiponfeall/gcr.lnguinfs dolores proh'/ 
B bctrautfedat coepi os inguinariaiquam quidam argemonem uocant: palTim in uepnbus na*' 

fcens.Vt profit inguinibus in manu tantum habenda eft.Panos fanat panaces cum mene.Pla^ 
tago cum fale.Qu!nqucfolium.Perfo]arx radix urin ftrumis Jrem daroafonium.Verbarcum cum fua 
radice rufum uino afperfum folioqt inuolutum :6d ita in cinere calfaflumiut imponatur calidum • Ex 
pertiqi affirmaucTe plurimum remedium etTeifi uirgo imponar nuda temna iciuno : &manu fpina tan 
gens dicat.Nccar Apollo peftem pofTecrercereiquam nuda uirgo leftinguanatg» ita retrofa manu ter 
dicantotienrgi defpuant ambo.Medcf di radix madracorx ex aqua:radicis fcamonix deccflu cu meile 
Sideritis cum adipe ueteriiuel chryfippea cura ficis pinguibusiquxhocab inuentorc habet nomen. 

De ny mphea di abftinentia & appetentia uenerisid^ de fatyrio erythrococo.& cra 
tegi:8i fiderin. CA. XI, 

Enerem in totum adimit(ut diximus)nymphea heracliaieadem fetnei pota in.xf.dies infom 
U na quoqi ueneris a ieiuno pota 8i in cibo fumpta,IIIita quo^ radix genitalibus inhibet non 
folum uencrcmded affluentiam geniturxiob id corpus alere uocem^ dicitur . Appetentiam 
ueneris facit radix exiphio fupenor data potu in uino.Item qua crero no agrion appellant. Et orminos 
agrios cum polenta contritus, Sed inter pauca mirabilis eft orchis herbaifiue rarapiasifoliis porri : caule 
palmeo flore purpureoigemina radicciiefticulis fimili ; ira ut mator;riue(ur aliqui dicunt) renufor : ex 
aqua pota excitet libidmemiminor fiue tnollior e lafte caprino inhibeanQuida folio fcyllae efie dicunt 
leuiori ac minoriicaule fpinofo,Eiuf^ radices (ananr oris ulccraithoracis pituitas aluum fiftunt e uino 
pote , Concitatricem uim habet fatyron . Duo eius generatuna longioribus foliisq oleae : caulx quae/ 
tuor digytorumiflorc purpureo: radice gemina ad formam hominis teftium airernis annis intumefee 
reae refi dente. Alrera fatyrion orchis cognominatur:& foemina efle creditu nDiflinguitur internodiis 
£i ramofiorc fruticeiradice fafcinis unIi,Nafcitur fere iuxta mare.Harc rumores di uiria parrim earunt 
ccumpentia cum polenta lilita fedat;ud per fe tiitatSupeiioris tadix in lafle ouis colonice data : neiuos 



LIBER 

intendit.Eade cx aqua remift/t Gr*ct fatyrionifoliis lilii rubri minoribus 8i tribus non amplius ciet' 
ra exeuntibus tradurrcaule leui cubitali nudo radice geminarcuius inferior pars 8i maior mares gignit; 
fuperior ac minor fcrminas.Eft 8C aliud genus fatyripn erythrococon appella tilcmine uiticisrmaiore; 
leuiidurac radicis:cortice:rubro:intus albu includitunfapore fubdulci.Fertur in motofis inueniri,Vene 
re er fi oino manu teneatur radix ftimulat.Magis adeo ii bibatur i uino auftero Arietibus quog; 6: hic 
as fegnioribus in potu dari.Et farmatis equis ob aiTiduum labore pinguioribus in coituiqd' uitiu pfe 
damu uocar.Vim eius reftinguitaqua mulfaaut laduca fumpta.In toni gdcgiarcicu cocitationc hanc 
uolunr figniiicarerfatyrion appeIlar.Sic& crategin cognominares 6C telicononiquaj; femen tcftiu fimi 
le cft.Tithymali quogi ramoj^ medulla habentes ad uenere j>niores ficri dicunf.Prodigiofa funt qux 
circa hoc tradit Thecphraftus audior alioqn grauisifeptuagcno coitu durare libidine contadlu herbas 
cuiufda:cuius nome fpeciemgt no pofuit.iideritis adalligata uarices minuit:& fine dolore pfiat.Poda/ 
grae morbus rarior folebat efle no mo patru auorum memoriaiucru et noftra.Peregrinus & ipfe.Na fi 
Italiae fuifletanriqtusilarinu nome inuenifler.Infanabilis no eftcredcdus.Quippe quoniam multis dC 
fpore definit;& in pluribus curaf. Medentur panacis radices cu uua paflaifuccus hyofciami cum farina: 
uel feme feordion exaceto.lberis uti didlum eftiVerbenacacu axungia tuta cyclamini radixicuius deco 
dium 8i pernionibus ^dcIl.Podagras refrigerat radix c xiphio.Semen e pfyllio.Cicuta cu ly thargyrio 
autaxungia.Aisouminprimoimpetupodagrsc rubentis-.hoc efl calide. Vtnlibetuerotonenitetigcro 
cum axungia.Planraginis folia trita addito fale modico. Argemonia tufa ex melle.Mcdef &L uerbenaca 
illitaiaut fi pedes macerentur in eius decodlo.Efl 6C lappago limilis anagallidiinifi eficr ramofior ac pia 
ribus foliisrafperarrugolarafpcrioris fucciigrauis odonsiquat talis efl mollugo uocat.Similis 8i afpcrio 
ribus foliis afparago.Supcnons fuccus exprelTus pondere.xi.dcnariorum i uini cyathis duobus quotti 
dic fumit. Praecipue uero liberat eo malo phycos thalafiiomidefl fucus marinus ladluca? fimilisiqcon'' 
chyliis fubfternifmo podagrae moifcd oibus articulo^ morbis ipofitus priufq exaicfiar.Tria ailr gene/ 
raeius.Latu.Etaltepi logiusrquadanrcnus rubenstTertium crifpis foliisiquoin creta ucfles tinguntur; 
omnia eiufdem ufusiNicander ea & aduerfus ferpentes in uino dcdit,Salutarecfl 6i femen eius ha;rbc: 
quam pfyllion appellauimusimadefadlum aqua admixtis in heminam feminis refinge colophoniac co 
clearibus duobusrihuris uno.Laudantur 8i mandracora: foba cum polenta tufa. 

Medicinae generales de pedibus:talis:articulis: neruis:6C remedia contra morbos qui totum cor/ 
pusoccupant:& de myrthidoidc uigiliisidc paralyfi:6c de febribus frigidis:& febre iumeto' 
rum & freneticis:6c thameadlaifiC ai 2 oo:& igne facto, CA, XII, 

Alis uero tumentibus limus aquaticus cum oleo iubadius mire prodcfl.Articulis fuccus e ce 
C taurio minore . Idem neruis utilifTimus, Item centaurium. Betonica net uis difcurrentibus p 

fcapulas humeris:fpinac:lumbis pota ut in iocinere. Articulis quinquefolium impofitum.Ma 
dragora folia cum polentaiuel radix recens tufa cum cucumere filueflrnuel decodla in aqua. Cubitorii 
ad pedum rimis polypodii radix.Articulis fuccus hyofciami cum axungta.Amomi fuccus cum deco^ 
dlo.Item centumculus decodlaiuel miifcus recens ex aqua obligatus donec inarcfcu . Item lappa: boa/ 
ria: radix e uino pdta.Cyclaminos decodla in aqua pcrniumculos curattomnia^ alia fi igoris uitia,Pec 
niumculos curat 8i coreiydon cum axungia.Folia ex batrachio.Epidlymi fuccus.Clauos pedum extra-' 
hir ladanum cum cafloreo,Verbenaca ex uino,Nuncperadlis malis qua: menibiatim lentiunrurrdice' 
m us de iis quee totis corporibus graflantur.Remedia autem ha:c com m unia inuenio, Ante om nes pq 
ta dodecatheum de qua diximus. Deinde panacis omnium generum radices peculiariter longinquis 
morbis.Et femen interaneorum uitiis.Ad omnes uero corporis dolores fuccum e fcordio«ltem betev 
nicaeiqua: pota colorcm.plumbcum corporis pnuatim emcdatigratiorcg} reducit.Geranion aliq myc 
rhinialii myrthida appelIant«Similisen cicutx foliis minutioribus:6C caule breuiori rotundo : laporis 
& odoris iucundi«Noflri fic eam tradunt.Graeci foliis candidioribus paulo q maluaeicaulibus tenuiori 
bus dC pilofisiramofam 6i interuallis binum palmorum di in lis foliisiinter qua; in acuminibus capi/ 
cula funt gruum. Alterum genus foliis anemonesidiuifurts longioribusrradice mali modo rotuda:duI 
ciireficientibus feab imbecillitate utiIi(Tima:6C fere talis uera efl,6ibitur contra phthifin drachma in ui 
ni cyathis tribus bis die.ltem contra inflationcsiquz & cruda idem praeda t.Succus radicis auribus me 
detur. Opi dothonicis femen drachmis quattuor cum pipere & myri ha potum phthifin fanat:& plan' 
caginis fuccusifi bibatur.Et ipfa decodla in uino cum fale 6i oleo a tbmno matutino refrigerat » Eadent 
datur lisiquos atrophos uocant interpofitis diebus«Beronica phthificis eligmate cum meile fabae ma/ 
gnitudine.Agaricum potum duobus odolis in padb uel dauco cum centaurio maiore in uino.Phage/ 
denis quod nomen fine modo efurientmm elhdC alias ulcerumitithymalli medetur cum fefamis fum'' 
pti.Inter mala uniuerfi corporis uigtliae funt plerif 9 i.Harum remedio mondratur panaces : clymenos 
aridolochia:& odore:8c perundlo capite, Airoum liue fedum fi inuolutum panno nigro ignoratis pul/ 
uino fubiiciatunoenothera fiue onuris hylaritatem afferunt in uino. Amygdalino eft folioiflore rofa/ 
ceo:fruticofa:longa radice:& cum ficcata ed uinum olente.Hcec in potu data feras quo^ mitigat.Cru/ 
ditates quae naufeam faciunt digerit betonica,Eadem pota a eexna cocodlionem facit in oxymelitis cya 
this tribus drachmae ponderc:6i crapulam dilcutit.ltem agaricum pod cibos in aqua alida potum.Pa 
ralyfin betonica fanare dicitur.Item ibcris ut didlum ed,Eadem & torpentibus membris ^ded • Item 
argemonia cmnia^ quae periclitentui fecan difcuticndo.Comiciales fanantur panacisiquam hcracka 



V[GESIMVSSEXTVS 

diximastradfce pota eam coagulo uituli marinuira ur fint panacis tres partes.PIatago pora.Bctonfca in 
oxymelitis drachmarudagarici obolis tribus.FoIia quinquefolii exaqua.Sanat&archrzoftis: fcd cum 
amineo pora, Sanat 6i bacaris radix arida in puluerem conrrira cyachis mbus cum coriadro in aqua ca/ 
lida.Et centuculus trita in aceto aut meile aut in aqua calida, Verbenaca ex uino pota,Hyfopi baccat ter-' 
nae contritae 6i in aqua potx diebus fedecim, Peucedanum cum coagulo uituh marini sequis portioni/ 
bus porum,Quinquefolii contrita folia ex uino fumpra diebus,xxx,m betonicae farinae pondo denario 
rumixiificum aceti fcylliticiciatho mellis attici uncia, Scamonium obolis duobus cum caRoreidrach/ 
inis quattuor.Febres frigidas leuiores facit agaricum potum icalidaaqua.Tertianas rideritiscum oleo. 
Item ladanum ;quod in ^getibus nafcituc conmfumtPIanrago ex aqua mulfa duabus horis ante acceP 
fionem pota binis drachmis.Vel fuccus radicis madefadtae uel tufe.Vel ipfa radix trita in aqua ferro cal 
fada.Quidamgi ternas radices in tribus cyathis aqus dedere , lidem in quartanis quaternas fecerunt, 
BugloiTo in arefcentefi quis medullam e cauleeximacidicat^ ad quem liberandum febre id faciat:6C al 
liget ei feptem folia ance accefnonem aiunt a febre liberarUrem^ betonic* drachmam in aquae mulfa 
cyathis tribus uel agancumtmaximem iis febribus quae cum horrore ueniunr.Quinqucfolii folia qui 
dam terna tertianis dedereiquaterna quartaistplura caercnsialiis omnibus obolis mbus cum pipere ex 
aqua mulfa. Verbenaca quidem & iumentorum febribus in uino medctur.Sed in tertianis a tertio ge' 
niculo incifaiquaternis a quarto.Bibirur & femen hyperici utnufq! in quartanis & horroribus beronP 
cae farinaiquae omnes horrores coercet. Irem panaces adeo ex calfadtoria natura ut per niuem ituris bi> 
berciid ac perungi eo praecipiant.Et ariftolochia perfrictionibus rcfiltit.Phi eneticos fomnus fanat: qui 
cotingit peucedano ex aceto capiti infufo anagallidu fucco,E diuerfo lethargicos excitari labor cft. Hoc 
pr^ftar euphorbium (ut peribcnt)ex aceto naribus raClis peucedani fucco.Contra infamas betonica bi> 
bitur, Carbunculos rumpit panaces.Sa nat betonica; farina ex aquaautbraffica cum thure frequenti po 
ru calidaeiuel e carbone in confpeCtu extiniao fauilla digyto fublaca & illiia:ucl plantago tufa.Tilhymal 
Ius characites hydropicos fanat. Panaces: plantago in cibo : cum prius panem ficcum comederint fine 
potu.Betonica drachmis duabus in duobus cyathis uini aut multi. Vel agaricumiuel (eme lonchitidis 
duabus linguis ex aqua potum, Pfyllium ex uino, Anagallidu fuccus.Corely donis radix ex mulfo, Ebu 
Ii recentis radix excufia tantum nec colluta quantum duo digyticomprchendannexuiniueteris calidi 
hemfna.TiifoIii radixdrachmis duabus in uino.TichymallumipIatyphyllon cognomineSemen hype 
ricitquod charos appellatu r.ACfje quam quidam efle ebulum putant radice contrita in uini cythis rri' 
bus fi febris a bfitiuel femine ex uino nigro, Item uerbenaca fafciculo manus plenae dccofta i aqua ad di^ 
na idiasiPraecipue tamen chameaff* fuccus aptifiimuscreditunEruptionespituitarq! emendat planta/ 
gOtCydam ini radix cum mclIe,Ebiiii folia contrita & e uetere uino impofira etiam boam fanant: ideft 
rubentes papulastPruriginem fuccus ftrychmllitus.Igni facro medetur aizoum.Folia trita cicutae. Ma/ 
dracora: radix.Siccatur in aereutcucuniis:primom fuper muftum fufpcnditunmox in fumo:dein run 
ditur in uinoautaceto,Prodefi fii uino myrtheo fouere mentae fextans:uiui fulphuris uncia ex aceto fi/ 
mul ti itaifuligo ex aceto. Ignis facri plura funt genera.Intcr qus medium hominem ambiens: qui 20 
fterappellamr:&: enecat:fi cinxerinMedetur platagocum creta cymolia 6C periftereos per fe.Radixpec/ 
foIatae,AIiis quaeferpunt cotelydonis radix cum mulfo.AizounnSuccus linozoflis ex aceto. 

Ad luxata membrata:6i contra morbum regium contra furunculos fiftulas 

6C inflationes ambuRionem:& contra alios morbos ad neruos 6£. 
fanguinem. CA, XllI, 

Adix polypodii illita luxatis medetunDolorem^ & tumores tollunt femen plylIii,Folta plan 
t taginis tufaifale modico addiro,Verbafcifemen ex uint decodium & contritu.Cicutacu axuii/ 
gia,Folia ephemeris tuberibus ar^ tumoribus, lliinutur^ etiam ;dum difcuti pofTunt , Mor/ 
bum regiu in oculis ^ipue mirari eft tenuitate illam denfitate^ tunicularum felle fubeunte, Hippocra 
tes a feptimo die in febre mortiferum fignum efle docuit.Nos feimus uixifle aliquos etia ab hac defpe/ 
ratioe.Fit uero & circa febresiimpugnaturqi centaurio maiore(ut diximus)poto.Betontca agaiici obo 
bs tribus ex uini ueteris cyatho.ltc uerbcnacac folio obolis tribus ex uini calidi hemina qtriduo,Sed ce/ 
lerrime qnquefolii fuccus medef tribus cyathis potus cum fale6C melle.Cyciamtni radixdrachmis tri/ 
bus bibit in loco caIido;& pEidioibus turo;rudores,n,felieos mouer.Folia tuffilaginis ex aqua. Semen 
linozoflis utriuf^ infpetfum ^otioi:ucl cu abfmthio aut cicere decodum.Hyfopi baccae cum aqua po/ 
fat.Lichcn haerba fi cum fumit" caetero olere abflineatur,PoIytrix in uino data.Struthion in roulfo.Paf/ 
fim 8i in qcun^ parte ac maximo incomodo nafcunf :qui furunculi uocatunmortife^aliquado mala 
confedis corporibus.Remedio funt pignocomi folia trita cum polenta:fi nondu caput fecerint. Difcu/ 
tiunt & folia ephedri illirajiftuiae quo^ in oi parte fcrpunmedicopiuitio malefedis corporibus, Auxi 
lio eflcentauriu minusicollyriis cu meile decoao addins.PIataginis fuccus infufus.Quinquefoliu cum 
fale 8i melleiLadanum cum caftoreo,CorcIydon cu medulla ceruina calefada irapofira.Vcvbafci radix 
medulla collyri tenuitate in fiftula additur. Vel anflolochiacradix.Vd fuccus nthyraalli.Collcdlioncs 
inflamarionef^ fanantargemonix follia illita.Dunrias & collediones omnes uci benaca od qnquefoli 
um:decodu^ in aceto uerbafci folia ucl radix.Hyfopu e uino impofitu.Acori radix decodo cius hacr/ 
be fouenbus,AizouJte quae contufa rint:dutiriafqi 6C finus corporis & tdaoia infixa corpori cxtrahuti 
Folia tuflUaginisJDaucu.Seme leotopodi tritu in aqua cu polenta^Suppuracionibus imponunf pygno/ 



UBER 

comi folia trita tam polcntaruel femen. Ite orchis. Vitia quae funt in oflibus fatj^rii radice impofita effi>' 
cacifllmc fanari dicuntur.Nom* & collcftioes omnes fuco maris priufq inarefcat.Etalcmex radix C(J 
leffioncs dilcutir# Ambufta fananrur planragine ardliorita ut cicatrix faUat.Folia cius in aqua decodta fiC 
contrita illinuntur.Radices ejiciamini cum ai 2 oo.H£crba ipfa hjiperici: quod coriflum appcllauimus. 
Neruis & articulis conuenit plantago trita cum fale. Argemonia tufa ex mclle.Peucedani fucco perimi 
guntur fcaftici:retanici.Ncruorum duriciae egilopi fucco.DoIoribus erigeron ex aceto illinit* Epythi-' 
mio fpafticis 8i opifthotonicis perungitfemine hypericirquod charos uocatur. Idem^ bibere prodefl^ 
Phrimon dicitur etiam abfeiflos fanare neruos fi confeftim imponatur trita ucl manfa.Spafticis tremu 
lis opiffhotoicis alcmeae radix bibitur ex aqua mulfa.Sic 8C rigores excalfacit.Sanguinis profluuium fi/ 
ftit haerbae peoniae femen rubrum.Eadem di in radice uis,Cyclaminos ucro fi ore (anguis reiiciatunfi/ 
uc c naribus:fiue aluo fluatifiue foemin3p^ utero.Ite lyfimachia pota uel illitaruel naribus indita.Ite pia/ 
taginis femen.Quinquefohum potum 6i illitum.Cicute femen in nares (i inde fluat tritum ex aqua 6C 
inditum.Ai 2 oum.Artragali radix fiflir.Et ifchcmon*EtachiIlca. 

De haerba eqcfeto:& flephanomeli i di crifitale:8C contra uermes. C A* XIIII, 

Quiefetu a grsecis didfa di in pratis nafcesiuituperara a nobis.Eft aut pullulus terrae eqniefetae 
e fimilis lyenis curfo^e extinguit decodta fiffili nouo ad tertias quantu uas capiat: & p triduum 

heminis potarundlis efculentis ante die unu interdicif.Graeco^e uaria circa hanc opmio.AIii pi 
tii foliis (imile nigricante eodem noieappellannuim eius ammirabilc tradentes:g>et fanguinis ^fluuia 
uel tadfu eo tantii hoie fiftat:alii hippurin:alii cphydronialii anabafm uocar.traduntg; iuxta arbores na/ 
fci di fcandente eas dependere comis iunceis multis nigris ut eft equope cauda geniculatis ramis folia ha 
berc p 3 uca:tenu ia:exigua:femen rotundum:fimiie coriandro:radice lignofatnafei in arbuftis maxime« 
Vis cius fpiffarecorpora.Succus fanguinem in naribus fluente inclufus fiftmltc aIuu«Medef dyfenteri/ 
cis in uino dulci potus cyathis tribus.Vrina cit.TufTim ortopnoca fanat.ltem rupra:8f quae ferpunt.ln/ 
teflinis di ucficae folia bibunf,Enterocoelen cohibet*Faciut di aliam hippurin breuioribus di mollitio./f 
ribus comis cadidioribufgi per q utile ifchiadicis:& uulneribus ex aceto impofitatpp fanguinem fiften/ 
dum.Et nymphea trita plagis imponif.Peucedanum cu femine cuprefii bibitur:(i fanguis per os reddi/ 
tus efttfluitgt ab infernis, Sideritis tanta uim habetiut quis recenti gladiatoris uulneri illigata fanguinc 
claudaf.Quod facit di ferulae cinis uel carbo,Fungus uero ct efficaciusrqui fccundu radice eius nafeitur* 
Per nares aut fluenti di cicutae femen tritu cx aequa indirumcj efficax habcf^Ire (lephanomelis ex aqua. 
Betonicae farina e ladJe caprino pota fiflit exubere fluentCiPIatago^ contufa.Eiufdc fuccus uometifaus 
fanguinem datur.Ad erraticu aut radix perfolarae cu axungia uetere illita» Potatura ruptis conuulfis dC 
ex alto deicdfis cctaurium maius, Gentianae radix trita uel decodta uel fuccus betonicae. Et hoc amplius 
addo: iocineris aut lateris contortionibus:panaces fcordion ariftologia pota cu agarico»lrem contufis dC 
euerfis potii duobus obolis in mulfi cyathis tnbus.Aut fi febris fit m aqua mulfa uerbafcu:cuius flos fi/ 
milis auro eft. Acori radix. Aisou omen.Sed e maiori fuccus efficacilTime.Irc fymphyti radices uel deco 
dtum.Daucu crudum. Eryfithales eft floreluteo foliisachanti.Bibif c uino,Item chamcrops:& in forr 
bitioes irio uel plantago oibus modis.ltc phthiriafi:quo Scylla dnftator cofumptus eft. Nafcunf quo^ 
in fanguine ipfo hois animalia exefura corpus.Refiftitur uuce taminiae fucco aut ueratri cum oleo per/ 
uniftis corporibus.Tamina quidem in aceto decoifta etiam ueftes eo tedio liberat» 

De ulcei ibus:& ad plagas:& de polycnemo, CA, XV» 

Lcera multo^ funt genejtiac multis modis curanf. Panacis olum gene^ radix cx uino calL/ 
u do illinit manantibus.Siccat priuatim qua chironia diximus.Cu mclle trita tubera apcrit:ul/ 

ceribufq? quae ferpu t.DepIoratis auxilio eft cum eris flore uino teperata oibus modis uel flore 
uel femine uel radice.Eadc cum poleta uetuftis uulneribus,pdeft,Hcraclccn quo^ fidercon,ApoIIina/ 
ns.Pfylium.Tragacatha.Scordotis cum meile purgat.Farina cius carnis excrcfccntes per fe ifparfa cofu/ 
mit.Polcmonia ulcera:quae cacoethac uocant fanant.Centauriu maius infparfum uel illitu.Ite minoris 
coma decofla uel trita uerera quoqj ulcera purgat di pfanat.FoIicuIi climeni recetibus plagis imponun/ 
tur.lllinif aute gentiana ulceribus quae ferput radice tufa uel decoda in aqua ad mellis craffitudineiuel 
fucco uuIneribus,Ex ea fadlu lichiu.Lyfimachia recentibus plagis mcdcf,Plantago oium genepe ulccrP 
bus:pcculiaritcr focrainapt fenum di infantium. Igne mollita meIior:& cum caeroto crafla ulcejc labra 
purgat.Nomas fiftiuEt tritam fuis foliis integere oportet. Suppurationes: collediones: finus ulcerum, 
Chelidonia quo^ ficcatur uIcera:adco:ut etiam ,p fpodio utantur eade iam dcfperatis cum axungia im 
ponitur«Di(ftamu pota fagittas pellit:& alia taela extrahit illita.Bibif ex aquae cyatho foliopt obolo. Pro 
ximcpfeudodiflamum.Vrraq) et fuppurationes difeutit. Ariftolochia quoq? putrida ulcera exeft, Sor/ 
dida expurgat cu melle:uermef^ cxtrahit.ltem^ clauos in ulceribus natos.Et infixa corpori oIa:preci/ 
pue fagittas di ofla frada cu refina.Caua uero ulcera explet per fe.Et cu iride recetia uulnera cx aceto. Ve 
tera ulcera uerbenaca qnquefolium cum fale di melle.Radices perfolarae uulneribus ferro illatis recenti 
bus imponunf :foIia ueteribus.Cu axungia utra^ di fuo folio openf.Damafoniu aut di in ftruma . Fo/ 
lia uerbafci ex aceto aut uino.Perifterios ad oia genera uel calloforu putrefeentiu^ ulceji facit . Manan/ 
tia nympheae heraclise radix fanat.ltem cyclamini radix uel p fe:uel ex aceto:& cu melle.Eadem di con/ 
tra fteatomata efficax:ficutad ulcera manatia hyfopum.Itc peucedanii cui ad recentia uulnera tanta uis 
ch:ut faniem olTibus extrahat.Praeftant hoc di anagallidesicohibent^ quas uocant nomas:& rheuma/ 



VIGESIMVSSEXTVS 

ciTmos.VtiTes Sf rwtitibus plagistred praecipue fenum corpori : Cum exroto apoflfemara Bi. ulcera te/ 
tra folia mmefragora rccentiaiRadix uulneracum meile autoleo.Cicuta cofiligini mixra mero. Aisou 
h:rpetas quo^ S nomas ac pucrefcentia:ficut ecigeron uermniofa. Receria autem uulnera afiragali ra 
dix:6£ uetera quo^ ulcera purgat hypocidhis ucra^Xeontopodit femen tritum in aqua 6C cum pole 
ta illitum fpicula fagittartomm extrahitiltem pycnocomi fememtithymallus.Characiches fucco gran 
grenas phagedenas putritiuel decoiSo ramorum cum polenta di oleo.Orchis radiccs.Hoc amplius 8C 
cacoerhe ex aceto cum meile ficcs 8i recentes.Per fe uulnera onothera efferentia fefe fanar«Scy chx uuJ ' 
nera fcythicacuranttAdcarcinomaraargemomaex meile eSicaciflimaeflt Vulneribus praefanacis af/ 
phodeli radix decoda ut dixitnus:rrita,cu poleta & illitatQuibufcuqi uero appollinaris. Alt ragali radix 
inpulueremcritahumidisuIceribusprode[t.Itemcallitrixdecocftamaqua.Priuarim uero is quae cal' 
ciamento fadta fmt uerbenaca.Necnon 6£ lyfimachia contraiAc nymphea arida inafricata* Polyrris in/ 
ucteratis iifdcm utiiior.PolicnemoncumlsebubulaefimiIiseftfemme pulegii furculofas multis geni/ 
culis corymbo odorata acri 8i dulci odoreiquae ferro fadis uulnenbus commanducata imponitur: qn 
todiefoluirur.Symphyton ad cicatricem relerrime perducit;item fyderitis.Hrc imponitur ex mrlle* 
Verbafei femine ac follis ex uino decoitis ac tritus omnia corpori infixa extrahuntur-item raandraco'' 
Tx foliis cum poIenta*CycIamini radicibus cum meile* Tnlaginis foleainoleo contrita maxime ad 
tiibemur ulcenbusiqux fcrpunr.Et alga in meile ttita.Beronica ad carcinomataiEt melandria : ac ucte 
resadditofiletVeiTUcas tollit argemonia ex aceto uel bartachiiradix:quxfi£ungues fcabros auferti 
Linozoftidis utriufj folia uel fuccus iIIicus,Tithy malli omnes genera uerrucarum omnium «item oia 
pterygia; uarofq) tolTunttCicarricescum dlegantia ad colorem reducit ladanum* 

De plurimis experimentis ad inficiendos C3pillos;& partus eliciendos 8i continen 
dos S; aliarum remedia. CA. XVI. 

Rtemiliani 8i elelifphacu alligata qui habet uiatortnegaf lalTitudinefcnrire. Mulieribus moc 
a bis medef maxime in uniuecfum peonix herbx femen nigrum exaqua mulfa, Eade 8i in ra>' 
dice uis menfes cir«Panacis femen cum abCinthio mefes fudores:Scordotis potu & illitu.Be 
tonfea drachma in uino cyatis tnbus bibitur contra omnia uuiuagi uitia.Autqux a partu fiunt. Men>e 
fes nimios filf it achiliea impofita:6: decodu eius inrideiitibus.M.imisimponic hyofcyami femen ex ui 
no.Loti radix catapIafmate.Er mamis etia chelidonia.Secundas morantes uel partus emortuos radices 
panacis appofirc extrahunr«Ipfum panacis femen e uino poni uuluas purgat:appofitu^ cu raeIIe:Pole/ 
nionia pota ex uino fecundas pdlit.Nidore purgat uuluas centaurii trnnons fuccus potusifotu^ men/ 
fes cittlre maioris radix i uulux doloribus iifdem modis^ddl.Derala uero & appofita extrahit parrus 
emortuos.Plantagoimponif in lana in dolore uulux.ln Itrangulatubibif.Scdurxcipuadidfamno uis 
efhMefes cit, Panus emortuos ud tranfuerfoseiicit.Bibif exaqua foliorum obolo:adeoad hxc efficax: 
ut ne in cubiculum quide prxgnantiu inferatur.Nec potu tantum fed di illitu 5i fuffitu ualet.Proxime 
pfeudodidIamu«Sed menfes cit cum mero decoiffii pondere denanitPlunbus rame molochis di ariflo/ 
lochia prode(I.nam di menfes di fecudas cit.Et emortuos partus extrahitimy rrha di pipere additis po/ 
ta ud fubdita.VuIuas quo^^cidences inhibet potu ud fuiTitu ud fubiedtu maxime lenuis.StranguIa/ 
IU ab iis menfiu^ difficultate agancum tribus obolis tmu in uini uererts^atho potum emedar.Pert/ 
llcreos appofitj m adipe fuiilo recenti, Antirnnon cum rofaceo di meile, Ite appofira nymphex theila/ 
Ix radix pota dolon medef, In uino pora nigro profluu ia inhibet,Ediuerfociet cyclamini radix pota di 
apporita.Ec ueficx infidenciu decolo medef «Secundas pota cilTanthemos pellit, VuluafanauEt xiphii 
radix fuperior niefes cit drachma ex aceto pora, Peucedanum flragulatus uulux nidore udum recrear* 
Menfes atuof<^ ^ipue plyllium drachma in cyathis tribus aqux mulfx.Semen quo^ madragorxpo 
eum uuluam purgauMenfes cit fuccus appofitus;& emortuos partus.Nimia rur(us‘pfluuiafi{tit(eme 
cum uino fulphure*Alii jiduuia firtic & contrahit batrachion poruiud cibo ardensialias ut diximus 
cruda.Sed coflacomendanffaledi oleo 6£cymiiio.Daucu£i menfes fecundas potum facillimepel/ 
lit.Ladanil fulfitu corrigit uuluasidoloriea^ cxulceraiif^ imponif,Emortuafcamoniu pellit potu uel 
appofitumtMenfes ciet hypericu:utfu^ appofiru, Ante alia uero ut Hippocrati uidetur eryfimon c ui' 
Ro femine ud radice.Coi tice trahit lecundis fuccurrit di Rragulationibus exaqua pora* Ite radix ege 
ranio peculiariter fecundis m6amm3tionibuf9 uuluatum coueniens,Purgat hippuris pota Si appofira 
uuIuastPolygonas pora menfes cit, Et alcmex radix,Folia placaginis pellunt, Ite agaricum ex aqua mul 
ra.Artemilia uulux medetur trita ex oleo irino aut fico;aurcu myrrhaappofita.Eiufdem radix pota in 
lantu purgatiut partus eneflos extrahar.Menfes di fecundas cicramr^decodlum infidetibusiitem fo/ 
lia pota drachma*Ad eade oia profunc ud impofita uentri immo cu urina hordeacea. Achoron quo^ 
unieeft interioribusfaemma 9 imorbis,Etconizautra 9 ,Etcrcthmos.EtanthylUdesduxuuluis uti' 
lifTimx.Torminibufj di fecunda^ more in uino porx-OlIitrix fotu locis medetur. Albugines in ca/ 
Dite tollit. Capillos ificic oleo trita.Ceranion in uino albo potuiSi hypocifthis in rubro profluuiu fiflut* 
Hyfopum fuffocationes laxat.Radix uerbenaex pota exaqua ad oia in partu aut ex partu mala pftany 
tilfima eft.Peuccdano quida mifcentin uino nigro femen cuprefli contritu, Nara femen pfylii deferue 
faftuin in aqua cu intepueritiepiphoras oes uteri lenit.Symphy ton rritu in uino nigro cuocat menfes* 
Pai TUS accelerat feordotis pota drachma fucci in aqua mulfa cyathis qttuor.Diflamoi folia pdare dan/ 
lur ex aqua.CoIlat unius oboli pondereiud fi moftui fmt in uteio infaniesi^cinus reddi fine uexatibe 

2 u 



LIBER. 

pucrperat.Sfmflitcf pfcudodifianum :fed tardius.CycIam inosadalHgata .Ciflanthettios potsdtc 
Dcconicae farina ex aqua raulfa. Arfenogonon & thelygono hacrb^e fune habentes uuas fioi ibus olea; fi 
milesipallidtores tatnen.Semen album :papaucris modo.Thdigom’ pom foemina concipi narrant, Ar/ 
fenogonon ab ea femie ole^e nec alio diftat. Huius potu mares generari phibenfdi credimus alii urrl^ 
ocimo fimilem tradur. Arfenogoni femen aut geminum efle tertibus fjmile.Mamma^; uiriis airoum: 
quod digycellum appellauimus unice medef,Erigeron ex paiTo mammas uberiores facittScnchum in 
farrecoftum.Quaf ucro mallos uocatur indita pilos mammag: e partu nafeentium 6C tineas aufert in 
facie:alia^ cutis uifia eraedat,Gentiana nymphea heraclia illita gelamini radix maculas oes , Oiucalise 

f ;rana raixta caerae liquidae extendunt cutem in fadc;erug3nt^,Vitia oia acori radix emedar. Capillum 
ifimachfa flauum facit. Denigrat hypenco: quod & oriffon uocatur.kem ophryos haerba denticulato 
oleri rimi!is:foli]s duobus«Nigriciam dat dC polemonia in oleo decoila.Pfilothru nos qdem in mulieri 
bus medicamentis traiflamiisiue^etia uiris in ufu eft.Efficacifllmu aut habetur archeroflis.Item tithy 
malli fucco ucl i fole cu oleo illito crebroiuel euuHis pilis, Quadrupedo fcabiem fanat hyfopum ex oleo 
fotum.Anginas pecuIiariterfideritistVetum 6C reliqua genera herbarum reddamus, 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE UBER, XXVII. PROHEMIVM, 

Reliqua Haerbarum Genera, CA, L 

RESCIT APVD ME CERTE TRACTATV IPSO ADMIRA/ 
tio antiqui tatis»Quaroq} maior copia haerbaru dicenda reftarrtanto ma' 
gis adorare prifeo^ in iriueniendo curaiin tradendo benigniratem fubir. 
Nec dubiae fuperata hoc mopofletuiderietiam rege natura: ipfius muni 
ficentia;fl humani operis e0et muentio.Nuc uero deogi fuifie eam appa-' 
ret:aut cerre diiiinaietiam cum homoinuenerit.Eandemqioium paren 
tem genuifle hrec BC ollendifie: nullo uitae miraculo maiore :fi ue^ fateri 
uoIumus.Scythica herbam a maeotidis plaudibus dC euphorbiae mon^ 
te 3 tlante:ultra^ Herculis collinas Sc ipfo reru naturae defedtu. Patre alia 
briranicam ex occani infulis extra terras pofitisuTemqj scthiopide ab exu 
fto fy deribus axe, Alias pterea aliunde ultro citroqt humana faluti in to^ 
to orbe terra^ portare immenfa romana: pacis maieflate non hoies mo 
do diuerfis inter fe terris gennbuf^iuefji etia montes di excedentia in nu 
bibus iuga;p 3 fluf^pecop£ 6£ haetbas quoqi inuice oilendant. Aeternum quaefo deo^ fit munus ikud* 
Adeo romanos uelut alteram lucem dedme rebus humis uidentur. 

Deaconiro:6ipanthera:6i quae extinguitur aconito. CA, II, 

Ed anriquoji curam diligentiam^ quis poffit fatis uencran':cu conflet ofum ucncnojj; oafli'' 
f tuum eneaconttum:d£ tadis quoqi genitalibus foeminini texusafalium codedie inferre mor 

tcro.Hocfuit uenenii quo interepras dormientes a Calfurnio Be0ia uxores.M.Cccilius accu^ 
fator obiecir.Hinc illa atrox peroratio eius in digyto eas mortuas.Fabute narrauere e fpi nis Cerberi ca,' 
nis extrahenteab inferis HercuIe,Ideocp apud heraclea pontica ubi monttraf cius ad inferos aditus giy 
gni,Hoc quo^ rame in ufus humanae talutis uertere.Scorpionu idlibus aduerfari experiedo aconitum 
datu in uino calido,Ea eft natura ut holem occidatinifi inuenerit qd in hoie perimat. Cu eo folo collu,/ 
Aatunuelut pari intus inuento folo, Haec pugna eft cu uenenu in uifcenbus reppererit, Mirug? exitialia 
per feambo cu fucrincduo uenena in hoie comoriuntunut ho fupetfit.Immo uero etia ferag; remedia 
antiqui^diderunndemoflrando quomodo uenenata quo^ ipfa fananf , Torpefeunt fcorpioes aconiti 
cadluiftupent^ pallentes:& uinci fe cofitentur. Auxiliatur eis helleboji album tadlu rcfoIuente.Ceditqp 
aconitum duobus malis fuo 6c oiu m: Quod fi quis illa forte ab hoie excogitari potu ilTe credit : ingrate 
deo^ intdligit munera,Tangunt carnes aconitoinecant^ guftatu ea^ pantherasinifi hoc fierer repletu 
ras illos fitustOb id quidam pardalianchesappellauere.At illas ftatim liberari morte excremento^ ho 
minis guftu demonftratum.Quod certe cafu repartum quis dubitetf’6i quotiens fiat etia nunc ut no^ 
Uum nafei quoniam feris ratio 8i ufus inter fe tradi non pofTit. 

Quod omnium creaturarum conditor fit deus, ^ CA, IIL 

Icergocafus hiceft ille qui plurima inuenit in uita deus,Hochabctnome:per queintclligitut 
b eadem 6i parens rerum omnium 6d magiftra natura utra^ conieftura panifiue ffta quottidie 

feras iuenireiriue fempfcire iudicemus,Pudendu$ rurfus oia animalia quae fint faluraria ipfis 
nofletpfa pter homineni.Scd tH maiores oculorum quoqp medicamentis aconitum mifceri falubernV 
mepromulgauerc:apcrraprofeflioe:maIu quidem nullum fine aliquo bono dicere.Fas ergo nobis erit 
ui nulla diximus uenenatainunc demonftrare quale fit aconitum uel deprehendendi gratia . Folia h»' 
et cyclamini aut cucumeris non plura quattuor ab radice leniter hirfutaiRadicem modicam camaro 
(imiiem raarino.Quare quidam camaron appellauete.AIii theliophonon ex ea qua diximus caufa, Ra 
dix icuruacur paulum feorpionu moiquare dC fcorpion aliqui appellauere.Nec dauerequi myocftonon 
appellare mallentiquoniam procul ££ e longinquo odore mures necattNafcitunn nudis cautibusiquas 




VIGESIMVSSEPTIMVS 

acon« uocmt.Et Ideo aconitum itfqui dixere nullo iuxta ne puluerem quidem nutriente, Hancaliqui 
rationem nominisaitulcre.Aliiquomamuiseadcm in morte elTenquxconbus ad ferri acietn deterre-' 
dam flatim^ admota uelociras (enriretur. 

Oe xrhtopide:& amafato;3f aloeiSf alcea:8f aIipho:& alfina:6(t androfaceidC androe 
femo:&ambrori.i;Stanconi:&:an3gyro:&3nonvmo, CA. IUI. 

Ethiopis radix folia habet phlomo fimiliaimagna B£ muItatSi nirfura ab radicr,0>ulem qua-’ 
a drangulum fcabrumirtmilem ardtioimultis cuncauumialis femen eruo fimiiecandidam ge-* 

minumiradice numerofas longas, Plenas molies glurinofas guftu ficcac morefcunt durarur^ 
Ut cornua poiTintuideri.tfeaKereamatthiopia nafcunmrra: in ida tnonretroadis:&in mcfrcnia, Colii/’ 
gunruraurumno:iicc4nrbrinfol^3liquotdiebus:nefitumfenriant,MedemuruuIuispot.Tin uinoal/ 
bo:ifLhiadicis:pIeurctiCK;6udbias fcabrisidecofla potu damur . Sed quat exjerhiopia uenmeximia t ft: 
ar^ illico prodefl. Amarantcn fttUlacea eft duorum palmorum altirudieioriganofimilis flore: bulbis 
aureis.Huius uflae nidor Urihamcit.VuIuam^ purgatuanto magis infidentibus caufa.Caula hominis 
non htec fed quonia dimAffina^ hon nrjarcefcit * Aloe fylac fimilimdine habet maior pinguioribus fo 
liis ex obliquo flriata.CauIis eius tener efl rubens mediusinon diflinnlisanthcrico.Kadiceunaceu pa' 
Io in terra dimiiTatgraui odore:guflu amaraiLaudatiflima exindiaafFertunfed nafcimr & in afiaino ra/ 
itien ea utunf;nifiad uulnera recentibus foliisimirifice enim conglutinat:uel fuccu:obid tn turbinibus 
cadorum eam ferunt ut aizoum matus. Quidam & caule ante maturitatem feminis incidunt fucci gta 
Ciaialiqui 8i foIia.InueniturSi per fe Iachrymaadh*rens,Ergo p.auiroenrandu ubi fatafircenient uua- 
chryma non abforbcamr.Fuerc qui trade rene i ludaea fuper hycrofolimam metallicam cms naturam: 
fed nulla magis improba efline^ alia hu midtor e:au t tum idioriErit ergo optima pinguis ac ninda ruf 
fi coloris friabilisiaciocineris modo coadta:facilel:quercens.lmprobandan)gra&dura:harenofaquo 9 p 
quar & guflu intelligitur.Gum mi adulteratur & acacia.Natura eius fpiflareidcniarc: & leuirer calface/ 
re.Vfus in mulm:& principalis aluum foluereicum pene fit foia medicam en to^iquae per le id prarftar. 
Confirmat etiam ftomachiiiadeo ut non infeftet ulla uis cotrariaibibitur drachma . Ad ftomachi uero 
diflblunonem in duobus cyathis quae tepidae uel frtgidx:coclearis menfura bis terue in dieex inrei ual/ 
lis ut res exfgir,Purgationis etiam cauraplunmu rnbus drachmis.Efficaciorfi potaea fumat cibus, Ci 
pillum fluente continercum uino au flero capite m folecorra capillum peruntflo,Oolorem capitis feduC 
teponbus fronti impofira ex aceto & rofaceOtOiIunor^infufaiocuIo^ uicia omnia fanat i eaccnue^ 
nif,Pritiatim prurigines 6i Tcabie genarum .Item infignica ac liuida illita cu melleimaxime potico. Ton 
filIas;gingiuas;&omniaoris ulcera.Sanguinisexcreariones 0 modicae fint drachmae pondere ex aqua: 
ft minus in aceto pota, Vulneru quog? fangui ne &undecuqiflu en temfiftit per fe uel cx aceto, Alias etil 
efluulneribusutililTima ad cicatricem perducens.Eadcinfpergitur exulceraris genitalibus utrojiicon-' 
dylomatisirimif^ fedis:altas ex utnoialias ex pafToialias ficca per fe:utexigit mitigada curatio:autcocr' 
ccnda.Hcmorroidu quog! abundantia lenirer fiflir.Dyfenrcrix infundit,fi£ fi difficilius cocoquanf obi 
bibif a ccena modico inrerualIo,Et in regio morbo tribus obolis ex aqua.Deuorant pilularum mellis 
decoefloaut refina terebinthina ad purganda interiora.Digytorum pte^gia tollinOtuloruro medica-' 
mentis lauatur:utquod fitharenoliiTimum fubfidar.Aut torretur in teflaipennagi lubinde ucrlarunut 
pofllcajqualiter torreri. Alcea folia habet fimilia uerbenaeserquteSt penflereon cognomina tu r.OuIcs 
tres aut quattuor foliorum plenosiflorem rofatiradicesalbasxu plurimum fexcubitales:obIiqu.is,Na-' 
feitur in pingui foloinec ficco.Vfus radicis ex umo uel ex aqua dyi'enTcrtcis:aIuo cita:& ruptis conuulfis, 
Alipon cauliculus eft molli capite non dtlTimilis bet:e aci e guflatu ac lentum imordenfqi uehemetet BC 
accedes, Aluum foluit in aqua mulfa addito falcmodico.Mmima potio duarum drachmarum; media 
quarruorimaxima fex:ca purgatione quibus dature gallinaceo lurc, Alfinerquaqda myofoto appellat: 
nafeitut in Iucis:unde6£al{inediifla eft.incipita media hyeme.Arcfcitaeftatemcdiacum prorcpmmU'' 
rculorum aures imitatur foliis.Sed aliam docebimus eflt: qui iuflius raoyfotis uocetur.Hic rade erat 
qui Helximmifi minor minuf^ hirfura eiret.Nafcirurin hortis & maximeinparienbus.Cum tenf: 
odorem cucumis reddinVruseiusadcoIIefliones inflammationef^tQuinemedatomniaquaeHeUi-^ 
ne fed infirmius,Epiphons peculiariter imponitur.Itcm uredinisiulccribuf^ cu farina hordeacea.Suc-' 
cus eius auribus mfundKur,Androraces hitbaeflalba amata fmefoliis.TollicuIosincirris habensidC in 
iis femen.Nafdtur in maritimis fyriac maxime,Darur hydropicis drachmis duabus tufa aut decodla iti 
aqua uel aceto uel uino.Vehementercnim urinas cit. Datur KpodagrisiilliniturqiJdem efFe<flaseft6C 
fQeminis,Androremon:riucCutaliiappcll3uere)arcyronnonabrimileefthyperico:dequadiximuscauli 
culis maioribus denfioribiirqi & magis rubennbus,Folia alba run figura.!semen papaueris nigri. Co^ 
triraefanguineo fucco manant.Odores tres in ufus.Gignuur in utneis.Fere medio autumno effodi 
tur.fufpenduurgitVrus ad purgandam aluum tufi cum femine potx^ matutino: uel a caena duabus 
drachmis in aqua mulfa uel uino uel aqua pura:totius potionis fextano.Trahicin bilem«Prodeflifchia 
dicis maxime, Sed poflera die capparis radicem rcfinae pamixtam deuorare oportet drachmae ponde/ 
ire.Ircrum^ quatridui interuallo eadem facere. A purgatione autem ipfli robuftiores umum bibereiiiv' 
firmiores aqiiam,Imponitur 6; podagris 6i ambuflts dC uulneribus cohibes fanguinerinAmbrofia ua^ 
gi nom inis efl;££ circa alias hxrbas flu(fluans:fruticem unu habens deniiim rarnofum irenuem : ti tum 
Kie palmorum , Tectia parte radice breiubreifoliis rutiidrca imum caulem ia ramulis femen ift uuts 

2 iii 




LIBER 

dependent jbustodorc oinofotqua dccaufabotrys a quiburdam uocatur ab abis artem iTia.Cofonanmr 
illa ctppadoces.Vfus eius ad ea quxdircutt opus rir*Anom‘o quidam onomda maluc uocareiramofam: 
fim ilem fceno graeco:niri fruticofior hirfutioiq! cflenodore lucundo.Poft uer fpinofitEftur enam mu 
iia condita.Recensucrornargincsulcerumerodir.RadixdecoquirurmpofcadoIoridennum.Eaderu 
cum mdic pota calculos pellit.Comitialibus dat' m oxymchr^ dccoda ad dimidias. Anagyros qua ali^ 
qui acopon uoc3nt:fruticofaeft:grauis odore:fiorealcns:(emen in corniculis non breuis gignit: fiinile 
rcnibus:quoddurercir per mefrcs.FoIiaco!lediombusimponunrur:difficulierqi pa rien f ibus adalligata 
Turiita ut a partu ftatim auferantur.Quod Ti emortuus hacreanS; fecud:E menfef^ moi cn£ : drachmae 
pondere bibuntur in pairofoIiatSic 8C fufpiriofis dantur:& in uino ueierc ad phalangioru morrustRa^* 
dix dircuriendis concoquendifqi adhibecur-Semen commanducatum uomitiones Facit , Anonymos a 
non inueniendonomme nomen inucnit.AfFcrmrefcyrhiacaclebrata&ab Hiccfionon parua:auflotK 
taris medicodrem ariftogeron i uulneribus prxclara e* aqua rufa & im porita.Pot3 uero mam mis priE/ 
tordiiHp pcrcunis.ltera ianguincm cxcrcantibus.Purauerunc Bi bibenda uu Ineratis. Fabulofa arbitror 
quatadiiciuntuncecente ea Fi uraturiFerrum aut aes ferrum inari, 

DeaparinerSi arflioiK Fpleno:8iafclepude:Si aftere:ucl bubonio:6d afyroruei afey 
roidc:Kphace:&deaIcibiox:3ialeftorolopho. CA. V» 

Parinen aliqui omphaocarpontalii philanthropon uocancrramofam ihirrutam-quinis fenifue 
a m orbem circa ramos foliis per in tcruaIta:Femen rotundum idururaicocauumiFubduIce.Na/' 

feitur in frumentario agroiaut hortisipratiFuc.-afpenrate ena ueftium tenaci. Efficax cotra fer-' 
pentes Femine potoex uino drachma:8i contra phalangia.Sanguinis abundantia ex uulnei ibus impn> 
munt folia impofita«Succus auribus infunditur.Arftion aliqui potius ardturum uocantifimilis eft uer 
biFcofoIiis.nift ^ hirfutiora fu nt:caule longo molliireraine cymini.NaTcitur in petrofis : radice tenera: 
alba:duIcigi.Decoquitur in uino ad dentium dolorcm:ita ut contineatur ore decoftum.Bibitur,ppter 
ifchiada Si flranguriam e uino.arabuflis imponitur 6ipernionibus,Fouenturcadem cum radice Femi 
ne trito in uino.AFplenum funrqui hemionon uocanriFoIiis trictalibus mulns:radiceltmofa:cauerno^ 
farficut filicis candidaihirFutarnec caulem nec florem necFemchaber.NaFatur in petris:parictibus opa' 
cis:humidis:Iaudatifnmamcrera,HumsfoIiorumuircinacetodeco(floperdies.xl.poto lyenem abfu/ 
mi aiunr.Er illinunrur.Eadem aurem (edant fmgultus non dada foemims: quoniam flet iliratem facit» 
AFclepi is folia hederae haberrramos longos: radices numerofasircnucs odoraras:florts uii us : graoeiFc/ 
mcn::fcrruIatu.!Viirciturin raonnbus.Radices torminibus medentunSi contra Ferpentium lilus non 
folura potum fed etiam illitum.Afterabaliquibus bubonion appeIlatur:quoniam inguinum prcelen^' 
taneum remedium efl.CauIicuIus foliis oblongis duobus aut tribus in cacuminecapitulaftdl^F modo 
radiatatBibituraduerfus fcrpentes.Sed 8C ad inguinu medicinam tfmiflra manu decerpti iubct:& luxra 
cinctus alligari.Prodeft QL coxendicis dolori adalligata, Afcvron dC afey roides fimilia fum iter fe 6i Hyf 
pencoiFcd afcyron maiores habet ramosiqut afcyroides uocantur ferulaceos omnino rubentcsicapiru' 
lis paruis:lurcts,Semcn in caliculis purillutmnigrumirefinofum.Comae tritae ucluc cruenratae.Qua de 
cauFa quidam h incandroiemon uocauerc.VFus Feminis ad ifchiadicos potus duabus drachmis m Hy^ 
drotndms rextario,Aluum Foluir.Bilem dcrrahir.IllinirurBC ambuflis.Aphacetenuia admodum Folia 
habet pufillo. Alhor Icricula efl.SiIiquas maiores ferr:in quibus terna aut quaterna (emina funr nigno/ 
ra 3C madidiora 3C minora lenticula.NaFcirur in aruis-Narura ei ad Ipiflandu efficacior q lenti. Reliquo 
uFu coFdem elTeiaus haber.Stomachi aluiqt fludiones fiflir femen decoctum. Alcibion qualis eflet ha:r 
ba apud auiSores non repperi. Sed radicem cius Si folia trita ad Ferpetis morfus impom Si bibi lubent, 
Folia quantum manus capiat trita cum uini meri cyathis tribus:aur radicem drachmarum trium pon 
derecum uini eadem menfura.AlciSorolophosquacapudnoscrifladicimrrfoIia habet fimilia gallina/ 
ce^criflaeplura;cauiem tenuemiSi femen nigrum infiliqms . Vtilis tuffientibuscod;acum fabaprefla 
fndIeaddiro:8i caligini ocuIorum.Sol id um (emencomicitur in oculum:nec turba c:fcd in fe caliginem 
contrahit.Mutat colorem:fed ex nigra albicare incipitiSi intumercit:ac per Fe exit. 

De alo. CA. VI. 

Lum nos uocamus gracci fymphyton pctreum:fimile cunilae bubulae: Foliis paruis: ramis try 
a busaurquattuona radice cacuminibus thymi:Furrulorum;odoratu:gufludulce:raliujm cies 

longa rad ice: rurila.Nafcitur i petris: ideoqipet reum cognominatum. Vnliflimum lateribus: 
!yenibus:rcnibus:torminibus:pc(3oribusrpulmonibusranguinem reiicienhbusiFauobusafpens.Bibi/ 
tur radix trita Si in uino deccx^aiSi aliquando (uperlmttur.Q um 6i comanducata finm Fedat.pcipue^ 
pulmonem rcfrigerar.Luxatis quo^ imponitur Si couulfis:lyeni:mteraneis. Aluum fiftir coadla in cu 
neres, Detradfis quo^ folliculis trira cum piperis noucgranis Si ex aqua pota,Vulneribus fanandis tau 
Ia pr^flantiaeflzutcarnes quoqt cum coquuntur conglutinet addita ,Vnde Si grxci nomen impoFue/ 
TCtOlIibus quo$ fradhs medetur. 

Dealga Si adtea Si de ampelo agria Si abfinrhio. CA, VII. 

Lga ruffii Si fcorpionum iffibus. A5ea graui folioru odore:cauIibus anifi genicularis ; femine 
a nigro ut hederx:baccis molIibus.NljFcirur in opacis Si aFperis 6i aquofis, Datur acetabulo ple 

no interioribus faemtnarum morbis, Ampelos agna uocanr herba foliis duris cineracei colo/ 
risiqualem in facis dixioiusiuiticulis longis callofis lubentibustqualiteir flos que louis flamma appello/ 



VIGESIMVSSEPTIMVS 

Dfmus ignohiTistferfcmcn punfcf mali fimilein canis*Radix eius decotfla in aqua? cyathis ff mis addifis 
uinicoi cyathis duobus aluum foluit ]rnicer«Ideo hydropiasdatur,Vulu^ mna & curis in facie mulie^ 
rum cmcdat Jfchiadicos quo^ uti hac hacrbajjdeft hzrba tufa cum foliis & il lita cum fucco Aio* Abfin 
ihii genera funtpIura.Santonicu appellatur a galliaeciuitare.Pontfcu a pontoiubi pecora pinguefaintil 
I04& obid finefellc reperiunf.Neq? aliquod plrantius.MuItu^ itaheo amarius fed medulla ponrici dul 
cis.De ufu eius conuenit dicere hatrbse facillimae ar^ iter paucas utili flimae.PrKterea faens Populi Ro. 
celebrare peculiamertSiquidelatinafj feriis quadrigae certant in capitolioiuiflor^ abfinthiu bibit. Cre 
do fanitatem pr^mio dari honorifice arbitratis maioribus.Stomachu corroborat,SC ob hoc fapor eius 
in uina traffemir ut diximus.Bibif 8 C dccodlu aqua ac pofiea nofte & die refrigeratu fub diuo decoftis 
fex drachmis folio^ cum ramis fuis in caeleftis aquae fextariis tribu StOporter 6d Tale addi. Vetuftiffime 
in ufu eft.Bibif 8 i madcfadli dilutum.Ira.n.appellatur hoc genus. Diluti ratio ut qfquis fuerit modus 
aqujeitegatur per triduu. Tertium raro in ufucft;ficut&fuccusexprefll,Expri'mif Jutcum primum fe 
men rurgefeit madefadium aqua rriduo recens aut ficcum fepte diebus.Deide codum in eeneo uafe ad 
tertias. x,hem in is in aquae fextariis.xIvdterumqipcolarum.Haerba lente coquitur ad crailitudinc meP 
lis qualiter ex minore cetaurio quaeritur fuccus. Sed hicabfinthii multis nomachocapin'9! efiicum fic 
llledecoflus faluberrtmus.Naqiafiringit ftomachu:bilem^ detrahir.Vnna cit, AIuu emoIIir:&: in do^ 
lore fanatVentrisaialiapclIir.Maiaciamftomachi&inflammarioesdifcunr cum file & nardo galiico: 
aceto exiguo additoTattigia abflerget,Con( 3 ioncs adiuuat.Cruditates der rah it cu ru ta 8 C pipere & fale. 
Antiqui purgationis caufa dabancum marmae aquae ucreris fextario feminis fex drachmis cum tribus 
falis BC mellis cyatho. Efficacius purgat duplicato fale.Diligenieraute teri debet propter difficulratem. 
Quidam & in polenta dedere fu pradiiffu pondusiaddiro pulegio.alii cotra paralifim,alii pueris folia in 
ficoific ut amaritudine falleret.Facile thorace purgat cum iridefumptu.In regio morbo crudu bibitur 
cu appioauf adianto.Aduerfiis iflatioes calidu paulatim forbcfcxaq.locincris caufam cu gailico nardo* 
Dyenis cu aceto aut pulte aut fico fumif . Aduerfaf fugis ex aceto.hc uifcoiCicurae ex uino:& muris ara 
nci morfibus*Draconi marino.Scorpionibus.Oculoru claritati mulrum tonferr, Epiphoris cum paffo 
fmponitur.Sugiilatis cu meile» Au res eius decoiffum uaporis fuffitu fanat. Aut fi manat fanics cum mei 
le tritum. Vrinam ac mefes ciunt tres quatiuorue ramulicum gallici nardi radice una cyathis aquae.vi. 
Menfespriuatimcum raeUefumprurarSCinucilereappofitum.Anginis lubucniteum meile 6i nitro. 
EpinyAidas ex aqua fanar.V ulnera recentia prius q aqua langantu r im pofii u m .Prsetereagi capitis ulce 
ra*Peculiariter ilibus imponitutcum cypna cceraiaut cum fico.Sanat & pruritus. 

De abfinihioiS: balloterfli botryc fruticofa:6i brauy II3 brio:& bu plcuri : BC catanan^ 
ce:6£calia:6£ circ£ea:6C circefio:& crategonoidC thcligo:S£ crocodilo:6i cynoforchi:6C 
chryfollachanoi&cuculoi&confetua. CA, VIIU 

On dandum tn febri.Naufeas maris arcet in nauigationibus porum.Tnguinum tumorem m'' 
n ucntralihabitum.SomnosallicftoIfadtumtautinfciofubcapirepofirum.Vcflibusirertum ti/' 
neas arcer.Cul ices cx oleo perundfisabtgin& fumo fi uratur. Atrametum librarium exdiluro 
eius temperatum litterasa mufculis tuetur.OpilIum denigrat abfinthii cinis unguento tofaceo^ per/ 
mixtus.Effoi abfinthiu m roarinumiquod quidam feriphiu uocantiprobatiffimu in thapofiriaegypti. 
Huius ramum ifiaci praeferre folemne habent, Anguffius prioretminufg! amarumiftomachoiniraiciJ 
Aluum moilit.Peilir<$ animalia interaneorum. Bibitur cum oleo & faleiaur in farinae trimeffris forbff 
rioncdilurutn,Coquitar quarum manus capiat in aquae fextario ad dimidias,Bal!oten alio note maru 
bium nigrum grarci uocantihacrbam fruticofam angulofis cauIibus:nigris;hirfutis;foliis ueftientibus: 
maioribus q marrubii:6f nigrioribusigraucoIenribus.Vis eius efficax aduerfus canis morfusiex fale fo 
liis tritis im porita,Irem ad condylomata codfts cinere in folio oleris.Purgat di fordida ulcera cum mei/ 
le.Botiys fruticofa haerbacft luteis ramulis.Semen circa toram nafcitunfolia cicorio fimilia.Inuenituc 
in torrentium ripis.Medetur orthopnoicis.Hoccappadoces ambrofiam uocannalii artemifia.BrauyE 
ia Ipiflandi uim habet cotonei mali modoinccampliusdeea tradunt audtores.Brion marina haerbafi/ 
nedubiratioe laiffucae foliis fimilis rugofa ueluti comraiffaifine caule ab ima radice cxeutibus foliis. Na'> 
Icitur in fcopulis maxime reftifi^ rerra comprehenris,Pr£ccipua ficcandi ei fpifrandfgt uis & collcdticnes 
omnes inffammationef^ cohibendi:pr2ccipuepodagrae:& qcquid refrigerare lypus fit Bupleuri femen 
adidhjs ferpentium dari repcrio:fouen$ plagas decoiffa ea hatrba adiediis foliis mori aut origani» Ora 
nancen theffalam haerbam qualis fit:a nobis deferibi fuperuacuum fmcum fit ufus eius ad amatoria ta 
tum.Iilud non ab re cftdixiueadiegendas magicas uanitares eleflam ad hunc ufum coniefluiaiQuo/ 
nfam arefeens contraheret fc ad fpeciem unguiam milui exanimati . Eadem ex caufa 6i cemos filebiruc 
a nobiStCalla duorum generum eft,Vna fimilis aro,Nafcitur in arationibus.Colligitur anteq inarefear* 
Vfuf^ eofde haber quos arum. Bibitur quo^ radix huius ad cxinanicdas aiuos ; menfrfqi mulierum. 
Item caules cum foliisin leguminibus decoiff 1 fanat tenafraon. Alreru m genus cius quidam anchufam 
uocantialii rhinodifiam .Folia lactucae Iongiora:plumofa:radice rubra :quar ignes facros cum folio po/ 
lentae fanat impofira-iocincrisaiitem uitia in uinoalbo pota,Grcca ftrychno fattuo fimilis cftifiore ni/ 
gro purilIo.Paruo femine ut milii nafcetis in quibufdam corniculisiradicc femipcdaliitriplici ftrme aut 
quadrupliciialba odorataiguffus calidi.Nafcuuri apricis faxis.Di luitur in uino, Bibitnrqi ad dolorem 
uuluae dC uitia*Macecari oportet in fextariis cnbus quadratem radids tufae per nexSem Bi dicm.T rahit 

z iiti 



LIBER 

eade potione fccandas fcmineXac minuit in uino aut mulfa aqua pota.Cirnon cauliculus cfl rener dut 
cm cubit 05 i;trfangulD fimilis:fohis fpinofis circudarus,Spinac molles funt.Foliabouis linguae fimiliar 
mmorairubcandidaiSi in cacumine capitula:purpureafij foluuntur in Ianugines:Hancha:rba radiccue 
cius adalligatam dolores uaricum fanare tradunr.Crateogonon melampyro firmleefltmuliis calamis 
ex una radice emicatibus:mu!torij<5getiiculorum.Narciturin'op3cis:fetninemiIii:uehcmenterarpero 
goftu.Quod fi bibat ex uino ante coenam tribus obolis in cyathis aquae totidem mulier ac uiranreco' 
cepruni diebus. xl.uirilis fcxus partum futupiarunt*Eft& alia crataeogonosiquac theligonosuocaf.Dif 
ferentia intelligitur lenitate guftustSunt qui florem crataeogoni bibentes mulieres intra.xl.diem conci 
peretradant.Eadem fanant ulcera uetera nigra cu mcllerexplenrfinus ulcc^.Etatropha carnofiorafa/* 
cmnPuruIeta expurgat, Panos difcutiut Podagras colledlatioef^ oes leniur peculiariter mamajiiiThco-' 
phraftus arboris genus itelligi uoluir crataeogono fiuc crataeogonaiqua italiaagfoliu uocat . Crocodilo 
chamadeoris haerbi nigrs figura habetiradiec logaiaeqliter crafla:odoris’arpcn»Nafcin fabuletis» Pota 
fanguinep nares pellit copiofum crafibm^,At^ ira lycnecofumcredicif.Cynoforchin aliqorchin uo 
cannfoltis oleae; moli ibus iternisiparuif^ femipedis logitudinis in terra ftraris:radicebulboGi:oblongat 
duplici ordie fu penore q durior efl:6i iteriorc q moHior, Edunt ut bulbi cofli in uineis fere innentbEx 
iis radicibus fi maiore edant uin mares generari diennf .Si minore foeminae altc^ fexu.In thefialia mol 
liorein tadle caprino uini bibiitad ftimulados coirusidurroreuero ad inhibendos. Aduerfaf alter alteri, 
Cryfolachanu in pineto laitucxfmiile nafcif.Sanat neruos incifos fftofeftim imponaf , Ht alibi genus 
ctyfolachani rradififlore aureoifolns o!eris*Co£Iu eflur ut olus molle.Harrba haec alligata morbia regi 
um habctibusiira ut fpedtari ab iis poflintifanarc id malil tradit";de|chryfoIachano nec latis dici fcioinec 
plura repio.Ndq? 3i hoc uitio laborauerepximi utigi haerbarii nfnquod ipfis notas uelm uulga-^es flri'' 
dim Si noibus tantu indicauereitang coagulo terra: aluu fiftiiftranguriam difTolui fi bibaf ex inno aut 
aqua.Cacubali folia trita cu aceto fetpenmi iftibus Si fcorpionu raederi.Quida alio hac noie ftrii mutti 
appellantialii graece ftrignoiacinos habet nigros. Ex iis cyathus fucci cum mulfi duobus medetur Ium 
bis .Item capitis doloribus cum lofaceoinfufus.Ipfa Ifrumis illita fanadis peculiaris eflialpinis maxime 
fluminibus»Conrerua appellata a conferrummandoifpongia aqu3|^ dulcium uerius q mufeus aut haec 
b 1 UilloOe denfitacis arqj fifiiilofac.Curarum ea fcio omnibus fereoffibus confragis prolapfum exarbo 
re alta putatoremicircudara uniuerfo corporiiqua fuam infpergenribus quoties inarefeat: raro^ nec ni 
fi deficientem h.Erbam mutationis caufa,reroluentibus conualuifle uix credibili celeritate. 

De cocco gmdtoSi dryopteiisiSi dryphono:5i elanneiSi cm petro fiu e calcifragaiK 
epicadluuel hclleborineifii epimedioiSi cnncaphyIo:6i filicepteri:di defem o/ 
re bubulo, CA. IX, 

Occo gnfdfo color cocciimagnitudo grano piperis mafonuisardcsjragjin panedeuoraturne 
C adurat cum gulam tranfir.Huic uis praefcnranca contra cicutam, Siftitaluum . Diplaros folia 

habet lailuct: bullas fpinofasin dorfi medioicaulcm duorum cubiro^^riifdem fpinis horridi/' 
dumrgenicula eius bims foliis amplet^Ictibusiconcauo alarum finutin quofiibfinit ros falfus.In cacumi 
nc capitula fu nt echinata fpinis.Narcirurin aquofis.Sanat rimas fedis.ltem fiflulas decoiSa in mno radi 
ce uf^ dum fit craffitudo cirae;ur polTit in filtula coliyriu mitti,Itc uerrucas oium geneja. Quidam Si 
ala^ quas fupra diximus fuccu liiinunt iis.Di yopteris ftlid fimilis in arboribus nafeit ifenui foliop^ fnb 
^ukium incifurairadice hafuta.Vis ei caufiica efi,ideo pfilorru eil radix tula.Illinirur.n.ufc^ dum fuda 
res euoceniterum ^ 8i terrioiita ne fudor abluatur, Dryphonon fimilis hxrba efl; cauliculis reniiibtis: 
cubitalibusicircudatis utrinij foliis ipollicari aplitudinc:S<:qiibusoxymyrrine,Scd cadidforibus molito 
ribuf^iflore candido fambucuEdunt cauliculos decodos.Semtneuerbcius^ pipere umnf.Elarinefo 
lia het heIxinae;pufilla:pilora:rotuda:femipedaIibus ramulis gnis fcnifiic a radice flarim foliofis. NakiC 
in fegctibus, Acerba guflu & ideo oculo^ fluctionibus efficaxifoliis cu polenta tritis impofTtisifubdi'' 
to linteoIo.Eadem cu lini femine coifla Ibrbinonis ufu ad dyfenterialiberat.Empetron qu5 noftri cald 
fragi uocantinafcitur in montibus maritimis fere in faxo;quoj>pius mari fuerit minus.Salfaefl.-pota^ 
bilem trahit ac pituirasiquo logius magif^ terrena ;amarior fenntur,Trahiraqu3..Sun->iruraur in iure 
aliquo auhn hyd romel ire. Vetu flate uirespdit,Keces urinas nt decoflu in aquarnel tntu calculos fran/ 
git.Qui fidem pmiflo huic qu 2 crunt:alTirmant lapillos g fiifteruefiant una rupi.Epipaiflis abalishelle/ 
borineuocarui:paruahaerba:exiguis foliis locinens uitns utiliflima:&: corrauenena pota . Epimedion 
caulis eftno magnus hederc foliis denis at^duodcnisinung floresiradicercnui nigra fu bgraut odore, 
Mafcif i humidisiSi huicfpiflandi refrigeradigj natura,Foeminis caucda.Foiia i uino trita uirginu ma/ 
mas cohibet.Eneaphyllologa folia nona heticaufticae naturae,! mponif lanacircudataine urat latusirS/ 
linuo.n.purtulasexcitatdumbogf doloribus fi; coxendicu utihflimu. Filicis duo genera nec flore hent: 
necfcme.Pterin gr<ECi uocatialii blachnon cuius ex una radice q plurcs exeunt filiccsibina et cubita exce 
dentes logitudinemon graues odore, Hanc m are exiflimanuATregi genu stheliprenn grarci uocantialrt 
Hymphea pterin.Efl aut no fmgulans at^ fruticofa breuior mollioiqi & deflor foliis ad radice canicu/ 
lata.V^riuf^ radice fues pinguelciir.Folia utri% lateribus pinnataiunde nome gr;eci ipofuerc, Radices 
urriij logsin obliquu:nigire:pcipuecum inaruerc.Siccariauteas fole oportet. Nafcururubiq?:red ma/ 
xtme frigido folo.Elfodi debent uergiliis occidentibus, Vfus radicis in trimatu tantummequeantene/ 
que poflea«PelIunt imecaneotum ammalia^Ex iis nneas cum mdle. Cetera ex uino duld triduo potx. 



VI GESIMVSSEPTIMV7 

Vtn!(|i flonaicho mutilifrima. ATuum foluit primo bilem trahens: mox aquam,MeIius tineas <nm fca 
tnonii pari pondere.Radixetuii duorum obolo^ pondere ex aquapod uniusdiei abnmenambtbiturt 
tnelle pr.^gullato cotcareumatiftn os. Neutra danda fccrmnisiquomagrauidis abortu icaetens fterdi» 
tem faar,?.irina ea^ ulceribus retris infpergiru rdumenrorum quom ccruicibus. Folia cimicem necant 
Serpentem non recipumt.Ideoruflemi utile eftm locis fufpedis. VilJeemmfuganrnidore.Fccereme 
dici hums q lo ji herbae difcrimcn.Optima macedonica efl.SecudacaiTiopica.Femur bubutii appellat 
tiaerba nemis&! iprautilisireces m acero ac trita rale.Galeoprisiaut ut alii galadlobdolon uel galioOtCau 
km 3i folia habet urtica: Ieuiora:& quse grauem odorem trita reddanuFIore purpureo.Nafcif circa fe 
pes ac femitas ubi^, Folia caulerq; duritias & carcinomata fanant ex aceto trita dc impofiradtc (Irumas* 
Panos di parotidas dtfcufiunr.Ex ufu efl Si decoflo fucco foucre*Purrcrccna quoqi &' grangrenas fanaC 
cum faletGbus antiquitus & eugalai^on uocabaf cythifo 6i letiVula: foliis firmlis aucifacandidioratRa 
ini in rena ferpunt quini feniue admodtJ tenues ab radice.FlofcuIi purpurei rxurJnuenttutiuxta mare 
Coqcur in forbitione fimilaginis ad excitada ubertate latSisieamqt q h aufcrinr balneis uti ccnuenit. 

DeglaudoiSi glycjrfide : Si glaphaiio Iiue chamerelo:S£ galedrago ; 6c holco ; 6C 
hyofiriiSi holofteoiSi hypopefto* CA>X« 

g Liucion in fyria parthia nafeitur humilis h^rba drnfts foliis ferepapaufristminoribus lame; 
fordidioribuirptodoris tetriigu (Ius amari cum aftriiflionp.Granu haber crocei coIons.Hoc in 
clla luto circulitum m clibams calefaciunr:deinde exempto fuccu expnmuremfdc nomims.Vfus 
eft 6i fucci & foliojf fi terantur aduerfus epiphoras:qu:e uniuei fae uno impetu cadunt.Hinc teperatur 
collynuiqd' medici dtaglauoo uodt,Ladbs quc^i ubertas iiermifla reftituif.Sumif eius reica tx aqua 
G *yry fideiquam aliqui poeniam aut petorooon uocancaule habet duum palmojircom itantibus duo 
bus aut tribus iubrutilu cure lauri foltj qualia nucis pinguiora rorundtoraqt&minoiat Semen in fili 
«ju IS aliud grano i ubentetaiiud nigro.Duo aut genera funr»Foemina exiftimatur cuius radicibus ceu ba 
lani longiores circiter o^Io aut icx ihaerent.Mas plures habcuquonia no una radice nixus efl:palmialtt 
Cudine:candidaqi.£a guftu anrmgir.FGemina: folia myrrham redolent :3i denfiora funt.Nafcuntur in 
filuis.Tradiit notftu effodiedasiquonia pico martio impetu m m oculos faciente interdiu piculofum fit. 
Radix uero cum effbdiatucipenculum efle ne fedes procidanr.Magna id uanirate ad ollentationcm rei 
ficlum arbinor.Vfus in iis diucrfus<Rubr3,n.grana rubentis menfes fiftunr.xv.fcrr pota in uino nigro* 
Nigra grana uuiuis medetur ex pjfIb:autuinotondem pota. Radix omnes uentris dolores fedat in ui 
noidluum^ purgat.Sanarnpiftboronumimorbu legiumirenesiueficam, Matticem aut & nomachu 
decorSa in umo.AIuumtffirtit.Eftur er contra maluna mcnristred in m edendo, mi.drachmx fatis funr* 
Grana nigra auxiliatur & fupprefTlombus nodutnis in umo pota quo duSti efl numero*Stomatho ue 
ro 3i rolonibus Si cfTe ca,8c lilinire prodeft. Suppurationes quoij difcutiuntur.Recentes nigro femine; 
Cereres rubro, Vtrun^ auxiharur a ferpentepercuflu.Er pueris contra calculos incipiente nranguria. 
Gnaphabonalii Chaimzdonuocant: cuius foliis albis mollibufgi pro Tomento utuntur. Sane&fw 
nKbirunr.DuurmuinoaufTeroaddyrenreriamtuenmsfolunones.Mfnfefmmulierum fifliUnfundt 
tiir aurem tenafmo.lllmitus Si putreicenribus ulcerum Galedragon uoeanr Xenocrates leucacanihofr 
SOI liem paluftrem Si fpinofamTcaulc ferulaceo altoicui rummocapireinhffreatlimileouo.lnhoc cxcrc 
ft ente arare uermiculosnafci traduntrquos pyxide conditos adalligari cum pane brachio ad ea partem 
qua deus doleatimireqi iHico dolorem tolli, valere non diutius anno Si ita fi terram non arttgent,HoI/ 
cus in faxis nafeitur ficcis. A nffas habet in cacumine tenues culmo qualt hordeum rtftibilf,Hac circa 
taputadalligata.uel circa lacertum educite corpoi e ariHastHanc quidam chidartflidam uocant.Hyo 
fins intumo fi milisifed mmonSi tadlu afpenor. Vulneribus contufa pradaie medetur.Holofleon fine 
dui icia harba ex aduerfo appellata a graas:ficutfeldulce:tenui radice ufqi ad capillamenti fpecienitlo/' 
citudine quattuor digytorum ceu gramc foliis anguftis a(f nngens guflu.Nafcitur in collibus terrenis. 
Vius eius ad conmilfa rupta in uino pota, Vulnera quo^ conglutinat.Nam Si carnes concoquuntur ad 
dita.Hypopheflon nafciturin fpinisiex quibus fiunteneaefulioni^ifinecauliculoifineflcretcapitulis ra 
tum inantbustSi foliis paTuis:muItis:hcerbacei colorisiradiculas habens albasimoltes.Succus earum ex 
pnm it urar (late ad foluendamaluum tribus obolis maxime in comitialibus morbis: Si iremulisihy^ 
dcopicis, Contra uertigtnes:ortopnoeas:palyfes incipientes, 

De hypoglolTaiSi hypecoiidaeaiifofphyroilatyruleontopetalo Iirapfo* 

Iitofpermo:iapideuulgari:de limeo leuco. CA, XI. 

Ypoglofia folia habet figura filueftris myrti concauafpinofa:Si in iis ccu linguas folio paruo 
h exeunredefoliis.OpitisdoIoremcoronacxiisimpofitaminutt.Hypecoonm Tegetibus na/. 

fcif:foIiisrutaE.Naturaetuseademqu^papaueiisfuao,ldeaeh3crbaefoliafuntquccoxymyr/ 
Hns adhxrenr his uelur pampini iti quibus flos.Aluum menfciq? Si omnem abundantiam fanguinis 
fidit, Vpifrandi cohibendi^ naturam habet.Ifopiron uocant aliqui phafiotum:quoniam folium quod 
td amfofnmlein papinosforquerur.Capirub funtinfummocauletcnuiaiplena feminis melanthiit 
Contia tufiim Si extera petdoris uinaex meile Si aqua muUatIte locineri uriliflima.Lirhyiisfoliaha/ 
ber multa ladtucxfimiliarenuiora germina multaiin quibus femen tuniculis continetur ut capparis; 
quxcu inaruere exi muntur granatpiperis magnitudinc:candida:dulcia:facihapurgatu.Hxc uicenain 
aqua pura aut mulfa pota hydropicos fanantiTr^iuut Si bilem, uehememius purgau uolut :cum 



LIBER 



folltcuhsipfisfutnotit«m:fl:omachatedunr*lra^inucnfamdlate6 piTceaatfaregallinacn flimere 
tur.Lcnotopcralon alii rhapeion uocantfolion brafficaercaulercmipcdaJiiate multa? ftmen in cacumy 
ne in Aliquis ciceris mo.Radix rapae fimiIis:grandis:nigr3*Narciturin aruis.Radix aduerfa^ oium fct:^ 
pcmiu generibus ex uino potainec alia res celerius ^ficit.Daf & ifchiadicis.Lycopns logioribus g ladtu 
caeftfoIiis:crafItoribufc[j,CauIe logo htrfurisiadnans multis cubiialibus;florcparuo:purpureo.Nafcif 
in capeflribus.lllinif' cu farina hordeacea igni facro.Sudore i febribus mouer fuccoaqu^ calidae adniix 
tojnter oes hacrbas litorpermo nihil eft mirabilius, Alii qde hcgonichon uocatialii diorpiron:aIii hera 
clion.Haerba qnciicialis fere foliis duplo maioribus g ruiaeiramulis furculofis crafiitudine iunci , Gerit 
iaxta Folia fingulas ueluti barbu!as;& ea^ in cacuminiba lapillos cadore & rotuditare margarita^ ma/' 
gnirudine ciceris.Duritia uero Iapidea,lpfi qua pediculis adhaereant cauernulas habent 6C intus femen. 
Mafcif 6i in italiaifed iaudatiffimu in craeta.Nec quicg inter herbas maiore qdt miraculo afpexi.Tatus 
eft decor uelut aurificu arte alternis inter folia candicanbus margaritis tam exqfita difficultas lapidis ex 
haerba nafccntis.Iacercarcp humi ferpere auftores rradur.Ego mulfam no haerete uidiilislapillis dracb 
mae pondere potis in uino albo calculos frangiipelii^: c6ftar:& ftranguria difcuti.Ne^ in alia haerbaK 
fides efl,Vfus ffatiadquacum medicina narafineftauteiusfpecicsuteha fine aufloreufusftatim noici 
polAt.Lapis uulgaris iuxtafTumina fert mufeu ficcu canu.Hicfricaf airero lapide addita hois faliua.illo 
iapide tangif ipetigo,Qui tangit dicir,Pheugete catharides lycos agrios hymas dioci. Limeum haerba 
appellaf agalltsiqua fagitras i uenatu tingut medicameroiqd' uenenu ceruatiu uocat.Ex hac f tres mo 
dios faliaati addif taiu gtu in una fegerta addi foletiita ofla dimittitur in boii faucibus in morbis, AIIiV 
gari poftea ad pfepia oportet donec purgenf*Infanire.n,folet,Si fudor infegtur aqua frigida pfundi.Lu 
cemercuriali fimilis nome ex ca accepit p mediu foliu candida Iinca trafcurrente.Quaremcibleucon g 
da uocat.Succus eius fiftulas fanar, Ipfa contrira carcinomata,Fortaffis eade fit quae leucas appeliaf, Co 
tra oia marina uenena efficax,Specie er us auflores n5 tradunnec aliud ^ilueflre latioribus foIiisielTe ef 
ficatiore haefemine acriore.Leucographis qlis effet feriptu no reppen,Quod & magis miror: quonia 
utilis ^ditu r fanguine excreatibus tribus obolis cu croco, Ite coeliacis trita ex aqua dc apporira.Profiuio 
famina^,Ocuio 9 i qnogi medicametis, Et explendis ulceribus qusefiut in tenens partibus corporis, 
DemedioiSi myofota;& myagro:& natriceidi othone;& onofma:fli onopordo:& oxyri:& oxye: 
&batrachio:&polygono:5i leucanthemo:S;piythema;6iphyllo:&phd]adrio;&phu]eri:& polyrrhi 
Zo:& proferpinaca:& de rhecomaide refeda & ftoechade, CA, XIL 

Edion folia habet feridisfatiureicaulem tripedale :& in eo-florem grandem purpureu rotuti>' 
m dum femine minato: radicem femipedalem,In faxis opacis nafcitunRadix drachmis,ii,cum 

meile menfes Foeniinarum fiflit eclegmate per aliquot dies fu mpto.Scmcn quogi in uinotri 
tum contra abundantia foemina^ datur.Myofota fiue myoforis leuis hscrbaicaulibus pluribus ab una 
radice aliquatenus rubentibus concauis ab imoifoliis anguflis ablongistdorfc acuto n igrifper interual 
Ia affidue geminantis di tenuibus cauliculis ex aliis prodentibus: 6orecaetuleo.Radix dtgytali craflime 
dme multis capillamentis fibrata,Visci ftyptica 6i cxulceratrix:idcoqj egiiopas fanat. Tradunt aegyptii 
menfis quem thiatin uocanr:die.xxvii.fere in augufto metife incurrente:fi quis huius hxrb^ fucco lun 
gatur mane priufgi loquatur no 1 ippiturum eo an no.My agros haerba ferulacea eft foliisfimilis rubia; 
tnpedanca,Semen oleofum :quod dCfit ex eo, Medetur oris ulceribus peruniflis hocfucco,Ha?rba quae 
uocaturnigina tribus foliis longis intubaceis illita cicatricesadcolorcm reducit. Natrixuocatur h:er/ 
ba:cuius radix euulfa uirus hirci redoIet.Hac in piceno a foemtnis abigunt:quos mira perruafione fatu/ 
os uocant.Ergo fpes lymphantium hoc modo animorum effecredimusiqui tali medicameto iuuen£ 
Odontides inter focni genera efl;cauliculis denfis ab eadem radice geniculatis triagulis nigrisgeniculis. 
Folia parua habet longiora tamen q pohgonaton,Semcn in aliis hordeo fimile florem purpureum:pu 
filium .Nafcitur tn prans,Deco£fum cauliculopt eius in uino auflero quantu manus capiat:detium do 
lori mcdcfur:ira ut contineatur orc.Oihone in fyria nafciturifimilis eruca? perforatis crebro foliis flo/ 
re croci: quare quidam anemones uocauerunc • Succus eius oculo» medicamentis conuenic, MordeC 
enimleuiter&c3lfacft3fl:ringit9ficcando,Purgat cicatrices&nubeculas:& quicquid obftat .Quida 
tradunt Iauari:at^ itaficcatam digeri in paftillos. Onofma longa folia habet fere ad tres digytos i terra 
jacentia tria ad fimilitudinem anchufa? incifa fine caule fine flore fine femine.Prxgnans fi edat eam auc 
fupra gradiaturiabortum facere dicitur,Onopordon fi comederim afini:crcpitus reddere dicunf, Tra' 
hit urinas 6C menfes. Aluum fiflit Suppurationes 8C colleifliones dircunuOfiris ramulos fert nigros te 
nues lentosiSi in iis folia nigra ceu lini.Scmen^ in ramulis nigru initio:dein colore mutato rubefeens* 
Smegmata mulieribus faciunt ex iis, Radicum decodfum potum fanat arcuatos. Exdem priuf^ ma/ 
curefeat femen rconcifx di fole ficcatae aluu m fiftunr.Pofl maturitatem uero colledtx 8C in foibitioe de 
coiflx rheura atifm is uentris msdentu r;& per fe tritx ex aqua ca?lefli bibuntur,Oxis folia terna haber. 
Datur ad ftomachum dilfoIurum,Edunt6; qui euteroceIonhabcnr,Polyanthemum:quam quidam 
batrachion appelianticauftica ui exulcerat cicatrices:6i ad colorem reducit,Eadrm$ uitiligines concot 
porar.PoIygonaton grxfi uocant quam nos fanguinariaminon attollitura terra foliis ruta? fimilis gra 
fnintVSuccus eius infufus naribus fupprimit fanguinem:dd potus cum uino cuiuflibet partis profluuiu 
excreationefqt cruentas inhibei.Qui plura genera polygoni faciunt:hanc marem intcliigi uoluntiappel 
larii^ a multitudine feminis aut denfitate fruticis calligonoDiAlfi polygonon afiequetia geniculorum 



VIGES1MVSSEPTIMV5 

a^ii athsTidatsIfi' carcinothronralii dema:m u Itt my rtopeta fon»Nccnon 'fnnenfuntur q hanc fetiifna ce 
dicanr.Mare aut maiorerminuf^ nigram & genkuhs denriore;feminc fub oibus foliis turgercentem« 
Quocucphscmodofehabeantiuisea^ eftrpifTareacrefrigerare.Semmealuufoluuc largius fumpto* 
Vrinacient.Rheumatirmoscohibenr.Qui fi non fueremo.pfunt.SromacbiferuoM folia iponundVc 
ficar dolori )IIinunf:8£ ignibus facris.Succus auribus purulentis infliltaf:& oculor dolon p ie.Daba 
tur & in febribus ante accefiiones duobus cyathis in tertianis qtcrnirue^ipuc.lrccholericis dyfenrcri^ 
cis;&tn Ibllutioneftomachi.Tcrtiu genus oreon uocatur tn motibus nafccsiaiudini teneiaefimile uno 
tauleidcfis geniculis:& in fe fraiflis. Foliis aut piceaeiradicis ruperuacuatiincfficacius q fuperioraipccuhV 
re ifchiadiciStQuarru genus filueftre appellatur pene arboris frunce radicelignofa fiipc cedri rubicudo. 
Ramis rpart) binum palmop^ nigris geniculopi ternis qTernif^ amculis.Huicquoq^ fpifTandi natura* 
Sapor mali cotoneuDecoquif in aqua ad tertiasiaur aridi farina infpergic:6i oris ulceribus : 8C attritis 
partibus.Proptergingiuagtucrouitia ipracomanducaf.Nomasfiftitroiagiqujcferpuntaut difficilem 
ncarrice habent.Priuarim uerc fanara niue fafta ulcera.Harbai li 8i ad anginas utunf iIIa.Et in capitis 
dolore corona ex ea rponunf,Er contra epiphoras collo circudardn tertianis qdc finiftra manu euulfara 
adalligatiadeo contra 43fluuiafanguinis.NeculIa magisaridaq polygonii fer uat. Pancration aliq fcylla 
pufilla appellare malutifoliis albi iilti l6gionbuscraflionbufqi,RadKebuIbi*magnicoIore ruffo,Aluii 
foluitfuccocu fannaeruifumprotVlcera purgar.HydropicisfpIenicifgicu mcllc datur. Alii decoquunt 
ea donec aqua dulcis fiar.Ea^ effufa radiceterenresdigerutin pa{lillosroleficcaros;&poftea unitur ad 
capitis ulcer3;& caerera quae repurganda funr.Ite ad rulTim quanrti ti ibus digytis apprehcderintiin ui> 
no dares«Et ad lateris dolores aut peripneumonicis eligma dates, Propter ifchiada in uino bibendu . Et 
pp rorm ina mcnlergi ciendos.Peplosiqua aliqui rychemialii meconion aphrodes uocatex una radice re 
nui frunficatifolns rurre paulo latioribus femineuib foliis rotundoiminorccandidi q papauens . Inter 
uttes fere colligitur melTibus.Siccaturgi ai frudtu fuo fiibieflis aquis: in qs excidar.Hoc poto aluus IbP 
nii.BilIs ac pituita detrahitur.Media potio eff acetabuli menfura in aqua- mulfae heminis tribus & cP 
his infpergif obfoniifgi ad raollicdam aIuu,Perychmenos fruticat Se ipfa ex mreruallo duo foha habes 
fubcandida mollia.ln cacumine aut femen inter folia duy;;& qd difficile ueHafAbfaf in amis ac fepiV 
bus couoluensfeaminiculis qbufcii^. Semen eius tn umbra ficcatii tudiruriSi in paff illos digetif.il re 
foluti dantur in uini albi cyarhis tribus tricenis diebus ad lyenercunqi urina cruenta autp aliiu abfumic 
quod inrelligirur a decimo ftaiim dic.Vrina cient dc feba decofla.Aqu^e & ortopncicis jarunr.Panum 
quom adiuuant;recundaf(j pellunt pota fimili modo»peIecinum in fegetibus diximus nafei fruticofam 
cauliculis foliis ciceris.Sem en in filiquisfertcorniculogi modo aduncis ternis quaternifuerqualegit no 
iiimus amapi flomacho utilem. Addit in antidotis, Polygala paim i altitudine petitnn caule fummo fo 
tiislenriculaeiguftuanriflo.quae pota ladtis abundantia facit, Poterion sututalii uocant phrynion uel 
ncruas large fruticatirpinis retortida:Ianuginefpina:foliis paiuis:rotundis:ramuIis; longis; mollibus: 
|cntis:tenuibus;fIore logo; hae rbacei colons:feminis nulli ufus,rcd gulfu acuto &' odorato,Inuenirucin 
aquofis colIibus,Radices habet duas aut tres binum cubitorum in altitudine neruofas candidas firmas 
Circunfodirur auruno & praecifo frutice.Dac fuccu ^mi fimilciRadix mira uoJm i ibus fanandis tradi 
Junprardpuegi ncruisuel prsccifis illita. Decodtum quo$ eius cum meile potum dtflblurionesneruo^ 
rum & infirmitates &: incifuras iuuar,PhaIangires aquibufda phalangion uocatur : ab altis Jeucanthe/ 
momuei ut in quibufdam exemplaribus fuenioleucacatha,RaniuIifuntcinunqpauciorcs duobus m 
diuerfa tendentes. FI os candidus lilio rubro fimilis;rcmine nigro;lato;ad ieticulx dimidix figura muP 
co tenuioreiradice hxrbacet col_ons,Huius folio ue! flore uelTemine auxiliatur contra feorpionum pha 
langioruij Si ferpentiu iftusjtc contra tormina, Phy reuma qualis fit dcfcribere:fupcruacuu habeo : ciS 
fit ufiis eius rantu ad amaroria.Phyion a graecis uocaf hxrba in faxofis montibus tbemina magis haec 
barei colorisicaule renuiiradice paruaifemine rotudoipapaueri fimiIi,Haec fui farxus facit partus,Mares 
auf femine tantu diffcrunt;qd' eflfimilcmcipieteoliuse.Vtruq? bibif in uino,PheIIandrion nafeif inpa 
lufliibiisdblioapii.Bibif femen eius pp calculos &ueficaeincomoda.Phalaristhyrfum habet Idgu te 
cuem ceu calamu in fummo flore inclinatu, Seme milio fimile.Et hoc calculos fragit potu ex uino uel 
aces-a urficum meile Si lafle,Itetti etia uitia ueficx fanar,Polyrrhi 2 on folia habet myttirradices multas* 
Hse rufae danrur in uino contra ferpetes.Profunt Si quadrupedi bus.Profet pinaca hxrba uulgans eft 
eximii aduerfus feorpiones remedii , Eadem contrita addira muria Si oleo anginam eximie curari tra 
durit , Praeterea in quantalibet laffirudine recreari defeffosietiam cum obmmuermt;fi rubiiciaturlin 
gux: Si deiioretunuomitionem fequi falutarem, Rhecoma afferruriex ns qux fupra potum funr le^ 
gionibus,Radix coifo nigro fimilis minor Si ruffior paulo fine odore icalficiens guflu Si aftringens.Ea 
dem trira uini colorem reddit ad crocum indinantcm.lllitacoliefliones inflamationergi iedar.Vulnera 
fanar. Epiphoras oculorum fedat ex paflbillira,lnfignira cum meile. Et atra Ituentiaex aceto .Farina 
eius infpergirur contra cacoerhe Si fanguinem rnicientc-v drachmx pondere in aqua . Dysentericis etia 
6i coeliacis ti febri carcant in umo,Sin aliter ex aqua.Faciliusterirurnoftcantecedente madefadfa , Daf 
didecoflum eius bibendum duplici menfura ad rupta conuuifa contufis ex fubtimi deuolutii . Si 
pcdlorisfmtdoloresadditur piperis aliquid Si myrthoe • Si diffolutio flomachiexfngida aquafumi 
tur;iiuein(usfme extra purulentis excreat ionibus , Item epaticis;fpleneticis : ifchiadicis ad renum ui 
tuifufpuu oitopneas tAiteciae fcabneias fiuutex paflb tribus obolis pocistnca:aui dccodumeius* 



UBER 

Ltchenas quogt exareto impolin purgan Bibitur contra inflationes: 8; perfricationes: febres frigidas: 
finguirus tormina:afpetttates:capitis grauitates:me]anchoIicas uertiginesilafrttudinem ;dolores: 6 f con 
uulfiones.CircaarimmumnotacfthscrbaiquaTeredluocanr.DifcutircolIeflionesiinflamanoef^ ocs. 
Qui curat ca:addunt haec uerba.Rcicda moibos rcfedaifcifne fcirne qs hic pullos egerite' radices nec ca^" 
put nec pedes habeat.Hxc ter dicuntotienf^ dcfpuiat.Stocchas in infulis tantu eiufdc nois gignif odo»' 
ratah 2 Erba:comahyfopi:amaragufl:u»Meres cit pototpeftoris dolores leuat. Antidotis quogi mifcef. 

DefolanoiSf fmyrno: 6 f thclcphio:i 3 c thrichomane : Si tha!iecro:& thlafpeiS: trago»' 
nia:d£ trogoni:& trago: 8 <: tragoIogo: 6 i fpodile-Et 5 quidam morbi 1 obuf» 
dam non funtgentibus, CA. XllU 

Olanum graed ftlchnon uocant:ut tradit Cornelius CcIfus.Huic uis reprimedi refrigeradi^, 
f Smyrmion caule habet apn:folialariora:& maxime circa ftoloncs muUosiquop^ a fmu exiliut 

pinguia ad terra infradtaiodore medicato cu qda acrimonia iucudo co)ore:in luteu laguefeete: 
a capitibus caulium orbiculatis ut apii femine rotudo:nigro:q arefeir mcipiete xRate.Radix quo^ odo 
rata:guftu acri mordetifuccofaimolIis.Cortexeius foris niger:intiis pallidus.Odor myrrb* habet qua 
Iitatem:unde & nomc.Nafcif Si in faxofis collibus in terrenis. Vfus eius excaifacere:cxtenuare,Vnna 6 i 
menfes ciunt folia & radix.AIuu femen fiftit.Kadix collcdliocs 6 d fuppurarioef^ no ueteres.Ite duricias 
difcutitilhta,Prodcft&cotraphalangia3cferpetesadmixtocanchriaut polline aut meiyflbphvllo iti 
uino potaifed particulatbquonia uniuerfa uomitione mouer.Qua de ca altquado cum rura daf.Medef 
tu fTi Kortopnoeae femen uel radix.1 re thoracis aut lyenis & renu Si uefica: uitiis.Radix aut ruptis com 
uulfis.Patrus quom adiuuat; 6 c fecundas pellit.Daf ifchiadicis cu crethmo in uino.Sudores ciet Si t\j^ 
tffus.ldeo inflatione ftomachi difcutit.VuIneraad cicatrice pducir.Exprimif fuccus radicis uniis Si foe^ 
minis 8C thoracis r^ordiord^ dcfidcriistCalfacir.n.& cocogt Si pargar. Semen peculiariter hydropicis 
datur potu:qbus & fuccus illinitur ST malagmate cortice arido, Et ad obfonia utunf cu mulfo oleo SC 
garo maxime in elixis carnibus fimuUConcodliones facit, Sapo re fim illi m a piperi.Eadc in dolo re fto/* 
machoefficaxTcIephionprocuIacaEfimilis 6 icaule 6 ifoliis.Rami a radice fepteni odoni^ fruticant: 
foliis craffis:camoris,Narcitur is cultis & maximeintet uites.IIlinitur lentigini: Si cu inaru]r:tenrur» IP 
linitur uitiligini:rcrnis fere menfibus fenis horis nodis aut dieiipoflea farina hordeacea illinitur.Me 
detur 8 f uulnenbus 6 f fiftulis,Trlchomanesadianro fimilis eft:exi(ius modo:nigriufg?:foins lenticulae 
denns:amari 5 :aduerfls in fe.Decodum cius ftrangurias fanat in uino albo potumiaddiro cymino rufti 
co.Succus cohibet capillos defiuentesraut fi effluxerinrreparat.AIopeciaf^dcniat tritum BiT in oleo illj 
tum.Sternuramentaquoqtjguftatu mouet.Thalieaa folia coriandri habet:pinguiora pauloicaulepapa 
ueris.Nafcitur ubiqt pcipue in cIpcflribusJiiledeTJtur ulceribus folia cu meHc,'rhlapfeduu genep; eftan 
guRts foliis dtgyrali longitudine & latitudine in terrimstfistin cacumine diuifis : cauliculo fcmipedaii: 
no fine ramis pdtarii fpccie:remmeinduroIcticui'±Effigie:mfiq,infringtf:unde nomc.FIos atbicar.Na»' 
fettur io (emitis fepibus.Semcn afperi gunius.&tlem di pituira' urringi exrragir, Modus lumcndi ace 
tabuli raenfura.Prodeft Si ifchiadicis ifurumrSidonecfanguine trahat.Menfes quogi cirifed partus ne 
car, Alterum thlapfen aliq perficu napy uocant latis foliisrradicibus magnis.Er ipfum utile irchfadfco,<i: 
ru infufionuProdefl Si inguinibus urru$*Praecipic utqcolligitidicat fumere le contra inguina: 6 i con^ 
tra ocs coliediocs: 6 i cotra uulncraiunam manu tollat.Tragonia hirba qualis fit no tradif.Crcdo Si fal 
fum ee pmifllim.Democriti,Portentoium,n.cft adalligaram triduo abtiimerelycnes.Tragonis:fiue ra 
gion nafdf in creta tatu inlula in maritimisiiunipero fimilis Si femine Si folio Si ramis,Succus eius Ia»* 
fleus in gumi fpiflatns uel femen ipofirionefpicula e corpore ciicit.Tunditur recens,& cum uino illinif 
aut ficcac farina cu melle.Eadeladtis abundantia facit:mamifgi unicemedetur. EftSialiahseibatra^ 
gosiqua aliqui fcorpion uocantircmipcdealtafruticofaifinefolnsipurillisracemisrubetibusgranotnti 
Ci acuto cacumineiSi ipfa in maritimis nafcens. Huius tamo^x.aut,xii,cacumina trita ex uino pota cae 
liacisidyrentericisifanguine excreantibus menfiu^ abudanti^ auxiliatur. Eft Si tragopogomquem alij 
comen uocant.Caule habet patuuifoliis croci:radice Ionga:duIci:ruper caule calice lato:nigro, Nalcitur 
in afpcris fine uru.Ht de hxrbis qde memoria digna ha£tenus accipim us:aut coperim us.lii fine carunt 
ad monere non ab re iudtcamustaliis alias uirium aetates ene.Ldgiflimo tepore durat elateriu m ; ut dixi 
mus.ChamcIeon niger.xl.annis,Ccntauriu non ultra duodecim,Pcucedanu Si ariftolochia quinm aut 
(ex uitis filueflris anno in umbra feruatur.Et aialium gde c^tero^ nullu aliud radices a nobis dtSas at 
tingir:excepra i^ndile:quae oes pcrfequif.Genus id ferpentis cft.Sie illud qde dubitatunoium radicu 
uim efle^uf^ minuiifi fruftus prius maturcfcanr.Iteferainu ante radice ppfuccum incifatRefoIuif au 
te omnium uisconfuetudineiEtderinuntprodcflccuopuseRiqusquotndiein ufu fuere:$queq nty 
cere.Oes uero haerbae uchementiores cfFcau uiribuf^ funt in frigidis locis Si in aquilonis , 1 tem ficcis. 
Sunt Si gcnriu differentiae non mediocres,Sicut accepimus de tineis lombricif^ ineife aegypti arabiac 
fy riae cilicia: popuIis,E diuertb tractae ph tygiae omnino o 6 nafci.Min iis id mirum q gj in confinio atti»' 
ese boetiaeqi rhebanis innafcuntur:cum abfintathcnienfibus.Quae contemplatio aufert nos ad ipforii 
animalium naturasJngenitar^ iis uel certiores morborum omnium medicinas rurfus»Enimuero ue»' 
rum omniii parens nullum animal ad hoc tantum utpafcercturiaut aliafariaret:narci uoIuir.Quin ar/ 
tesralurarcsinfcruitSiuifceribus.Quippecumfurdisetia rebus inferuerit.Tum uero illa animae auxi/» 
}ia prxRantifliina ex anima alia e(G: uoluit contempbtione ame cundta mirabili. 



VIGESIMVSOCTAVVS 

CAH PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE UBER *XXVIII. PROHEMIVM. 



De medicinis exanimalibus* CA. L 

ICTAE ERANTOMNIVMRERVM NATVR A E INTERCAE 
Ium ac terram nafceniiumirdlabanr^quxexipraretlurc fodiunturiff 
non hscrba rumae fruticum rrafla remedia auferrent tvanruerro&rxipfis 
animalibus quae fanantur reperta maiore medicina. Qui ergo diximus 
haerbas & florum i maginesiac plera^ inuentu rara ac diflicilu.iide tace/ 
bimustquid in ipfo homine profithominifcaeteragi genera remedtorii 
internos uiuentiafcum prsefertim nifi carenti doloribus morbi%:utria 
ipfa poena fiat, Minime uero.Quin omnem infumemus operam ilicee 
faflidii periculum urgear.quando ita decretum cfl minorem gratiae q 
utilitatum uttx tefpedum habere,Quininiocxreinaquog>£e barbaros 
[fam ritus indagabimus.Fidcs tantum auflores3ppc)!et.Quanq& ipfi 
xnfenfu proprii iudicii iia eligere laborauimusipoimf^ cuiae rerum ; q 
copiae iftitimus .Illud admonuifle perq neceflatium eftididlas iam a no^ 
Hs naturas animalium : & quae cuiuf^ eem inuenta,Ncg? enim minus profuere medicinas rcpcriedo; 
qproluni prabciidOtNuncquaeiniprisauxilicnrurindicaiiineqtillicih totum omifla.ltagi haec efle 
quaedam aiuiillisiamen con nexa Jncipiemus autem abhoroint:ipfumfibiexquircnrcs:mienfa ftatmi 
duTicultate obuiatSanguinem gladiatorum bibunt: ut bibentibus populis procul fint comitiales 

rnorbi.Quod fpeflare facientes eade harena feras quoq; horror eft,At hercule illi ex homine ipfo for/ 
beri efficaciflimum putant calidum :rpiiateraqji:&: una ipfam animam exofculo uulneium cum e pia/ 
gis hunc ne ferarum quidem admoueri ori las OchumanOtAIii medullas crurum quaerunt 6£ crebriS 
infanrium.Nec pauci apud grscos fingulorum uifcerum membrorum^eriam fapores dixere* Om^ 
nia perfecuti uf^ ad refegmina unguium. Quafi uero fanitas uideri poilii feram ex homme Fieri . Qui 
moibodignum non ipfa medicina: gratiatxgregiahcrcuiefruflranonc fi non profit. Alpici humana 
extra nefas habeturiquantomagis manduQuis ifla inuenit oflentafTecum enim res em cuerfor iuris 
hum aniimonflrorumgi artifex:qui primus ea condidiftiiFecifti credo ne uiria tuiobltuiTLertrur.Quis 
inuenirringula membra humana manderefQuaconiedurainduflusfQuara potefl: medicina ifta ori 
ginem h3bmfle:'Quis ueneficia innocentiora efFecir q remediaf Efto baibari externiq; mus inucnerir* 
Htiam negraeci fuas fecere has artcs^Democritiextanrcommeniariones ad alia noxn hominis &cx ca 
piteoita plus prodefleiad alia amici 6i hofpttis.Iam uero ui interempti dente gingiuas in dolore fcanff 
can ApoltoriJuselficacifllmum fcripfit.Miletusccuioium fufFufiones fcllc hominis lanari* Artemon 
calua mterfeiftingnfqi cremati propinauir aquam e fonte noi^u comitialibus morbis. Ex eadem fulpen 
dto interempti catapotia fecit contra canis rabidi morfus Anrheus.Atqi etiam quadrupedes homines 
fanauereicontra inflationes boum perforatis cornibus inferentes olTa humana.Vbi homo occifus ellet 
aut crematus iiliginem quae pcrnoilafTetifuum morbis dando,Ptocul a nobis noftiif^ litteris abfinc 
ifla* Nos auxilia dicemus non piacuIatSicubiladIis puerperarum ufus mederi poterit:licubi faliua ta' 
diu Cue corporis caeteragj rimi)ia*Vttam quidem non adeo extendendam cenfemustutquoquomodop 
trahedafit.Quifquises talis leque monere etiam cumobfcenusuixeris autnefandus.Quaproprerhoc 
pr m um quifq; in remediis animi fui ha beanex omnibus bonis quae homini tnbuit naturainullu me/ 
liuseifetepefliua morte mea$ id optimum quod illam fibi quif^ prxfiaiepotehr. 

Anfittn medendo aliqua uis uer/ 

borum fanari depelli* CA. II. 

X homine remediorum primum maximequxflionis&icmper incertae eftiualeaw ne aliqd 
• uerba 8L incatamenta carminum. Quod fi uerum efl hominiacceptum fieri oportere conue 
niet.Seduintim fapiemiflimicuiuf^tefpuitfides.In uniuerfum uero omnibus horis hemi/ 
nfs credit uita:nec fencir.Quippe uidtimas caedi fine praecatione non uidetur refcrreinec deos meioiuli 
Prxrercaalia funt uerba impetratistaliadrpulfuristalia incantationis.Vidimuf^ certis pcanonibus ob 
fecranefummos mdgiflratustEtne quid uerborumpraerereaturautprarpoflerum dicatunde fcnpto 
rxii e aliquem. Rurfuf^ altum cuflodemdari qui attendatialium uero prxponi qui faueri linguis lu 
ear.Tibicinem cane re: ne quid aliud exaudiaturtViraq; memoria mfignuquottensipftediiae oblhepe 
tes nocuerim:quoticnfue praecatio ertauerit.Si repenti extis adimi capita uel cordaraui geminari uidti/ 
maftanre acciderit.Duratgnmmenfo exemplo Dcciorum patris filii^ quo fe deuouere carmen* Ex' 
tacTuci^ ueflaltstnceflreprecatioiquaufaaquam rulitincnbroianno urbis romx.dc*nono . Boario 
uero in foro graccum graccamgp defoflos aut alia g; §enriu:cum quibus tum res effet:eiiani noftra a’tas, 
uidit.Cuius lacn precationem qua folet pr^ire quindecc uirum collegii raagiflerrfi quis legat : pfeflo 
uim carminum fatcatur.Ea omniaapprobantibusodlingcntogi.,xxx.3nno9ieu£tibus.Vcflalcs noflras 
hodie credim us nondum cgt efla ui be mancipia fugiciua retinere in loco precationis. Quod fi fcmel re 
cipiaturea rario:6£ deos preces aliquas exaudi reiaut ullis mouei i uerbisxonfidendiim fit de tota conie 
daiione*Piifa quidem noflti perpetuo talia prodidere . Diflicilltmu^ ex iis etiam fulmiiM elici uefuo 




LIBER 

foco docuimus.t.PiTo primo annalium auilor cft Tullum Honilium regem ex Nora* libris eodem 
quo illum facnficio loucm c*lo dcuocare conatum iquonia paru rite qu*dam feciflet fulmine idlum« 
Multi uero magnarum rerum fata & oftenta uerbis permutari.Cum enim in tarpeio fodienres delu/ 
bro fundamenta caput humanum inueninentimifTis ob id a fenaru legatis cthruri* celeberrimus ua/ 
tes Olenus Calenus praedarum idfortunatu^ cernens interrogatione in fua gentem tralFcrretcntauit: 
fcipione prius determinata templi imagine in folo ante fe.Hoc ergo dicitis romani hic templum louis 
optimimaximifuturumcftj'Hiccaputinuenimus*ConflatiirimaanimaliLialfirmationetranfiru^f[i 
ille fatum in erhrunamini pmoniti a filio uatfs'Iegati romani refpondiflentmo plane hicifed rom* in/ 
uentu caput dicimus.Iregi id accidifle tradunt cu in faftigiu eiufdc delubri pparatae quadrigae fisSilcs in 
fornace creuiflent.Et ite^ fimili m odo retentu auguritiiHaec fatis finr exeplistut appareat ollentoru ui 
res & in noflra poteftate elleiac ^ut accepta funt ira ualcre.In auguriu certe difciplina coftatrne^ 

diras aues;ne^ ulla aufpicia pertinere ad eos:q ui qua^ re ingredicnrcs obferuare fe ca negauerint.Quo 
munere diuin* indulgenti* maius nullu efItQuin et 3i legum ipfa^ in.xii*tabulis uetba funnqui t ru'' 
ges excantaffer.Et aIibf*Qui malum carmen incaraflet. Verrius Flaccus auflores ponitiquibus credat:! 
oppugnationibus ante omnia folitum a romanis facerdotibus euocari deumicuius in tutela id oppidii 
cfletrpromitti^ illi eunde aut ampliore locum apud romanos cultuu^Durat in ponrificu difciplina id 
facrum.Canftar^ ideo occulcaru;in cuius dei tutela romacfIct:nc qui hoftium fimili modo ageret.De 
figiquidemdiris deprecationibus nemo no metuit»Huc pertinet ouorum:utcxorbueritquirgi calices 
coclearu^ protinus fragi:aut eafde coclearibus pforan*HinC;Theocriri apud gr*cos:Catulli apud nos: 
proxime^Virgiliiincantamcntorumamaroriaimitatio.Figuhna^iopera multi rumpi credunt tali 
modo, No pauci et ferpentes ipfos recantari, Et hunc unum efle ipfis intclledluicontrahi^ marfo|:<:can 
tu et in nodurna quiete.Etia parietes incendiogidcprecationibusconfcnbunf.Negieft facile diftu 
externa uerba at^ ineffabilia deroget fide Validius an latina inopinata:6i quae ridicula uideri cogit ani/ 
musfemperaliqdimenfum expeiSans ac dignum deo moucndoiimmoucro quod numini imperer. 
Dixit Homerus pBuuiii fanguinis uulnerato foeminae Vlyxem ihibuiflecarminc Thcophraflus ifchia 
dicos lanaritCato prodidit luxatis mebris carnem auxiliari.M.Varro podagris . Caefarem didfatoretn, 
poft unum ancipirem uehiculi cafum ferunt femper ut primum conlcdifletCid quod picrofij nun face 
re fcimus)carmine ter repetito fecuritatemitinep;aucuparifohtum.Ltcct hanc in partem fingulorum 
quoqiconfcientiamcoarguere.Curcnim primum anni incipientis diem laetis praecarion ibus inuicetn 
fauffum ominamurf'Cur publicis luftris etiam nomina utdlimas ducentium profpera cligimusrCur 
6C fafeinarionibus adoratione peculiari occurrimusi' Alii graecam Nemefi inuocatesicuius ob id romae 
fimulacrum in Capitolio eftiquauislatinum nomen non lit.Cur adrocmionem defunfioru teOamuc 
memoriam eorum a nobis non follicirari ^Cur impares numeros ad omnia uehemenTiores credimus; 
Id^infebribus dierum obferuationemceIIigitur,Curad primitias pomoruhsEC uctera clTe dicimus 
alia noua optamusfCur flernutamemis falutamus^QuodctiaTyberium Csefarem tnftiirimu(ut co 
(fat)hominum in uehicuIoexeginetraduntiEtatiquinominequoqueconfalutare religiofius putant. 
Quin & abfenrcs tinnitu aurium pr*fentire Termones defe receptum eft, Attalus affirmat fcorpione 
uifo fiquis dicat duoicohiberi nec uibrare idfus,Ec quoniam fcorpio admonuit in africa nemo deffinat 
aliquidinifi prafatus africam.ln caetens uero gentibus deos ante obtcftaf ut uelint.Nam fi mens aflit: 
nullum ponere tranflaticium uidebimuriquoniam multas etiam pollere religioes manifefiu c(f,Aiius 
faliua poft aurem digyto relatairollicitudincm animi propitiauPolIices cum faueamusipremete etiam 
^uerbio iubemurjn adorando dexteram ad ofculum referimus :totu^ corpus circuagimus.Quod in 
leuum feci fle galli* religiofius credunt.Fulgetras poppyTmis adorare confenfus gentium eft.Incendio 
tnter epulas nominato aqua fub mcnfa pfundi abominatur recedente aliquo ab epulisrfimul uerrifo/ 
Ium.Aut bibente conuiua tnenfam uel repofitorium tolli inaurpirarilTimum iudicatur,Scruii Sulpitii 
principis uiri comentarto eft quaobrem menfa linqueda non fit,Nondum enim plures tribus conuiu* 
nuroerabantur,Nam fternutamento reuocari ferculu menramuetfi non pofteaguftctur aliquid : inter 
dirahabetur,Omnino aurem efle h*c infliLUcrcilliiqui omnibus negociisboriT^ interefle credebant 
deos.Et ideo placatos etiam uitiis noftrisreliquetunt.Quin&repentecomicefcereconuiuium adno/ 
ratum eft:non nifi in pari praefentium numerorqua in refame labor eft:ad queeun^ eorum pectinens. 
Obusetiam emanu prolapfus reddebatur. Ar^ per menfasuetebantur mundiciarum caula deflare. 
Et funt condita auguria quid loqucnti cogitanti ue id accfdcritiintcr exeeratifiima. Si pontifiri accidat 
ditis caufa cpulantiiin menfa utiqi id reponi adolcri^ ad larem piatio_eft.Mcdicamenra prius q adhibe 
anrur in menfa flore dcpofita negantur prodtflc.Vngues refecari nundinis romanis tacenti atquea di/ 
gyto'indicc:muItorum pecuni* religiofum eft, Capillum uero conrreiftari contra defluuia ac dolores 
capitis,xvu,luna atgitXxix.Pagana lege in plei ifgj italix praediis cauetur ne mulieres per itinera ambtv 
lantes rorqueant fufostaut omnino detetSos ferantiquoniaaducrfatur id omnium fpeij prxeipue fru/ 
gum.M.Seruilius Nouianus princepsemitatis non pridem in metu lippitudinis prius q eam jplam no 
minaret:aliufueeipr*ciderct:duabuslittenseraecis p, &. A- chartam inferipram circuliga/ 
tam lino fubnerftabat collo, Mutianus terconfui eadem obferuationeuiuenrem mulcam in linteolo a 
boihis remediis carere ipfos lippitudineprxdicantes.Orminaquxdam extanteontra ^radincs .Con/ 
tra$ morborum genera,Contra ambufta.Quxda etia in pattff s , Sed in prodendo obltat ingens uece/ 



VIGESIMVS0CTAVV5 

eandia in tanta animorum uarietate.Quaproprcr de his ut Iibimm cui$ fuerit opinetur* 

Remedia ex homine contra magos. CA. Ili» 

Ominum monftrificas naturas 6f ueneficos afpcflus plenius diximus in portentis getium : & 
h multas animalium ,pprietates:quat repeti fuperuacuu eft.Quorudam hominum tota corpo 
ra profunnut ex iis familiis quae funt terrori ferpennbusitadtu ipfo leuant percufTos fudtu ue 
medicotQuorurn e genere funt pfylli marfi^:Si qui oblongencs uocantur inijinfula cypro.Ex qua fa ' 
milia legatus Hexagonmoica confuhbus tomae in dolium Terpentiu coniedtus experimenti caula circu 
mulcenribus linguis miraculum praebuir.Signumeiusfamiliaeeftfimodoadhucduratuernistepori/ 
bus odoris uirus. Arg? eo^ fudor quo^ medebaf :no mo faliuatMam in infula nili tentyri nafcentes ra/ 
tofunt crocodilis terroritut uocem quogs eo^ fugiant.Hogi oium gene|K in fua repugnantia interuen 
tum quogi raedericonftat.Sicuti aggrauari uulnera introitu eog^rg unq fuerint ferpcntiu canifucidere 
latii.lide gallinag; incubitus:peco^ fcetus abortu uitiat. Tantum remanet uirus excepto ftmel maio:ut 
uenefici fiant uenena pafli: remedio eft ablui prius manus eoj;:aqua^ illa eosqbus medearis infpcrgi- 
Rurrusalcorpionealiquadopcufnnunqpofteaacrabronibusmerpisapibufueferiunfur.Minus mire 
Kur hoc g fciatiuefte a tineis no.attingi;qu3e fuerit in funere. Serperes segre pterg’ leua manu extrahi* 
Dequiburdam fornlegiis & faliua hominis, CA, IIIl* 

Ythagoraeinuenris noremere falereumpofmuorum nominum imparem uocalium numege 
p cIaudirates:ocuIorumucorbitatem:acfimiIescafusdextrisaflignarepanibus:paremIeuis,Fc 
runtdilficiles partus flatimfoluiicum quis toftum in quofitgrauidarranfmiierit lapide uel 
mifrili ex iis quae trita aialia fingulis idibus kerfecerintrhom inem laprumiirfam * Probabilius id facit 
hafia udirarisieuulfa a corpore hominis:fi terra no attigerit. Eofdem enim illata clFcdlus habet • Sic 6C 
fagittascorporc cduftas fi terra no attigerint fubieftas cubantibus amatoriu ce Orpheus 8i Archelaus 
fcribunr,Quin & comitialem morbum fanari cibo c carne fers occilaeeodefetroquohomoiterfe^lus 
fit.Quorumdam partes medicae funt ficuti diximus de Pyrrhi regis poIice.Et elide folcbat ©nendi Pe' 
lopis conillaiqui eburneam affirmabant, Neuos \ facie tondere religiofum habentetiam nunc multi» 
Omnium ueroin primis ieiunam faliuam contra ftrpcntcs prsfidioefledocuimus.Sed & alios effica' 
ceseius ufiis recognofeat uira. Ira defpu imus comitiales morbosthocefteoragia regerimus.Sfmili mo 
&falcinanonesrepercutimusfiniflraedextraemclaudicatisoccutfu,Veniam quo^a deis fpei alicuius 
audadorisMtimusinfinum fpuendo. Eria eadem ratione terna defpucrc deprecatione in omni medi' 
cina mos ematgi cffe(3:us adiuuare.Inopientes furuculos ter praefignare iciuna faliua,Nunc mirum dP 
cemusifed experimento feciIe»Si quem poenitear ifhis eminus cominurucilIati:6C ftatim expuar media 
in manum qua pcrcufiltileuaf illico percuflus a poena.Hoc fatpe delumbata quadrupede approbatur; 
ftattm a tali remedio corredto animalis ingrefluiQuidam uero aggrauanr idfus ante conatu fimili m6 
do faliua in manu ingefla.Credamus ergo & lichenas leprafg? ieiuno illitu affiduo arcerUtem lippitu<' 
dines matutina quottidie uclut inundtionc*Carcinomara malo terrae TubadlOtCeruicis dolorem faliua 
ieiuni dextra manu ad dextrum poplitem relaradeua ad fininrum.Si quod animal aurem intraacrit:8c 
infpuatur exirc,Inter amuleta eft edirte quemq} urin$ expuere.Similiter in caiciamentum dextri pedis 
anteq induatur.Ucm cum quis tranfeat locum in quo aliquod periculum adierit, Martio Smyrneusg 
defimplicibus effesftibus fcripfit rumpi fcolopendras mannas fputo tradinltem rubetas aliafgi urinas. 
Ophilius ferpentes fi quis in hiatu earum expuat.Salpa torporem fedariquocungi membro inftupen/' 
te fi quis in finum expuat.Aut fi fupenor palpebra (aliua tangatur. Nos fi & ha^cilh credamus rite fie 
ri.Extranei interuemutaut fi dormiens fpedtetur infens a nutrice terna expui quanq religione muta' 
tu rSifafeinus, Imperatorum quo^ non folum infantium cufios qui deus inter facra roinana a uefta 
libuscolitunSC currus triumphantium. Sub his pendens defendit medicus in uidicttiubetqj eofdeni 
recipere* Similis medicina lingua ut fit exorata a tergo fortuna gloriae carnifex . Morfus hominis in.? 
ter afperrimos quo$ numeratur . Medentur fordes ex auribus. Ac nequis miretur etiam fcorpionum 
<(ftibus ierpentium^ ftatimimporirae.Melius e percufTi auribus profunt.lta&rcdiuinas fanari ferpen 
Cium uero idtumconiufi dentis humani farina. Opillus puero qui primum dccifus eft podagrae im' 
petus dicitur leuare circunIig3tus,Erintortum impubiumimpofirus*Virorumquo 9 capillus canis 
morfibus medetur ex aceto* Et capitum uulnenbusex oleo aut uino. Si credimus a leuulfb cruci 
quartanis. Combuftus aequar capillus carcinomati. Pueri qui primus cccidcritdcnsruttcrram non 
attingar inclufusfn armillam fiiaflidue in brachio habitus muliebrium locorum dolores prohibet. 
Pollex in pede praeligatus proximo digyto tumores inguinum fedar* In manu dextra duo medii Imo 
leuiter colligati diftiliationesat^Jippitudmcsarcenr.Qumexeiedis capillus calculofo alligarus qui 
fupra pubem leuare exteros dicitur: ac iocineris etiam dolores . Ac celeritatem p.irtusfaccre.Addidit 
Grauiusdficaciorem ad hoc elTe ferro exemptum. Partus accelerat uicinos ex quo quxqi conceperit 
ficinflufuofoIutofcEminam cinxeritideinfoluerir.adietfta precatione fe uixifle eandem 6C foluui^ 
rum:arque abierit, Sanguine ipfius hominis ex qu3cun<j parte emifibefficacifiime anginam illini tra' 
dunt Orpheus Si Archelaus.ltcm ora comitiali morbo lapforum cxurgerecnim procinus. Quidam 
fi pollices pedum purgantunexque iis guttx referantur in faciem . Autfi uirgo dextro pollice attingat 
Hancconiefluracenfentes uirgines carnes edendas. Efchinesathenienfis excrementorum cinere an' 
ginis medebatunSi confillisiuuifqueiSccarcinomans.Hoc medicamentum uoubant botryon, Multa 



UBER 

genera morfcerum primo coitu roluuntunpritn ofg^ foeminarnm menre. Aut fi non id contingatrTogi 
quafiunt:m3ximcgicoiniriales.Quin 8^ a ferpenteacrcorpionepercufToscoituIeuari produnr» Veni 
foetn inas uercrc calaedt.OcuIorumuitia fieri ncganr: nec lippire eos qui cum pedes iauar aquainderec 
oculos tangattimmatura morte raptog; manu flrumas parotidas guttura raiffu fanariaffnmanr. Qui' 
dam ucro cuiufgt dcfunri diltaxat lui fexus leua manuauerfa.Et c ligno fulgure i<flo leieiffis pofl: tcrga^ 
manibus demorderi aliquid ad dentem qui doleat ad moueniremedioefie produnt* Sunr qui praecipi 
ant denrem fuffir i denrc hominis fui fexustEt eum qui caninus uoccf infepulto exemptum adalligarit 
Terram cx caluaria pfilothrum elTe palpebrarum tradunr.H^rba uero fiqua ibi genita fit ccm niandu 
cata dentes cadere.VIcera non ferpere ex ofle hom inis circum fcrtpta. Alii e rribus pu reis pari mcnfura 
aquas mirceniifi; prolibant nouofidlili.Reliquum dant in rertianisacccITufebrium bibendum . Item i 
quartanis fragmenruclaui a cruceinuolututn lana collo fubneftunuAut fpartum e cruce: liberaro^ 
condiit cauerna quafol noairingat.Magc^ haccicomcnta funt.Vrcorem qua ferramenta far pe exacuta 
fintirubiedam ignari ceruicalibus de uencficio dcficieics euocare.Indiciu ut iple dicatiquid fibi datum 
fmSfubi.&quo tempore audlorem tamen non nominare.Fulmineuticp perculTo circumactum i uuR 
nus hominem loqui protinus conItaMnguinibus medenturaliqut licmni rei£ detraCtum alltgates no 
ucnis fcprenifuc nodis ad fingulos nom inances uiduatn aliquamiat^ ira inguina adalligantes licio , Ec 
clauumraliudue quod quis calcauerittalligatumipfosiubcnrgerercnefit dolori uuInus.Verrucasauel 
lunt auicefima luna in Iintibus lupini ipfam intuenres ultra caput manibus potreflis:6i quicquid com 
prehendere eo fricantes.CIauum corporis cum cadat ftella fiquis diftringatiuel cito fanari aiunt.Cardi 
nibus hoftiorum aceto atfufis lutum fronti illitum capitis dolorem fedarc. Irem laqueum fufpendiofl 
circundatum temporibus* Si quid e pifee ha^ferit faucibu.s ; in aquam dcmillis frigidam pedibus cadC'' 
re.Si uero ex aliis ofllbus:impofitis capiti ex eodem uafc oflitulis.Si panis hxreat:ex eodem in utram^ 
aurem addito pane.Quin 6C fordes hominis in magnis fecere remediis quaftuoforum gymnafia gra^ 
commiquippeca ftrigmenta moIlmnt;caIfaciunt:difcutiunt:comp!ent fudore SC oleo medicinam faci 
entibus.VuIuts inflammatis contradlilqt admouentur»Sic& menfes cient. Sedis inflammationes & ca 
dyJomata leniunt, Item ncruorum doIores:luxata:articuIorum nodos.Efficaciora ad eadem fltigmctJ 
a balneisrdc ideo milcentur ruppuratortts medicametis.Na illa qu£ funt e ceromate permixto cenoiac 
ticulos tanrij raolliunt:calcfaciunt:difi:uriunteffic3cius:fed ad cetera minus ualcnr.Excedit fidem im*' 
pudens curaiqua Ibrdcs uiriliratis contra Icorpionum iCtus fingulanbus remediis ceiebernmiaudtores 
clamant.Rurlus in focminis quas infantium aluo editas in utero ipfo contra fterilitatem fubdi cenfenc 
sneconium uocant.Immo etiam ipfos gymnafiorum rafereparietei.Et illequcqi fordes excalfaCiora 
uim habere dicumur,Panosdilcutiunr. Vlceiibus fenum puerotumgi& derquammatis ambufiiCue 
illinuntur* Eo minus omitti conuenit ab animo hominis pendentes medicinas*Ex funt, Abninere a 
cibo nimioiaut poruralias uino tatu aut cat ne:alias balneis ctl quid eo^ poflulet ualitudo:m piaefenttf'' 
fimis remediis. habctur.His remediis adnumeratur exercttatioiintentio uocistungue fricari ru m ratio 
tie:uebemcns enim fricatio rptnat:Ienit:molIir. Multa adimit coi pus. Auget modica. In pnmis uero 
pTodeflambulatiD:geflatio:^ea pluribus modis,Equitatio flomacho & coxis utililTimatf- hihifi nauP 
gatiOtLongis morbis locorum m utatio.ltem fomno mederi fibi aut Icflulo aut rara uoniitione, Supi 
nicubitus oculis conducunuat proni tu Hibustln altera aduerfum dintl!ationes*AnnoieIes 6c Fabianus 
plurimum fomniari circa uernum&3urumnumrradunt:mag!Tg3fupinocubitu;atprononihiI*Thco 
phraflus celerius concoqui dextrilaretis incubitu, difficilius inlupinis.SoIum quoqj icmediorum ma 
ximum ab ipfollbi prseuaripotefi:licuti linteorum flrigilium^ uehcmctia.Peifunderecaputaquaca' 
lida an te balnearum uaporationem polfea frigidairaluberrimum intelligitur.Item praerumereciboS 
& interponere frigidam eiufdcmgi potu fomnosantecedcre:&:filibeanntetiumpere.Notandum nuP 
Ium aliud animal pr:eter hominem calidos potus fequnideo^ non elTe naturales: Mcio ante fomnos 
colluere ora pp halitus.Frigida aqua matutinis impau numero ad cauendum dentium dolores. 

Ad lippitudines oculorum, CA* V. 

Tem pofea oculos contra lippitudincs.Ccrta funt experimenta totius corporis ualitudinis un/ 
i rietatcui6lus inobferuata. Hippocrates tradit non prandentium exta celerius fenefeere . Veni 

id remediis cecinic;non epuhi*Quippe multo utiliiTimaefl temperantia in cibis .L.LucuIIus 
hancdefepFxfedturam feruodederat.Vlnmoqt probro maius incifistriumphalibus ledentidicebatuc 
ucl in Capitolio epulanti pudenda reiSeruo luo facilius patere q fibi. 

De fternutamentoSduenere&lcattens remediis, CA, VI, 

Ternutamenta pinna grauedinem emendant.Et fi quis muris nares (ut tradunt) ofculo amtV 
f gat flernutamenta&finguItum.Ob hoc Varro fuadet palmam altera manufcalpcre.Plen^ 
annulu e finiflra in longillimu dextrae digytum tranfferri,Aut in aqua feruentem manus in> 
m ergere.Theoph rallus fenes laboriofius nernuerediciuVenerem danauir Democritus utinaqua ho/ 
mo alius exili ret ex hom ine*Efl hercule raritas eius utilior.Athieta:ramcn roi pernes reflituunrur,Ve 
nere uox reuocaf:cu ea candida declinat m fufeam. Medetur & lumbc^ doloruOcuIoruni hebetatio^ 
ni,Mentec3ptis ac melancholicis. Adfidei e grauidis ucl cum remedium alicui adhibcaf digytis pedina 
tini inter fefe amplexis ueneficium e(l,Id^ compertum tradunt, Alcmena Herculem panente* Peius II 
Circa unum atubDuegenua, kem poplites alternis genibus imponi.ideo hrec in confiliis ducum pote/ 



VIGESIMVSOCTAVVS 

ftatumue fieri uetuere maiores uelut oem aflum impedientia,Vetucreucro& facris aotirueiimili mo 
do intercETe capita autc aperiri afpeflu magiftramu non uenerationis caula iunere:fed ut Varro auAoc 
eft ualitudinisiquo fimiiora coniuecudineeafierenttCum quid oculo inciderit:aIre^compriirii.pdeit. 
Cum aqua dexm auriculae finiftro pede exultare capite in dextrum humej^ deuexoinutcem e dfuer/ 
fa aure.Si tuiTis concttecifaliuam in fronte ab alio afflari.Si iaceat uuaia uerticemorfu alterius rufpendi. 
In ceruicis dolore poplites fricare. Aut ceruicem in poplitu doIorc»Pedes in humo deponi fi nerui in his 
cruribus ue tendanfin ledtuIo.At fi in leua parte id accidatifiniftrse plants pollicem dextra manu appre 
henditltem e diuerfo. Extremitates corporis uel aurium uelicatibus perftnngi contra horrores corpo/ 
ris (angutnem ue narium im modicum^Lino uel papyro pincipia genitaliumifetnur medium ad cohiV 
benda urinx proBuuiadn fiomachi foiutione pedes prefiareiaut manus m feruentem aqua dimittere« 
lam ^ fermoni parci multis de caufis falutare efi*T riennio Moecenatem Melifitum accepimus filenti> 
um fibi impauifle a couulfione reddito fanguinc.Nam e diuerfo fcandcntcf® aciacetesifi quid ingruat 
cotra^ iftus fpiriium cohibere fingulanis praefidii eft. Quod inuentum cfleaialis docuimus,Cl3uum 
ferreu m defigere in quo loco primum caput defixerit corrues morbo comitiali abfolurorium eius tna 
Ii dicitur.Contra renum ac lumboji ucficx^ cruciatus i baineag; foliis pronos urinam reddere mitiga 
eorium habetur. Ac uulnera nodo Herculis prxligareimirum quatum ocior medicina cll , Atij etiam 
quothdiani cinftus tah modouim quadam habere utilem dicif. Quippe cum Hercules cum prodide^ 
rir.Numerum quo^ quaternarium Democritus codito uoJumine & quare quaicrni cyathi fextaruue 
non eflem potandi,Contra lippitudines retro aures fncare prodelbSi lachrymolis oculis frontem. Au-^ 
gurium ex homine ipfo non eft timendi mortem inegntudine:quadiuocuIorum pupillae imaginem 
reddant, Magna urinxnon ratio foluraircd etiam religio apudaudoresinucniturdigcfta ingenera. 
Spadonum quo^ ad foecunditatis beneficia. Ve^ ex iis qua: referre fas firiimpubium puerorum cotra 
faliuas afpidum quas ptyadas uocantiquoniam uenena in oculos hofum expuanr.Contraoculogt albu 
gines:obfcurirates:cicatncem:argema:palpebras:Si cum erui farina contra aduftiones.Contraaurium 
pituitas uerniiculof^ fi decoquarurad dimidias partes cu porro capitato nouo fidili. Vaporatio quo^^ 
ea menfes fceminarum ariSalpa fouet illa cum oculos infirmitatis caufa illinit fole ufiacum ouialbugi 
neeiTicaciusftratiocameli binis horis.Hac& atramenti liturxabluuntur.Vinlis podagris medetur ar*' 
gumetito fullonum :quos ideo tenrari eo morbo negant. Veteri fi mifcearur cinis oftreorumtaduerfus 
eruptiones in corpore infantium 8C omnia ulcera manancia.Eaexefis ambuftisifedis uitiisirhagaditsid^ 
fcorpionum idibus ilhnimr.Obrtetncum non alio fucco efficacius curari pronunciauiteorporum pm 
ritus nirro addito ulcera capitum:prurigines:nomas:proeopuegenitalmm «Sua cui^ autem (quod fas 
fit dixifle) maxima prodefi.Confeftim petfufo canis morfu echinoru^fpinis inhrerennbus & in fpon^' 
gia lanifue impofita aut aduerfus canis rabidi morfus cinere ex ea fuado.Cotraij ferpemiu idus . Nam 
contra fcolopcdras mirum proditur uertice tado urtnx fuae gutra liberari protinus laefos.Auguria ua^ 
litudinis ex ea traduntur.Si mane candida dein ruffa fit.lllo modo concoquereiboc concoxi fle fignifica 
tur.Mala figna rubrx,Pefli ra a nigrx.Mala bullantis 6i craflx. 1 n qua quod fubfidi t fi album eft : figni/ 
ficat circa articulos aut uifccra dolorem imminere.Eadem uiridis morbum uifcerum; pallida bilis :ru/ 
tens fanguinis.MalaSi: in aqua uel uti furfures at^ nubecula: apparent.DiIuta quoque alba uitiofa eft. 
Mortifera uero craflagraui odorc.Et in pueris tenuis acdiIura.Magi ueranteius caufa contra folem Iu-' 
namqi nudariiaut umbram cuiufgpt ab ipfa refpergi.Hefiodus iuxta obftantia reddi fuadcrine deuniali 
quem nudatio offendat. Oftanes contra mala medicamenta omnia promifit auxiliaii matutinis horis 
fuam cui$ inftillatam in pedem* 

De remediis muliebribus. CA. VII. 

Vas ex mulierum corporibus traduntur ad portentorum miracula acccduntiutfileamusdiui 
q fa membraiim in kelera. Abortusimenfium piaculatquxque alia non obftetrices modoiue^ 
etiam ipfae meretrices prodidere.Capilli mulieris fi crementunodoreferpetes fugati. Eodem 
odore uuluae morbo ftragulacus refpirare.Cmere eo quidem fi in tefta iunt crem_ati:uel cum fpuma ar 
genti fcabricias oculo^ ac prurigines emedari. Item uerrucas di infantiu ulcera cu meile. Capitis quo^ 
uulnera Si oium ulce^ finus fimul addito meile Si thure.Panos podagras cum adipe fuillo . Sacru igne 
fanguinem fifti iIItcoiSiinformicationescorporum.De ladtis ufu couenitefledulciflTimu mollifiimu^ 
Quare Si in longa febre cceliacis utili fli mu: maxime eius quae iam infante remouerit Et in malitia fto'' 
naachi:infebnbus:torfiontbus efficaciflimu experiunf.ltcmamajiCoUeflioibus cum thure. Oculoab 
iducruore fuffufoSi in dolore aut epiphoris fi immulgeatur plurimum ^deft,Magif 9 cum meile 3C 
nardfli fucco aut thuris polIine,Semper 9 in omni ufu efficacius efle eius quae mare enixa fittmultoque 
efficaci flimu eius qux geminos peperitmares, Et fi uino ipfa cibir^acrionbusabftineat. Mixto praete' 
reaouorum candido liquorermadida^ lana frontibus impofiium flluiftiones oculorum fufpcdir.Nam 
fi rana faliua fua oculum arperferft peipuum eft remedium , Et contra morfum eiufdem bibitur ftilla' 
tur 9 ,Qui fimuI matris filix^ ladie inun£tus fitdiberari oculorum metu in toia uitam affirmant, Au' 
tium quo 9 uitiis medetur modice admixto oIeo.Aut fi abidudolent.anfetio adipe tepefadlu .Siodot 
grauior fitCutplerii^ fit)logis uitiis diluto meile lana includitur . Et contra morbum regium in oculis 
rei idtum in Ifillatur cum eIaterio,Peculianrer ualct potum cotra uenena quae dara fiinr cum marino \e/ 
pore bupeftrique ut Ariftoteles tradit dorycnidion,Et contra infaniam quae fadla fit hyofcyamipotu. 




” LIBER 

Podagris quo^ iubct ilTmictim cicuta, Alii cum hyfopo 6i adipe anferinorqualiter etiam uuluarum do 
loribus imponitur. Aluum etiam fidit potum ut Rabirius fcnbit.Et mfnfrsciet.Eius ucro quae ibemi 
i)im enixa fit ad uitia tantu in facie fanada pracualer.PuImonum quogi incomoda ladte mulieris fanan 
tuncui admifeeatur impubirpueri urina 8C mei atticum.Omnia fingulorum coclearium menfura.Mac 
mora quogi aurium ciici inuenio.Eius quae mare peperit Ia<de guftato canes rabiofos fieri negant,Mu/ 
lieris quo^ faliuam ieiunae potentem diiudicantoculis crufntatis.Erfi contra epiphoras feruentes anr 
culi oculorum fubinde madificef.Efficacius fi cibo uinogi fc pridie ea abdinuerit.lnucnio & fafeia mU'' 
heris alligato capite dolores minui.Poft hxc nullus eft modus.Iam primum abigi gradines turbinefiy 
contra fulgura ipfa in mcnfe conudata:fic auerfi uiolentiam cacli.In nauigado quide rempedares etiam 
fine mendruis.Ex ipfis uero menfibus mondrificis alia(uti fuo loco indicauimus)dira 8C infanda uatU 
dnantur.E gbus dixide non pudeat fe in defedlu lunae foliiue congruat uis illaiirremcdiabilem fieri.No 
fegnius 6C in filente luna coitus fuos maribus exitiales ee at^ pediferos,Purpuram quog: ab iis eo repo/ 
re pollui.Tinto uim ede maiorem.Quocunq? autem alio mendruo fi nudate fegetem ambiantierucas 
ac uermicufos fcarabeofa ac noxia alia decidere.Metredorus Septius in appadocia inuctum prodit ob 
multitudinem cantharidum illas ire per media arua retedtis fuper clunes uedibus. Alibi feruatur ut nu 
dis pedibus eant capillo cindtu^ diflbluto.Cauendum uero ne id oriente fole faciant:fementem.n,are/ 
fcere.Nouella utis eius ta(5u in perpetuum laeditur.Vt ad noxium res medicatidima trafierarur rutam 
& ederas ilico mori.MuIta diximus de hac uiole ntia.Sed praeter haec certum ed radiis alueariis apes fu' 
gere.Lina^ cum coquanf nigrefeere. Aciem in cultris tonfogi hebetari. Aes cotadlum grauc uirus odo 
ris accipere & eruginem. Magis fedccrefcenre luna id accidar.Equas fi finr grauidar tadbs arboru pati. 
Quin 8C afpediu omnino quaiiis procul uifas:fi purgatio illa pod uirginitatem prima finaut i uirginea 
aerate fpontanea.Nam bitumen in iudaea nafcens fola hac ui fponte fuperari.Et fila uedis cotadiae ut do 
cuimusme igne quidem uincunf quo cundla.Cinif^ etiam ille fi quis afpergar eu lauandis uedibus pue 
puras mutat.FIoribus colorem adimir.Nc ipfis quidem feminis malo fuo immunibus. Abortum fa/ 
cit illifustaut fi omnino praegnans fupergrediatur.Qiiae.Lais & Cleophanrus inter fc contraria pdide/ 
re de abort iuis carbone e radice raheae uel mineae uel tamaricis in eo Hinguine cxtindlo.Irem afinas non 
concipere tot annisrquot grana hordei conradia ederint.Quaegi alia nuncupauere mondnfica aut inter 
fe pugnanriatcum hic fecunditatem fieri iifdem modis quibus illa dcnlirarem pronutiarer : melius eft 
non crcdere.Bythus dyrrhachinus hebetari afpcdiu fpeculorem nitorem.lifdem aduerfi rurfus contn 
rnribus omnem talem uim refoluiifimulum pifeem habeat fecum,MiiIti uero inedeetia remedia ran< 
to malo aiunt.Podagras illini:drumas;6C parotidas:panos:facros ignes:furunculos : epiphoras rradlatu 
carum mulierum liniruLais & Salpe canum rabiofo^i morfus dC remanas quartanafgi febres medruo 
in lana arietis nigri argento brachiali incIufo.Diotimus thebanus uedis omnino ira infedtae portiuncu' 
Ia acu;uel licio brachi ili inferta.Sotira obdetrix tertianis quarranirqpi efficacidlmum dixit» Plantas argrl 
fubtcrlini.Mjltoqp efficacius ab ipfa muliere etiam ignorantuSicfiC comiti des excitari morbof^ fana' 
ri.Icethidas medicus quartanas coitu finiri incipientibus dutaxar mendrnis fpopondir. Inter omnes ue 
roconucnit:fi aqua porufgi formidetur a morfu canis fuppofira tantum calici lacnia medruo rindia ta 
lirdatim metum eum difeuti uidciicct pratualenre fv^mphatia illa gr^corum.Cnm rabiem canum eius 
fanguinis gudaru icipiere dixerimus.Cinere eo iumento^ omnium ulcera fanari certum ed. Addita ca 
minorum farina 8C csera,MacuIasautce uedeeas non nifi eiufdcm farina ablui. Onerem per fe rofacco 
mixtum feminarum pr^cipue capitis fedare dolores illitum froti. Afpcrimagi uim profluuii eius ede 
primis annis uirginirate refoluta.Id quogi conuenit:quo nihil equide libentius crediderim: taidis omo 
mendruo podibius:irritas fieri magorum arres;generis uanidimi utaedimare licet, Ponam»n.uel m<y 
dedidimum epmidis eo^,Ex homine fiquidem refegmina unguium e pedibus manibufiji caera per' 
mixrarira ut dicaf tertiana: uel quottidianc uel quartane febri remediu quaeri: antefolis ortu alienae la' 
nux affigi iubentad remedia in iis morbis:quata uanitate fi falfum ediquarauenoxa fi tranderunr moc 
bos ad innocentiores. Ex iis oium digyropi refegmina unguium ad cauernas formicarum abuciiubec: 
cam9 quae prima cccperir trahere correptam fubnefli coHo:&: ira difeuri morbum. 

Mcdicinxexanimalibus peregrinis:deeIcphaBto&lcone:&camclo:6C 
hyena;& crocodilIo:5^chamcIeonte:S^ dinco:& hippopotamo, 

& lyncibus, CA. VIU» 

Aec funt qux rctulide fas fit:ac pleragi cx iis non nifi honore diido . Reliqua intedabilia & iiv 
h fanda:ut fedinet omnino ab homine fugere.In exteris claritates animaliu aut operum fcque' 

mur.EIephanti fanguis prxeipue maris flufliones omnesrquas rheumanTmos uocant : fidic 
ramentis eboris cum melIeattico(ut aiunt)nubeculx in facie.Scobc paronychia tolluntur : rfficacius (i 
extenuata.Probofcidis taedu capitis dolor leuatur efficacius fi Qc dernuter.Dextra pars probofeidis cum 
lemina rubrica adalligata impetus libidinum dimulat. Sanguis dC ifchiadis proded : iecurgi comitiali' 
bus morbis.Leonis adeps cum rofaceo curem in facie cudodit a uitiisicandoremm feruat: & fanat adu' 
fta niuibus articulorumij tumores , Magorum uanitates perunidis eo adipe faciliorem gratiam apud 
reges populofue promittunr,Prxdpue tamceo pingui quod fir inter fupercilia:ubi ede nullum poted. 
Similiter dentis maxime ad dextera parrc:uillicp e redro inferiori promida.funr.Fel aqua addira darita 
cem oculis inundhs facit, Et cum adi^ eiufde comitiales morbos diTcutit leui gofluidw ut protinus qui 



VIGESIMVSOCTAWS 

fum prere curfu fd digcrant.Cor i cibo fumptum quartanis medetur. Adeps cnm rofaceo quottidianfs 
febribus.Perundos eo befli^fugiunr.R.efifl:erecnam infidiis uidctur.Cameli cerebrum arefaiSum po 
tumqp ex aceto comitialibus morbis aiunt mederi.Item fel cum meile potu hoc &anginac.Caudaart?.r 
fafla folui aluum .Fimi cinere cnfparf capillum cum oIeo.Et dyfenrencis prodeft illitus cinis potufquc 
quatum trinis digytis capiturieriam comitialibus morbis.Vrinam fullonibus utililTimam efle tradur. 
Item qi ulceribus mana ntibus. Barbaros eam feruare quinquenio;& heminis pota ciere aluum. Seras e 
cauda conrortas 3i finiftro brachio illigatas quartanis mederi . Hyenam magi ex omnibus animalibus 
in maxima admiratione pofuerunt: utpote cui ipfi magicas artes dederutiuimqi qua aliiciatad fe ho 
mines mcnrealienaios.Permuratioes fexus ex iis annua uicedtximusrcaetera^ moftrifica narurxeius* 
Nunc peiTequamur quaecun^ medianis produntur.Prscipue patherisefle in metu hyen* dicuntur: 
ut ne conentur quidem refiftere, Et aliquid de corio earum haberem non appeti.Mirumqi diiSu fi pep 
les utri ufqicontrarisfu^endantur decidere pilos pather£e 4 Cu fugiunt uenanredeclinanrad dextram: 
ut prsegrcili hominis ueufgia occupenr.Quod (i fuccefrerinalienan mente uel ex equo hominem dcci> 
dcre.A~r fi in leuam detorjerindeficienris argumentum eiTeicelerem^ C3ptur.im.FaciIius aurcapi fi cin/ 
6tus fuos ucnator flagellu^ 6C ipfos equos feprenisailigauerir nodis.Mox aurem ureft follers ambagiV 
bus uanitas magorum capi iubcrgcminog; tignum traleunte lunatfingulofqi^pe pilos feruari.Capins 
dolori alligatam cutem prodefTe quae fucm in capite eiustLippitudim ftl illitum frontibus. Aut neont 
rino iippucurtdecodum cu mellis attici cyathis tribus 6; croci uncia illitu.Sicfi: caligines difcun &fuf/ 
fufionestCIaritarcsn cxcirari;me!ius mueterato mcdicamcto.AtTeruariautem in cypria pyxidc.Eodem 
fanari argemaifcabriciastexcrercentia in oculistirem cicatrices.Glaucomara ucro locinens recentis inaf/ 
fati fanie cura defpumato mdie fnunftis.Demes eius detium doloribus taflu prodcfltr uel alligatos or^' 
dine.Humeros humerorum & lacertorum doIonbus.Eiufdc dentes fi de finiura parte roffri eruti finC 
illigatos pecoris au t capri pelle flomachi cruciaribus.Pulmones in cibo fumptos cocliacis.Ventriculis ci 
nerem cum oleo illitum. Nieruis medullas e dotfo cum oleo uetereacfellc.Febribus quartanis iecurde>' 
guflatum ante acceffioncsiPodagris fpinat cinerem cum lingua & dextro pede uiruU marini addito fep 
le taurino ola pariter cotfta atgi iliita hyenae pelleJn eode morbo prodelle& fel com adipe afio.Tremu'' 
iistfpafticisiexilientibusiSi quibus cor palpitetaliquid ex corde mandendumtira ut reliquae partis cinis 
cu m cerebro hyensc illinaru r.Pilos etiam auferri a copofitione illmitataut per feeuuifis fcllctprius quos 
renalci non Iibcat*Sic & palpebris inutiles tolliXumborum doloribus carnes e lumbis edendas: illine'’ 
dafm cum oIeo.Stcnlit3rem mulierum emendari oculo cum gtycyrrhizi 6C ancto lumpro in cibotpro 
miuo in rriduum conceptu.Cdtra nocturnos pauores umbrarum g? terrorem unus e magnis deribus 
linoalligarus prodeft.Su{firi furentes eodem Kcirculiga ri ante peiSusfuum cum adipe renum aut ioci 
nere iaur pelle praecipiunt . Mulieri pr^gnanti a peitore hyen^caroiSC pili fepre m Si genitale a ceru ice 
fi alligentur dorcadis pelle collo fufpenfa contineri partus promirtunf. Venerem ftimulari genitali ad 
fexus fuos in meile iumpto.etiam fi uiri mulierum coitus oderinr.Qumimo totius domus cocordianx 
eodem genitali & articulo fpinae ciI adhaerete corio conferuaris conftaretquero fpinx articulum fiuena 
dum atlantion uocanr.Eft autem primus.ln comitialium quo^ remediis habent eum. Adipe accento 
ferpentes fugari diCunr.Maxiiiac parr$ comminuta in afino & in cibo fumpta horrores fedari . Eodem 
fumtu mulieribus mcnRruaeuocari.Tanuim^eftuartiratisiut It ad brachium alligetur fuprrioris tot 
flri dextrae parris denstfaculantfum idlus deerraturos negent. Palaro eiufdem arefatjlo dicura alumine 
agyptio calefadlo ac ter in ore permutato fetores Qi ulcera ons cmedari,Eos uero qui linguam in calda 
mento fub pede habeantjnon latrari a canibus.Siniftra parte cerebri naribus illita:morbos pernidofos 
mitigari:fiuehominum:riuequadrupedum.Frontis corium fafcinatiSibus refiftere,Ceruicis carnes fi/ 
iie mandantur flue bibantur arefat^ae lumborum medentur doloribus»Neruis a dotfo armi% fuffien/ 
dos neruorum doIores.Pilos rofiri admotos mulierum laboris amatorium efle.Iecur potum tormint 
bus calculis mederi. lam cor in cibo pomue fumptum omnibus doloribus corporum auxiliari.Lye/ 
nem lyenibus.Omctum ulcerum inflamationibus cum oleo.Meduilas doloribus fpin*& neruorum 
laflitudini renum.Neruos potos in uinocum thure feeeuditatem reiliruere ademptam uenffirio.VuI/ 
uam cum mali punici dulcis cortice in potu datam prodeffemuIie^uuluar.AdipecIumbisfuffiri diffi 
culter pientes Si flatim parerc.Edorfo medullam adalligatam cotra uanas fpecies opitulari. Spaticis ge 
nitale e maribus fuffitu.ltl !ippieribus:ruptis:8i cotra inflationes feruaros pedes tadlu leuos dextris pac 
nbusidexreros leuis.Siniftrum pedem fuperlatu prurienti loetalemelTe.Dextro illato facile eniti. M em 
btanam qus fd continuerata cardiciacis potam m uino uel in dbo fumpt.am fuccurrere.Veftcara in ui 
no potam contra urins incotfnenttam. Quae autem in uefica inuentafit urina additis oleo & fcfamo& 
meile afuno hauftam^defTe agrimoiac ueteri.Coftarum primam Sfoiflauaro fuffitu ruptis falutarem 
clTc.Hx rpina uero pru rictibus ofla.Sanguine cum polenta fumptu torminibus, Eodem taflis poftibus 
ubiojncjj magorum infcftariartes.Non dici deosmeccolloquiifiueiucernisifiuc uifu:fiucpdiiibos:fiue 
aquaifiue piUtfiue quo alio genere temetur.Carnes fi edantunconrra canis rabidi morfus elTicares efle* 
Eria'num iecur efficaci us.Carnes uel offa hominis fiqu^ in uemnculooccifeinucniantur fuffim poda/ 
gricis auxiliari, Si ungues inucnianturin iis imortem alicuius capietium figmficari.Excremeta iiueolla 
rcddiracumintetimicuncontra magicas ifidiaspolIere.Fimum qutininteflinisfnuetusfiriareraiffiim 
ad dyfentericos ualere potu.lilitu^ cu adipe anferino opitulari toto corpore latfis malo medicamento. 

QC li 




UBER 

A eancatfd morfis adipem ittimm. Etcorfam fi fit fubftra(?lij , Rurfiis taTi finfftri cinere deccflo cum 
fiinguirie muflellx perundis omnibus odio euenireddem fieri oculo decodo.Super om nu cfirg? extre 
tnam fiftulam inteftini cotrajducum ac potcftatum iniquitates c5minifiranr:& ad ruccdTus petitionu: 
iudiciorutnqt acjicium euctus:fi omnino aliquatulum quis fccuni habear. At eiufdem cauerna finifiro 
lacerto religata fiquis mulierem refpiciatiamatoriu eflcitatn prsfens ut ilico fcquatii r, eiufdem loci pi^ 
torum cinere ex oleo illitum uiris qui fit probofae moliciei non modo pudicos;fed & fcueros m ores m 
duere.Proxime Tabulofus eftcrocodillus ingenio quogp illorcui uira i aqua terragi com munis.Duo eni 
genera eorum illius edextra maxilla dentes adalligati dextro lacerto coirusffi credim us) fiimuIanr.O^ 
nini eius dentes febres flatas arcent repIcti.Sunt enim caui ita ne diebus quin^ ab argro cernantur qut 
adalligauere.ldem pollere &uentre exemptos lapillos:aduerrus febriu horrores ucnientes tradut. Hac 
etiam de caufa argj^prii perungunt adipe ^gros fuos:Aliter illi fimilis muiru infra magnirudine in terra 
cantumrodoranifimir^ floribus uiuir.Ob id inteftina cius diligenter exqruntur iucundo nidore a refa 
ifla crocodileam uocant oculorum uitiis utiliflimam cu porri fucco inundam SL contra fuffufiories uel 
caliginestlllira quotj ex oleo cyprino; moleftias m facie enafeetes tollir.Ex aqua uero morbos oes;quo'‘ 
rum natura ferpit in faciemitorcm^i reddir, Lentigines rollitacuaros:omncfq? maculas.Et contra cor- 
initiales morbos bibitur ex aceto mulfo binis obolis. Appofita inenfes ciet , Optimaqj efl quae cadidifi 
fima 6C friabilisimirtime^ ponderofaxum teratur inter digytos fermenrefcens.Lauaf ut exrufa, AduI 
rcrant amylo aut^molia:fcd maxime flurni:quos caprosonsa rarum pafcunt.Felle inunflis oculis ex 
metie contra fiiffuliones nihil utilis prardicantdntefltnis 8: reliquo corpore eius fuffiri uulua laborares 
ralucaretradunr,Icem uelleribus circudari uaporeetus infei51is.Corn utriufqi cinis ex aceto illitus iis par 
ribus quas fecari opus fit:aur nidor creman fenfum oena fcalpcllt aufert, Sanguis urriurgt clarirarcm ui'' 
fus ihunftisdonatrKcicatriccsoculorumemedat.Corpus ipfum exceptocapire pediburqielirutri man 
diturifchiadtcistTuflim ucterem emendartpraecipuein pueris, Item lumbo^ dolores , Et adipe habet: 
quo taflus pilus defluir*Hicperuni5os a crocodilis tucfur.Defluitlllillaturqi morfibus.Cor annexum 
in lana ouis nigraCicui nullus alius color incurfaucrit:& primo partu genita lit quartanas abigere dicif', 
lungemus illis limillima Bc peregrina aqucanimalta.Priufgi chameleotem peculiari iiolu mine dfgnu 
exiuimatum Democriro,Et per fingula membra diflecaru no fine magna uoluptatc noflra cngnirisp ' 
dirif^ mendaciis graccac uaniraris.Similiseft magnitudine fupradiflo crocodib; fpine acutiore cnrua'' 
tura;6£caude amplitudine diflasiNullum animal pauidruscAe exi fljmarur:& ideouerficolorisefTede'' 
mutationis.Viseiusmaximacontraaccipitrum genus.Detraherecnim fupra uolanrem adfetradirur: 
&uoIuntariuraprxberelaceranduC3Eteris3nimaiibus,Caputeius&:gutrurfiroborerisIigntsacfenda 
tur hymbrium 5i tonitruum concurfus facete.Democritus narrat,Ue iccur in tegulis uflum . Reliqua 
ad ucncficia pertinentia quaedicinqqfalfaexiflimates omittcmusiprceterq in rtfu coarguentiu, Dextro 
oculo fi uiuentieruatunalbuginesoculoje cum laflccaprinotolliiLingua adalliga taipericulapnerperiu 
Eundem falutarem efle parturientibus circa domum, Sin uero domibus inferatur perniciofifTjmum, 
Linguam fi uiuenti exempta fit:ad iudiciorum euetus poilere.Cor aduerfos quartanas illigatu m nigra 
lana primae contofar,Pedem in prioribus’dextrum gens pelle illigatum finiftro brachici;contra latroci 
nia terrorefi}! nodlurnos pollere.ltera dextra mamtM contra formidines pauoreny.Siniflrum uero pe 
dem torreri tn furno cum hsrbaiqusetiachameleon uocatur.Additoqj unguento in paftillos digeri, 
Eos in ligneo uafe conditos:prsflare(fi credimus)ne ce rnaf ab a liis qui habeat . A rm u m dext ru ad uiti 
cendos aduerfarios uel hoftes ualere uii^ fiabiedlos eiufdem neruos calcauerir.Siniftrum mirum qui 
bus monftris confecret qlitcr fomnia qus uelisidC qbus ueiis mirtamr:puter referre : Omnia ca dextro 
pede reibIui:ficutfimftrol3tereierhargos:quos fecerit dextrum, Capitis dolores mrperfo uino in quola 
tus airerutrum maceratum ftt.Tanari foeminis.Si fmiftri pedis cineri mifccarur lac fuillu podagricos fio' 
ri illitis pedibus.Felle glaucomata ficrufforiones corrigi prope creditu r;tridui inunftione. Serpentes fu/' 
gari lyene mflillato.Muflellas contrahi m aquam conicao,Corpore uero illito detrahi ptios.ldem prae 
Itare narrant iecurcumransrupts pulmone illitum.Prsiercaiocinere amatoria difToiuere.Melanco^ 
licos autem fanarifiexcoriochamelcomishsrbsrurcus habente bibatur, Inteflina 8C fimum eorum 
cumidanimalnulIocibouiuatcumfimiarumurinaillitainimicoruimmaneodiumdCDmnium ho/ 
minum iisconcihare.Cauda flumina & aquarum impetus fifli.Serpetes foporari,Eadem medicata ce/ 
dro myrrhailligata^ gemino ramo palms perculfem aqua difcutJmt qus incus fint omnia appare 
ant,At® utinam eo ramocotadus cetDemocrifus: quoniam ita loquacitates immodicas promifirin/ 

' hiberitPalam^ efl uirura alias Tagacem SCuirs uttliflimum nimio iuuadi mortales fludio prolapfum, 
Exeademfimilicudineefcincusrquem quidam terreftrem crocodillum efle dixerunt, Candidiore auc 
6C tenuiore cute.Ptscipuaramen differentia dinofci tur a crocodillo aquatico fquamarum feraacauda 
ad caput uerra,Maximusindicus.Deindearabicus. Afferuntur falfitRoflrum eius 8C pedes in uino albo 
poti cupiditates uenerisaccedut.Vti^ cum faryro8£ erues femine fingulis drachmis omnium ac pipe/ 
ris duabus admixtistita ut paflillifingulatum drachmarum bibantur. Per fc laterum carnes obolis bi/ 
nis cum myrrha 8i pipere pari modo pors cfficaciores ad idem creduntur.Prodefl &: corra fagitras ue/ 
nenatasiur Appelles tradit poffea fumptus.ln antidota quo^ nobilia additur , Seflins plus q drachms 
pondere in utni hemina potum perniciem affenetsadir.Prsrcrea eiufdem decoflum cum meile funa/ 
ptum uenerem inhibete.Efl ccocodtl Io cognatio qusdam affinitaT^ amnis eiurdem gemini^ ui^fus 



VIGESIMVSOCTAVVS 

iriippopot.imo reptore trahendi fanguinis ut diximus,Plun'mi autem fupct Diticam fnteriegypti pratft 
fluras.Huius corii cinis cum aqua illitus panos fanar. Adeps frigidas febresdrem fimus fuffitu. Dentes 
parte Icua dolores dentiu fcarificans gingiuis.Pe[lis eius e finiftra parte frontis in inguina adalligata uer 
cerem inhibEr.Eiufdera cinis alopecias e;tpIetiTefticuIi drachma ex aqua contra ferpenres bibitur.San 
guine pictores utuntur.PcregrinaE funt & lyncesiqui danflime omnium quadrupedum ccrnunr*Vn«' 
gues earum omnes cum corio exuri efficacilTiracinarpato infula tradontiHoc cinere poto propudia 
uirorum-eiufdem afperfu foeminarum libidines inhiberUtem pruritis corporum.Vrma ftillicidia uc/ 
fica.Itaqi eam protinus terra pedibus aggeRa obruere traditur*Eadem autem & ungularum aurium 
dolori monRrarur in temedio.Hadenus de externis.Nunc reueitemurad noRrum orbem. Piimu^ 
communia animalium remedia atgi eximia dicemus. 

Medicinae comunes ex feris aialibusrau t eiufdc generibus placidis.LaiRis ufus & ob/ 
feruarionesi&cafeisibutyroiSiadipe. CA« IX, 

IcuticIaiRisufu utiliiTimum cm'9 maternum conciperemutriciscxitiofumeft. Htfuntemm 
f infanrcs qui coIoRrati appellanturidenfaro ladc in cafei rpeciem.ERauicoloRra prima a par/ 

tu fpongiofa denfiras ladis.Maximeautem alitquodcugi humanumimoxcapnnu, Vndefoc 
raffis fabulre louem ira nutritum dixere.DuIciRimum ab hominis camelinum .Efficaciflimum exali/ 
nis.Magnorum animalium & corporum facilius reddiiur.Stomachoaccomodatiflimum caprinum: 
quoniam fronde magis q hxrba uefcuntur.BubuIum medicatius.Ouiliu dulcius:^' magisaht..Stoma 
cho minus urifeiquoniam eft p!nguius,Omen autem uernum aquatius aeRiuo*Et de nouellis «Proba/ 
ti (limum uero qain ungue h:eret:nec deRuit.lnnocentius decoiRum: praecipue cum calculis mannis* 
AIuus maxime foluirur DubulorMinus ifiat quodcu^ decoctum,Sanat uuas Iichenas* Ad omnia urile 
conrufa aut luxata.Maxime renes:ueficara:interanea:(auces:puImones.Foris pruritum cutis erupnoes 
piruitaccibi aut potus abRinentia»Nam utinachaia bubulum biberent phthifidlyndlreticiqueficcha/ 
chedae diximus in ratione haerbarum*Sunt inter exempla qui afininum bibedo lineranTunc podagra 
chyragraue.Medici fpecicm una addidere ladis generibusiquod fchiRon appellauere.Id fit hoc medo* 
Fidilinouofe ruet maxime caprinum:ramif9 ficui neisrecdibusmi(cetur:addins totidem cyathisace 
ti mulfi quot fint hemina ladis.Oim feruetue circufundantur:prx flat cyathus argenteus cum frigiua 
aqua demifllis ita ne quid infundatur.Deinde igni demptum refi igeratioediuidirur&difcedii ferum 
a lade.Quidam 6i ipfum ferum iam multo potentiflimum decoquunt ad tertias partes:& fubdiuo rc 
frigeranr.Bibttur autem efftcaciRime heminis per interualla fingulis ufqt ad quinas a potu illius folins 
geRari.DarurLomiti3libus;melancolicis:paralyticis:in I^ns;elephantiis.artiLuIaribusmorbis.Infundi 
tur quoqi lac contra rofiones a medicamentis fadas.Et fi urat dyfenteria decodum cum mannis lapil' 
Iis:aut cum ptifana hordeacea*Item cotra rofiones intefhnorum bubulum aut ouillum utilius.Recens 
quo^ dyfentericis infunditur, Ad colum autem crudum.ltem uuluar:& contra ferprntiu idus phtbiR 
Cis cantharidum ;aut falamadrx:|ut bupreRts;aur pityocampes uenenis.Pnuatim bubulum iis qui co/ 
loRrum biberint aut cicutam autdoncnium aut leporem marinumificutafinmum contia gypuim 6 i 
csErufam:&' fulphur 6i argentum uiuum.Item dursealuo in'febri» Gargarizatur quogt fauubustxui/ 
ceraris utiliRime.Et bibitur ab imbecillitate uiresrecolligentibusiquosatrophosuocar. In febii etiam 
qux careat dolore capitis.Pueris ante cibum ladis afinim heminam dari couenit.Aut fi in exitu cibi ro/ 
fiones fentiant. Antiqui in arcanis habuerunnSed hoc fi non ellet:habuerut e caprino bubuli ferum or 
topnoicisprodeflantecaeteraadditonaRurrio.inungunturetiamoculiinladisheminisfefamiaddins 
drachmis quattuor tritis in lippitudine»Caprino tyenes fanantur poR bidui inedia tertia dte hedera pa^ 
dis capris per triduum poto fine alio cibo.Ladis ufus alias contrarius capitis doloribus*Hpaticis fplcni/ 
cis neruoiu uitio febres habemibusiuertigini prsterq purgationis gratia grauedini tuflienribus lippis* 
Suillum utiliRlmu tenafmo dyfenteri£emecno phthificiStHunc etia' mulieribus qui dicerent faluberri/ 
mum fuerunt.De generibus cafeorum diximusioi de uberibus fingulifqiaialium mebrisdoceremus. 
Sextius eofdem elfedus equino quos bubulo tradit.Hos uocat hippace.Stomacho utilesiqui non fune 
falfiiideR recentes. Veteres aluum fiftunticorpuf^ minuutiRomacho u«Iiores,In totum falfa minuunt 
corpusialuntmolIia.Cafeus recens cum meile fugtllataemendat.Mollisaluumfiflic.Sedat tormina pa 
diltis in uino auRero decodistrurfufqi in parma toRis cum melle*Saprum uocatiqui cum fale Sc forbis 
ficcis e uino tritus potu% medetur cseliacis.Genitalmm carbuculus caprinus tritus 8 C tmpofi tus* irem 
accidus cum oxymelle.Maculisin balineo illitus oleo interlinitunEladc fit & butyrum barbatugen/' 
tium laudatiRimus ctbusi6£ qui diuites a plebe dircernat.Plurimum e bubuIo:&: inde nomen.PinguiP 
fimu ex ouibus,Fit & ex caprinoifed hyeme calefado lade aeftate expreiTo tanturcerebro iadatu in Ion/ 
gis uafis anguRo foramincifpiritum accipientibus (ub ipfo ore alias praligato.Addif paululu aqua; ut 
acefcat.Qd eR maxime coadum m fummo fluuitiad id exemptum addito fale oxygala appellant.Rt U'/ 
qua decoquunt in oIIis*Ibi qd fupernacat;butyru eft okofum natura*Qd magis uirus refpuitihoc prae 
ftamius iudicaf,P[uribus copofitioibus mifcctur inuaerarum.*Naturaeius aftringcrc;moIlire:*epItTe: 
purgare.OxygaIa fit 6i alio modo accido lade addito m recensiqd dum acefeit unhffimu eft ftomacho* 
Effedusdicem us fuis locis, Proxima in comumbus laus eftadipnfed maxime fuillo. Apud antiquos et 
religiofus crar.CeiTe nouae nuptae intrares etianum folene habd poftes eo attingere. Inucieraf duobus 
modisiaut ca faleiaut fincecusitanto utilionquanto fit uemftior*Axungiam etiam grccci appellauere io 

& lii 




UBER 

uoTuminibus fuis, occulta airum caufa: quoma td animal hsrbartim ^ad/nbusuercfrur.Ita^ 

ftiatn fitno innameri ufus.Quaobrem non de aiia loqui eum fuemuiroefT!i;aciorcfbeimna:&quac no 
pcperit.Multo ueropracRancior in apris cft.Vfus igiruraxungiac cftad mollicnda:excaIfacienda : difcu'' 
tienda:pu rg indaqt.Mtidtcoj; aliqui admixto anferis adipe taurorug! feuo 6i hyfopo ad podagras uri m 
bent.Si ucro pcnn aner dolor cu ca^ra:^ayrro:rcfina:p^ce^S^ncc^a axungia mcdcf ambuftis uel niue.Pec 
II iombus aurem cu m hordei cinere & galla pari modo.ProdeftSi confricatis membrisdrineru^ laiTiru 
dines dC fatigationes leuar.Ad tufltm uctere recens decoquif quadrantis pondere in uini cyathis tribus 
addito mcIlc*Verus etiam phthifin in pilulis fumptarananquaerale inuererara cft. Oino.n.no nifi ad ea 
qux purganda fint exulcerata & calida recipitur.Quida quadrares axungia 6i mulfi in uini cyathis tri/ 
bus decoquut contra tu fli m iqiiinroqi dic pice liquida in ouo fumi iubent circuligatis lateribus 8C pciflo 
ribus 6i fcipulis eop; qui phthifin fentiuor.Tantagi cft uis ut genibus etadalligata redeat in os faporrea 
quae expuere uideanrur* E fue qux non peperitaptiflimeutuniurad tute mulieres. Contra fcabiem ue 
IO quauis admixto iuractop; feuop parte tertia & piceparircrqi fub feruefaflis.Sincera partus in ahoc'' 
tum uergentes numt collyrii modo rubdita,Cicatricesc6co!ores facit caerufa admixta ud argenti lpu>' 
ma# At cum fulphure unguium rcabritiaseracdat.MederurdC capillo flaenti*Et ulceribus in capite mii 
lierum cum gallx parte quarra.Et infumata pilis oculorum, Datur fi; phrhificisuncntim cum uiniue 
teris hemina decoiftaidoncc tres uncix eroto refidanr, Alii & mellis exiguum adiiciufiPanos fanat illita 
eum calce,ltcm furucuIos:duritie<j mammarum.Ruprafiicouulfa fit fpafmara fi; luxata fanat.Cbuos 
6i rimas coli^ uiria cum helleboro albo, Parotidas ammixta farina falamenraria tefta, Quo genere pro 
ficitad ftrumastPruricus fi; papulas in balneo pecudtis rollir.AIioqi erianum modo.Podagrias prodeft 
mixto oleo uetcrccoiun co una farcophago lapide fii quinquefolio tufa in uino : iid calceiuel cum cine; 
re.Facic Si peculiareempIaftrum.lxxxv.ponderc,C,fpumxargentex mixtisiutilifiamu contra inflatio^' 
nes ulcerum adipe uerrino conftci,Et inungi putant utiletlifqi qux ferpant illmire cu m rcfina , Antiqui 
maxime axibus uehiculorum perungendis ad faciliorem circuma(3um rora^ utebanturmnde nomen 
Sicquo^utili medicina cum ilIaferugmcrorarumadfcdisumauirilitarifqi4Etper feaxungtani medi 
ci antiqui maxime probabant renibus detradlamifii exemptis ucnis aqua cxlefti fricabant crcbroideco'' 
quebanrqt ficftiii nouo f^piusitum demum afteruanrcs.Couenitcp falfam magis moIlire:excaIfacere:di 
fcutereiunlioremqieneuinolora.MafuriuspalmalupinoadipidedineanciquosfradirJdeonouas nu^ 
ptas illo perungere poftes folirasrue quid mali medicameti inferretunQux rario adipis cade in iis qux 
ruminanrdcui eftiaiiis modis no minoris potettx.Perfidruromncexemptis uenis aqua manna ud fal 
falotuimox in ptia turumiafperfum marina.Crebropoftcacoquit:donecomnisabolearurodor,Mox 
affiduofole ad candorem reduciCA renibus aurom ne laudarmimiieft.Sf ucro uetus reuoceturadeu/' 
ramtliquefieri prius iubent.Mox frigida aqua lauari fxpiusidein liqfacere aftufo uino q odorarilTirao. 
Eodem^ modo iteru fxpius cogundonec uims euancfcat.MuItipnuarim fic tauragi leonu panthera^ 
ac camdoru pinguia curari iubent.Vfus dicef fuis locis.Com munis 6^ ratio medulla^; efl, Omnes mol 
liunnexpIenr.ficcantrexcalfaciunr.Laudatifilma ceruinatmox uitulina; dein hircina ^ caprina. Curanf 
ante auriinum recentes lotxificcarxi^ in umbra per cribru, Deinde Iiquarx per lintea exprimunt :ac i 
ponunfin fuSililocis fiigidis.interomniaautem communia animalium fd prxftantius in . Eft 
enim uis eius excalfacere; mordere:fcindere:extrahere:difcutPrr.Minorum animalium fubnhus inrdli 
gacur,Et ideo aureo ducendis,Omenautem cura£'recens'prxIig3roore lino crj/IbdcmilTiini in femen 
tem aquam femihoraimox ficcatum finefoleiat^ in melleconditumDamnanf equinum tanru inter 
uencna.ideo flamini factorum equum tangere non licet cu romx publicis facris equus etiam ini inolee 
tur.Quin Si fanguiseorum fepricam uim habeuitera equarum pixrerquirgintim erodir.emarginat; 
uIcerar.Taurinus quidem recens iter uenena eft excepta cgyraubi enim facerdos terrx uaricinatura tau 
ri fanguinem bibit priufq defeendat in fpecus»Tantu porcftlym paria illa de qua loquunf;ut aliquando 
religioe uel loco fiat,Drufus tribunus plebis traditur caprinu bibiflecu pallore fii mu idta ueneni fibi da 
tnnfimulan.Q.ScipioneminimicuuclIet,Hircorufanguimuis eft;utfcrr3tncntorufiibnlKas non alie 
ter acuatur aurindurefautfcabriciampoliaftuchcmcntiurjqlima.Nonigif 6; fanguis animalium in 
ter communia dici poteft:fii ideo fuis quxqi dicent effeiftibus . Digeremus ei in animalia fingula ufus: 
plurimugi contra ferpentes Exitio iis eiTeleruos nemo ignoratrur fi qux fu nt ex tradtas cauernis man.^ 
dant.Nec uero ipfis fpirantes tantu aduerfanftfed membratim quo^ fugiri eos nidore cornus eorum 
fi uratur diiftd eft. At fu m m o gutture uftis oftibus congregati dicutur.Pdles eiurdem animalis fubftra 
dtx fecuros prxftanr ab eo metu fomnos.CoaguIu quo^ ex aceto potu ab iftu : fii fi omnino traiftu fit: 
eo die non ferit ferpens.Tcftes quo^eius in ucrerariucl genitale marisrfalutarircr danf m uino.ltem uec 
mes q centipedes uocanf fugiunt. Et omninoaliqd cerui habentesraut m edulia peruniftos fcuoue cerui 
autuituIi,Summis autem remediis prxferf hinult coaguluin matris utero exeifti unndtcauimus, San 
guine quo® ccruino fi una urantur dracontion fi; cunilago 5; anchufa lentis fciligno cont lahi ferp«es 
dicunt. Dimpari deinde fi fanguine detraifto adiiciatur pyretru , Inuenio apud auLftores graecos animal 
ceruo minusifi; pilodemum ac dente fimili quod ophio uocatur . Sardiniam eum tantu ferre folicam* 
Hoc intereflearbitror.Et ideo medicinasexeo omitto. 

Medicinae de aptotfi; caprisific equis feris:fi£ remedia dc beftis con^ 

tra omnes morbos* CA« X| 



VIGESIMVSOCTAVVS 

Pf{ quo^ cefebf um contra cos laudatur cu tn ranguine.Iecur etiam fnueteratum potum cum 
s ruta 8C uinoiltem adeps cum meile rertna^iSimili modo uerrinu iecur exemptis duntaxat 
bris quattuor obolo^ pondere:uel cerebrum iouino potum»Capra^ cornu uel pilis acccnfis 
fugari ferpentes dicuuCinerem^ eosi potu uel illitu contra idtus ualere.Item laiSis hauftus cu uua ami 
nea.Vel urinae cu aceto fcyllitico.Cafcum caprinum cu origano impofitum uel feuum cum cacra t Mt/ 
lia prxterea remediorum ex eo animali demonftrantur:fiicut apparebir.Quod quidem mirorteum fc' 
bri negeturcarere. Amplior potentia fefis emfdem generis qd numerofiflimumefle diximus, Alia ue' 
ro ex hircis,Dcmocritus etiamnil effedlus auget eius qui fingularis natus fit.Fira us qu^ caprarum in 
aceto decorus & ii iims in idlus ferpentiu placet:6d recentis cinis in uino,At^ in toto difficilius fe recoli 
gentes a ferpentium iitutin caprilibus optime conualefcunt .Qui medicari efficacius uo!unt:occifeca' 
praealuum difleflam cu fimo intus reperto flarim illigant. Alucarnem recentem hzdord pilofuffiui: 
eodem nidore fugant ferpentes.Vtunf & pelle eorum letoenue ad plagastcarne di fimo equi in agro pa 
fti.CoaguIo leporis ex aceto contra fcorpionem & miirerii airaoeiii ..Aiunt autem non feriri leporis coa>' 
gulo penindlos.PercufTis a fcorpione fimu caprae efficactus cu aoeto decoiftu auxiliaf .Lardum iufgi de/ 
coili potu iis qui faupreffim haurerint.Quinetiam fiquis afino in aurem dixerit percufium fca fcorpio 
ne tranfire malu protinus tradunr.Venenarai^ omnia accenfo eius pulmone fugcrc.Et fimo uituli fuffi 
ri percuffis a fcorpione prodefl, Canis rabidi morfu fadla uulnera circuciduntad uiuas ufqi carnes qui/ 
damicarnem^ utili ad mouent:& ius ex eodem carnis decoiS^aedantpotuiiautaxugiam cu calce tufam# 
Laudant hira iecuriquo impofito ne tenrari quidem aquae metu affirmant* Laudant & caprae fimum 
ex uino illitu aut meIIe,McHis Si cuculi Si hirudinis decoflum Si porum # Ad reliquos befliarum mor/ 
fus caprinum icafeum ficcucu origano imponunSi bibi iubenr.Ad hominis raorrusamem bubulam 
decoflam. Efficacius uituli fi non antequinni diem foluant. Veneficiis roflrum lupi rcfiftereinuetera/ 
tumaiunr.Obidgi uillagi portis praefigut, Hoc idem prrcftare Si pellis e ccruicefohda manica exiftima 
tunquippe tanta uis eft animalis,Pra:ter ea qu^e rettulimus Si ueftigia eius calcata equis afferunt torpo 
rem, lis qui argentu utuum biberint lardum remedio eft,Afinino laiffepoto uenena reftingunf . Pecu/ 
liariterfi hyofcyamum potum fitiautuifcumiautcicutaiaut lepus msuinusiautopacarpathu lautpha/ 
ricomaut dorycnidium, Et fi coagulum alicui nocuerinnam id quo^ uencniieftio prima ladltsccagu 
latione.Multos eius Si alios ufus diceraus,Sed memimffe oportebit recenti(|cendum;aut no multo po 
flea tepefa<flo.Nullum enim celerius euanefcir.Offa quo^ afini confraiSa Si decima contra leporis ma/ 
r ini uenenum danf, Omnia eadem onagris efficaciora^De equiferis noq fjti^S;rut gr^ci: quoniam ter/ 
rae illae non gignebant, Verumiamen fortiora eadem q in equis inrelligi debenr.La£tc equino uenena le 
poris marini Si toxica expugnantur. Nec uros aut bifontes graeci in experimentis habent quemg boue 
fero refertis indiae filuis porrione tamen eadem efficaciora omnia ex iis credi par efl'. Si quo^ laae bu/ 
bulo cundta uenena expugnari tradunt: maxime fupradiiffaiSi fi ephenieturo impanfium fmutfi cari/ 
iharides datae comitione omnia egeri.Sic Si caprino iure cantharides,Contra ea ucro quae exulceratio/ 
neenecant:ii:uum uirulinum feu bubulum auxiliatur.Nam contra fanguifugas potas butyiu remedio 
efl cum aceto ferro calefaiflo.Quod Si per fe prodefl contra uencn3,Nam fi oleum no fiKuicem eius re/ 
prefenrat.Multipedinum morfuscu meile fanartOmniarefamiquo^ iure poto uenena fupradifla ex/ 

E ri pu tan r,Priuatim uero aconita Si cicurastlte^ uitulino feuo . Oprinus cafeus reces lis q uifeum 
nr.Lac uero contra antharidas remedio efl:6i contra ephemerim potum cum taminta uua.San 
guis capnnus decoflus cu medullaicontra toxica uenena fumitur.Haedtnus contra reliqua. Coagulum 
haedi contra uifcum;Sichameleonteraalbum:rangumem taurinum:c6tra quem Si leporis coagulum 
efl ex accto.Contra paflinacam ueroSiomnium marino^ iftus ue! morfus coagulum leporisiuel hae/ 
diiuel agni drachma pondere ex uino .Leporis coagulum Si contra uenena additur antidotis «Papilio 
quo^ lucernarum luminibus aduolans inter mala medicamenta numeraf. Huic contrarium efl lecuc 
caprinum :ficutfd ueneficiisex muflella ruflica fa(£lis,Hinc deinde reuettemurad genera moiborum» 
Capilli defluuia urfinus ades mixto ladano Si adianthoconiinet,Alopeciaf^ emendat Si raritatem lu/ 
percilioru cura fungis lucernarum ac fuligineq efl in roflris earum,Piongini cu uino prodeffiAd hanc 
Si cornus ceruini cinis e uinoiur® non tedia ammaliu capillis increfcat.ltem fel caprinum cum creta ty 
inolia Si aceto fic ut paululu apiTu inarefcat.ltem fel hircinum cum urina tauri,Siuero uetus fit:etiam 
furfures adieftofulphureemendar. Cinere genitalis afini fpiffari capillum putant Si ecanitie uindicari 
fi rafis illinaf :Plumbo$ tritus cu oleo denfarnSi afinini pulli cum urina: adroifcent^ nardum : fatlidif 

grana' Alopecias fel le taurino cum regyptio alumine tepefa^as illinunt. Capitis ulcera manantia urina 

tauri efficaater lanat.Item hominis uetus fi cyclaminum adiiciarur Si fulphur.Efficacius tamen uituli/ 
num tel,Quo cu aceto calefai^o tollunf Si lendes , Seuu uitulinum cum fale tritu capitis ulceribus u ti/ 
lifTimuiti.Laudaiur Si uuipium adepstfed practipuefel Si fimum cum finapi pari modo illitum, Capri 
nt cornus farina uel cinis magtfj hircini addito nitro Si tamarici feminc:Si butyro : oleog» prius capi,/ 
te rafo mire continent ita fluentem capillu.Sicut Si canis rineie ex oleo illito fupcrcilia tiigidcum , La/ 
€le caprino lendes tolli tradunt, Fimo cum mdle alopecias expleri, kera ungularu cinere cu pice fluen/ 
tem capillum contineri, Leporinus cinis cum oleo myrreo capiris dolores fcdat.Item aqua pota quae de 
bouis aut afini potu rdida efl,Bt fi credimus uulpis mafcular genitali circuligato . Cornus ccruini cinis 
illitus ex aceto aut rofaceoiaut ex irinoioculorum epiphoras, Faf^ bubulo feuo cum oleo codlo illinut. 

Si Ilii 



UBER,.. 

Cetumi cornus ciuis fcabridas eodem unguine fanat.Mucrones autc ipfos cfficaciores putant.Lupi ex^ 
crementis circulini fuffufioncs prodeftiCinere eo^ cum attico mdlc inungi obfcuritares.Irem fcKe uc/ 
fino*Epinydtid 3 s adipe aprino cum rofaceo.Vngttlu afinina: cinis inundus e fuo lade cicatrices oculo/ 
rum fic albugines tollit.MeduIIa bubula ex dextro crure priore trita cu fulgine pilis Si palpebrarum ui 
tiis occurrit.Callibleph an angulorum 9 modo fuligo in hocufutemperaf. Optime ellychmo papirea' 
ceo.OIeo^ feramino,Fu!fgine in nouo uafe pennis deterfa.EfficacilTime tam e euulfos ibi pilos coercet, 
Felle tauri cum ouialbuminecollynafiuntraqua^diflblucainungunf per quatriduum, Seuum uftuli 
cu anfens adipe ocimi fucco genaru uitiisaptiffimum eft.Eiufdem medulla cu pari pondere cserirfid 
olei uel rofacei addtto ouo duritia gena w illinuntur . Cafeo molli caprino tmpofiro ex aqua calida epi/ 
phora: fedantur.Si tumor firex mcl!e,vtruq! uero fero calido fouendumtSicca lippitudo lumbulis fuu 
toftis at$ contritis Si impofitis tolIif.Opras negat lippirciquoniam eaequafdam haerbas edant. Irem 
dorcades. Et odid fimum ca^ ca!racircudatu noualuna deuorari iubentrquoniam nodu ^quequo^ 
cernant,Sanguine hirci fanari lufciofos putant nydilopas appellant gr^ci.Capr^E uero iocinere in uino 
auftero decodo,Quidam inairari iocineris fanie inungut. Aut felle caprxicarncf^ eas uefciiSi du coqua 
lur oculos uaporari pr^cipiuntjd quo^ referre arbitranturdi rutili coloris fuennr.Volut Si oculos fuf 
firi iocinere in ollis decod:o,Quidam in aifatOtFel quidem caprinu pluribus modis aflumunteu meile 
contra caligines . Cum ueratri candidi tertia parte contra glaucomata. Cum uino contra cicacricesiSi al 
buginesrSC caIigines:SC pterygiaiSiargemata, Ad palpebras ueroeuulfo priuspilo cum fucco oleris : ira 
ut undio inarefear, Contra ruptas Tuniculas cu ladte muIieris.Ad omnia aurem inucterara fel efficacius 
putant.Necabdicanrfimucx meile illitum cpiphoris.Cotra^ dolores medullam.ltem pulmonem ie/ 
poris,Sedar caliginem fel cum paffoaur melle.Lupino quo^ adipe uel medulla fuu fricari oculos con/ 
tra lippitudines praecipiunt. Nam uulpinam linguam habentes in armilla lippitu ros negant, Auriu do^ 
lori & uitiis medetur urina apri in uirro feruataTel apti uel fuis uel bubulum cum oleo cicino & rofav' 
ceo^quisportionibus.Praecipueuerotaurinum cum porri fucco tepidum: uel cum meile fifuppurcr» 
Contragi odorem grauem per fe tepefadum in mali corio, In ea parte rupta cum lade mulierum effica 
citer fanar, Quidam etiam in grauitateaures fic perluendas putanr,Aliicum feneda ferpentium &acc^ 
to includunt lana ante aqua calida collutas. Et fi maiorfitgrauiras aurium fel cu myrrha Si ruta in ma^^ 
li corio cxcalfadum infundunt, Lardum quo5pingue,Itcm fimum afini rccenstcui rofaceum inftilla/ 
tur.Omnia^ ea tepefada.Vtilior equi fpumaiuel equini fimi recentis cinis cum rofaceo, Seuum bubu 
Ium cum adipe anferino.Buty rum recens .Vrina capri uel tauri; aut fullonia uetus calfada uapo repet 
leganac collum fubeunte,Admifcent& aceti tertiam partem.Eraliquid urinxuituiiquinondum h^r 
bam gufiauerit.Fimum etiam mixto felleeiufdem, Et cutem quam reliquuntanguestexcalfadis prius 
aunbus.Lana aurem medicaminaea includuntur.Prodeft&: feuum uitulicumanferisadipe: 6 i ocimi 
fucco cu eiufdcm medulla admixto cumino trito tfufa.Virus uertinu efcrophaexcoitu exceptu priufq 
terram attingat contra dolores. Auribus fradis glutinu e naturis uimloat fadu Si in aqua liquatu, Aliis 
uitiis adeps uulpiu,lte fel caprinu cu rofaceo tepido aut porri fucco: aut fi fit rupta ibi aliqua a lade mu/ 
lieris.Si grauiras fit audicndirfel bubulii cu urina capra;:uel hirci uel fi pus fit, In quocuqi autufu putant 
hiKC efficaciora in cornu caprino per dies,xx.infum3ta,Laudat Si ccagulu leporis tertia denarii parte di> 
midia quoij fagapeni in amineo uino, Parotidas urfinus adeps comprimirpariponderccarrreS: taun> 
ri fcui, Addur qdam hippocifiidemrSCper fe bury^ illitu :fi prius foueanf foenogrsci decodi fucco, EfFi 
cacius cu ftrychno,Profunt uulpiu refies:& tau rinus fanguis aridus tritus, Vrina caprae calcfada iftip 
lata auribus.Fimti^ eiufdem cu axungia illitu.Dentes mobiles cofirmacceruini cornus cinis:dolorefgi 
co^ mitiganfiue ifricenf fiue coli uanf. Quidam cfficaciorem ad omnes eofdem ufus crudi cornus fari 
nam arbitrant, Dentifricia utro^ modo fiut,Magnu remediu efi Si in lupo^e capitis cinere, Certugi efl 
in excrementis eoji plerae^ inueniri oflatHaec ad alligata eudem effedu habenr, Item leporina coagui» 
per aurem infufa contra dolores,Etcapiris eo^ cinis dentifridu efi,Adiedo^ nardo mulcet grauiolen 
tiam ons. Aliqui murino^ capitu cinerem mifcuinemalut.Reperifin latere leporis acui os fimilc: hoc 
facrificariddes in dolore fuadanr.Talus bubulus accenfus eos q labant cu dolore admotus confirmat, 
Eiufdem cinis cu myrrha dentifriciu efi, Ofia quo^ ex ungulis fuu cobufta eudem ufum prsbet.Irem 
offa ex acetabulis pnatum circa qu^ coxedices uertunfJifdem fanari dimiffis in fauces iumentop; ucr/ 
minationes uotum efi. Sed Si corruptos ddes confirmari, Afinx quo« ladepercufTu uexatos:aur den^ 
tium eiufdem cincre,Lycheneitem equi cum oleo infufoperaurem.Eft autem hoc non hippomanes: 
quod alioquin noxium oraitto,Sed in equopt genibus ac fuper ungulas, praeterea in corde equope inue 
nitur os dentibus caninis maxime fimile.Hocfacrificari dolorem .Aut exempto dente emortui eq ma 
xillis ad numerum eius qui doleant demonfirant,Equa^ uirus a coitu in lychinis accenfum , Anaxila'' 
uspdiditequino^capitu ufus repraefentarcmonfirificetSimiliter ex afinis.Na hippomanes tatas in ue 
nencio uires habet.ut affufum xtis mixturae in effigiem equae olympiae admotos mares equos ad rabi 
rm coitus agar.Medef detibus Si fabrile glutinu in aq decodlu illitum mox paulo detradlu:ita ut con 
feftim colluanf uino:f quo decofti funtcoi tices mali punio dulcis. Efficax habef Si caprino laifie collui 
detes uel felle taurino,Talo^ caprae recentia cinis dentifricio placet, Et omniu fere uillatico^ quadrupe 
dum:ne faepius eadem dicantur, Cutem in facie erugari Si tenefeere : &'candorem cuftodiri latfic afini/ 
no pmant,Notum$ efi quafdam quoitidie quingentas cufiodito numero fouere, Poppea^ hoc uxoe 



VIGESIMVSOCTAWS 

•Ncronfs princfpfs fnftituj>,BaInea|iquo^fic folio rcperaro:arinorum g^rfgibusobfiocfani comitant 
ttbus,lmperuspituirsinfdciebutyro ilhto tolluntur. Efficacius cu caerufa , Sincero ueroca utria qu« 
ferpunttofuperitnpofira farina hordeacea, Vlcera in facie membrana eparmbouismalida, Friuolum 
licet uidearur non tamen omirrendum propter defideria mulierum. Talum candidi luuencuxl.diebus 
nodiiburgi donec refoluatur in liquorem decoflum 5i illitum linteolo candorem curifq? erugationem 
prjertare. Fimo taurino malas rubefcereaiunt,non ut crocodileam illini meliustied foueri frigida & an 
te & poflea iubent. Aeftates & quae difcolorem faciunt cutem fimum ufmlf cum oleo & giimi manu 
fubaftum emendat • Vlcera oris rimas feuum uituliuel bouis cum adipe anferis &ocimi fucco* 
Eft 8i alia mixtura feuo uituli cura medulla cerui & albar fpinK foliis una triris : Idem praeftat & mc' 
dulla cutn rcfina ; ueifiuaccinafiruufgtecarneuaccina. Lichenasoris praenamiiTimeuincir glutina 
faitu me genitalibus uiru lorum liquatum aceto Sifulphureuino ramo ficulneo permixtum :iraut 
bis die recens illinatur • Item lepras ex meile 6i aceto decodumiquas 6C iecur hirci calidum illitum rol 
liuficut elephanriafin fel caprinum . Etiamnum lepras ac fu rfures tauri fel addito nitro. Vrinaafini cir/ 
ca canis orrum maculas in facie. Fel urriuf^pcrfereaquainfraflumieuiratifqucfolibusac uenris poli 
detraiflam cutem.Similis effedus & in taurino feuo uitulinouefellecum femine cunilae ac cinere e cop 
nu ceruirroifi canicula exoriente comburatunAfinino feuo cicatricibus ac licheni lepnTgi maxime cot 
lor reddirur.Hirci fel lentigines tolliradmixto cafeo 8i uiuo fulphure fpongisegj cinere ut mellis fit craf 
fitudo . Aliqui inueterato felle uri maluercrmixtis calidis furfuribus pondere oboli uniusquatmor^ 
Itiellis p rius defricatis maculis, Efficaxeiufdem&feuu meum mcIamhio& fulphure&iride . Labro 
rum fifTuns cum adipe anferino ac medulla ceruina refinaqi Si. calce . Inuenio apud audlorcs fis qui Ic 
tiginem habeanr negari magicae facrificorum ufum .Ladc bubulo aut caprino tonfilla: & arteriae exui 
ceratae leuantur.Gargarizatur tepidum utcflexprefTum autcalcfaflum, Cyprinum utilius cu malua 
dccoflu m Si falc exiguo.Lingu;c exukerarioni & arteriarum prodell ius omafi fi gargarisatur.Tofillis 
autem priuatim renes uulpium aridi cum meile triti illiri^, Anginae fel taurinum uel caprinum cum 
meile . Iecur mellis ex aqua oris grauitatem .Vlcera^ butyrum cthnimefanat. Spinam aliuduequid 
faucibus adherens feris extrinfccus fimo perfricaris aut reddi aut delabi rradunr. Strumas diTcutit fel 
aprinum uel Imbulum tepidum illitum.Nam coagulum leporis e uino in linteolo exulceratis dunra.f 
xat mi ponitur. DircutitS^unguIx afiniuelequi cinis ex oleo aqua illitus & urina calefaifla. Erbouis 
ungulae cinis ea aqua , Fimum quoqi feruens ex aceto decrdl:um:rcnefqt uulpini. Predrfl 6f fapo:gal> 
Iorum hoc inaenrui&rutilandis capillis ex feuo 6d cinere.Optimo fagino & caprino duobus modis fpif 
ius ac liquidus. Vterqi apud germanos maiore in ufu uiris q foeminis . Ccruicum dolores buryro aut 
adipe urfino p>erfiicantur.R.igores bubulo Teuotquod 6i ftrumis prodefteum oIco.DoIorem inflexibi 
lem opiflhorononuocantdeuat urina caprae auribus infufaiautfimu curo bulbis tllitum.Vngucscon/ 
tufos fel uniufcuiur^ animalis circunIigatum.Prerygia digytorum fel taurinum aridum aqua calida 
diflbIurum.Quidam adiiciuntfuIphurSialumeiparipondereomniu.Tufliroiecurltipi ex uino tepi/ 
dofanar.Vrfinum^ fel admixto melle.Aut ex cornu bubuli fummis partibus dnis.Velfaliuaequitm/ 
duo potu eam mori tradut.PuImo ceruinus cum gula fua arefadlus in fumoidein tufusirx meile quoc^' 
tidianoeligmate.Efficacioreft ad id fubuloceruorum generis.Sanguinem cxpuentescerufni cornus d 
nis.CoaguIum leporis tertia parte denarii cum terra famia & uino myrteo potum fanat « Eiufdcro fi/’ 
mi cinis in uino uefperi potus nofturnas tufns,PiIiquogi leporis fufTittextrahuntpulmonibus diffici/ 
lesexcreationes. Purulentas autem exulcerationes peflorispulmonifqi&a pulmone graueolentiant 
tialius butyrum cfficaciffime iuuat cutn pari modo mellis attici decedtum donec ruffefeat : & maruti/ 
nis fumpmm ad menfuram lingux.Qutdam pro meile laricis refinam addere raalurrunr.Si fanguis 
reiiciatunefTicacem tradunt bubulum fanguinem modice 6i cum aceto fumptum.Nade taurino cre/ 
deretemerariLi eft. Sed glutinum taurinu tribus obolis cum calida aqua bibitur in uentrefangufnis ex 
crea tione.Stomachti exulceratu ladlisarininipotusfeficit.ltem bubuli«Rofiones eius caro bubula ad/* 
mixto aceto Si uinocodta,Rheuma/ifmos cornus ceruini cinis, Saguinis excreationes haedinus fanguis 
recens ad cyathos ternosicu aceto acri pari modo feruens potus.Coagulum tertia parte ex aceto potUi 
locinerisdoloreslupiiecuraridum ex muIfo.Arininum iecur aridum cum petrofelini partibus dua/ 
bus ac nucibus tribus ac meile tritum Si i cibo fumptum.Sanguis hircinus cibo aptatus, Sufpiriofis an 
te omnia efficax ex potus equifeiorum fanguis.Ptoxime ladis afinini tepidi cum bulbis decoAi : ita uc 
ferum ex eo bibatunaddito in tres heminas cyatho nafturtii albi perfufi aquaideide meile diluti, lecuc 
quoqi uulpinum aut pulmo in uino nigroiaut fel urfinum inaqua laxat meatus fpiradi. Lumborum 
dolores Si quaeciin^alia mollire opus ut urfmo adipe perfricati conuenir.Cinercm apriniaut fuilli fi'^ 
miinueterati afpergi potione uini, Afferunt Si magi fua commenta. Primum omnium rabiem hir 
eorum fimukcarurfcarba mitigari. Eadem prscifa non abire eos in alienugrcgeiHufcadmircer fimu 
caprinuiSi fubiiiro linttolo undlo caua manu quantum pati pofTit feruensirufiineri iubentiitaut fi leua 
pars doIeit.Hiec medicina in dextera manu fiatiaut econtrario,Fimu quo^ ad eu ufum acus aereae po 
diis rolli iubcr.Modus curationis cfiidonec uapor ad lumbos femiarur peruenire, Poflea uero manum 
porro tufo illinunt.Item lubos ipfo fimo cum melle.Suadenrqi in eodem dolore Si teftes lepofis deuo 
rarc.Ifchiadicisfimumbubuluraimponunt calfadumin foliis cinere feruenri. In renum dolore Ic 
ports renes crudos deuorari iubent ; aut certe codtos ita ne dente comingantuc«Ventmqdem dolore 



UBER 

tentiri negant talum leporis habentes , Lyenem fcdat fel apri uel fuis potum : aci ceraini cornus cfnis 
1'nacetOt EfTicadiritnetamen inueteratus lyen aHui ; ira ut in triduo fennatur utilitas . AfininipuIIi ft 
in um quod primum edidit : pollyon uocant iyri : datur in aceto mulfo • Datur 8i equi lingua inuete-' 
rata ex uinopraefentaneo mcdfcamcnrojut didicifle fe ex barbaris Cecilius 6i Bion cradidit.Et lycn bu 
bulus fimili modo.Recens autem afTus uel elixus in cibo. In ueftca quo^ bouis alii capita, xx.tufa eunt 
aceti fextario imponuntur ad lyenis dolorem . Eadem ex caufa emi lyenem uituli quanti indicatus fit 
iubent magi nulla precii contatione : q uoniam hoc quog; religiofe pertfneattDiuirumg! per longitudi 
nem anneui tunicae utrirt^ di induentem pati recidere ad pedes . Oein coltedlum in umbra arefacere* 
CumhocTiatfimuIrcfidere lyenem aegri uitiarum iliberari^cum morbo dicitur,PrGdeft& pulmo 
uulpium canere ficcatusat^ in aqua potus . Item haedorum lyen impofims.AIuurn fiflitccruinus lan 
guisjtem cornus cinis.Iecur aprinum ex uino potum citra fa]em;recenrq!.lremairuum:uel fuillum 
uel hircinum decoflura in uini hemina .Coagulum leporis i uino aceris magnitudine.Aucfi febris fit 
ex aqua * Aliqui di gallam adiciunt. Alii per fe leporis fanguine contenti funt lai^e codlo.Equini fimi ci 
nis in aqua potus . Taurini cornus ueteris ex parte ima cinis infperrus potioni aqux . Sanguis hircinus 
in carbone dccodus. Corium caprinum cum fuo pilo decodum fucco epoto, Coagulum equidf fan-' 
guts caprinus uel medulla ucl iecur aluum foluit , Fel lupi cum elaterio umbilico illigatum : uel ladlis 
equini potus.item caprini cum fale di meile , Caprae fel cum cyclamini fucco 8C aluminis modico. Ali^ 
qui di nitrum & aquam adiecifie malunt.FeI rauri cum abfinthio critum aefubdirum paftillo . Buty/ 
rum largius fumptu caeliacis 6: dyrenrcricis medef . iecur uaccinu . Cornus ceruini cinis tribus digyris 
captus in potione aquae*Coagu Ium leporis fubaiflum in pane.Si uero fanguinem detrahunt in polenta 
Aprini uel fuilli uel leporini fimi cinis infperfus potioni tepidi uini . Vituli quog) ius uulgari ter datum 
inter auxilia coeliacorum 8i dy fentcricorum traduntur. Ladlis afinini potus utilior addito melle.Nec 
minus efficax fimi cinis ex uino utrigi uitio , Irem polea fupradida . Equi coagulum quod aliqui hip>' 
pacen uocant etiam fi fanguinem detrahant ; uel fimi cinis dentiumg) eiufdem tuforu farina falutaris 
dicitur : 3i bubuli laihs decofli porus.Dyfentericis addi mellis exiguum priecipiunt.Et fi tormina fine 
cornus ceruini cineremiautfel taurinum cymino mixtu.Et cucurbitse carnes umbilico imponere.Ca^ 
feus recens uaccinus immittitur ad utiu^uitium .item butyrum heminis quattuor cumrefinaeterC'' 
binthinaefextanteiautcum maluadecodlaiautrofaceo.Datur&fcuu uitulinumaut bubulum.Item 
medullae excoquutur cu farina Bi exra exiguo^ oleo:u t forberi pofrmT.IVl edulia di in pane fubigit, Lac 
caprinum ad dimidias partes decoflum . Si finr & tormina : additur protropu.Torminibus fatis c& re 
medii in leporis coagulo poto e uino tepido uel femel arbitrantur aliqui, Outiores 8i fanguine capris 
no cum farina hordeacea di refina uentrem ilIinunr,Ad omnes ephiphoras uentris illini cafeum molfc 
fuadenr.Veterem autem in farina tritum coeliacis 6i dyfcntericis dan cyatho cafei in uini cyathis tribus 
Sanguis caprinus dccoflus cum medulla dyfentericis .Iecur alTum caprae coeliads fubucnitrmagifg) eri 
am hirci cum uinoauftcrodeco(Suin:porugi:ueicx oleo myrteo umbilico impofitu.Quidam uero 
decoquunt a tribus fextariis aquic ad heminam addita ruta. V mntur & lyenc aflb caprx hirdue 8i fe/’ 
uohirciinpanequicinerecodlusfiticapracarenibusmaxime utpcrfe hauriatur ;protinu% modice 
frigidam forberi iubent . Aliqui di in aqua decoflu feuu admixta polenta di cymino 8c aneto accto^. 
IHinunt&ucnrrem coeliacis fimocumelledecoiflo. Vtunfad utru^ uiriumK coagulo haedi in uino 
myrteo magnitudine fabae poto; & fanguine eiufdem in abum formatoiquem fanguiculum uocanr* 
Infundut dyfentericis 8i glurinil raurinu aqua calida refolutu .inflationes autem difeutit uitulinu fimu 
in uinodeco(Sum.inteflino|k' uitiis magnopere prodeftcoaguIQ ceruope decodlu cu lente beta^ : anj 
ita in cibo fumptu,Leporis pilo^ cinis cum meile dccoftus,La^tis caprini potus deccifl:us cu malua exi/ 
guo fale addito. Et fi coagulil addatur maioribus emolumentis fier.Eadem^ uis cfl;& in feuo caprino 
tnforbitionealiqua uri protinus hauriatur frigida aqua.lrem foeminu haidi cinis rupta intefiina far 
cire mire tradif.Fimu leporis cu meile decoflu quottidie fab^ magnitudine fumptu ira ut deplora 
cos fanauerint.Laudant& caprini capiriscu fuis pilis decori fuccum.Tenafmos idefl crebrade inanis 
uolutas egerendi tollitur poto ladle afinino.Item bubulo. Tinearum genera pellit ceruini cornus cinis 
porus.Qu^e in excrementis lupi diximus inueniri olla fi terram non actingerinticolo medenf adalliga 
ca brachiOiPoIea quo^ fupradida magnopere prodefl in fapa deco£Ia,Item fuilli fimi farina addito cy 
mino in aqua rutae decoftx.Cornus ceruini teneri cinis cocleis africanis cum teftis fuis tufis mixtus in 
oni potione.Veficae calculoru^ cruciatibus auxiliatur urina apri;6^ ipfa uefica pro cibo fumpra.Effica 
cius fi prius fumo maceratur utru^.Vexicam elixam mandi oportet 6i a muliere foeminae fuis . Inue^ 
niunturdf in iocineribus eorum lapilli aut duricie lapillis fimiks candidificuti in uulgarifue : quibus 
contritis atq) potis in uino pelli calculos aiunt, Ipfi a pro tam grauis fua urina efl; ut nifiegefla fugae 
non fufliciatiac uelut deuindlus opprimatur* Exuri illa rradu nt eostLeporis renes inueterati in uino po 
cicalculospelliinr.ln perna fuum articulos efle diximusiquorum decoiSum ius fadt urinae utilius. Afl 
ninirenes inueterati triti^df in uino mero dari uefteae medentur. Calculos expellunt lyenes equini 
ex uino aut mulfo poti diebus, xl.Prodefl di ungulae equx cinis in uino aut aqua. Item finium caprarii 
in m ulfoiefFicacius filueflrium.Pili quogi caprini cinis. Verendorum carbunculis cerebrum apri uel fu 
is fanguif^, Vitia uero quae in eadem parte lerpunniecureorum combuflum maxime iuniperi ligno 
cu charta armeniaca fanat.Fimi cinis uel bubulum cu alumkaegyptioacmuciaadciaflimdine mdlis 




VIGESIMVSOCTAWS 

fubaSamanruper beta ex ufno coiSa impofira.caro qaogitMananrfa ucro u!«ra feaum com medulla 
uitult in uino deco£lum*.ueI caprinum cum meile rubi^ fucco.Vel fi fcrpant fimum etiam prodefl^tu 
mcIIe dicunt aut cum aceto:6i perfeburj^rum.Teftium tumor cum feuouituli addito nitro cohih f. 
Vel fimo eiurdem ex aceco decoflo.Vrtnx incontinentiam cohibet uefica aprinafi aflamandarur, Vn<’ 
gularum apri uel fuis cinis potioni infperrus.Vefica foemini fuis combufia acpora.ltcm hicduVel pul 
mo • Cerebrum leporis in uino « Eiurdem tefticuli tofii uel coagulum cum anferino adipe in polenta^ 
Renes afin ini in mero triti pongp . Magi uerrinigenicalis cinere potocxujnodalcidemonftrant urina 
facere in canis cubicu !o;ac uerba adiicerc.neipfe urinam faciat ut canis in fuocubiculo.Rurfus ciet uri/ 
nam uefica fuisifi terram non attigeritrimpofira pubi.Sedis uitiis praedare ^defi fcl urfinum cum adi' 
pe« Quidam adifciunt ipumam argenti ac thus.Prodeft 6i butyrum cum adipe anicrino ac rofaceo. 
Modum ipferes fiatuuntiur finnllitu facilesiPr^dare medetur & taurinum fel in linteolis cocerptis* 
Rimafij perducit ad cicarriccm.inflationibus in ea parte feuum uiruli maximeab inguinibus cum ni 
ta.Oetcris uitiis medetur fanguis caprinuscum polenta. Item fel caprinum condylomatisperfc.Iteni 
fel lupinum ex uino.Panos & apoftemarha in quaeugr parre fanguis urfmus difcuHr.lrem taurinus ariit 
dus tritus. Praecipuum tamen remedium traditur in calculo onagroqucmdicuntcum mteificiaruc 
reddere urinam liquidiorem in inino:fcd in terra rpifTantem fe. Hic adalligatus focmini omnes impe/ 
tus dircuriticmni^fuppurationeliberat.Efl autem ra rus inuentumee ex om ni onagroifed celebri re/ 
medio «Prodeft & urina afini cum melanth io.Er ungula equinae cinis cum oleo aqua illitus. San,' 
guisequipr^ipueadmiflarii.Etranguisbubulus. Item fd.Caroquoqicofdem effedus habet calida 
impofita.Ef ungula cinis ex aqua aut meile. Vrina capraru m.Hircorum^ carnes i aqua deerdae. Aut 
fimum ex iis cum meile decodum .Fel urfinum fiueuetrinum.Vrina fiiuiiiinlan3impofita,Fa:mma 
atteri adurigj equitatu notum efhVnlifnmum eft ad omnes inde caufas fpumam equi ex ore inguini'' 
biiCcf! illmire.Inguina & ex ulcerum caufa intumefcunt.Remedio funt equi fetae tres londem nodis BC. 
ceflros haei ba adalligatae intra ulcus.Podagris medetur urfmus adepstrauiinumq? fcmim pari pondec 
re& caerx. Addunt quidam hippociflidem Si. gallam, Alii hircinum prxferunr feuum cu fimo caprae 
6f croco 'inapi cum caulibus ecierx tritis ac perdicio ue! fiore cucumeris ftlueftris. Irem bouis fimum 
cum aceri faece.Magnificant Si uituli qui nondum hxrbam guflauD it fimum . Auf per fc fanguinera 
tauri.Vulpem decodam uiuam donec offa ratitum reflenftLupumuc uiuum oleo exrati modo inco'* 
dum,Scuum hircinum cum helxines parte xquaifinapis terria.Fimicaprinicinerecumaxungia.Qui 
Si ifchiadfcos uri fub pollicibus pedum eo fimo ferueme utiliffime tradunt, Articulorumq? uitiis fii uf 
finum utiliflimum efedi leporis pedes adalligatos. Podagras quidam mitigaripede lepons uiucns ab 
fcifo fiquis fecum afndueh3be3r.Perniones urfmus adepsinmafgi pedu omnes arcer. Efficacius a Iu mi'' 
rcaddito,Seuum caprinum. Denrium equi farina. Aprinum uel fiiillum fel,Cum adipepulmoimpo'' 
Jitus.Erfifubfritirintcontufiue:offenfione*Siucroaduffifrigorc:leporimpil:s cinis. Eiufdem pulmo 
contufis diffedusiauc pulmonis cims,Sole aduffa feuo afinino aptiffime curatur.lrcm bubulo cum ro-' 
facco,Ciauos & rimas caliigi uitia fimum apri ue! fuis recens illitum ac tertio dic foluturo fanar.Taloje 
cinis pulmo aprinus aut fuillusiaut ceruinus, Attritus calciamenrorum urina afini cum lutofuo illita* 
Oauos feuum bubulu m cum thuris polIine,Perniones nero corium combuffiim.Melius fi ex uererc 
calcfamento.iniuriasacalcitu ex oleo coni caprini cinis. Varicum dolores fedat fimi uitulini cinis cum 
lilii bulbis decodis addito meile modico,item^ omnia inffammata ac fuppu rationes minantia . Eade 
res & podagricis prodeft& articulariis morbis c maribus prxeipue uitulis. Articuloru attritis fd apro 
rum udfuum linteo calefadoimporitum.VituIiqiquinondumhxrbamgunauerinrfimum.Itcmca 
prinum cu meile Si aceto decodii.Vngues fcabros feuu uituli emcndar.ite caprinum admixra fandara/ 
ca. Verrucas uero aufert uitulini fimi emis ex aceto,Afmi urinx lutum.Comitiali morbo reftes urfinos 
«diffeprodelbuci aprinos bibiffe ex lade equino :autexaqua,Item aprinam urin.im ex aceto mu!fo,Ef 
ficacius qux inaruerit in uefica fua,Dantui & fuum refliculi inueterari tritiq-- iii fuis laiffe prxcedctc ui 
ni abftinentia 8i fequente continuis diebus.Danrur Bi leporis fale cufioditi pulmones cum thuris ter^ 
fia parte in uino albo per dies.xxx.ltem coagula.Emfdcm afini cerebrum ex aqua mulfa infuir.atu pn> 
us in foliis fcmuncia per dtes.Vel ungularum eius cinis coclearibus binis in toto menfe potin,lte m re/ 
Res fale alTeruati 6i afperfi potioni in afinarum maxime Ede uel ex aqua.Membrana partus earum pei 
puefimarem pepercrintiolfada accedente morbo comitialium refiffit.Sutquiemarenigrogjcor rdc 
dum cum pane fub diuo prima aut fecunda luna prxcipianr. Alii carnem laliqui fanguinem aceto dilu 
tum per dies.xl.bibendum. Quidam urinam equi aquxferrarix ex officinis mifcent.Eadem porio 
ne & lymphaticis medentur , Comitialibus datur & ladis equini potus lichcutp in aceto mulfo biben 
dum* Dantur Bi carnes caprinx in rogo hom inis toffx iir uolunt magi. Scuiim tanim cum felle rau^' 
rino pari pondere decoctum & in folliculo fdlls reconditu m:ita ne terram atringat,Potum uerofubli/ 
me ex aqua.Moi bum ipfum deprehendit caprini cornus ud ceruini ufti nidor, bidcnris urina pulli afi 
nini nardo admixto per undionem prodefle dicitur, Regio morbo cornus ceruinicinis.Sanguis afi/ 
ninipulliexuino.irem fimum afinini pulli: quod primum edidit a partu datum fabx magnitudine e 
uino medetur intra diem tertium , Eadem Bi ex equino pullo fimiliten|t uis elf. Fractis ofiibus prxfe n 
taneus maxillarum apri cinis ud fuis* item lardutu elixum atqt circuligatum mira ccleriraic folidar. 
Coitis quidem fadis laudatur unice caprinum fimum ex uino uetere ; apaitiextrahurperianart Febres 



LIBER 

arectceruorumaromtdiximas.Eas quidem quxcerrodierum numero redeunt oculos lupi dei ter 
fiifus adalliga tu r^.fi crcdim us naagis.Eft genus febrium quod amphimerinon uocar.Hoc liberari rra 
dunr:riquis e uena auris afmi tres guttas fanguinis in duabus heminis aqua: hauferic . Quartanis magi 
excrementa fellis cum digyto bubonis adalligari iubent & ne recidannnon remoueri fepteno circuitu. 
Quis hoc quaefo inuenire potuit;'Qu£e cft ifta mixtura ;*CurdigyTus bubonis potiflamum eleftus cf!;’ 
Modefliores iecur fdlis dccrefcente lunaocclfae inueteratu falc ex uinb bibcdum anre accefiTones quar^ 
tanaedixcre.Idem magi fimi bubuh cinere conlperfo puerorum unna.illinuntdigyfos pedum : mani-' 
buf^ leporis cor adalliganr.CoaguIum ante acceiTionem propinanr.Datur&cafcuscaprinus recens cu 
mdiediligenter fero impreflb.Melacholicfs fimum uituli in uino decofium remedio tft* Lethargicos' 
excieat afmi iychen naribus illitus ex aceto.Caprinicornusnidor:autpiIorum:iecur aprinum ,ltaq? 8C 
ueternofis datur Phthificis medetur iecur lupi ex uino>Macrx fms focminx herbis paft^ lardum Car 
nes afininee ex iure fu mptae.Hoc genere maxime in achaia curant id malum. Fimi quo^ andided pabu 
Io uiridi paClo boue fumum arundine hauttum prodefletradunt.Bubuli quo^ cornus mucrone exti 
(Ium duorum coclearium menfura addito meile pillulisdeuoratis. Capi aefeuo in pulte halicacia 6C 
phthifin & tuffim fanari.Vel recenti cum mulfo liquefaflonra ut uncia in cyathum addatur:rut£eg! ra 
mo permifeeatunnon pauci tradunttLupi& capra: feui cyatho uel laflis pari menfura deploratu phthi 
ficum conualuifle certus auflorafFirmat,Sunt& qui fuum fimi cinerem profuiflc fcripferintin paflb. 
£t cerui pulmonem maxime fabulonis ficcatum in fumoitritum^ in uino. Hydropicis auxiliarur urt 
na ueficae capri paulatim data in potus. Efficacius quiinarucnt cum uelica fua.Fimi taurini maxime 
fubuIonis:fed& bubuIirdearmentinisloquor.Quidambolbitonuocant.Oniscocleariorum trium i 
mulfi hemina bouis faemimtn mulieribusi&exalrerofexu in uirtsiquod ueluri mifferium occulta.e 
runt magi . Fimum uituli mafculi illitum • Firai uituli cinis tum femine ftaphylini iqiia portione c» 
uinotSanguis caprinus cum medulIatEfiTicaciorem putant hircorum uti^ fi lentifco palcantur. Igni fa 
pro urfinus adeps illiniturimaximiquieff ad rcnes,Vi tu linum fimum recens uel bubulum , Cafeus ca 
prinus fuccus cumporro .Ramenta pellis ceruinidefefla pumice ex aceto trita . Ruborem cum pru^ 
rigine equi fpuma aut unguli cinis , Eruptionibus pituitiafinini fimi cinis cu m butyro , Papulis nt> 
gris cafeus caprinus ficcus ex meile & aceto in balneis oleo remoto. Puftulisfuillifimicinis aqua illi.^ 
tusiuel cornus ceruini cinis . Luxatis recens fimum aprinum uel fuillum . Item uitulinuni.Vcrns fpu 
ma recens cum aceto fimum caprinumcum melle,Bubula caro impofita tumorem fanat, Fimum fu 
illum in refla calefatflum tritum^ cum oleo duricias corporum omnes tollit optime. Adeps e lupis illi 
tus in iis qu^ rumpere opus cfl plurimum profidr, Fimum bubulu in cinere calefadlu oleo liquefaiSii 
fine fale.Similig? modo caprinum in ambuftis.Prodefl urfinus adeps cu lilii radicibus. A prinu aut fuil 
Ium fimum tnuereratu.Seta^ ex iis e penicillis tei^oriis cinis tu adipe tritus.TaIt bubuli cinis cu catt a 8C 
medulla ceruina.Fel rauri.Fimu leporis.Sed capra^ fimu fine cicatrice fanare dicitur. Glutinum pra:^ 
ftanniiimum fit ex auribus tauro^&genitalibus.NecquicCjefficacius prodcflambuftis,Sed adultera 
rur nihil aeque quibufuis pellibus inueteratis calciamcntif^lr dccodlis. Rhodia cum uero fideliflimu. 
Eoqi pi(flores&: medici UTuntur,Idquo^quocandtdius:coprobatius,Nigrum di lignofum damna/' 
tur.Ncruo^ doloribus fmiu caprinu decodlu in aceto cum meile utilifTimu putatiuel putrefeete neiuo 
Spafmata & percufTu uitiata fimo aprino curant uere collctflo fli arcfaflo,Sic Si quadrigis agendis tra/’ 
dios: rora ue uulneratos. Et quoquo modo fanguinecontufo: uel fi reccnsillinatur, Sunt qui id coxiflc 
aceto utilius putent.Quin & in potu farinam eam ruptis conuulneratif^ Si euerfis ex aceto falutarcm 
promitmnf.Reuerentiores cinerem eiusexaqua bibunt.Fcrunt^Si Neronem principem hac potio^ 
ne recreari folitum : cum ficquo^fe trigario approbate uellet.Pioximam fuillofimouim putent, Sa 
guinefiflircoagulum ceruinum ex aceto. Item leporis. Huius quidem & pilorum cinis.Item ex fimo 
afinino cinis,Et pilorum quidem cinis iliitustEfficacior uts e maribus aceto admixto.Et in lana ad om 
ne ,pBuuiumimpofito.SimiIiter ex equino capitc&foemmEE , Autfimi uitulorum cinis illitus ex acc^ 
to . Item caprini cornus uel fimi ex aceto.Hircini uero locineris dilTedli fanies efficacior . Et cinis utrP 
ufif ex uino potus : uel naribus ex aceto illitus.Hircini quo^ utris uinarii duntaxat cinis cum pari po'' 
dere refinae,Quo genere fiflitur fanguis:& uulnus gluiinarur.Haedinum quoqp coagulum ex acetoiSd 
foeminum eius combuflorum cinis fimiliter pollere tradunt.Vlcera fanat m tibiis cruribufgi adeps uc 
rinusadmtxtarubricaiQuae uero ferpuntfelaprinum cum refina&caerufa* Maxillarum apri uel fuu 
cints»Fimum fuum illitum ficcum.ltem capfinumexacetofubfcrucfaftuni,Oeterapurgatur&: exple 
tur butyro.Cornus ceruini cinere. Vel medulla cerui,FeIIe taurino cum cyprino oleo. Aut fimo aprinot 
Aut hircino.Fimum recens fuum,VeI inueterati farina illinitur uulneribus ferro fradtts,Phagedcnis d£ 
fiflulisimmittirurfel tauri cumfuccoporriautladlemulierura .Vel fanguis aridus cum cotyledone 
hixrba, Carcinomata curat coagulum leporis cum pari pondere capparis arperfum cum uino, Gran 
grenas urfinum fel penna illitum , Afmi ungularum cinis ea quaeferpunt ulcera infpcrfus . Sanguis cg 
adro dit carnes fliptica uUtem firai equini inueterati fauilla . Ea uero quae phagedenas uocantin ulcq/ 
rum genere corii bubuli cinis cum meile, Oro uitulirecentia uulneranon pamur intumercere. FimS 
bubulum cum meile « Foeminum uituli cinis fordida ukera:d£ quae cacoethe uocant e ladte mulieris fa 
nat, Recentes uero plagas ferro illatas glutinum taurinum liquefadlum tertio die folu tu. Cafeus caprf 
nus ficcus ex aceto ac meile purgat ulcera.Qux uero ferpum cohibet feuu cum exta .Item addita pice 



VIGESIMVSOCTAW5 

ac lUlpInire percu rat.Sim ilifer proficft ad cacoethe h Tdi fcem mu m cinis c !a<!tc muTicris. Ef aduerfus 
I carbunculos fuis foemmat cerebrum toRum iIIirug!,Scabic hominis afminae medullae maxime abder# 
' Vrinac eiufdem cum fuo luto illits-Butyrum etiam quod in iumentis proficit cum re fina caiidatClu/ 

i tinum taurinum 1 aceto liquefiiflum addita caIce*Fel caprinum cum aluminis cinerc.Boas fimum bu 

bulumiunde 8C nomen taxeretCanum fcabies fanatur bubulo fanguine recenti • Ireruqicum inarefcac 
I iliito;& potero die abluto cinere ltxiuio«Spinae ac fimilia corpori extrahunturfel lis excrementis . Irem 

I caprae ex uino.Coaguloquocuqufed maxime leporis cum thuris polline&olcorautcum mufeiparipo 

I derciaur cum propoli. Cicatrices nigras feuum afininu reducit ad colorem . Fel uituli extenuat caletur 
I ftu m. Medici adiiciunt myrrham & mei &crocum:aereacp pyxide condunt«Aliqui deflorem aeris mi/' 

fcent.Mulierum purgationes adiuuat fd taurinum lanafuccida appofirum.Olympias thebana addidit 
tiyfopum Si nitrum, Cornus ceruini cinis potuSiIremuuiuael3borantitlIlirumquogj& fd taurinum 
cum opioappofini m obolis binis,Vuluas Si pilo ceruinoifuffiri prodefl.Tradunt ceruasxum fenrerinc 
fegrauidasilapillum deuorareiquem in excrementis tepertum aut in uulua(nam Si ibi inuenitut}cu‘' 
flodireparmsadaliigirum . InueniunturSioificulaincordeSi uulua perq utilia grautdts parturienti' 
buf^.Nam depunicequi inuaccarum utero fimili modo repentur:diximus in natura bou.Lupi adeps 
illitus uuluas molIit.Dolorcs carum lecur.Carnefqj lupi edifle pariturisprodeft. Aut fi incipientibus 
parturire fir iuxra qui ederit, Adeo ut etiam contra illata noxia ualear.Eundcra uero fupemenire perm' 
tiofam e.Magnus Si leporis ufus muIicnbus,VuIuas adiuuat pulmo aridus pofl, Profiuuia lecur cum 
famia terra ex aqua potum.Sccundas coagulum, Cauentur pridiana balnea . Illitum qucgi cum cioco 
& porri fuccoiudlereappofitum abortus mortuos expdlit.Si uuluae leporum ictbis furoaotunmates 
concipi putanc.Hoc 8i refticulis eorum Si coagulo profici.Coceptum leporis utero exempturo iis quae 
pareredefierinrirdhbilem foecunditatem afferrc.Scd Si pro conceptu leporis fani efiSiuiro magi jjpi' 
ranf.ltemuirgininouem grana fimi ut fient perpetuo mamar.Coaguloquo^.Ob id ai meile 1 nimt 
ranguinem ubi eaulfos pilos renafei nolunf.Inflationi uuIuje fimii aprinii fuillumue cu oleo illini pro-' 
defi.ElTicacius fifttt farina aridi aut fpergaf potioniiud fi grauids aut puerperse terqueanf . Lade fuis 
poto cu mulfo adiuuanf partus mulic^ , Per fe uero potu deficientia ubera puerperale replet. Eadem' 
circunlicafanguinefocmim fuis minus crefeunt, Si dolent laflis aiininipotu mulcer, f. Quod addiro 
meile fiam ptu Si purgafioescagiadiuuar.SanarSi uulua^ exulcerarioneseiufde animalis (euu inuete.' 
ratumiSi in uellereappofitum duriciam uuIuapiemoIlir.Perfe uero recens ucl inueteratii ex aqua illi' 
tum pfilorhi iuim optiner.Eiufde animalis lyen inueteratusexaqua illitus mamis abundantiam facit, 
VuIuasfufFiruconigir.VnguIaeafininaeruffitat partu matu rannuruei abortus euocef; nec aliter adhv 
befrquonia uiuente partu necar.Eiurdearaltsfimu fi rcccs imponat rpfluuia fanguinismircledare dicf 
fur.Necno Si cinis eiufde fimiiqSi uuluac pdeft ipofitus.Eqfpuma ilhrapdies.xl.pnus qnafcanf pri' 
mu pili reftnngunf.Itc cornus ceruinidecoflo.Mcliusfi rececia fint cornua,La<fieeqno iuuanf uuluae 
co]lurae«Quod h mortuus partus fentiaedyen ex aqua dulci potus eiicitJre unguix fufficu aut fimuaci 
dum.Vuluas procidentes butyrum infufum Ii ftir, Indura tam uulua aperit fel bubulum rofaceo admix 
toifbrisuelierecum refina terebinthina ipofiro.AiuntSifufFitufimiemareboue procidentes uuluas 
reprtmiipartus adiuuan,Conceptus uero uaccini laftis potu. Sterilitatem ob partus uexationem fiert 
certum efi,Hanc emendari Olympias thebana aftVmat felle taurino Si adipe ferpentium Si erugioe ad 
dito mrlle medicaris locis ante coitus, Vitulinum quoqifelft in purgationibus fuerit fubcoitu afpcrfu 
uuluteetiam duritiam uentris emollit: Si profiuuiu minuit umbilico perunitoat^in totum uulux 
prodeft.Modum ftatuumfellis pondere denari ad apii tertia ammixtoaroygdalinooIeo:quantum ec 
fatis appareat hoc in uellere imponunt.Mafculi fel uituIi cum mellis dimtdiotritum feruaiur ad uul/ 
uas,Carnem uituli fi cum arifiolochiainafldtam edant circa conceptum : mares paiitura piomittunrt 
Medulla uituli in uino Si exaqua decotfia feuoexulcerariombus uuluatun^rodefidtcm ad^s uulpiu: 
excrementum^ felium cum refina Si rofaceo impofitu.Ca prino cornu fumtiuuluam utihffimum pu 
tant.SiIuefirium caprarum fanguis cum palma manna pilos detrahit.Oeteratu uero fel callum uulua 
rum emollit inf^perflim Si a purgatione conceptus facir.Sic quo^ pfilothri uis efficitur eu ulfis pilis trri 
duoferuafurillitu.Profluuium quauisimenfumurinacaprxporafifiiobftetrices j>miaut:8i fi fimu 
illinaf.Mcbrana caprarii in aqua partu edito inueterata potu^ fumpta in uinoifecundaspellit.Haede^ 
rum pilis fulfirt uuluas utile putant.Et in profluutofanguinis coagulum bibi aut hyofcyami femine 
iponi.E boue filuefiri nigro fi fangume hircini lubt perungantur mulieri tediu uencris fieri dicit Eichi 
nes.ldem amoris pota hirci urina am mixto propter faftigium nardo,lnfantibus nihil butyro utilius p 
fe Si cum melle:priuatim Si in dentionc Si ad gmgiuasrSiad oris uIcera:Dens lupi adalligatus mfamiil 
pauores prohiberidentientigi morbos, Quod Si pellis lupina praeftat. Dentes quidem eorum maximi 
equis quoqt adalligati infatigabilem curfum prxftare dicuntur. Leporem coagulo illito ubere fifiitui 
infantium aluus.Iccurafiniammixtamodiccpanaceinftillatu m os acomitialibus morbis Si alus ifan 
res tuemr,Hoc.xl,dicbus fieri praecipuuriEt pellis afinina inieifia impauidos infantes ficit. Dentes qui 
equis primum caudunnfacilem dentionera prxfiant infantibus adalltgati.bfricactus fi terram noatiK 
gere. Lyen bubulus in meile editur. Et illinitur ad lyenis dolores, Ad ulcera manantiacum mcIlc.Lyen 
uituli m uino dccoflus tricufij Si illitos ulcufculaoris.Cerebai caprae mag' pcrannulu aureum traic' 
^um prius qUe detuc infantibus infiiUatuccottacomittalesicaEterof^infantiuin moibus.Caprinum 



LIBER 

fi'r.ium inquietos infantes- adaHigatum panno cohibet; maxinae puellas » La^Ie caprino uel cerebro 
leporum pcrunila; gmgiuae faciles denttores faduntrSomnos fieri lepore fumpto in cibis Cato arbitra 
tur.Vulgus Sd gratiam corpori in nouem diesfriuolo quidem ioco,Cui tamen aliqua debeat fubefle ca 
'in tanta pcrfuafionc. Magi fi.*! ie caprae facrificatedutaxat illito oculis uel fub puluino pofiro fomnum at 
lici dicu nt. Sudores inhibet cornus caprini cinis myrteo oleo pcrunfiis.Coitus autem nimulatfe! apri 
num illitum .Item medulls fuum hauftae.Seuu afininum anferis raafculi adipe permixto illitum • Ite 
a coitu equi Virgilio quoqt deferiptum uirus 8C tefticuli equini aridi ut potiom inferi polTinndexrcrue 
afini teftis in uino potus proportione: uel adalligatus brachiali . Eiufdem a coitu fpuma collecta rofeo 
panno 6i inclufa argento ut Efehines tradiuSalpae genitale in oleum feruens mergi iubet fepriesieoque 
perungi pertinentes partes, Bialcon cincte ex eodem bibi uel rauriacoicu urinam :Iutogi ipfo illim pu-* 
bem.At c diuerfo muris fimo illito cohibetur uirorum uenus.Ebiietatcm arcet pulmo apri aut fuis af 
fus e ieiuno cibo prefum prus eo dic.lf em haedinusi 

Mira de animalibus. CA. XL 

Ira praeterea traduntur in eifdem animalibustVenigium equi cxcuflum ungula (ut folcc ple/ 
m rum^){iquis colledum rcponatifingulare remedium efle recordantibus quo nam loco id re 

pofuerunt.Iecur luporum equinae ungulx fimilecITc^Er rumpi equos qui ueftigia leporum 
fub equite fequantur.Talif^ fuu difeordiam quadam inefle in incendiis fi fimi aliquid egeratur e ftabu 
lis facilius ex trahi. Nec recurrere oues bouefqj*Hircopi carnes uirus non recipereifi panem hordeaceu 
co die quo interficiantur ederintilaferue dilutum bibcrinr.NuIlas uero teredine fen cire luna dccreicetc 
induratas faIc,Adeo$ nihil omilTura etliut leporem Turdum celerius pinguefeere reperiamus. Anima 
iiu uero medicinatSi fanguinis profluat iumenris ruillu;fimum ex uino infundenda , Bou aut morbis 
feuu fulphur uinum alium filucftrcouu coi3uro»Omnia haec trita in uino dandaiaut uulpis adipe.Car 
ne caballinam difeoftam potu fuu morbis mederitOmniil uero quadrupedum morbis capi am folidl 
cu cono & ranam rubetam difco^as.Callinaceos non attingi uulpibus qui iecur aialis eius aridum ede 
rint.Vei fi pellicula ex co collo indudta galli inierinr.Siniilia in fcIlcmuftelIa:,Boues in cypro contra toE 
mina hominu excrementis fibi mederijnfu per pedes bou fi pnus cornua pice liquida punganf. Lupos 
in agiu no accedereifi capti unius pedibus ifradtis cultro^ adado paula tim fanguis circa fines agri Ipac 
gaturratm ipfe defodiatur in eo locoiex quo coeperir trahi.Au t fi uomere quo primus fulcus eo anno in 
agro duaus fi cxcufTuin aratro focus larium quo farailiacouenit abfumat. Ac lupu nulli afaliii noum/ 
ru in eo agro q diu fiat.Hinc deide reuertemur ad aialia fui genaisiquae aut placida no funt:aut fera. 

CAII PLYNIISECVNDI NATVRALIS HYSTORlAE UBER. XXIX.PROHEMIVM. 

De medicina di inuentoribuseiustde origine medicinae:& quado primum clinice:8i quado 
ptimu iatralipticc:& de Chryfippo Erafiftratoifii Enipirice:& Erophilo : 6i reliquis 
illuficibus medicis ; & quotiens ratio medicinx mutata fit:& qui primus roma: 
medicus : 6C quando : 5£quid de medicis antiqui romani iudicauennt; 

6£uitiamedicinre> CA. L 

ATVR A REMEDIOR VMATQ VE MVLTITVDO INSTANTA 

um ac prreteritorum plu ra de ipfa medendi arte cogut diccrc qq no igna 
rusfinullusamehsiclatinofermone condiraiancepr^ ac lubticum eiTe 
rerum omniumnouarum principium:nccaliud mi^ gratireq fterilis 
difficultatis in promendo.Sed quoniam occurrere uenfimile efi olum q 
harc nofcant Cogitatiom:quo nam modo exolucrint i medicinae ufu quae 
ram parata at<^ pertinentia erant «Mirumqi QC indignum protinus fubit 
nullam artium inconfiamiorem fuifle.Et etiam nunc farpius immutari 
contigerit cum fit frudtuofior nulla. Diis primum intietores fuos alligna 
uit:& caelo dicauir.Necnondi: hodie mulnfaria ab oraculis medicina peti 
tur. Auxit deinde famam etiam crimineiidum fulmine.AefcuIapium fa 
bulataiquoniam Tyndaridam reuocauifiet ad uitam,Nec tamen ceflauit 

narrarealios reuixilTe opera fua clara troianis temporibus a quibus fama 

certior uulne^ dutaxat remediis.Sequetia eius mirum didiu in nodle denTitTima latuere uf^ ad pelopd 
nefiacu bellu.Et tunc ea reuocauitin luce Hippocrates genitus in infula co.in primis clara & ualidaac 
Aeiculapio dicata.ls cu fuilTet mos liberatos morbis fcnbece in templo eius dieiiq auxiliatus effetiut po 
Ilea fmnilitudo^ficercteAfctipfifle ea rraditur.Atqi ut Varro apud nos credit iam lemplocrematoisin 
ftituifle medicinam hanc qux clinice uocatur.Nec fuit pofiea quaefius modusiquonia Prodicus Selym 
brix natus dilcipiilus eius mfiituiflet quam uocant iattalepticemRedloribus quoqi medicoium ac me 
dicis in eis uedttgal inuenitiHorum placita Chryfippus ingeri garrulitate mutauiriPIurimum^ etiam 
cx Chryfippodircipuluseius ErarifiratusArifiotelis filia genitus.HicAntiocho rege fanato cemum ta 
lentis donatus etl a rege Ptolomato filio eiusiur incipiamus dcprxmia artis ofienderc • Alia fadtio ab 
experimentis fecognominans Empiiicemccepumficilia a Creonteagrigentino Empedoclis phyfid 




’ VIGESIMVSNONVS 

aui*lon'Mte comenda to. Diffiderant® es,rcholae:6i om nes eas danauit.Erophifus in muCcos pedes ae 
na|^ pulfudifcreco per aeratumgradus.Difcreta inde & haec r«^ar(l:quonil necefle erae in ea litteras 
licirc.Mutara Si qua poflca Afclepiade5(ut retmlimus)inuenerar. Audiror eius Themifon fuitiSed qua: 
inter initia fcribir.lllo mo>t recedente a uita ad fua placita mutauir.Sed&illa Antonius mufa eiufdem 
aui^oritate diui Auguffiique contraria medicina graui periculo exemerat . Multos praeterea medicos 
celeberrimorqi ex iis caiTios carpitanosaruncios albucios rubrios.cc.t.feffertia annua mercede iis fuere 
apud principestQuintus uero Srentinus imputauit principibus;^ feffertiis quingenis annuis conten-' 
tus efler.Sexcena enim fibi quxfta urbis fuiife numeratis domibus oftendebac.Par & fratri cius mer^ 
CCS a Claudio CiePare infufa eft:cenfuf® Sq exhauftis opibus Neapoli exornata ut hzredi fenertu.ccc* 
Tflinquerenquadragena ideft Arunciuslolus.Exortus deinde eftVedIius ualens adulteno MeQalin£ 
Claudi CjEfans rtobilitatusipariter® eloquentiae aiTedatonls eam potenoam naiflus nouam inHituit 
fedam.Eadem aetas Neronis principatu ad TheHalum tranfiliuit delentem eunda maiorum placiiadC 
rabie quadam in omnes tuI medicos perorantem«Quali prudentia ingenio® reOimari uel uno argu 
tnenio abunde potefteum nocumento fuoiquod eft appia uia:iatronicen feinfcripferinNulIms hillrio 
num panex quo trigario comitatu regreflus in publico erat. Tum Crinas mafltlienftsarce geminata 
ut cautior rcligiofior® ad lyderum motus ex ephemeride mathematica cibos dandoiorafyobferuan 
do audoritate eu prxceflit.Nuperw feftertia.c,rdiquit m uris patriae moenibus quo® aliis pene no mi 
noti fummaextrudis.Hi regebat ftta.cu repente ciuitarc Charmisexeademaflllia inuafir: damnatis 
n6 folu prioribus medicis:ue^ 8c balneiStFrigida® et hybernis algoribus lauari pcrruafir.Merfit x gros 
tn lacus, Videbamus fenesconfularcsuf® in oftcniationerigentes.Qua de reexrarena Annei Saiccac 
aftipulario.Nccdubiueftomnes iftos famam nouitate aliqua aucupares animas ftatim noftras nego' 
ciari. Hinc il lac circa aegros tn ilcrs fementiap; concertationesinullo ide cenfente ne u idea tur aflertio al 
tcrius.HincillainfcElicis monumenti infcnptioiturbafe medicorum pcriflc.Mutaturars quottidicto 
tiens interpoHis.Et ingeniorum grseciae flatu impellimur.Paiam® efliutquifquis inter iflos loquedo 
polleanim perato rem illico uitse noflrae necii® fieri,ccu uero non milia genuum fine medicis degant: 
nec tame fine medicfna.Sicuc Populus Romanus ultra fexcdefimum annuinc® ipfe in accipicdis arti/ 
bus Ienms;medicin^ uero eriam auidus donec expertam dani nauir.Etenim perccnfere infignia prifeo 
ru in his moribus conucninOiTius Hemina ex antiquis audor efl primu e medicis uenifle Roma pe^ 
iopondem Archagani Litaniae fiIium.L.AemiIio,M,Liuio confianno uibis.d.xxxv.Ei® ius quiritium 
datum 8i tabernam in compito acilio empta.Ob id publice uulnerariu fuifleeu tradut uocatum . MP 
re® gratum aducnmm eius imric.Mox a faeuitia ficcandi urendi® tranfjfle nomen in carnificem QC in 
tedium artis,Omner® medicosquod danirimeintelligi poreftex,M.Catone:cuiusaudoritati triume 
phus at® cenfura etiam quanto no minimum conferuntanto ptus in !pfoe{t,Quamobrcm uerba ipfa 
ponetnus,Dicam de iflis graecis fuo loco Marce filii quid athenis exquifirum habeam . Et quod bonu 
fi t ifloru m litteras afpicere no perdifcere.Vinam nequiflim u m & indocile genus illorum :& hoc puta 
uatem dixilTc.Quandocun® ifta gens luas litteras dabir:omniacorriTpet.Tunc etiam magisifi medi/ 
cosfuos huc mittet. lurarunc inter fe barbaros necare omnes medicina.Sed hoc ipfum mercede faciut 
ut fides iis fit;8i facile difpcrdat.Nos quo® didant batbaros;&: rpurciusmof® magis q alios opicos ap 
pellarione focdant.Interdicit ibi de medicis,Ar® hrcCato.dc,v,anno urbis noftr^ obitnodogefimoqtt 
to fuo;ne quis ilii defuilTe publice remporataut priuatim uitae fpatia ad expediendum arbitretur.Quid 
ergo^damnatam abeo rem utiliflimam credimusc'Mintme hercuIe.Subiicitenim qua medicina ufus 
& fe Si conitigem uf® ad longam fenedam perduxeritnis ipfis fcilicet : qu* nunc nos trademus : Pro' 
fiteturqueelle eriam comenranum fibiquomedeat filioifcruisifamiliaribusiquanosp genera ufus 
fui di(terimus.Non rem antiqui damnabanpfed artem. Maxime uero quseflunL-eite immani precio 
uirs recufabant.Ideo templum Aefculapii etiam cum reciperetur is deusiextra urbem fecilTe:iterum® 
tu iniiilatradunf.Et cum grateos italia pellerenndiu etiam poft Catone cxcepifle medicos. Augebo^' 
uidentiami]Ioru.SoIam hancartium grxearum nondum exercet romanagrauitas.lntatofrudupaa 
cilTimi quiritiu attigere:Si ipfi flatim ad graecos tranifugaetlmmo uero audoriras aliter q graecae eam 
iradantibuseria apud imperitos expertef® linguae non efl. Acminuscredunnquaeadialuremfuam 
perrinentifi intdligunt.Ita® hercule in hacartium fo!aeuenit:utcuicun® medicum fc profitenri flati 
credatuncum fit periculum in nullo mendatio maius.Non tamen illud intuemunadeo blanda efl fpp 
randi per le cui® duIcedoiNuHa praeterea lex quae puniat infcitiam capitalem. Nullum exemplum uin 
didae.Difcunr periculis noftris.Et per experimenta mortes agunt.Medico® tantum hominem occiVi 
difie fumma impunitas eft.Quinimmo tranfit in conuitium.Et intemperantiaculpaf.Vtro® q perie 
te arguunf.Sed Si decuriae p more cenfuris principiu examinanf.Inquifitioper parietes agitur.Et qd* 
nummo iudicca gradibus columnif® Herculis arcelfirur.De exilio uero non nifi dic.xlv.QuinqueeIe 
dis uiris darur tabeIIa»Atde iudicc ipfo quales in confilio eutiflatim occafurifMeritodum nemini no>' 
ftrum libet fcire;quod raliiri' fute opus fit, Alienis pedibus ambulamus,AIienis oculis agnofeimus. Alie 
m memoria falutamus. Aliena uiuimus opera, Perierunr® rerum naturae prxciarSC uirae argumenta. 
Nihil aliud pro noftro habemus qdelicias.Non deferam Catonem tam ambitiolae arris inuidiaa mc 
obicdum :SCafenatu illum quiiracenfebant:Ita® non criminibusarrisarreptis ut aliquis expeaa.e 
uerit,Quid enim ucnenorum fertilius ;uit unde teflametorum plurcsinficliaeilam uero & adulteria et 




LfBER. 

/n pr?ncfpjum domibus:uteu<3emi in Lima Drufi Ca^raris.Ttcm Valcntfs fn quadi<Sutn efT regina.No 
funt artis iftafedhominum.Non magis haccurbrtiniuit Carout equidem credoq reginas, Ne auanti 
am quidam arguam rapacef^ nundinas pendentibus fatis 6i dolorum :indtcaturam:ac mortis arram 
autarcana praecepta. Squamam in oculis emouendam potius q extrahendam. Per quae effeflum eft uc 
nihil magis pdefle uidereturq multitudo graffantium. Neij enim pudoris temuli pratcia fummiruc. 
Notu eflabeodem charmfdeunum aegrum ex ^ufntialibus fefteriris ducetis condudtu Archotio uuP 
neje medico fellertiis centu condenato ademifTe Claudium principe.Eidemqi in gallia exulanti 6f dein 
de reftirutoacquifirum no minus intra paucos annos.Ethscperfonis imputentur.Ncc faecem quidc 
aut infeitiam eius turbxarguamustipforu^ intemperantia in m orbis aquagi calida^ diuemculis im' 
periofam inediam.Er ab lifaem deficientibus cibo fepius die ingefto.Mifle prxterca pcenitentis mo/ 
disiculina^etiam prseceptis Si unguenrog; mixturisiquando nullas omifere uitae illecebras. Inuehi pe 
regrinas merces conciliarigiexterna ptecia difplicuifle maioribus crediderim quideminon tamen hoc 
Catonem prouidifleicu danaret anem.Tberiace uocaf excogitata compoficio luxuria:, Fit ex rebus ex^ 
ternis cum tot remedia dederit naturaiquac fingula fufficerent.Mithridaticum anndotiT ex rebus.Iiui, 
imponitur.Intcriranullopondere squaliiSiquarundam rerum fexagefima denari unius imperata* 
Quodeopi perfidiam iftam monftrantc;’Hominu enim fubtiiitas tanta efle non potuit.Often ratio ar 
tis Si portentofa fcienriae uendicatio manifefta eft. Ac ne ipfi quidem illam nouerc.Coperiq? uulgo pro 
cinabari idicia in medicamenta minium addi infciria nominis: quod efte uenenum doceWm us inter 
pigracnra.Vc^Si hjecad fingulorum faiurem pertinentillla autem quae timuit . Cato : argj prouidit: 
innocenriora multo Si paruaopinaturquaeproceresartis eiufdem in remctiprisfarenc ,Illa prodidere 
imperii mores.Illa quae fani patimur ludatuscaeromata ceu ualitudiniscaufa inftiru ta. Balneae arden/ 
tes quibus perfuaferein corporibus cibos coquiiutnemono minus ualidusexiret.Obedientiflimi ue.^ 
ro efferentur . Potus deinde ieiunope ac uominoncs:& rurfus perpotationes :ac piloji euiratio inftituta 
refmis eorum.Ircm pedtinesin foeminis quidem pubiicarUta eftprofedfoilues morum nec aliunde ma 
iorq e medicina.Vatem prorfus quottidic facit Catonem Si eius oraculum. Satis efte ingenia gratcojt 
infpicerc.H^c fuerint dicenda pro fenacu illo fexcentii^ Populi Romani annis aduerfus artemiin qua 
condirioneinfidiofifnmaauiftoritatem peflim is boni faciunr.Simul contra attonitas qtiorundam pec 
fuafionesquf prodeflenifi prxeiofa non putant, Ne^ emm dubitauerim aliquibus faftidio futura quae 
dicenturanimaIia,Ar non Virgilio nefas fuit nominare formicas nulla neceffiratciSi gurguliones ac Iu 
cifugts congefta cubilia blattis.Non Homero inter proelia deorum improbitatem mufex deferibere* 
Non naturx gignere iftaicum gignat hominem, Proinde caulas quifqj 8i effeiftus non res xftimet.Oc 
diemurautemaconfelTis:hoceftlanis ombuf^,Vtobiter rebus prxcipuis honos in primis habeatur. 

• Quxdam etiam fi alienis locisitamen obiter dici necelle eric.Nec deeffet matenx pompaific quicq ali'' 
ud intueri liberetrq fidem operis,Quippe inter prima proditis etiam exemere phoenicis nido^ medi^ 
cinis,Ccu uero id certum eflet;at 9 non fabulofum, Irridere eft uitx remedia poft railefimum annum 
reditura monftrace. 

De medicina lanarum, CA. II, 

Anis audloritatem ucteres romani etiam religiofam habuere poftes a nubentibus attingi iu^ 
I benresiPrxrcr^ cultum dC tutelam contra frigora, Succidx plurima prxftar remedia ex oleo 

uino^iaut acctorprout qux 9 mulceri moderari opus fit Si aftringi laxariueduxaris mebris 
dolentibuf^ neruis impofirx:8i crebro fuffufx.Quidam etiam falem admifeet luxaris. Alii cum lana 
ruta tritam ad/peqi imponunr.Item contufis tumentibufgitHalitus quo^ oris granores facere tradif 
confricatis dentibus arcp gingiuis admixto meile, Prodeft Si phreneticis fuffitu.Sangumcm in naribus 
liftit cum oleo rofaceorSi allio indita modico auribus obturatis fpilTius.Quin & ulceribus uetuftis ina 
ponitur cum mellc.VuInera ex uino uel aceto uel aqua frigida 6i oleo afperfa fanat. Anetis uellera Iota 
frigida^ ex oleo madefaifta in mulieribus malis inflammationefgi uulux fedant,Er fi procidant fuffi/ 
tu reprimunt.Succida lana irapofita fubdiraqi mortuos partus euocat , Siftit etiam profluuia earum* 
Ateanis rabiofi morfibus inculcata poft diem ieptimum foluitur,Reduuias fanat ex aqua frigida. Ea'’ 
dem nitro fulphure oleo aceto pice liquida femetibus rindlaqcalidiflima impofira bis die lumborum 
dolores fedar,Saguinem 9 fiftit ex ariete fuccidaiarriculos extremitatum praeligans, Laudatiflima om-' 
nisecoIlo,Nationeucroga!atica:terentina:attica:miIefia.Succidamimponunt&defquamatis:percuI> 
ris;Iiuidis:contufis:conifis:contriris:deie(ftis:CapitisSi aliis doloribus ftomachi infiammationi ex ace^ 
to&rolaceo.Ciniseius illinitur attritis uulneratisambuftis. Et in oculorum medicamenta additur* 
Ite in fiftulastaurefgt fuppu ratas, Ad hxc detonfam ea alii uero euulfam decifis fumm is partibus ficcat* 
Carpunt 9 :& in fiiftili crudo componuntiac meile perfundunt utrum 9 ,Ahi haftulis redx rubic6hs:6C 
fubindeinrcrftratisioleoafpcrfamaccendunr.Cincremqj m labellis aqua addita confricant manu:& cw' 
fidere patiunruriidij fepius mutantes aquam doneclinguam aftringat lenitennec mordeat.Tunc ci> 
nerem reponunt.Vis eius ftiptica eftiefficaciffime^ genas purgar,Quin ipfx fordes pecudum fudorgp 
foeminum &a[arumadhxrentesIanis:oerippum uocant.Innumei os prope ufus habent,! natticis oui^ 
bus genito palma fit pluribus modis,Sed probati ITimum lana ab iis partibus recenti concerpraiaut qui 
bufcunqjfordibus fuccidis primum colledisrac lento igni in xheo uafe fufferuefaflis 6i refrigeratis pin 
gui 9 quod lupernatat : colledlo in fi(fti] i uafeiitecum^ decoda peiore materiaiqux pinguitudo utragi 



VTGESIMVSNONVS 

fngida aqua lauaturrSi m linteo ficcafiac fole torretundonec candida fiatactranflfucida.Tom in fiagna 
pyxide condiftProbatio autem ucfordium uirusoIeat:& manu fricate ex aqua non Iiquef: fed albeicac 
ut c^erufa, Oculis utilifrimum contra mflamationes genarumqp callum.Quidam in tefla torret: donec 
pinguedinem amittatiutile tale exillimantes erofis dC duris genisiangulis fcabioris& lachiymanttbus» 
Vicera non oculorum modofanatifed oris etiam & genitalium cu anferinoadipe,Medec& uuluae in/ 
flammationibus:d£ fedis rhagadis; 5 £ condylomatis ctl meliloto ac butyroiReliquos ufus eius fuo loco 
digerim us.Sordes quo$ cauda^ concretx i pilulas ac Occatae pei fe tulx^ farina 8 C illita; dentibus mi 
re^funt etiam bbentibusigingiuifqi fi carcinoma ferpat.lam uero pura ucllera aut per feimpofitacx^ 

CIS doloribusraut aceto fulphure 6i cinis eo^ genitalm uitiis.Tantum^ pollcntmcmedicameris quo$ 
fuperponanftMedent ante omnia Si pecori ipfiifi fallidionon pafcatur.Oudacnim qartilTime praeli'' 
gara euulfa inde lana natim uefcunftTradunt^ quod extra nodum Ore cauda prxmori* 

Deouorum natura» CA* llf« 

Anae habent Si cum ouis focietatera fim ul fronti im pofirx contra epiphorasi No opus eO eas 
I in hoc ufu radiculas eile curatas.Ne^ aliud q candidu ex ouo infundi ac poltinem thuris.Oua 

perfe infufo candido oculis epiphoras cohibent : u ren tef^ refrigerant.Quidam cu croco prae 
feruntiSi pro aqua mifcent coIIynis,lnfantibus uero contra lippitudines uixaltud remedium eft: buty/ 
ro ammixto lecenci. Eadem cum oleo trica ignes facros ieniunciberae foliis fuperligatis.Candido ouoja 
in oculis Si pilis reclinantur hammoniaco trito ammixtOij*Et Variin facie cumpineis nucleis ac meP 
le modico.Ipfa facies illita fole non adurif.AmbuOa aquis li Hatim ouooccupenripuOuIas non fennut. 
Quidam ammifcent fatinam hordeaceam Si falis patum.VuIceribus uero exambufto cu cadido ouo'' 
rum tortum hordeum Si fuillo adipe mire prodeft,Badem curatione ad fedis uitia utuntur. Infantibus 
quidem etiam fi quid ibi procidat. Ad pedum rimas ouo^ candido decendo cum carrufae denariorum . 
duoge pondere pari fpum^e argenti myrrhae exiguo deinde uino.Ad ignem facrum candido ouop^ tri>' 
to cum amylo. Aiunt Si uulnera candido glutinan.CalcuIof^ pelli.Luteaouoruni coirta ut tndurefcar; 
admixto croco modiccitem meile ex lacte mulieris illita dolores oculoj; mitigenr.Vel cum lofaceo Si 
mulfo lana oculis impolita: uel cu trito apii femineae polenta in mulfo illita.Prodert Si tuflicntibus pec 
fe luteum deuoratum Iiquidu:ita ut dentibus nonattingatur,ThoracisdiftiIlatioibus»Faucium fcabri'' 
cice.Priuatim contra hemorrhoidum morfum lilinitiforbetur^crudu.ProdeftSC rcnibus:ucncae:ro/ 
fionibusiexuIccrationibur^iSi cruenta excreantibus.Quin^ ouo^ lutea In uini hera ina cruda forbeu'' 
tur dyfentencisicum lure putaminis fui Si papaueris fucco aut uino,Danf cceliacts cum uusepaflaepin/ 
guis pari pondere:Si malicorio per triduum aequis portionibus.Et alio modo lutea ouorum trium lac 
di ueteris Si meile quadrantibus. Vini ueteris cyathis tribus trira ad craflitudinem mellis; Si cum opus 
fit auellancc nucis magnitudine ex aqua pota.ltem ex oleo fndta terna totis ouis pridie maceratis in acce 
to.Sic Si illita lyenicis.Sanguinem aurem relidentibus cum tribus cyathis mixti. Vtun tur iiTdem ad 
uentia fi ueturtiora findcu m bulbis ac mei le. Sunt Si menfes mulierum co<rta 8 C ex uino pota • Inflatio/ 
nes quo^ uulus cruda cu oleo ac uino illita.VtiliorafuntSiceruicis doloribus cuanferino adipe Siro/ 
faceo.Sedis ct utilis durata igni ;ut calore quo^ profint.Etcodiiomaciscum rolaceo*lremamburtisdu 
rata inaquamoxin pruna putaminibus exurtis ni lutea ex rofaceoillmunf.Fiuni Si tota luteaiquae uo/ 
cantfchirtaxum triduo incubaca tollunmr.Stomachu dilTolutu confirmant pulli ouorum cum gallae 
dimidio:ifa ut ne ante duas horas alius cibus fumatu r.Oant Si dyfentericispullos in ipfo ouodecodtos 
ammixta uini aurteri heminaiSi pari modo olei polecu^tMembrana putaminisdetrairtafiaectudofi/ 
ue decofloilabiorum fifTuris m edef. Putaminis cinis m uino potus fanguinis eruptionibus . Comburi 
fine membrana oportet, Sic Si dentifricum . Idem cinis Si mulierum menfes cum myrrha illitus fiftir. 
Firmitas putaminu canta ertiur redla ncc ui nec pondere ullo frangaturinec nifi paululum inflexa rotun 
ditate.Tota oua adiuuant partii cu m ruta Si anetho Si cymino pota ex uino.Scabiem corporum ac pru 
ritum oleo Si cedria mixtis tolIur.Vlccra quo9 humida in capite cyclamino ammixta.Ad puns Si fan/ 
guin is excreationes ouum ccudu m cu m po tn fetrtiui fuccotpari^ menfura mellis gcaeci calefatrtii hauri 
[ur.DanturSi tuflientibus coda 6i trita cum mellciSicmdacum panboIei9parimodo*Infunduniur 
6i uirilitacis uitiis fingula cum ternis pa ITi amyli^ femuncia a balneis. Aduerfus idus ferpentium coda 
trii39 adiedo narturiio illinunf.Cibos quot modis iuuenttnotum eflteum tranfininat fauciu tumo/ 
rem caifaduqt obiter foueat.Nullus ert alius cibus q in aegritudine alatine^ oneceCtSimul^ uini ufum 
Si cibi habeat. Maceratorum in aceto moli iri dixim us putamen.Talibus cu farina in pane Tubadis : coe/ 
liaci recrea ntur,Quidatn ita refoluta in patinis torreti putant.Quo genere non aluos tantu fed Si roen 
fes foeminarum firtunnautfi maior fit impetus cruda cum farina ex aqua hauriuntur,Et per le lutea ex 
iis decoda rurfu tn in aceto donec indurefcant.Itcru cu trito pipere torrentur ad cohibendas aluos. 

Fit Si dyfentericis remedium fingulare ouo effufo in fidili nouo ciufdem^ oui mefura ut paria fint oia 
meile mixto mox acero.Item oleoconfufis crebro^ permixris.Quo fuerint ea cxcelletiorai hoc praefen 
taneum remedium eiir.Alueadcm menfura pro oleo Si aceto refinamadiiemm ruberem uinum 9: Si 
alio modo tem perant oiei tantum menfura pari pinei9 corticis duabus fexagefimis denariorum. Vua 
CIUS quod rhum diximus mellis obolis quin9fimul decodis ita ut cibus alius poft quattuor horas fu/ 
matur,Tormimbusquo9 multi medentur oua bina cum aliis pifcis quattuor una atterMo_uini9 he/ 
mina caleuciendo at9 ita potui dando, £c ne quid defit 0 uo;;; grarixicandidu ex iis admixtu cala uiux 



LIBER 

glutinat uitrifragmentJ.Vis uero tanta cfl ut lignuperfufumouo non ardear.AcneucrtisquMcm con 
tailaaduratur.Degalltnammautouis tantum locuri fumus :cu6i reliquarum alitum reflant magna: 
uriliratcs ficut fuis dicemus locis , Prsferea cft ouoru genus in magna gallfajLi fama omiflum a graecis. 
Angues innumeri aeflareconuolutifaliuis faucium corpomm g!rpumis artifici complexu glomeranf: 
anguinum appdIaf.D ruida: fibilis id dicunt in fublimeiaflariilagog! oportere uerctpi ne tellurem at/ 
tmgat.Profugere raptorem equo, Serpentes enim ini^ui:donec arceantur amnis alicuius interuentu. 
Experimento cius efle fi contraaquas flm'tet:ucl auro cindtu»At^(ut cfl magnorum follertia occultan ' 
dis fraudibus fagax)cera luna capiendum cenfenttanqconftruerc operationem eam ferpentiu humani 
fir arbitrii, Vidi equidem id ouu mali orbiculatim modici magnitudinc.Crufla carthilaginis uelut ace 
tabulis brachio^ polypi crebris:infigne drudis,At uidlorias liciu ac regu aditus maxime laudaftTant^ 
u initatis ut habentem id in lite in finu equirem romanucuocaiu a Diuo Claudio principe inrerem ptij 
non ob aliud fciam,HiC tamecomplexus anguium flc efferatorum concordia caufa uidetur efle : quare 
extera gentes caduceum in pacis argumcnris circundata effigie anguium fecerint, Ncgi enim criltatos 
effe in caduceo mos efl,Dc anferum ouis magna: utilitatis ipfoqianferc diflu ri hoc uolum le debemus 
honorem comagenorum dariflime rci.Fircx adipe anrcpi.AIioquin celeberrimi ufus cft. At hoc in co<' 
magine fyriac cii cynnamo cafia pipere albo haerba q comagine uocaCobrutis niue uafisiodore iucudo: 
uriliflirnuad pafruflioes:couulliones:c^cosacfubditos colores:oiaij qu^ acopis curant.Vnguentugj 
pariter medicamenru efl.FitSi in fyrfa alio modo. Adipe auiu curaro ut diximusiadditis enfifceptro 
xyiobalfamo phoeniceo elarcciite calamo fingulo^ podere q fit adipis cu uino bis aut ter fubferucfaflis. 
Fit aut hyemciquonia aiflate no glatiat nifi accepta esera . Multa praeterea remedia funr ex anIere:quod 
miror ^queqin corvi is. Niiij cumanferecoruus abseftarc in aurunum morbo conflitflandicif. Dean/ 
ferum henore quem meruere gallorum incapitolium afcenfu deprehenfo diximus, 

Kemcdia decanc:& ex animalibus quae placida non funt fed fera & ex uolucrtbus 
& contra morfusphalangiorum. CA. 111!« 

Adem de caufa fupplicia annua canes pendunt intertedem Iuuentutis& Sumanii umi in fut'' 
e cas fambuceaarborefixi.Sed plura de hocammali dici cogunt pnfcopemores.CatuIos laflen 

tes adeo puros exiflimabant ad cibumiut etiam placadis numinibus hoflia|se uicc uterenf iis* 
Genito mane catulo resdiuinafm&incocmsdeo^ctianum ponttur.CuuIiiiaadiitialibus quidecpu* 
iis celebrem fuifle Plau ri fabulae funt indicio.Sanguinc canino cotra toxica nihil pftantius putatur. Vo^ 
mitionesquo^ hocaial monflrafleuidcf.Er alios ufus ex eo mire laudatos referemus fuis locis, Nunc 
ad ftatutu ordinem pgemu.s, Aduerfus ferpentiu «ftus efficacia habenf fimu pecudis recens in uino de/ 
coitum illiru^.Mures difefti&impofiti quopenarura non cftfpcrncnda pcipuein afcenfu fyde^ ut di 
Ximusicii lumine iumr fibra^ numero crefccntcarqi decrcfccnte.Tradunt magici locincre mui is dato 
porcis in fico fequi dacem id animaUn hoiequoqv fimilircr ualereded refolui cyatho olei poro,Mu flei ' 
la^ duo genera. Alte^ filueflrc.Diflat magmtudinc.Graccf uocanr iflides.Ha^ fel contra afpides dicif 
dficaxiCc-ctcro uenenu.Hxcautequce in domibus noftrisoberrar:6i catulos fuos (ut audor cft Cicero) 
quotridie tranffertimuratq) fedciferpentcs profcquif.Exeainueterata tale denarii pondus in cyathis ni 
bus dafurpcuflis aut uentriculus coriandro fartus muctcracuf 9 & in uino potus . Er catulus muflellce 
etiaefficacius.t^uaedam pudenda diflu tanta audojeafleucrarioc commendaf urpterircfisnon fir.Si 
quidem illa coebrdia rc^ aut repugnantia niedicinaegignunf.Veluti ciminu animalis feridiflimi:& di 
du quoqi faflidiendi natura contra ferpentiu morfusdi pcipueafpidum ualcre dicif.Icem contra uene/ 
ra omnia, Argu meto dicunt gallinas quo die id ederint no interfici ab afpide. Carnes quoqreap*per/ 
cufTs plurimupdeflc.Ex iTsqucc tradunt huraaniffimuillinircmorfibus cu fanguinc teftudinis . Item 
fuffitu eog: abigere fanguifugas adhserentesihauftalgi ab aialibus reflinguerc in potu datos. Quanq Si 
oculos quida lis inungut tritis cil fale & lade muliege.Auref^ cum meile 6i rofaceo ammixtis. Eos qui 
agreftes fintiSi in malua nafeanf crematos cincrepmixto rofaceo infundut auribus , Cretera quae de iis 
tradunuomicrSiqrtanapi fmcdiaialioru^morbojeqqouoautcaeraautfabaidurosccreardeuorados 
falfa nec referenda arbitror. Lethargi tamen medicinarcu argumeto adhibdtquoniam uincaf afpidum 
fomnifica uis feptenos in ryatho aquae dcntesrpucrihbus annis quaternos.Et ftragurire firtulreq; impo 
fuereiadeo nihil illa rerum cmniu parens fine ingenti bus cau fis ingenuir.Quin & adalligatos leuo bra/ 
chio binos lana fubrepra paftoribus rerifterc nodurnisfebnbus,pdidcrur;diurnis i rofeo pano,Rurfus 
iis aduerfaf fcolopcndrairulfiru^ nccat.Arpidespcuflbs torpore fi£ fomno necantioium ferpentiu min 
nie fanabiles.Sed Si uenenu earum fi fanguis attingiriaut recens uulnus ftatim interimit , Inueterarum 
ulcus tardius.De cairero potum quata libet copia: no nocer.Non.n,efl tabifica uis:ira^ occifa morfu ea-- 
rum analia cibis innoxia funt, Corarer in pferendo ex iis rcmcdiarnifi.M.Varroncm fcircm,lxvxiii,ui/ 
tse annopdidilTe afpidu iiflus efficaciflimecurari haufta apcuflis ipfope urina.Bafiliaiquem etia ferpen 
tes ipfi fugiunt alios olfadtu necantetqui homine uclfi afpiciat tantutdicitur interimcredanguincm ma 
gi miris laudibus celebrant coeunte picis modo & colore dilutu cinnabari clariore fieri .Tribuunt ei SC 
I dcceffus petitionu a porcftatibust& a diis etia precu:morboru remedia beneficio^ munere , Quida id 
Saturni fanguineappellant.Draco non habet uenena. Caput eius limini lanuagi fubditij propinans ora 
tione diis fortunatam domu facerc,pmittunr,Oculisciusinueteratis & cu meile tritis inunflos no pa/ 
uefeere ad novflurnas imaginb etiam pauidos cordisPingue in pelle dorcadu netuis ceruinis adalligatu 



/ 



VIGESIMVSNONVS 

in lacerto conferre ludiciopeufdtorfam.Primu fpondilum aditus porcllatu wulcere, Dentes eius illiga'' 
tos pellibus capreagf ceruinis ncruis: mires pftarc dominosipotcflaref^ exorabiIes,Sed fupou eft cora 
pofitiotqua inuidos faciunt magop^ mendacia.Ouda draconis & capite ullis leonis e fronte & medulla 
ciulde eg utdoris fpuma canis unguibus adalligatis ceruino cocio:neruifg>cerui alternatis 8i dorcadis. 
Quae arguiffe non minus refertig contra ferpentes remedia demonftrafleiquoniam haec morbo^ ue^ 
neficia funr*Draconum adipem uenenata fugiunt»! re uirus ichneumonum»£t cutis cinere in aceto per 
«ndostVipers caput impofi tu :uel alterius q quaepcufleritirinefincprodcft.Uem fiqseam ipfam in ua' 
pote baculo fubflmeatiaiunr eii futura praecinere» hem fi quis exuhae eius cinere iUinar«Reucrti aure ad 
percuiTum ferpente necelTitate naturae Nigidius audor efi. Caput qdem dilTecaiit rcyrhaennterqt aures 
eximunt lapiiluiquem aiunt ab ea deuorati territa.Alii ipfo toro capite utunf.Fiunt& ex uipera paflitli 
qui theriaci uocaciir a graecisiternis digytis utrin^ amputatisiexemptifqi interaneis & iiuore rptnaead' 
haetenteireliquo corpore i patina ex aqua dC anetho difcodoirpiniig; exemptis & addita fimila^neiat^ 
ita 1 umbra ficcatis pallii iisiqbus ad multas medicameta utunf . Significandil uidef e uipera tantu hec 
fieri.Quida purgatx ut fiipradidu efl adipe cum olei fexrario decoquunt ad dimidiastEx eo cu opus fit 
ternis llillis additis in oleuperungunfiutoesbefhac fu2ianteos.Praetercaconlt3tcontraoiumfcrpeny 
tium idus quis infanabiles ipfajie ferpetium exta impoma auxiIiarifEof^ qui aliquado uiperz iecur co 
dum hauferinnnunq poflea feriri a ferpcte.Ne^ anguis uenenatus efl nifip mdem luna iiligatus. Sed 
prodeft uiuus comprehcnfus:& in aqua cocufusifi foueatur ira morfus.Quin fiC inelTe ei remedia muh 
tacredudut dicemus. Et ideo Acfculapio dicif, Democritus qdem mdflratqurcdaexnsconficiiut pof 
finr auiu fermones intelligi. Atqui anguis xfculapius epidauro roma aduedus ehiuulgoq) pafettur &in 
domibus, Ac nifi incendiis femina exuretur no euet foecunditari eo^ renHereiln orbe terra^ pulchcrrf 
mum anguiu genus eRiqdtn aqua uiuinhydn uocdurmullis ferpentiu inferiores ucneno . Ho^ iecur 
feruatii aduerius percuflos ab iis au xilium efl. Et fcorpio tn tus flel lionu ucneno aduerfaf.Fit enim 6C e 
dellionibus malum medicamentu*Na cum fmoituus efl in u tno factem eo^ qui biberint lentigine ob 
ducit.Ob hoc in u nguento necat cum ffidiantes pcl iicti form ar»Remediuqs ell oui lutcu mei ac ni tru* 

Fel ileliionu tritum taqua: muflellascdgregaredtcttur.lnteroiauenenatalalamandracfcelusmaximii 
eft.C3ctera,n,fingulos feriutmcc plures pariter interimunt ut omittaiq» perire confeietiam dtcunf hofe 
perculToinc^ampliusadmitriad terras. Salamadta populos pariter necare improuidos potefl.Nafiac 
bori irrepremiofa poma inficit uenenoifii cos qederinnnecat frigida ui nihil aconito diflans.Quinfmo 
C contado ab ca ligno uel pede cru fla pan is incoquat idem ueneficium efl:ud fi in pureu cadat»Qmppe 
cum faliua eius quacu^ parte corporis:uel in pede imo refperfa ois in toto corpore defluat pilus.Tame 
calis ramauis ueneniaqbufdam aialmm utfuibus mandiCdom mare eadem illa re^edifTidentiatVe'' 
nenu eius extingui ptimu omniu ab iis qu£ uefeantur illaiuenfimiie etl»His uerofimilia funt; quae pro 
dunf cantharidu potuiaut lacerta in cibo fumpta.Oeteraaduei fantia diximusidicemur^fuis lods. Ex 
ipfis qua: magi tradut contra incendiaiquonii ignes foia ammaliu exringuat ifi forent uera tam elTet ex' 
perta roma.bcflius uenere accendi cibo ea^ fi detradis interaneis Si pedibus Si capite in meile feruenf: 
iraditnegac^ reflingui ignem ab iis. Ex uolucribusin auxilio cotrajcrpcntesprimu uulturcfl. Anno/ 
tandum quo^ minus uiriuefTe nigris penna^^tEx iis.nXi urantunnidore fugari eas dicuntjte cor eius 
alitis habetes tutos efTeab impetu no folum rerpentiuifed etia krs^-.Si latronu ac regum ira » Carnibus 
gallinaceop^ ira ut repebiitauulfaeappontis uenena ferpentiu domatunliem cerebro in utnopoto» Par' 
thi gallinae malunt cerebcil plagis imponere.Ius quo^ ex lis potu praedare medef:& in multis alus ufi 
bus mirabile.Pantherae leonef^ no attinguntpundos eoipcipue fi 8i allmm fuerit incodum. Aluu fol' 
uit» Validius e uetere gal]inaceo*Prodefl Si cotra longinquas tebresidC torpetibus mebris tremulir^iAT 
articulariis morbistSC capitis doIoribus.Epiphotis:inflandibus;f3flidiis mcipieti tenarmo:iocinen:reni 
bus:ueficae»Cdtra cruditates fu fpitia.lca^ etii faciendi eius extant pcepta.Eflicacius»n.codi cu olere ma 
rinoiaut ctboiaut capparitaut apioiaut haerba mercunaliiaur polypodioiauc anethotVulifllmx aute in 
cogiis tribus aquae ad tres heminas cu fupradidis haetbis:6£ tefngeratu fub diuodari tepefliuis antece' 
,den te udtnitide*No praeteribo miraculii qq ad medicina no pertinens»Si auro liqudceti gallina^ mem 
} biia mirceaturiedrumum illud in re»Ita hoc uenenti auri efliAcgatlinaceis ipfis circulo e farmdis addico 

' collo no canunt» Auxiliaf cohtta ferpeces Si columba^ caro recens coferpta 6C hirundinu • Bubonis pe' 

I { dd.uf^i led pulpagine haerba,Nec omitti in hac alite quoc^ exemplu magicae uanitacis.QuippeJter leli 
fqudborcptofa medaaa»Cor bubonis impofitumamae mulieris dormientis fimflraetcadum efficere ut 
' " bid larda^nunciet.Praeterea in pugna ferentes ide fortiores fieri, Eiufdcm ouo ad capillos remedia de 
ition(lrant,Quis autequaefo ouu bubonis uidere potuincu tam ipfam auem uidifle^digium fitrquis 
uti^ experiri Si peipue in capillo ^'Sanguine qdem pulli bubonis etiam crifpan promittunt c 3 pilIu«Ha 
ius generis prope uideripofTunt quae tradunt dC e uefpertiIione:q>fl fit cireuhrus domui uiuus & per fe 
neflram tnucrlo capite ffigatur amuletu efle.Priuatim^ ouiliibus drculatum toties & pedibus iufpcnt 
fum fuvfu m fup lim inarc.Sanguinc quo^ eius cu carduo cotra ferpetium iiSus inter prarcipua laudat. 
Phalagmm efl itaiiae ignotu 6i plurium genesjd»Vnu fimile formica::red multo maiusitoffo capiicrreli' 
qua parte corporis nigra:a!bis itercurfantibus rcfperfus guttis, Acerbior huius q uefpae iflusiViuit ma/ 
ximecirca furnos 6i malos.In remedio efl fiquis eiufdem generis aIte^percufIbofledar»Etad hoc fer' 
uancur cu mortui inuentutur,£t cortices eorum cdtiiti Si poti medenf ,Et muflellac catuli ut diximus 



UBER 

fupra. Aeqac phatangion grsci uocant inter genera araneoru:red diflingum lupi nomine* Tertium ge 
nus efl eodem phalangii nomine araneus:lanuginoftis;gradtffimo capire.Quo difledlo inueniri d/cui» 
tur intus uetmiculi duo;adatIigaci^ mulieribus cerutna pelleante fcIis ortum praelTantne concipunt; 
ut Ccciiius in com m cntariis reliquit. Vis ea annua efliqua folam ex omni atocio dixifle fas fitrquoniam 
aliquarum foecuditas plena libens tait uenia indigct.Vocatur & rhagio acino nigro fimilis oreminimo 
fub aluo pedibus brcuifUmisttanq imperfcflis.DoIor a morfu cius qaalisa fcorpioCiVrinac nmilisarae 
ncis textisddem erat afiortionmifi diflingueretur uirgulis albis.Huius morfu genua labefaflanturt Pe/ 
ior utro^ ert caeruleusdanuginenfgraicaliginem concitant; dC uomitusaraneotbs : ctianum deteriora: 
crabrone penna tantum differfns,Hic 3i ad maeiem perduar.Myrmecion formicaefimilis capite;aIuo 
nigra:gactis albis diftingueotibu&Vefparum dolore torquet.Tecragachiduo genera habcntrpciorme/ 
dium caput diffingucme linea alfcn iSf!; trafuerfum altera, Hic oris tumorem facit, At cinereus poftenor 
parte candidas lentior-Mmimeaut iipAiuseodecolorequitelasmufcis in parietibus lariiTimc pandit* 
Contra omniii morfusre{!nediuC3.itil gallinaceum cerebril cum piperis exiguo potu in porca.lte formi 
requin^ potar.Pecudum fimi cinis illitus ex acctoiS; ipfi aranei quicu^ in oleo putrefadli,Murisaranei 
morfus fanaf coagulo agn$ in uino poto.VnguIae arietina cinere cum mellc.Muftellx catulo ut in fer/ 
pentibus diflum efi,Si iumenra momordcrit:mus recens cum fale imponitur ;aut fel uefpertilionis ex 
aceto.Er ipfe mus araneus contra fe remedio ell diuifus 6i impofitus.Nam fi prsegnas momordcrit;,p y 
tinus diflilit.Optimij eft fi is imponatur qui momorderir.Sed 6i alios ad hunc ufus feruant in oleo aut 
luto circunIitos.Efi dicontra morfum eius remedio terra ex orbita,Fcruntcnim non tranfiriab eo or/ 
bitam torpore quodam naCuratiScorpiontbus contrarius maxime inuicencilio traditur:ut uiiu quo^ 
pauorem iisafferariSi torporem frigidi fudoris.Ira^ in oko putrefaciunt cum:& ira eo uulnera perun/ 
gunr.Quidam oleo illo fpumam argenteana decoquunt ad emplafiri genus at^ illa illinunr.Huc gr:e/ 
ci colore uocanr & afcalabotem 6i galeotem.In italia non nafdtur.Eft enim hic plenus Icmigincifti ido/ 
risacerbitEt uefeitur quae ola a noltris fieiiidibus aliena funt.Prodeft&gallinagd fimi cinis illitus. Dra' 
conis lecur.Lacerta diuuifa,Mus diuulfus.Scorpiodi ipfe fure plagae impofitus aut afllis cibo fumptus: 
aut potus i meri cyathis duobus.Propriu c feorpionti q? manus palma no feriuntince nifi pilos attigere* 
Lapillus qltfcu^ ab ea pte q i rerra erat appofitus plagae lenit doIorc,Ire tefta ficut erat terra opta ex aliq 
pte ficut erat fpofita liberare dicif.No debet refpicere q iponut.Et caucre ne fol afpiciar.Vermes terreni 
tnnimpofiti profunr, Multa flialia ex his remedia fumipropter quae in mcllcferuaror . NoiSua apibus 
contraria 6C uefpis carbonibuf^ 6i fanguifugis.Pitii quo^ martii roftrura fecum habentes non feriun/ 
turab iis,Aduerfantur Si locultarum minims fine pennis:quas ateiabos uocant.Eft Si formicarum ge 
nus uenenatum,Non eas nouere in ttaiia,Solifugas Cicero appellartSal fugas betica, lis cor uerpeitiJiois 
Contrarium omnibuf^ formicis Si falamadris refibittClcbaridas diximus,Sed Si in iis magna quaefiia 
quoniam ipfae uenena fune potx ueficxcum cruciatu prxcipuo.CofTinum equitem romanu amiatia* 
Neronis principis noturaicumis lichene correptus effenuocatus xgypto medicus ad hacualirudinem 
eiusa Cxfare:cuni cantharidum potum praeparare uoluifrerrimercmir. Verum illitas prodeflenon du 
biu m cfi cum fucco raminix uax:SC feuo ouis uel caprx.lpfirum cantharidum uenenum in qua parte 
fjirnon confiat inter au^ores.Alii in pedibus Si capite exiftimant efle.Alii negant,Conuenic rantu pen/ 
naseatum auxiliari in quacu^ parte fit uencnu,lpfe nafcunf ex uermiculo in fpongia maximxcynho/ 
rodiiqux fit in caale,Scd foecundiffimx in fraxinotCsterx^ in alba rofa minus efficaces , Potetiflimx 
inter omnes uanx lureis Iineisiquas in pennis rranfuerfas babent.Multum pingues iertiores minimae 
latxpilofx.InutiiiiTimx uero unius coloris macrx^.CondunC in calce ftifiili no picato Si linteo colliga 
tocongcfixrofa rnaiuratSi fufpenduturfuper acetum cum fale feruesrdonec per linteolum uapoterur: 
poftea reponutur.Vis earum adurere corpusicrufias obducere,Eadem pitycampis in picea nafccntibus* 
Eadem buprefiiifimiliter^ preparantur.Efficaciffimx omnes ad lepras Iichenarqi dicuturtMenfes cit; 
Si unnam,Idco Si Hippocrates hydropicis dabat. Catharidesobiedfx funt Catoni uticenfiiceu uenenu 
uendidiilet in autfiione regia:quoniam eas fefieriiis.Ix,addixerar* 

De feuo cameltnoiSi ane rabido;Si lacertaiSi anferibus:Si columbis : Si muRellis 
remedia. CA. V. 

T feuum autem firuto camelinum tuc uenifTe feffertiis.Ixxx.obitcr diiffum fit : efficacioris ad 
e omnia uifusqcfi adeps anrerinus,Diximus Si mellisuenenatigrnera.Contra qdutunf meh' 

lerin quo apes fint mortux.Idem porum in ufno remedium eft uitiorumiquxcibo pifciu gi/ 
gnunf .In anis rabidi m orfu cueiu r a pauo re aqux capitis canini dnis illitus uuIneri*Oportet igne conx 
buri omnia eodem modo:ut femel diximus:in uafe fidftii nouo argilla ctrculitoiatqi ira i furnum indi/ 
to,ldem in potione profiar,Quidam ob id edendum dederut. Aliqui Si uerme e cadauere canino adal/ 
|igauere,Menfirua ue canis in panno fubdtderc calici aut intus iplius caudx pilos cobuffos infuere uul/ 
ncri.Coraninum habenrcm fugiunt canes,Non larrantuero lingua canina in calciametofubdita pol/ 
lid, Aut cauda mufiellx quxabrcifa dimiffa fit babcntes.Hfi limus faliux fub lingua rabiofi canis q da/ 
tus in potu fieri bydrophonos no patitur.Multo tameutiliffime tecur eius qui i rabie momorderit da 
tur,Si poffit fieri crudum mandendum, Si minus quoquomodocodlum autios incoifiis carmbus,Eft 
uermiculus in lingua canum qui uocatur agrxds lyrtaiquo exempto Ifantibuscatulis ncc tabidi fiunt: 
nec faff idium fen tiu t,ide ter igni circulatus daf moifix a labiofome rabidi fiant, Et cerebello gallinaceo 




VIGESIMVSNONVS 

I occurritur.Scd id deuoratum anno tantiS eo prodeft. Aiijt 6C cnftana galli corrfta efficaciter imponi . Et 

I anferis adipem cum melletSaliuntur carnes eorum qui rabidi fuerunt ad eade remedia in cibo dadi» 
I Qutndinecanrurcatuliftatiminaquaadfexum eius quimomordem:uticcur crudum deuoretur ex 
listProdeH: 8d flmu gallinaceu dutaxat ru ffiim;ex aceto impofitu.Et muris aranea caudae cinis ita ut ipe 
I cui abrcilla lit:uiuus dimittatur.GIeba ex hirundinum nido illita ex acero:ueI pulli hirundinis combu/ 
fli. Membrana fiue feneftus anguiu m uernatione exuta cum ca nero mafculo tnra»Na er per le repofita 
in arcis armariin^ tineas necattTanta uis mali eil urina quoi^ calcata rabiofi canis noceat maxime ulcus 
habentibustRemedium elt fimum caballinum arperfum aceto & calefa^ftum in fimo impofitum • Mi^ 
nus hoc miretur qui cogitet lapidem a cane morfumiuf^ in prouerbium difeordiar uenifle.Qui in uri 
nam canis fuam egeiTerit;torporem lumborum dicitur fent]re«Lacerta qua fepa alii calcidem uocanc in 
uino potaimorfus fuos fanat. Veneficiis ex muftella filueflri fadtis contrariu eR ius gallinacei ueteris lac 
' ge haunumtPeculiariter contra aconitum addi parum falis oportettGallinarum fimu dutaxat candida 

in hyfopo decodtum aut mulfoiuenena fungorum boletoru^affiingittltem inflamationesac ftrangu 
! lationesrqt^miremurxum fialiud aial guftauerit id fimum torminibus 8L in6attonibus afficiatur.San 

I guis anferinus cotta lepores marinos ualericu olei iqua portione.Irem contra medicamenta mala oia 
I afleruatur cum lemma rubrica di fpin^ albae fucco paftillo^ drachmis quingi qin cyathis ternis aquae 
I bibanf.Icem muffellx catulus ut fupra diximus prarparatus.CoaguIu quo^ agnina aduerfus oia mala 

medicamenta pollct.ltem fanguis anatum ponticarumdtagi 6C fpiiTatus feruatunuino^ diluitur.Qui 
dam foemina: anatis efficaciorem putant.Stmili modo contra uenena ola ciconiarum uentriculis ualer^ 
Coagulum pecorisiCauIis ius ex carne arietum priuaiim aduerfus canrharidas.ltem lacouiu calidum: 
prreter q iis qui bupreftin aut aconitum biberinnColumbarum filueftriura fmium priuatim cotta ar/ 
gemi uiui pocumiContra toxica muffella uuigans inueteraia binis drachmis pota. 

Ad alopecias tolIedas;6£ ad pilos reddendos ad lendes tolledas ad palpebras: 

& ad gIaucomara:&: ad oculos;6i ad parotidas remedia. CA. VI. 

Lopecias replet fimi pecudum cinis cum oleo cyprino 61 melle.ltem ungularum muli uel mu 
3 lae ex oleo myrtheo.Praetcrea(ut Varro nofter tradit) murinum fimu qditem mufeerdas ap/ 
pellat.Et mufea^ capita recentia prius folio ficulneo afperatis.AIit fanguine mufearum utun^ 
tur» Alii decem diebus cinerem earum illinunt cum cinere charts uel nucumiita ur fit tertia pars e mu'' 
fds«Alii Ia<ffe mulierum cum brafTica anerem mufearum fubiictunnquidam mei tantu. NuIIu animal 
minus docile exiftimatur minorifue ftelletSus.Quo mirabilius eft oiympiat facro certamine nubes ea' 
rum imm olato tauro deo quem My oden uocanr extra territorium id abire. Alopecias cinis e murium 
capitibus caudif^ & tonus m uris emedanpraccipue fi ueneficio acciderit hsce iniuriajtem herinacei ci> 
nis cum meile aut corium combuffu cum pice Iiquida,Caput quidem cius uftum per fe etiam cicatrici 
bus pilos reddit. Alopecias autem in ea curatione praeparari oportet nouacula&rinapf,Quid3m ex ace 
to uti maluerunt. Quae de herinaceis dicuntur omnia tanto magis ualebunt in hyfirice«Lacertae quo^ 
ut diximus cobufiaecu radice recentis harundinisiqux ut una crema ripofiitminutatim fiedaeft.Ite^ 
myrteo oleo permixto cineres capi llo^defluuia continet. Efficacius uirideslacertaeoraniaeadem prae^ 
(lannEcianum utilius admixto fale 61 adipe urfino 8C cepa tufatQuida denas uirides i.x«fextaciisoIei ue 
ceris difeoquunt contenti femel in m en fe ungere.PeIli u m uiperinatum cinis alopecias celerrime expier* 
Item gallinarum fimu recens illitum.Coruiouum in xreo uafe permixtum illitu^derafo capite nigri 
Ciam capillis afferr.Sed donec inarefcanoleum in ore hab^um clhne didentes fimul nigrefcant«Id 9 in 
umbra faciendum effine^ ante triduum abluendum. Alii fanguine cerebro eius utuntur cum uino ni/ 
gro.Alii excoquunt iprum:51 noiSe concubia in plumbeum uas codunt.Aliqui alopecias catharidetri/ 
ca illinunt cum piceliquidainitro praeparata cute.Cauffica uis ea^icauMum^ neexulceretalte.Poftea 
ad ulcera idta fafla capita muriu 6l fel murium 61 fimu cum helleboro 61 pipere illini iubent.Lendes tol 
lunf adipe caninomel anguibus in cibo fumptis anguillarum modoiaut uernatione earum quaexeuut 
potaiPorrigines felle ouillo cii creta cyniolia illita capiti donec larefcat. Opicis doloribus remedio fune 
cochIe*:eae quse nudae inueniut nodum peradl$ablato capire:6i iis lapidea duritia exempta,Eft autem 
ea calculi laticudineiquae alligantur:6f minuts fronti illinuturtritae.lcemeripum olla e capite uulmris 
adalligataiauc cerebrum cu oleo cedrino pemnifto capite 6C intus naribus illitis. Cornicis cerebni codlu 
in cibo fu mptu m uel nodlux idem prseHat . Gallinaceuf^ fi inclufus abRineatur die ac noiflc pari iedia 
eius qui doleat euulfis collo plumis circuligatiTq! uel crtRis.MuRellscinis illitus. Surculus cx nido mi/ 
lui pul uino fbbieftas,Mucina pellis cremata ex aceto illito cinere,Limacis inter duas orbitas inuetae oP 
ficulum peraurem cum eboie craieiffumiud in pellicula canina adalligatum qd remediu pluribus fem 
per 9 prodeR.Fradlo capiti aranei tela ex oleo & aceto impofita non nili, uulnere fanato abIcedit.Hatc 8C 
uulnenbus roftrinarum fanguine fiftit. A cerebro uero profluentem anferisfanguis : aut anatis infufus 
adeps fiftic.Adepf^earudem alitum cu tofaceo codlus.Mamtinopafcerisharundinc caput peifum ma 
xime luna plena lineo panno adalligant capitis doloribus licio. Aut caera alba fronti illinuntidi pilos ca^ 
ninos pano adalligat.Cerebru cornicis in cibo fumptum palpebras gignere dicitur . Oelypu cu myrrha 
calidum penicillo illitum. Idem pffare mufearum fimi quo^ munni cinerem aequis portioibusrut effi 
cacitCT dimidiu pondus denantjimittitur additis duabus fextis denarii fextiui ut ola byfopo illinatur* 
Item murini catuli triti in uino uetere ad cralTitudinem acopi.PtIos in iisincomodos euulfos renafd nS 



LIBER 

patttur fcl herinacci.OdorUm Ilellionis Itqiior.Salamadrae cin i’s « Cinis lacertae uiridis:uel in iifno albo 
fole coadlusad craflirudmc mcllis laereo uafe.Hirundmis pulloji cinis cum la£tc titymallt fpuma^ co-' 
chlearura.Glaucomata dicuntmagi cerebro catuli feptem diegi emendari fpecillo demiflb in dextram 
parte fi dexter oculus cureturtin finiftram fi finifier.Aut felle receti afionis.Nodtuaji eft id genus maxK 
mumrquibus pluma aurium craicanSuffufionem oculogi canino fdiemalebatqhyens curari Appol'' 
Ionius puraneuscu melle.Item albugines oculo^t, Murium capitucaudaru^cinereex meile lundis da 
ritatem uifus rdlitui dicunt.MuIto^ magis gliris aut muris fi lueftriscinere:autaquil$ cerebro ud feb 
Ic.Cum attico meile cinis 6C adeps foricis combu fii tritus.Lachrymofis oculis plunm um confert ftibi* 
Quod quid fit dicemus in metallis,Muftdlaecinisfuffufionibus,Item lacerta hirudinis ue cerebrum. 
Quae etiam tritae codtaeu e fronti illirse epiphoras fedannfiue per fe fiue cum polline fiue cum thure, Sic 
6i folatis id eft fole correptis profunr.Viuas quo^ cremare:& cinerem eagicum meile cretico iungi cali 
gmesutiliffimum eft.Iumentorum oculis membrana afpidis qua exuent cum adipe eiufde dantarem 
tnunffis facit»Viperam utuam in fidlili nouo comburere addito foeniculi fucco ad cyathum unu & thu 
ris mana una at^ ita fuffufiones oculorum 8i caligines inungere utilifiimu cfl . Medicametu id echion 
uocatur.Fit& collyrium uiperain oHa putrefafta uermiculirgi enatis cum croco tritis. Exuritur in olla 
cum falequcm lingendo claritatem oculo^ confequuntunSd ftomachi toriuf^ corporis rempefliuira 
tffs,H/nc etiam fal pecori datur faiubritatis caufaidi in antidothu contra ferpentes additu r.Et ad totide. 
Quidam & uipetis ututur in cibis,Primu om niu occife ftatim falem in os addi lubent donec Iiquefcat 
humor quattuor digyto^i menfura utringi pra:cifa;exemptifcp interaneis difcoqimnr in aquaauroleo 
fale anetho dioibus aut ftarim uefcunmnaur a pane colligunt utfaepius utanf.ius praeter fupradida pe 
diculosc roto corpore expellitiprurituf^ etiam femmx cutis. Effedum oflendit & per fe capi ris uiperi 
ni cinis.Vtiliflimecibos inungunt.Item adeps uiperinus.Dc felle non audadter fuaferim qux pcipiunt: 
quoniam ut fiio locodocuimusinon aliud eft ferpentium uenenu, Anguium adeps erugini mixtus^m^ 

{ )tas oculogi partes fanat:S£ membrant fme eaj; fmeftus uernatione exuta fi adfricetur claricarem ocu' 
orum facittVIuIac quoqi fel praedicaf ad albugines fuffufiones caligines. Adeps fi militer ad claritatem 
Aquilaetqnam diximus pullos ad contuendumfolemexpeririimixto fel !ecu mei Ic attico inunguntur 
nubeculae S£ caligationes dC fuffufionefq! oculorum .Eadem uis 6iin uulmrino fdleefl; cum porri fucco 
6C meile exiguo.Ec irem i gallinacei felle alligato ad argemaiSi ad albugines ex aqua dilutoJ te ad fuffu^ 
fiones oculorum maxime candidi gallinacei.Fimum quoq^ gallinacecj.cdu taxat rubru lufiofis iilinen.'' 
dum monftrant.Laudant&gallmscfcI fed priecipue adipe contra puftulas in pupillis. Hos fciliceteius 
rei gratiafaginant.Adiuuat mirifice eruptas oculop; tuniculas ammixto fchifto & hematite lapidibus. 
Fimum quo 9 earum duraxat candidum oleo in uetere corneif^ pyxidibus adferuat ad pupillarum al/ 
bugines,Qua in mentioncfignificandum ell pauones fira um fuum reforbere tradi inuidentes hoiuni 
uriliratibus.Accipitcrdecodtusin rofaceo cfficadnimusad inunflioes olum uitiojd putatur. Item ftmi 
cius cinis cum attico raellc.Laudatur 6C milui iecur.Fimu columbadi ex aceto ad acgilopas. Similiter 8C 
ad albugines &cicatriccs.FeI anferinu fanguis anatu contufis oedhs ira ut poftea hyfopo BC meile inuii' 
gantur.Fel perdicii cura mellis aequo podereiperfe ueroad claritate.Dorcados Hippocratis ut putat au 
tUorita re adiicfrunqd in argentea pyxide adieruari iubeuOua perdicu in uafe aereo decofla cum meile: 
ulceribus oculo^&rglaucomatis medent columba^ rurtu^palubium perdicum fanguis oculis eruo-' 
re fufFufis eximie prodeft.In columbis mafcula: eff icaciorem puranr. Vena aut fub ala ad hunc ufum m 
ciditunquoniafuocaloreutiliorefi.Supimponfoportetfpleniuemeiiedecodtumdanamqt fuccidaex 
oleo uino. Ea rudem auiura fanguis nyflilopas fanat, Et lecur ouiura.Afij ut in capris diximus effica 
cius fulu^e.Decodto quo^eius oculos abluere fuadentiSi medulla dolores fiumoreCj illinunt. Bubo/ 
nis oculoni cinis collyrio mixtus claritate oculis facere promittif.Turturis fimum albugines extenuat. 
Irem cochIeapicinis.Fimum cenchridis accipitrum generis hanc graeci faciur.Argema ex melleoibuf^ 
quaefupra feripta funt fanatur.McI utilifTimum oculis in quo funtapes /mmorcuae,Oconi^ pullu qui 
ederitinegatur annis continuis Iippitums,Item qui draconis caput habeat.Huiuf^ adipe 6: mellc cum 
oleo uetere incipientes caligines difcuti tradunt.Hirundinu pullos plena luna excaecantircftituraffl ea^ 
acie capita comburunf.Cinere cum meile utunt ad claritatem 6i dolores ac lippitudines BC idlus, Lacer 
casquoi^ pluribus modisadoculo^ remedia afTumunt.Alii enim uiridem includunt nouo fidtili ac la 
pillos qui uocaturcenidia:qua:& inguinum tumoribus adalligari folentinoue fingulos fignis fignan' 
tes:SC fingulos detrahunt per dies Nono emittunt lacertamtLapiIIos feruat ad oculorum dolores, Alii 
terram fubflernunt lacerta uiridi excecatatiSC una in uitreo uafe annulos includunt ferro folido uel au 
roicum recepi Qeuifum laceratam apparuerit per uitru emilTa ea annulis contra lippitudinem uruntur, 
A‘ii capitis cinere pro ftibio ad fcabritias .Quidam uiridem longo collo in fabulofis na fcen te cobu ru nt 
K incipientem epiphoram inungunt,£t item galucomara.Muftellae etiam oculis pu£lum erutis aiunt 
uifum reuertiieademqj quae in lacertis Si annulis faciunt . Serpentes oculu dextrum adalligatum corra 
epiphoras prodeflefi lerpcns uiua d/mittatur.Lachrym antibus fine fine oculis cinis ftellioms capitis cii 
ftibio eximie medef. Aranei mufeari relaiSi praecipue fpelunca ipfa impofita fronti ad duo temporaiita 
ut a puero impube & capiatur Si imponaf .Nec is triduo fe offendat ei cui m edeatur ne ue alteruter nu/ 
dis pedibus terram attingar his diebusimirabilirer epiphoras mederi dicunf. Albugines quoqi dicitur 
tollere inunifbone araneus candidus longi fTitnis ac tenuiffimis pedibus coniiitus In oleo uetere . Sed is 



TRIGESIMVS 

etiam ciims cralTifinium («tu cit in contignatioibus fere adalfigatus panno epiphoras fanare traditur. 
Scarabeiuindis narura contuentia uifum exacui r.ltaijtgemma^ fculptores contuitu co^acquiefcanr. 
Aures purgat fel pecudis cu meile.Canini^ ladlis inftillatiofedat doiorem.Grauitate adeps cum abfui 
thio 8i oleo uetere.Item adeps anrennus.Quidam adiiciui fuccu cep* & alii pari modo.Vtunf &C per ie 
ouis formicagi-Nag? & huic animali eft mcdicinaiconftat^ urfos sgros hoc cibo fanari. Anfei u quo^ 
6i oium auium adeps prrEparatur;exempti% uenis oibus patina noua fidtili operra f fole; fubdita aqua 
feruenti liquaf.Siccarur^ lienis faecis i fictili nouo repofitus loco frigido minus putrefciriaddito meile* 
Muriu cinis cu meile ifttllarusiautcu rofaceodecotftusauriu dolores Tedat. Si aliquod aiai in aurem in<' 
traucritipcipuum remedium efl munnu fel aceto dilutUtSiaqua incraueritiadeps anferinus cu cepxfuc 
co.GIiris detradla pelleuntetlinifijexemptis decoquif meile in uaie nouo.Sed medici malut nardo 
coqui uf^ ad tertias:at$ ita alTeruariideindecu opus fit Hngili tcpeiadtaiTundere.Coilat deplorata auri 
um ulna eo remedio fanari* Aut fi terreni uermes adipe an feris decoAi ifundantMte ex arboribus rubri 
cu oleo triti exulceratis & ruptis auribus pclare medenf, Lacerti inueterati in os pendetium addito fale 
cotufi &ab iflu Isfas aures fanat.EfficaafTime aut ferrugineas maculas habetes.Lineiseni per cauda di 
flinfte.Miilepedarab aliis cenripeda aut multipeda diflaiaiai efte uermibus terra: pilofum multis pedi-* 
bus arcuatim repens radtum contrahens fe:onifcon graeci uocatialii tiIon,Efficacirerfanatauriu dolores 
in comcepunici mali decoftu 8C porri fucco.Addunr 8i rofaceu di in altera aurem infundui* Illa autem 
quse no arcuatur fepagr^ci uocannalii fcolopendra minore perniciofamqj.Codex qux funtin ufu ci-' 
bt cu nij^rrha aut thuris polline appoiit^e.lte minuta 6i ladte frafturis auriii illinunf cu me!Ic»Senedus 
ferpeutiu feruenre tefla iifta inftillaf roiaceo am mixto contra oi'a quidc uina efficax.fcd contra grauio>’ 
ientiapcipuc.Aurf! purulentae funt ex 3cero,MeIiuscufclIe caprino uel bubulo aut tcftudinis marinae* 
Vetuftior anno eadem mebrananonjadeftmec hymbre perfufaiur aliqui putarJtem aranei fanies cu ro 
faceoiaut per fe in lana uelcii croco»Aunbas prodeft gniius cu fua terra effofus & iliimstMagnaaudlori 
tateiR huic animal phibetNigidiusimaiore magi:quom'a retro ambuler: terra gi terebret: ffridac noiti'' 
bus.Venaf eu formicae circuilgatse capillo in cauerni eius coiefla; efflato prius puiuere ncfefecondacrdi 
ita formicae coplexu extrahif. Vetas gallinaceog; mcbranaq abiici folet iueterata& i uino trita auribus 
purulctis calida ifundif.Gallinagi quo^ adeps,Elt 6i quaeda pinguitudo blattae fi caput auellaf.Hactri 
tam una cu rofaceo auribus mirejpdeiledicunr.Sed lana qua induferint poftpaulu extrahenda* Cderri 
me enim id pingue trafireinarahfieriue uermicuiUiAlii binas ternafuc in oleo decotitas efficacifli meati 
ribus mederi fcributiSi tritas in linteolo imponi comufis.Hoc quo^ aial inter pudenda eft. Sedppam 
miratione naturae pnfeoeu^ curam totum in hoc loco expiicadum.Pluraea^ genera fecerunt. Molles 
quas i oleo dccodlas uerrucis efficadter illini experti funt, Alte^ genus milachnn appdlauere circa mo*' 
las fere nafcens.Has capite derratSo attritas lepras fanafle Mula 6i pifton in exfplis reliquet ur.Tcrtium 
genus odoris tedio muifum exacuta clune cu piiTdeo fanare ulcera tradunt alias infanabilta.Strumas 
panos diebustxxi.impofitasipercunaxcntufaicacoetheifcabicmifurunculor^ detradtis pedibus Si pen/ 
nis.Nos haec cr auditu faftidimus . At hercule Diodorus Si morbo regio & ortopnoicis reflitifTe tradit 
cum refinaSimena.Tantumpoteftatis habet ars ea pro medicamento dandi quicqduelit,Humaniffi> 
mieorum cinerem crematorum referuandum ad hos ufus in cornea pyxide cenfuere.Aut tritas dyfte^ 
ribus infundendas ortopnoicisaut rheumaticis.Infixa un$ corpori illitas extrahere conlfat«Mel utilif' 
fimum auribus quo^ elH quo apes emortuxfunt* Parotidas comprimi columbinu fleretis uel per fe; 
uel cum farina hordeacea autauenacea, No(2us^ cerebrum uel iecur cum oleo infufum auriculae aut 
parotidae.Multipcdacum refinae parte tertia illita.GiilIi Gue illiti fiueadailigau. At reliqua morborum 
genera medicinafcp ex iifdem animalibus aut dufdem generis fequenci dicemus uolumine* 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE UBER, XXX. PRAEFATIO, 

De origine magicae artisiquando Si » quibus coepetitiSf a quibus celebrata fuerit: Si reliqux 
ex animalibus medicinx. CA* I* 




AGICAS VANITATES SAEPIVS QVIDEM ANTECEDEN/ 

: tis opeiis parte ubicu$ caufae Iocu% pofccbaticoarguimus, Dctegem us 
etiam nunc in paucis.Tamen res digna efl de qua plura dicanf ue! eo ipfo 
quo frauduIentifTima artium piunmu in toto terrarum orbcplurimi% 
feculis ualuit.Audloritatem ei maximam fuifle nemo mireruriquando/ 
! quidem fola artium tres alias imperiofifrimas humanae mentis comple/ 
xa in unam fe redegit « Nata primum e medicina nemo dubitat; ac fpecie 
falutariirrephileuelutalriorem fanflioremgiq medicinam jtablandifS 
mis defideratifrimifq! promiflls addidi flet uives religicnisiad quas maxi 
meetianum caligat humanum genus.At^ ut hoc quo^ fuggeflerit mi/ 
IrcuifTeartcs mathematicas nullo non auido futura de fdc fciendi : arqiea 
e cado ueriflimepeti crcdente*lra pofefTis hominum fenfibus triplia uiti 
in tantum failigii adoleumut hodie^ etia in magna parte gentium 

p mi 



UBER. 

pf suate.it:6; ftt orfetitf regum regtTsus imperer, Sme dubio illic orra in pcrltdc a Zoroaflrc ut inferatis 
ftores conucnit . Sed urrum unus hic ranrum fuerit: an poflea 6C alius non fatis conitar* Eudoxus qui 
inter fjpiennac fedas dariffimam miliiTimam^ eam intelligi uoluir,Zoroa[trem hunc fex milibus an 
tiorum anreplatonis tnorrem fuifle p^odIdlt,SicS^a^ftoteles, Hermippusquidetotaea arte diligen.^ 
tiflimefcrtbit;3i uities centum milia uerfuum a Zoroaftre condita indicibus quo^ uoluminumeius 
pofitiseXplanauit.Etiam praeceptorem a quoinrtitutum diceret tradidit Agonacem.lpfum ueroquiti 
que milibus annorum ante troianum bellum fuifle. Mirum hocin primis:durafle memoriam artcgi 
tam longo aeuo commentariis non incrcdennbus;pra:terea nec claris nec continuis fucceffionibus cu< 
floditam.Iftos cnim quif^ communi auditu faltera cognitos habetiqui foli cognominantur* A pufco'' 
rum 5£Zaratum'mcdos:B.ibyloniumqi Marmaridiumi&arabe.Hippocum laffuium uero Zarmo' 
cenidamiquorum nulla exranc monumenta maxime tamen mirum eft in bello troiano tantum de ea 
arte filentmm fuiiTe Homeroitantumgt operis ex eadem in Vlyxis erroribusiadeo ut torum opus non 
aliunde conltettSiguidem Protea 6C firenu cantus apud eum no aliter tnrell^i uoIunCircem uttqt & in 
feroru euocatione folum hac agi.Nec poftca quifq dixit, quona modo ucnilRt reimcfum religiofiirima 
urbem quando tranfiliffetqi ad tht fTalas urbes :quarum cognomen diu optinuitin noftro orbe alienae 
gentis .Troianis ita^ temporibus quom Chironis medicinis contenta elTerfoIo Marte fulminante* Mi 
TorequidS illis populis fama eius in ranruadhaerifleutMenandcrquog; littera^ fubtilitanbus peritus 
in eadem telmefo genitus thefTalam cognominant fabulam complexa ambages fbeminapi detrahenti^ 
um lunam.Orphea putarem epropinquo primum intulineaduicinas uf(j rupcrflitiones ac medionx 
profedumifi non ex perfis eflet uis totaiin thraciaqi magice delata fuiflet.Primus gicxtetiutequide \n^ 
ueniocom meratus de ea erat Hofthanes.Xerfcn regem perfacu belloiquod is gr^u^itulit comitatus: 
ac uelut femina artis porrentofae afperfifre obiter interfeflo quacu^ comeauerat mundo*Diligentfores 
paulo ante hunc ponutZoroafti em altura proconefium. Quod certum eftihic maxime Hofthancs ad 
rabiem non auidiratera modo fcienti^eius gr^copt populos egif.Quancjanimaduercam fumma licte 
rarum claritate gloria^ ex ea feientia antigeus & pene femp petita. Certe pythagoras.EmpedocIesiDe'' 
mocrirusiPlatoad hanc difcendam nauigauerexxiliis uenus q peregrinationibus fufccptiStHanc reuer 
fi pn-cdicauereihancin archanis habuere. Dem ocri tus Appollonicen Capridene &C Dardanum e phoeni 
ceillartrauituoluminibus Dardani e fcpulthro eius petitisifuis ucro ex difciplina eorii edicis . Quae re^ 
cepra ab aliis hominum ar^ tranfifle per memoriam aeque ac nihil m uita mirandum eft.ln tantum fii* 
des iftis faf^ omnedeefliadeo utii qui caeterade uiro illo probant h^c opera elle inficif efl.Sed fruftra» 
Hunccnim maxime affixi fle animis eam dulcedinem coftat.Pleru^ miraculifii hoc parircrutraf^ar/ 
res effloruifie; medicinam dico:magicem^:eadem aerareillam Hippocrate:hanc Democrito illuftran^ 
tibus circa peloponnefiacum grscij; beiium: quod geftum efla trccentefimo urbis noftrc anno. Eft 8C 
alia magice fadlio a Mofeetiamnum 6timapapda lud^ispendensifed mulris milibus annoiupcftZo/ 
roaftrem.Tanto recentior eft cypria.No lenem 6C Alexandri magni temporibus aucftoritatem addidit 
profeiTionefecudus Hofthanes comitatu eius exornatus.Plane^ quod nemo dubitet orbem terrarum 
peragra uir.Extant ita^ & apud iralas gentes ueftigia cius in.xii*tabulis noftris aluTqi argumentis : qua: 
pnon uolu mine exporui.Dc.lv li.dcmom anno urbis Cn.Cornelio Lcnculo.P.Licinio Cranbconftfcna 
tufconfuicum faiftum eftinehomo immolarefipala^ in tempus filuit facri prod*giofi celebratio, Galli 
as utiqp pofledit 6i quidem adnoftram memona.Natj tiberi Cxfaris principatus fuftulirdruidas eo^^: 
& hoc genus uatum medicoruqi.Quid ipfeegohacmemoreartemocceanum quoqi rr3nrg'eITam:SC 
ad naturae inane perueflam in britanntamrquac hodie eam attonitecclebrattamiscei imonnsiur dedif 
fe perfis uideripoflit.Adeoin toto mundo confenfereggdifcordi & fibi ignoto*No fatis sftimari pw 
deft quarum romanis debeaturiqui furtutere moftra:m quibus hominem occidere religiofilTimu erat: 
mandiuero etiam faluberrimum.Vt narrauit Hofthanesifpecies eius plurcsfunr* 

Vituperatio Neronis Cxfaris* CA. If. 

An^ Biexaq Iphaeris S: ex aere di ftellisfii lucernis ac peluibus fecuribuf^K multis aliis mo>' 
n dis diuinapmittitipraiterea umbra^itferoru^ colloquia . Qui omnia atrate noftra princeps 

Nero uana falfa^ coperit.Quippe nocithan tragiciq! catus libido illi maior fuit. Fortuna re-' 
rum humanagi fumma geftiete in^fundis animi uiciisiprimu^ imperare diis cocupiuirmecquicg ge-' 
nerofms uoluir.Nemo unq ulli artium ualtdiusfauit.Ad hic non opes illi defuere; no uires: no dilcedi 
ingeniu aliacp non patiente mudo.Imrnenfum 5C indubitatii cxemplu eft faifae artis qua dereliquir.Ne'' 
ro urin^ inferos potius 8i quofeu^ defurpitionibus fuis deos cofuluiflecq lupanaribus ar^ ^ftituiis 
mandaftet fnqntiones eas.NuIIapfetftofacra barbari licet feri^ riparus non minora q cogitationes eius 
fuilTenr.Sluius fic nos repIeuitumbris.Suntqdam magis hfugia ueluri lentigine habentibus non obfe 
qui numina ut cerni no poflinr.Forte hoc in illofNihil membris defuit.Na dies eligere cerros liberum 
erat.Pecudes ucroqbus non mfi ater colos eet:faciIe.N3 hominem immolare etiam gratiffimum.Ma'' 
gus ad eu Tiridates ueneratiarmeniacu defetriuphu affercs:6c ideo^uintiis grauis, Nauigare noluerat: 
quoniam expuerein mariaialiifi^ mortalium necelltracibus uiolare naturam eam fas non putant* Ma'' 
gos fecum adduxerar.Magicis etiam coenis eum initiauerat.Non tamen cum regnum ei daret hanc ab 
eo acciperearrera ualuit.Proinde autem irapfuafum firinteftabilem irritam inane effeihaben te tamen 
quafda ueritatis um brasifed i iis ueneficas attes poileremo magicastQuxeae aliqs q finc mentiri ueteres 



TRIGESIMVS 

Riagf camadoTefcflitibus nobis QiTuStAppiongrammatic£c artis prodident cynoCfphalia hxrbam: 
qux in a;gy pto uoca retu r oftrites d luina 6i contra ofa ueneficUiSed fi ea eruereturinatim eu m q eruif'' 
fer: mon.Se^euocane umbras ad percontandum .Homerus qua patria quibuf^ parentibus ganuus 
enet.Non tamen aufus profiteri quid fibi rerpondiiTe dicerer* 

De talpis 8i reliqux medicinae per morbos digeftaeioanfmalibusiquorum gene<' 
ra placida funt aut fera* CA* llf* 

Ecultareuaniratis fir argumentum animalium cunSo^ talpas maxime miratu ruor mor 
p disa rerum natura danatas caecitatis perpetux tenebris etia'num aliisdefonas fepulnfq; fimi> 
les.Nuiiisaequxcredunrextis.NuIIu religioniscappaciusiudicantanimal. Vtnqulscoreius 
recens palpitanf^i deuorarit diuinationis 6i rc^ efficienda^; euentus ^mitrant.Denrae talpae uiua: axc'' 
pro fanari dentium dolores adalligaro affirtnar.Oetero ex eo animalfplacitaeo^ fuis reddemus locis* 
Nec quicq probabilius inuenieturq muris aranei moifibus aduerfari eosiquonia & terram ut diximus 
orbiris depreOam aucrfarur.Oetrfs; dentium doIonbus(ut iidem narrant) medetur canu qui rabiem 
praeferunncapftum cremato^ cinis fine carnibusinflillatusexoleo cyprio per aure cuiuse parte dolei^ 
anr.Caninus dens finiffer maximus circufcanficato eo qui dolcatiaut diatonis os efpina.lte eiiydndis, 
Eft aurem ferpens mafculus Sialbus.Huius maximo dente circufcarificanr.Arin fuperiore dolore du/ 
os fuperiores adalligantiediuerfo infenorcs.Huius adipe punguntur qui crocodilum captant. Dentes 
fcanficant & offibus beertee e fronte luna plena exepnsura ne terram atringar*CoIIuut caninis dentibus 
decoflis in uino ad dimidias p[cs,Onis eoj; pueros tarde detictes adiuuat cu melleiFiteode m6& deti 
friciu e caninis,denbus.Ctnis e murino fimo tditusiuel iecur lacerta^ aiidu.Anguinu cor fi mordeatur 
aut aliiget efficax habef.Sunt^ ircr eos q mure bis in mefe lubeat madiidolortfqi ira caueri. Vermes te 
leni decodi in oleo mfufjqi au ncuia:: cuius c parte dolcant pr^ ffant Icuamentu . Eonadem cinis exefis 
decibus conietff us ex facili cadere eos ccgit.Integros dolenres illitus iuuat»Coburi aute oportet tn telfa* 
Profunr&lcum mori radice in aceto fcylli te dccofli ita ut coluantur dentes. Is quoqi uetmiculus quiin 
h^rba quse Veneris labrum appellatur inuenituncauis dentium inditus mirepiodeft. Na erucae braiH 
eseeius conratSu cadunt.Et e malua cimices infunduntur auribus cu rofaceo. Arenula quae inueniun^ 
Tur in cornibus cochlearum cauis dentium indirx llatim liberant dolore.Cotlca^ inanium cinis cum 
mura gingiuis prodefl, Serpens cum fale in olla exudae cinis cum rofaceo in cotranam aurem infulus. 
Anguina uernarionis mebranacum oleo t^digi rcfinacalcfatSa 6Cauti alterutri infufa.Adiiciuntahg 
thus & rofaccum.Eademij! cauis iiidirautfine moleflia cadant praeftatiVanum efleaibitror canis or<* 
tu angues cauda mebranam exuereiquoniam neutru in iralia uifum efl.MuIto^ minus credibile i te-' 
Didis regionibus um fero exuiVHanc aut uel inueteratam cum caeracellerrime dentes euellere iradut* 
Et dens anguiu alligatus dolores minuit.Sunt qui 6C araneum animal ipfumfiniftra manu captu tn> 
luqi in rofaceo;6C in aurem infufum cuius a parte dol^at prodeilearbitietur.OIllculis gallina^ in parte 
te feruahs fiflula falua adatffo dente uel gingiua fcartficata proiedogtofTicuIo fianm doloiem abire tra 
du nt. I rc fi rao co rui lana adalligatoiuelpafTe^ cum oleo calefadodC jiximx auriculae infufo pruritum 
qde ttolerabile facit, Et ideo utilius eff pafTens pullo^ farmentis crematop; cinerem ex aceto infricare* 
Oris faporc emedari affirmant murino cinere cum mdlefi fricetur dentes.Admifcentqdam marathri 
radices.Penna uulturisfi fcalpantur dentes acidum halitum faciunr.Hocidem hiftricispennafeciflead 
firmitarem pertinet.Lingus ulcera SClabroj; hirudines in mulfodecodlaeJanat.Adepsanferis aut gab 
JinEe rimas.Oefypum cum galla araneo^ telae candidasidi quae in trabibus paruac texuntur.Si fei ucn-' 
Cia os intus exufleritiladfe canino ffatim fanabitur, Maculas mfacie,Oefypum cu meile cor fico quod af 
perimu habetur extenuar.ltem Icobem cutis tn facie cum rofaceo tmpoiitum uellere.Quidam & buty 
rum addunr.Si uero uictliginesifintifel caninum prius acu copunc^as . Liuentia 8C fugillata pulmones 
arietum pecudJ^ in tenues confedti mcbranas& calidi impofiti ; uel columbinum fimum.Cutemm 
facie adeps anfens uel gallinx cuffodittLichenas murino fimo ex aceto illinunr;d£ emere herinacei ex 
oleo,ln hac curatione prius nitro cx aceto faciem fouenpr^ctpiunt* Tollit ex facie uiria 6C coclearum 
qui latae & mininae pafiim inueniuntur cum meile cinis.Omnium quidem coclearum cinis fpillar cal 
facitrmegticd ui,Et ideo cau Ilicis commifccmr pforifg! & lepris & lentigini illinitur.lnucnio&formi-' 
cas herculaneas appellatas quibus tricis adicdlo fale exiguo talia uiiia fanentur,Buprellis anmialell ra/ 
rum in iraliaifimillimum fcarabeo longipedi, Fallit inter haerbas bouem maximeiundedc nomen i nue 
nitideuocatumg^ ta^o felle ita inflamariui rumpat.Haec cum hircino feuo lichenas illitaexfacie tollit 
fmeiflica: ui ut fupra diiflum e,ViiIturtnus fanguiscum chameleonis albae:quah«rrbam efle diximus: 
radice cedria tritus contentu rgibrallica lepras fanat. Ite pedes locufta^cu feuo hircino triti. Varos 
adeps gallinaceus cu cepa tritus 81 fubaftus.Vtilifliraum 8C in facie faepe mcl in quo apes fint emortuae* 
Prsecipue tamen faciem purgatar^ erugat cygni adeps , Stygmata delemur columbino fimo ex ace^ 
to,Grauedinem inucniofmiriifi quis nare murinas ofcuIetur.VuaSi faucium dolor mitigatur fimo 
agnorum phufgh^erbam guflauentin umbra arefado.Vua fucco cochleae acu tranftoffa: illitaiut co/ 
chleaipfam fumo fufpendatur: Hirundinum cinere cum meile, Sic& ronfillis fuccurritur . TonfiP 
las 8i fauces laflis ouilli gargarizatio adiuuat,MuItipeda tnta,Fimura columbinum cum paflb garga' 
rizatii etiam cum fico ai ida ac nitro irapofitum extra afperitacem faucium 6i diltiHanones Icniunt.Co/ 
chleaecoq debent in lai3;e: dcptogi tantum terreno conteri; df in palFo dari potui* Sunt quiallypaleicas 



UBER 

cfticadnTmas putcnt:8f fn ifs rmcgmaea 5 £.Lenit&grylIusiiifncatus.Aut fi qafs manibusgbus cu con 
triuedtirorillas attingat. Anginis fellc anfcrinocumelaterioSlmclIedtifl^mefuccurntur.Ccrebrono/ 
duae cinere hirundinis cx aqua calida poro.Huius medicinae audoren Ouidius pocta*Sed efficanore? 
adoia quae ex hirundinibus monftranfipulIifiluenriu.Figtiranidoije eos deprehendit, Mulco tatnccf' 
ficaciiTime riparia^ pulli.lra uocant in ripa^ cauisnidificates.Sunt multi qui cuiufcLTgt hirudinis pullu 
edenducenfentiur toto anno no metuatur id malu.SrtanguIatoscum fangL]inecoburunrinuafe:6i ci' 
nerem cum pane aut potu dant,Quidam 6i mufidlae cineres pari modo am iPcenuSic 8i ad ftmma: re/ 
mcdia.Danr&comitialibusquottidiepotu.Infaiequo(j!reruataehirundinesadangina una drachma 
bibunrurtCui malo 6C nidus earum mederi dicitur potus.Millepedam illini anginis efficaalTimtJ pu^ 
tant.AIi7»xxi.triras in aquae m ulfe hemina dari per harundineiquonia detibus radis nihil profunt.Tra 
dut& murecum uerbenacaexcodumifi bibatur is Iiquor:remedioeflt.Etcorrig)a caninam ter collo 
Circudatam.Fimu columbinci uino 8C oleo pmixtu.Ceruiris ncruis & opyfihotono ex milui nido (ur/ 
culis uitis adalligatus auxiliari dicitur . Strumis exulceratis mutlclix fanguis.Ipfa decoda in uino: non 
tamen redisadmouerur. Amnr&in cibo fu mpnim idem efficere. Vel cineneiuslai mentis combu/ 
ftac mifcerur axungia, Lacertus □iridisadalligatur.Poftdies.xxx.oportecalium adalligari.Quidamcor 
eius in argenteo uaiculo feruant. Ad foeminarum ftrumas ucteres cochleae cu tefta lua tufae illinuntur: 
maxime quae frutetis adhaerent, Itc cinis afpidu cu fcuo taurino ipcnitur, Anguinus adeps mixtus oleo 
Item anguiu cinis ex oleo illitusiuel cum caera.Edifiequoqi cos medios abfcifis utrinq? extrem is artu/ 
busaduerfus ffruraas prodctl,Vel cinere bibiffcinnouofidili ira crematorum,Efficacius multo inter 
duas orbitas occiforurn.Et gryllum illinirecum fua terra defoffum fuadcnt.Ite fimu coliiba^ per fefe: 
uel cu farina hordeaccaiuel aucnaccaex aceto.Talpae cinere ex melic illinere, alii iecur eiufdccotmu iter 
manus il!inunt:& triduo noabluunr.Dextrum quogi pede cius remedio effe ffrumisaffirmant. AIiip/ 
ciduntcaput:&cum terra a talpis excitata rufum digerunt in paftillos pyxide ftagnea;6i utuntur adoia 
quae intumercuntiSi qu?e apoltemara uocantiquaegi in ccruice fLinr.Vdbep fuilla tunc ueranuTauri uo 
canf fcarabei terreffres,Rircino fimilesinome cornicula dedtnAlii pediculos terrae uocar. Ab iis quo^ 
terram egeffam illinunt ftrumis di fimilibus uitiis;8^ podagris Triduo noabluuntmrodcnq? harc me/ 
dicina in annu.Omniaij his afcnbunt qua: nos in gryllis tetullimus.Quidam di a ronnios terra ege/ 
ffa fic utuntur. Alii uermes terrenos totidem quot funt ffrumae adalliga nr;parirer^ cum lis arefeunt* 
Alii uiperam circa canis ortu circunciduntiutdicimus.Dein mediam c6burunt,Deinde cinerem cum 
dant bibendum terreptenis diebus quantum prsehenditur ternis digytis, Si ftrumis medentur. Aliqui 
oerocircunliganteasIinoiquopraEligatainfracapuruipcrapependeratidonccexanimarcrur.Ermille/ 
pedis utdntur addita refin^ terebinthinaep3rrequarta,Qoomedicamentoomnia apoflemata curari 
lubenr.Humeri doloribus muffellae cinis cum cseramcderur.Nefmt malae hirfutae formicarum oua 
pueris infricata pdant. Item mangonibus ut lanugo tardior fit pubefcentiu fanguine e tefliculis agnoji 
qui caftranf.Qui cuulfis pilis illitus S£ cotra uirus proficir.Prxcordia uocamus uno nomine exta in ho 
minc:quorum&: dolore cuiufcu 9 parris fi catulus ladfens admoucafiapprimaturgiijsparribusitrafire 
incu morbus didmrgi.Idq! exenterato perfufogi uino deprehendi uitiato uifcereillo qd'doIucrithois 
6i obrui,aliis religio elt.Si quoqi quos melithcos uocamus:ftomachi dolorem fedant applicat faepius, 
Tranfireqi morbos segritudineeopfinrdligitipleruqifl: morte.Pulmonu uitiis medentur &. mures; 
maxime africani detraeSa cute in oleo & faledeccfliiatgr in cibo fumpti.Eade res di purulentis uel erue 
tis excreationibus medef.Pracipueucro cochlea^ cibus flomacho,In qua eas fubfcruefirn irafto cor/ 
pore earum oportenraox in pruna torreri nihil additoiatgj irae uino garog? fumi:pra;cipue afiicanas. 
Nuper hoc compertum plurimisprodeffe.ldquoijobferuariutnumeromiparifumanr. Virus rame 
earum graiiiratcra halitus faciC.Profunt fi: fanguinem excreantibus dempta tefta triti aqui potu.Lau 
darifllmi ex iis ohtani.Ex iis oliranaeaftypaleicizSicuIac modiceiquonia magnitudo duras facit;K fi 
ne fuccotBalea ricae quas cauaticas uocantiquoma in fpeluncis nafcuntur,Laudari di ex infulis capiea/ 
ru.N ullae earum aurem cibis gratacinecp uetcresrnc^ rcccntes.Fluuianles di albae uirus habentinecnon 
filueftresiftomacho mutiles:aluum foluunt.ltem omnes minutar.Contra marina* ftomacho utiliores 
Efficaciffimae tamen in dolore ftomachi.Laudariorestradunmr;qua:cuii^uiui cum aceto deuora/ 
ti.Pnrerea funt quae acerata uocantur late multifaria nafccnicsidequa^ ufu fu is dicemus locis. Gai/ 
linaceorum uenrris mebrana inueterataKinrperfa porionidiftilbtioes pedtoris di humida tuffimmel 
reces tofta lemr.Codei crudi triri ciJaquae tepidae cyathis tribus fi forbeatuntuffim fedanr. DiftiJIa/ 
tiones fedar di canina cutis cuilibet digyto circudara.lurepdicu ftomachus recreat, locme^ doloribus 
medet muftella filueftris i cibo fumpra uel iocincraeius.lte uipera porcelli mo inaffata Sulpiriofis mul 
tipedae ita ut ter feptensein attico mdle diluant :& p harundme bibant.Omne.n.uas eagt nigrefeit co' 
tadla,Quida torrent ex iis fextariu in patina donec candidi fiant excoquur, Tunc md imifcent. AIii ce/ 
t/peda nccantiSi ex aqua calida dari iubcnt,Cochleae in cibos iis quos linquit animusiamquopi aliena/ 
turmensiautgbusuerrigines fiunt:expafli cyathis tribusfmgulxccntritaeculba tefta dc calefaflae m 
potu datae diebus plurimu nouc,AIiqui lingulas prima die dcdcrc:fcquctibinas:tertio ternas : quarto 
duas gnto una.Sic&; lufpma emendant& uomicas.Bfle animal locuftx fimilefme penisiquod troxa/ 
Iis gncc uocaturdarinu nomen no habeuAliqui arbitratur audfores nec pauciores hoc effe quod gryp 
Ius uoceftEx iis uigmti torreri iubentiac bibi emulfa contra ortopnoneasifanguinem^ expuauibus. 



TRIGESIMVS 

Eft qui cochleis ilfotis quibufdam protropu infundat; uel m acinam aquam ita decoquat : in cibo 
mat:aut fi tritce cum tetlis Tuis fumantur cum protropOtSic dc tuiTi medentur ac uom icas priuatim fa/’ 
nant meile in quo apes fint emortuae.Sanguinem rciicientibus pulmo uultutinus uitigmcis lignis com 
buftusadiedto flore mali puntci ex parte dimidia. Item cotoncopi liltorum^iirdem portionibus por 
Cus mane atqt uefpen euinofi febris abfittSin m inus:ex aqua t aqua cotonea decodta fune «Pecud is lyen 
lecens magicis praeceptis fu per dolentem Ijfenemextendiruridiccnteeoquimedeatunlyenife remedt 
um ficere.Pofl hsc iubent eu in pariete dormitorii cius reiloue indudi fii obfignari annulo rer:noui' 
efqtcarme diciiCaninus fi uiuemi exprimatur in cibo iumaturihberat eo uitio«Quidam receti fuper 
illigant. Alti duo^ deoja catuli ex aceto fcvllitico dant ignoranti fehuci herinacei lyenemjcem cochlea 
ru cinerem cum femine lini 8C urticae adaito meile donerperfanet*Elibcrar & lacerta uindis eo dolore 
utua in olla ante cubiculum dormitorii eius cui medetur fufpeiaiut egredies reuertef^ attingat manu, 
Onis e capite bubonis cum unguenro.Mel i quo apes funt emortuae. Araneus & maxime qui lycos uo 
carur,Vpupaecor,In lateris doloribus laudatur coclearum cinis in ptifana deco(5aru:qu3e& per feiP 
linuntu , Cinis rabiofi caluarise cinis potioni inrpergiCLumboji dolori flellio trafmarinus capite abla 
to di inreflinus decoflus in uino cum papaueris nigri denarii pSdere dimidio eo fucco bibitur.Lacerra: 
uiridesdecilifs pedibus Sicapire in cibo fumunrur. Cochleae tres contritae cum teftis fuisat^ in uino de 
co<ft^cum piperis granis, xv, Aquili pedes uelluminaduerfum a fu ffragincta: ut dexter dexterae partis 
doloribus adalligetur;fintflerleu;x.Multipcd3 quo^ qua onifeon appellauimus medetur denai ii pen' 
dere ex cyathis duobus pota,Verme terraneam catillo ligneo ante fiffo& ferreo uinflo fpofitum aqua 
excepta pfunderc & defodere unde effoderis magi iubentrmox aqua bibere catilloimirc id prodeffe iD' 
chiadiciiaffirmantes.Dyrcntericos recreat fbemina pecudu decofla cu lini femmeaqua pora.Careus ouil 
Ius uetustScuu m ouium dccodum in uino auftero,Hoc & ileo mcdcf.Et tufll ueren.DKfentericis flel 
lio tranrmai inus ablatis iteftinis & capite pedibuf^ accure decodufgi & i cibo fumptus.Cochleae duae 
cu ouo utra^ cu puram inccotriraiatg! in uafe nouo addito fale & pafli cyathis duobusiaut palmarum 
fucco Si aqu^ warhis tribus fubferuefadis &in potu datis,Profuntfii cobuflae ut cinis ea^ bibatur in 
uino addito rcfin^ momcnto.Cochleae nudae de quibus diximus in africa maxime inueniunturiutilif 
fi mae dylentericis. Quinae cobuftae cu denarii podere dimidii acaciae,Exg! eo cinere danf coclearia bi> 
ra in uino myrriteiaut quolibet auflero cu pan mo calidaetQuidaoibusafricanisitautumur.AIiiion^ 
de afi icanas:uel latas infundut potius. Et fl maior fludtio ficaddunt acacia fabx m3gnirudine.Seneflus 
anguiu dyfenteries Si tenafm is in ftagneo uafe decoqtur cum rofaceo.VeI fi in malo cum flagno illini/ 
turdus e gallinaceo iildemedtturifcdueteris gallinacei uehementius.Salfumiusaluum cit.Mebrana 
gallinaiK tofla Si data i oleo ac fale coeliacorum dolores mulcet. Abftincreaute frugibus ante BC gallina 
Si hominem oportet.Fimum columbinum toftum potumgp.Caro palumbi in aceto decoda dyfente 
jicis Si coeliacis medetur.Turdus inafiatus cum myrti baccis dyfentericis.ltcm mcrulae.Item medetur 
inel in quo fint imoTtuac apes dccodum, Grauillimum uitium. Ileos appellamr.Huicrefifli aiunt di/ 
fcerpti uerpertjlionisfanguine.Eriam illito uentrefubuenire.Reri(l:it&cochleaficuc diximus in fufptv 
riofis temperata,Itcm cinis earum quacuioaecremarce fintpotus ex uino au flero, Gallinaceorum iecuc 
aflj m cum uentriculi membrana.-qujc abiici folet inueterataiamm ixto papaueris fuccc«Ahi recentem 
torrent ex uino bibenda m,Ius perdicum Si per feuentriculus contritus ex uinonigro.Itcm palumbus 
ferus Si e pofca decodus,Lyen pecudis roftus Si in fimo tritus,Fimum columbinum cum melleiilitu. 
Oflifragiuenterarefadusdi potus iis qui cibos non conficiunt utiliflimusiuelfi manu tantum teneat 
capientescibum.Quidam^adalligantcxhaccaularedconrmuarenon debent,Maciem enimfacic«Si 
flit anatum mafcularum fanguineis, Inflationem difeurtt coclearum cibus,Tormina fanat lyen ouium 
toflustatqteuino potus.Palu minis ferus ex pofca decodus.Apodesexuino.Cinis ibidis fme pennis cre 
matae potus,Quod praeterea traditur in rormimbus.Mirurn efl ante appofita uenrri tranfire morbu; 
anatem® emori.Torminafii meile curantur in quo fune apes immortuae decodo.Coii uiiium eflica/ 
cifTime fanatur ab aue galerita afla in cibo fumpta,Quidam in uafe nouo cum plumis exuri iubentico/ 
terigi in cinerem ibibig; ex aqua codum cochlearibus ternis per quatrtduum.Quidam cor eius adallt*/ 
gari foeminf, Alii receni^ tepenf^adhuc deuorari.ConfuIaris afpernatum domus efliin qua alter efra 
tribus colo liberatus efl aue hacin cibo fumpta:5£ corde eius in armilla aurea iclufoialterfacnficio quo 
dam ftdo crudis laterculis ad formam caminiiat^ ut factum peradum erat obflrudofacello. Vnum 
cft oflifrago inreflinum mirabili natura omnia deuorata conficientuHuius partetn extremam adalli' 
gatam prodefle contra colu conflat.Sicot oculi intecrancorum morbitde quibus mirum proditur. Si 
catuli prius g uideantapplicenf triduo flomacho maxime ac pedoriifii ex oreaegrifudura ladis acci' 
piantitranfireuim morbiipoftremoexaminai iidifledirgjpaiafieritEgri caufas. Mori 6c humari debe/ 
re eos obruros terra. Magi quidem uefpertilionis fanguinecontado uentrein torum annucaucridolo 
rem tr 3 dunr,Aut in dolore fiquis aquam per pedes fluentem haurite fuflinear.Murinofimo totra cal 
culos illinireuentrem prodefl.Hennacei carnem iucudam cfleaiuntifi capite percuflb uno id:uimcrG/ 
ciatur prius in fe urinam rcddar.Eos g carne ederint ftranguri* morbu cotrahere minime polle. Ha:c 
uero ad hunc modu occifa flillicidia ueficae cmcndat.ltem fuffitus cxeodem.Quod fi urinam in fe red 
diderintieos g carne ederintiflranguriaemorbu contrahere traditur.lubentdc uermes terrenos bibi ex 
uino aut pallo ad comunicdos calculosiud cochleas decodas uti fufpiiiofis.Eafde exeptis teflis ttitif^ 




UBER 

tres in uini cyathis bibi:reqaentt dte cluasttertia die unamtat nilliddia arine emendent. Te{faruRi ueto 
inanium cinere ad calculos pelledos .Irem hydri lecur bibi.Vel cinere fcorpionu aut pane fumi. Vel fiqs 
cum locuna edir.Lapil los qui in gallinaceojic ueficaiaut in palu biu m uentriculo inuenianf conteri & po 
tioni infpergi.Ire membrana e uentriculo gallinacei aridam:uel fi reces fit toOa.Fimu quo^ palubium 
in faba fumi cotra calculos & alias difficultares uefic£C,SimiItter pluma§£ cinerem palubinum ferorum 
ex aceto muIfo*Et intolfino^exiis cinere cochlearibus tribus e nido htrudinum.Grillum dilutu aqua 
calidatOiTifragi uentreare^dlUtTurturis fimii imulfo decodummel ipHus decoifla? ius. Turdos quo^ 
edillecu baccis myrti prodefturinae.Cicadas toflas in patelliStMillepedaomTconbibiireifl^iueficxdo 
loribus decodum agnino^ pedu.AIuum cit & gallinaceo^ decoi9:u ius: 8C acria moIIit.Cit dC hirundi 
num fimu adieiSIo meile fubditUtSedis uitiis etficaciflinia funt oefipum.Quida adiiciunt pompholige 
6£ rofaceum. Canini capitis cinis fenedia ferpentis ex aceto fi rhagades (int . Cinis fimi canini candidi cu 
rofaceotAiunr^ inucntu Aefculapii ee:Et eodem ucrrucas efFicaciflime tolli.Murini fimi cinis . Adeps 
cygni.Adeps bouis.Procidentia alui.Succus cochieap^ pundlis euocatus illita depellit. Attritis medetur 
cinis muris filuatici cum meile uel herinacei uel uefpertiIionis.Et anlerinus cum cerebro &C alumine 6C 
oeripo.Fimum columbinum cu melle.Condylomatis priuatim araneus dempto capite pediburgi infri 
catus.Ne acria perurant adeps anfermus cum cxrapunica cxrufa rofaceo*Adeps cygni.Hsecfi: hemor<' 
rhoidas fanare dicuntur lichiadicis cochleas crudas tritas cum uino amineo pipere potu prodefie di^ 
cunt.Lacertam uiridcm in cibo ablatis pedibus interaneis capire.Sic 8C ftcllionem adiedlis huic papaue 
ris nigri obolis rnbus.Ruptis conuulfis fel ouium cum ladle mulierum . Verendop; formicationibns 
uerrucif^ medetur anetini pulmonis inafiati fanies.Cseteris uitiis uellerum eius uel fordtdorum cinis 
exaqua.^euum ex omento pecudis & praecipue a renibus ammixro cinere pumicisex faleXana fuccida 
ex aqua frigidaiCarnes pecudis cobufiae ex aqua.Mulae ungularum cinis.Dentis caballini corufi farina 
infperfa.Tefiibus uero farina ex olTibus canini capitis fine carne tulis.Si decidat tefiium alter : fpumam 
cochlearum illitam remedio efle tradunt.Tcrris ibi ulceribus & manamibus auxiliantur canini capitis 
recentis cineres.Cochlex latse paruac contritae cx aceto uel cinis eius.Mel in quo apes funt emortuae cii 
refina.Cochleae nudae quas in africa gigni dixim us tritre cum thuris polline SC ouorum albo.xxx^,die 
refoluunt. Aliqui pro thure bulbum amifccnt.Hydrocelicis flelliones mire prodelTe traduntur capite 
pedibus interaneiTgpdemptis;reliquum corpus inaflatum.ln cibo id faeptus datur*Sicutad urinx ineo 
tinentiam.Canfnum adipem cum alumine fciflbfab:^ magnitudine.Cochleas africanas cum fua carne 
61. tefta crematas poto cinere. Anferum trium linguas inalutas in cibo.Huius rei audior eRAnaxilaus. 
Panos aperit feuu pecudu cii fale rofio.Murinu fimu amm ixto thuris poUine:fandaraca impofita diTcti 
Cir:Lacertxcinis:&ipfadiuiTatmpofita.Item multipeda cotritaiammixtarefina terebinthina ex parte 
certfa.Quidam 8i finopidem ammifccntiCochlrae cotufae 6C per fe cinis inanium cochlearu caerae miV 
tus difcufroriam uim habet.Fimum colubarum per fefctuel cum farina hordeacca:aut auenacea illitu, 
Onrharides mixta calce panos fcapelli uiceauferuiJnguinu rumorem cochleae minutae cum meile illi 
tx leniunt. Varices ne naicanf :Iacertx fanguine pueris crura ieiunis a ieiuno illinuntur. Podagras lenit 
ocfipu cum ladle mulieris 8C cxrufla.Fimu pecudu quod liquidum rcddunt.Pulmones pecudum . Fel 
arietis cum feuo muris dilTedli impofiti.Sanguis m ufiellx cum plantagine illitus & uiux combufix ci 
nis ex aceto rofaceo fi penna illinaf.Vel fi cxrad£ rofaceum ammiTceatur fel caninum ita ne manu ac 
tingaturifed penna tllinatur.Fimum gallinarum uermium terrenorum cinis cum meile : ita ut rertio 
die foluantur.A!ii ex aqua iliiniremalunt.Aliiipfo aceto menfura cum mellis cyathis tribus pedibus 
ante rofaceo perundlts.Cochlex latxpotx tollere dicuntur pedum & articulorum dolores < Bibuntuc 
autbtnxin uino tritx.Exdem illinuntur cum helfines hxrbx fucco.Quidam ex aceto intriuille con^f 
tenti funr fale.Quidam fale cum uipera crematis in olla noua 6C fxpius fumptis aiunt podagra liberari, 
Vrile elle 8C adipe uiperino pedes perungi.El de mtluo affirmanc:ri inueterato trirogi quantum tres di 
gyri capiant bibatur ex aqua. Aut fi pedes fanguinem cum urtica uel pennis eorum cum primum nafcc 
cur Critis cum urrica.Quin BL fimus eo^arcularibus doloribus illinif.Icem cinis muildix aut cochlea-' 
rum BC cum amylo uel tragacantho.lncullbs articulos aranei celx comodifiime curant.Sunc qui cine ' 
re earum uti malint ficut fimi colubini cinere:cum polenta 8C uino albo, Articulis luxatis prxientaneu 
e{lS£ feuum pecudis cum cinere 6C capillo mulieru.Perniombus quo^ imponif fcuum pecudum cum 
ai umine,Canini capitis cinis aut fimu murinu,Quodri putrida lint ulcera exra ad cicatricem perdu^ 
cuntiuel gryllorum cremato^ fauilla exoIeo.Item muris filuatici cum melle,Vermiu quo^ terreno^ 
cu oleo uetere.Et cochlex qux nudx inueniuntur.VIcera omnia pedum fanat cinis earum qux uiux 
combullx fint.Fimi^ gallinacei cinis exulcerationes coiubim fimi cinis cx oleo. Attritus etiam calcia/ 
mento^ueteris folex crematx cinis. Agninus pulmo & arietis fanant.Dentis caballini contufi farina 
priuatim rubIeuat.Laceitx uiridis fanguts fubtritus 8£ hominu 6i iumenro$; pedes fublitus fanat.Cla^' 
uos pedum urina muli mulxue cum luto fuo illita.Fimu ouium,Iecur lacertx utridisiuel ranguiffioiy 
co im pofitus. Vermes terreni ex oleo.Stellionis caput cum uiticis pari modo tritu ex oleo.Finiu colubi 
num decodlii ex aceto. Verrucas uero omniil generum urina canis recens cum fuo 1 uro iIlita.Fimi cani 
nt cinis cum cxra.Fimum oufum.Sanguis reces murinus i11itus:uel ipfe mus diuulfus . Herinacei fel. 
Caput lacertx uel languis uel cinis toiius,Mebrana feneAutis anguinu, Fimu gallinaceu cum oleo & ni 
cro I Cathandes cu uua taminia Itritx exedut.Sed ita eiofas aliis qux ad pfananda ulcera mdllrauimus 



TRIGESIMVS 

curari opbrfct. Nunc aurem reuertcmur ad ea quae totis corporibus mcdeda funt.Fcl canis ttigri malcii 
Ii amuletum efTc magi dicunt domus totius. Suffirae eo putificataeuccontra omnia mala medicamcra. 
Item fanguine canis rerperfis parietibus genitali^ eius fub limine iinuae defofib.Minus mirentur hacp 
qui rciuntfociinimum animal qtii magnificent ricinumiquonia uni nullus fit exitus faginae nec finis 
alia q morteidiLirius in fame uiuenti.Septenis ita diebus duraHe tradunuAt in facierate paucioi ibus de 
h'fcere.Sunt qui hiJcex aure finiflra canis omnes dolores fedare adalligatum, Funditum in augurio ui 
talium habenttNamfi aeger ei lerpodear qui intulerit a pedibus ftantiiintcrrogant/qs de morbo fpem 
uitae cetram elTe.Momurum nihil refpondere,Adiiciunt uteueUatur ex aurelciia canis: cui non fit ali/ 
us q niger coIor.Nigidus fugere tota die canes confpeiSumeiusquterue id animal euellerit feriprunt 
reliquir. Rurfus magi tradunt lympharosTanguinis talpae arperfuta refipircere,Eos uetoquia nodfuc 
nis diis fiunifqi agitenfidraconis lingua 6i oculis 6; felicnnreflinifqi inuino&oleodetodfts:acrubdiuo 
nodlu refrigeratis perundios matutinis uelpertinifqi liberari perfndicnibus.Remcdioefle rradii. Nica 
deramphifibenam mortuam adalligatam uel pellem tantum eius . Quinimmo arbori quae caedatur 
adalligata non algere cacdentesifaciliufg; fuccidcre.ltaqtfolaferpentiumfiigorirecomitnt prima om^ 
nium procedens &! ante cuculi cantum.Aliud eft cuculo miraculumiquo quis loco prmium audiat ali 
tem illam fi dexter pes circunfcribatunac ueftigium id defodiarunnon gigni pulices ubicun^ (pargaf, 
Paralyfm caucnribus pinguia glyrium decodlorum & foricum utiliflama tradunrdrc.MilIepedas ut in 
anginis diximus potas.Pnnfin lennennbus lacertam uiridem decoftam in umifcxtariis tribus ad cya/ 
thum unum fingulis cochlearibus fumptis per dies donec coualcfcat.Cochlcarum cinerem potum in 
uino.Comitialibus morbis oefippum cum myrrhae momento & uini cyathis duobus dilutu magni./ 
tudine nucis aucllanae a balneo potum.TefiicuIos arietinos tnueteiatosrntorqtdimidiodenan ponde 
re in aqua uel latSis afini hemina. Interdicitur uini potus quinis diebus anteSi pofica,M3gnifice lauda/ 
tuF&fanguis pecudum potus.Irem fel cum mcIIepnecipueagninum.Catoluslaiaensfijmptusabfcw 
fo capite pcdibuHj ex uino & myrrhaiLycn mulae potus in oxymelirecyathis tribus.Srellionis trafma 
Tini cinis potus in aceto,TunicuIa ftellionis qua eode modo ut anguis exuit pora,Qutdam 6i ipfum ha 
rudine exteratum inueteratum^ bibendum dedere , Alii in cibo in ligneis uerubus inafiatum, Opere 
pretium cfiqu5 praecipiatur fcire cum exuiturmembranahybernaaliasdeuorantieamiquoniam nui 
Ium animal fraudulentius inuidere homini rraduntilndefidlionum nomen aiuntin maledidium traf 
latum . Obferuant cubile eius xflatibus.Efi aute in locis hoffiorum fenefirarumgtautca met is repu!/" 
chnfue.Ibi uere incipiente fifiis harundinibus textas opponurcafasiquarum angufiis etiam gaudet: eo 
(acilius exuens circudatu torpcrem.Sed eo derelifto no poteft remeare.Nihil ei temedio in comitialia 
bus morbis praeferf .Prodeft & cerebrum mufiellae inuereratu potuqi: fii lecur eius * Tefticuli uuluae^ 
autuenrnculusinuereratuscum coriandro:utdiximus:itecmis:SiIueftrisuerorotaincibofumpra,Ea 
dem omnia praedicanf ex uipera,Lacerta uitidis cu condimentis qua fafiidium abfierganiiablans pedi 
bus 6i capite. Cochieafc cinis addito fem fe lini & urticae cum meile inundlos fanat. Magis placet draco/ 
nis cauda m pelle dorcadis alligata ceruinis neruis.Vel lapilli e uenrre pullopi hirundinum finiflro lacec 
to annexi.Dicuntur,n,cxclufopuro lapillum dare.Quod fi pullus is detur incipienti in cibo:quero pri/ 
tnum pepcTincum quis prithu tentatus fitiliberaf eo malo,Pofica medetur hirundinum fanguis cum 
thureiuel cor recens deuoratum«Quin & e nido earum lapdius impofitus recreare dicif ccnfefiim : 6C 
adalligatus perpetuo tueri.Praedicatur &' lecur milut deuuratum :& fene^us ferpentiu , lecur uulturis 
tritum cu fuo fanguine ter feptenis diebus potum. Cor pulli uulturiniadaUigatum.Sedfii ipfiim uul/- 
turemin cibo daniubent:8i quidem fatiatum humano cadauere.Qmdaro pedtus ei bibendum cen/* 
fcnt:6i in cerrino calice.Autreftes gallinacei ex aqua Siladte antecedente quingi diepe abfiinentia uini 
ob id inueteratos.Fu ere & qui.xx. unam mufeas ruffas:& quidem cmorruas in potu darenttinfirmio/ 
ribus pauciorestMorbo refifiunt regio fordesauriumiaut mammarum pecudis denarii pondere cum 
myrrh:ie momento 8C uini cyathis duobus, Canini capitis cinis in mulfo. Multipeda in uini hemina. 
Vermes terreni in aceto mulfo cum myrrha,Gallina fi fit luteis pedibus pnusaquapurificatis:dcin coi 
lutis uino quod bibatur. Cerebrum perdicis: aut aquilae in uini cyathis tribus. Cinis plumarum: 
aut interraneorum paliibi fed in mulfo ad cochlearia tnta.Pafierum cinis farmentis cremacope cochlea 
libus duobus in aqua muIfa.Auis idterus uocatur a colore;qU£efi fprdtetunfanari id malum tradunt & 
auem mori.Hanc puto latineuocari galgulum,PhreneticisprodefieuideturpuImopecudum calidus 
circa caput alligatus. Nam no modo muris cerebrumdari potui ex aqua;autcmeremuftclla::ucrueria 
inueteraras herinacei carnes quis pofTit fureri et fi certa fit medicinafBubonis quidem oculorum cme>’ 
lem inter ea quibus prodigtofe uitam ludificanturracceperim , Pracipueij febrium medicina placitis 
eorum rcnunnat.Na^ 6C m,xu,figna digefiere eam fole tranfmeanteutcru^ luna:qd' totum abdican/ 
dum paucis cxeplaribus docebo,Siqde crematis tritif^ cu oleo perungi iubentregros:cu geminos tra/ 
fit fol criftis:8C auribus dC unguibus gallinaceop:.Si luna rafis barbis copi.Si uirginem alreiutcr hordei 
granis.Si fagitcatiu qefpertilioms alis.Si leone luna tamaricis fr6de:Kadiiciiit latiuac.Si aquariu e buxi 
carbonibus ti ins.Exitlis cofefla autcerte uenfimilia ponemusificuteletargu olfjtoriisexcitati.lnterea 
forrafiis muftell^retticulisinucteratistautiocinereufio.lsquoqipulmonepccudis calidu circa caput 
adalligan putat unlc.Inqrranis mediana clinice ,ppemodu nihil pollet.Quaobrc plura co^ remedia 
ponctnus.Pntnu^ ea que adalligari lubctpuluecen' quo fe accipiter uolutauent huo rutilo i imteolo. 



UBER 

Canis nigri dentem Iogiffitt)urn,Pfeudot>hecen uocantuefpaiqux fingularis uoIirar,Hanc HniTtra ma 
nu apprchenTam fubne(9unr.Alii ucro quam quis eo anno uidcritprmiam.Vipersecaputabfcirum in 
linreolomel cor utuenris excm pru, Muris roftellum auriculafg; fummas rofcopanoiipfum^ dimirtur. 
Lacertae uiridis dextru oculu cifoflum tnoxeu capite fuo decifoin pelJicuIacaprma.Scarabf us q pilulas 
uoIuit.Propter hucargypti magna pars fcarabeos inter numina colit cunofa.Appionis interprcratione 
qua colligit folis operum fimilirudine huic animali eHead excufandos gentis fuce rttus.Sed & alliu ad' 
alligant magi cui funt cornicula reflexa hnidra manu colIeftu.Terriu q uocatur fullo albis guttis diffe' 
ftu utn '9 lacerto adaliigant-Carterafiniftro.Coranguinufiniftramanuexemptu umentibus .Scorpio 
niscaudarquattuor articulos cu aculeo panno nigroiita ut nec feorpionem dimifTumineceuqalligaue 
titmideat *ger triduo.Poft tertiu circuitu id codar.Erucam in linteolo ter lino circudant totidem mo' 
dis ad fingulos dicenres quare faciantiqui medebunf. Limacem in pelliculam uel quattuor limacum ca 
pira praecifa harundine.Multipedam lana inuol uti. Vermiculos ex qbus tabani fiuntiante q pennas gcc 
minent. Altos e fpinofis frutetis lanuginofos.Quidam ex illis quaternos inclufos iuglandis nucis pura' 
mine adalligant.Cochlear^ qux nudae inueniunf. Stellione indurum capfulis Tubiiciunt capiti ; 8i. fub 
dccefTu febris emittunr.Dcuorariautcm iubenteor mergi marini fine ferro exemptu; inucteram^ co 
tcri:& in calida aqua bibi.Corda hirundinu cu melle.Alii fimu drachma unaiin laftis caprinimel ouilli 
uel paflo cyathis tribus ante acceflionestSuntq totas ccnfeant deuorandas* Afpidis cute pondere fexta 
parte denarii cum pipere pari modo partho^ gentes in remediu quarianx bibunt.Chryfippus philo/' 
fophus tradidit phyrganion adalligatu remedio eilequartanis.Quodeeranimal:nec illeddcriplir: nec 
nos inuenimus q nouifTet.Dcmonftrandu tamen fuit a ta graui audlore didlum :fi cuiufq cura efficaci.^ 
or eflet ad fqutrendu. Cornicis carnes efleidc nidum illtnireinlongiUim is morbis unliflimu putanr.Ec 
in tertianis fiat poteftascxperiendiiquonil eius ent copia fpei de te(3o:anne aranei que lycum uocarfC'' 
Ia:ipfo fpecu toto refina cairigi ipolita urrif^ teporibus & froti profir»Aut ipfe calamo adalligatus qua 
liter & aliis febribus prodefle traditur.Item lacerta u iridis adalligata uiua in eo uafequo cibum capiat^ 
Quo genere 8C rcctduas frequenter abigi afiirmant.H^dropfcis oefipum ex uino addita myrrba modi 
ce potui daf nucis auellanx magnitudineiAliqui addur & anierinum adipe di oleum myrteu « Sordes 
ab uberibus ouium eunde efferum habent.Itc carnes tnueteratx herinacei fumptae.Vomitus quoq; ca 
num illitus uentri aquam lr3hcrepromittitur,Igmfacromcdeturoefipumcu popolige 6i tofaceo. Ri 
cini fangu is. Vermes terreni ex aceto illjti.Grylluscotntus in manibus.Quo genere plfatmt q id fecerit 
anteq incipiar uihumitoto eoanno carcat.Oportet autem eum ferro cu terra cauern^ fua: tolli. Adeps 
anferiStViperje caput aridum afTeruacum & combuflomdein ex aceto ipofitu.5eneflus ferpentium cx 
aqua illita a balneo cum bicumine&reuoagnino.Carbuculusfimoco]ubinode]ef pfe tllito:ucl cu Iinl 
fem ine ex aceto m ulfotlce apibus quae in meile funr imortus ipofiristPolentaqi impofita infperra.Si in 
urendis fiticartcrifgr ibi ulceribus occurrite meile oefipu cum plubi fquamis.ltem fimum pecudum in 
cipientibus carbuculis.TuberaSf quaecun^ emolliri opus fit efficaciflimx anfei ino adipe curantur. Ide 
prsrftat Sf gruum adeps.FurucuIis medendicitur araneus fi prius q nominetur fit ipofitus &. tertia die 
foIutus.Mu5 araneus pendens necatus fic ut terram neepofleaattingartter circudatus furunculo toties 
expuentibus medenteS: cui medebitur.Ex gallinaceo fimo quod efl ruffum maxime reces illitum ex 
aceto, Ventriculus ciconiae decodlus.Mufcse ipaii numero infricata: digy to medico. Sordes ex pecudu 
auriculis.Seuum ouium uetus cum cinere c capillis mulierum, Seuum arietis cum cinere punici 6i fi*' 
Iis pari pondere. Ambuftis capitum canis cinis medeturJrem glirium cum okotFimum ouium cu cac 
racommixtum.MuriumcinisSCcochlea^, Eo^ficut ne cicatrix quidem apparear, Item adeps ufpe/ 
rimus.Fimi coliibini cinisex oleo illitus cyprino*Neruo^ nodis medetur capitis uiperini cinis cx oleo 
cyprino illitus.Terrcniuermisciniscum meile illitus ctil dolores tollir.ltemamphifbcnamorruaadat 
alligata. Adeps culturinus cum uentrearefaffuscontritur^cu adipe ruilIoinueterato*Cinisecapirebu 
bonis in mulfo potus cum lilii radiceifi magis credimus. In contradfione neruorum caro palumbina in 
cibis prodeftta; inuererata. Herinacei fpaflicis.Item muflella: cinis . Serpentium fenedfus m pelle tauri 
na adalligata rpafmos fieri prohibet. Opiflothonicismiluiiecur aridum tribus obolis in aqure muU 
fa: cyathis tribus potum . Reduitias&qux in digytis nafeuntur pterygia tolium canini capitis cinis 
aut uulua decoffain oleo fuper illito butyro ouillo cum meile. Item folliculus cumflibet animalis feL 
lis.VnguiumfcabricamcantharidescumpicetefttodieroIutx.autlocuflx frit^x cum feuo hircino. 
Pecudum reuum.AIiqui mifcent uifcum & proculacamiuel atris florem*Ita ut tertio die foluant « San/ 
guinem fidit e naribus feuum ex ometo pecudum illitum. Irem coagulum ex aqua maximeagninum 
fubditum uel infufum etiam fi alia non profint.Adeps anferinus cum butyro pari pdderepaflillis inge 
Hus-Onis cochlearum icrrenarum.Sed & ipfse cxtradfaiteftis, E naribus fluentem fanguincm fiflunc 
cochlea: contrita: froti illits, Aranei rela: fuppofirac.Gallinacet cerebellum :ucl fanguis profluuia a cere 
bro.Itc columbinus fanguis ob idferuatus concreruf^tSi uero ex uulnere immodice nuat fimi caballi 
ni cum putaminibus ouorum cremati cinis impofitusmiie fidit. Etuulnenbus medentur oefipum 
cum hordei cinere dferugine aequis partibus. Ad carcinomata ac lerpentina quo^ualer.Erodit&uIce 
rum margines.Ornerg? qua: excrefeunt ad aequalitatem iedigit.Explet quo^:6i ad cicatricem perdtl 
cit. Magna uis 8i in cinere pecudum fimi ad carcinomata addito nitreiaut cinere ex ofTibus fcxminum 
agnino$;£:maxime in iis ulceribus qux cicatricem non tiahunCtMagna dt pulmonibus ^iue anctum < 



TRIGESIMVS 

Excrercenfes carnes in ulceribus ad aequali ratem efficaciffi me reducunr.Fimo quo^iprooufumrub 
teflacaiefadtoK fu badio tumor uulneru R-datur.Fiftulae purganrur fananturqp.Itcm epinydtides,Sum 
ma uero uis in canini capitis cinere^Excrefcenria omnia fpodii uice erodit ac pei lanar. Iretn murino fi> 
mo erodunturtltcm^ muddiae fimi cinereiDuricias etiam in alto ulcerum 8C carcinomara perfequif 
multipeda tritaradmixta refma terebinthina 8i finopide.Eadem^ utjIilTima futir in lis ulceribus qu® 
uermibusperiditantuf.Qiiin & uermium ipforum genera mirandos ufushabet.Coiles qui in ligno 
tiafcunturfananruicer3omnia,Nomasuerocombufticum paripondereanifi&exolcoillrci.VuInera 
recentia conglutinant teireni.adeo ut neruos quo$ abrcifibsillitis folidari infra feptimu diera.Dcmo/ 
critus pecfuaferit.Itatj in mdie feruandos cenfet.Cinis eorum margines ulcerum duriores abfumit cu 
pice liquida ud iymblio melle.Quidaarefadtis in folle ad uulnera exacero urunturmccfoluumnifi bi/ 
duo inrcrmiflbtEade ratio 6i tcrrenag; cochlearum eftiqu® tufk Sc impofit® recentia uulnera conglu 
tinanr:6i nomas liftuntqu® nonadhsrenr.Herpesquo^animal agr®cisuocatur:qoo pr®cipuefana 
turqu®cun^ ferpunt.Cochle® quo^profuntcum teftisfuis tufecum mynha quidem thur® et 
pr®cifos neruos fanare dicutur.Draconum quo^ adeps ficcatus in fole magnopere prodeft.ltcm galli-' 
racei cerebrum recentibus plagis fale uiperino in cibo fumprum.TradumSC ulcera rradiabiiiora fieri: 
6i fanari celerius, Antonius mufa naedicus cu m incidiffet infanabilia ulceraiuipcras edendas dabatimi/ 
ragu ederirate perfanabatTryxalidum cinis margines ulcerum duros aufert cu mdle.ltc fimus coliibi/ 
nus cil arfenico & meile ea qu® crodeda funt,Bubonis cerebro cum adipe an feri no mire uulnera diciJ/ 
fur glurinariiqii® uocanf cacoeth®, Onis etia foeminum ai ieris cum lade muliebri diligetcr prius clu 
tus linteolis fanar. VIula quogi auis codla in oleo cui liquato mifcet butyrum ouillum 6i niehad ulce/ 
ra fananda ualer.Vlcerum labra duriora apes in mdieemortu® emollmnr,Erclephantiafin fanguisdC 
anis muftell®, Verberu uulnera atgs uibices pellibus ouium recctibus impofitis oblitterantur. Artitu 
Iorum fracturis cinis foeminum pecudispccuIiantermedcf.Efficaciuscum c®ra,Idem mcdicamcmu 
fit ex maxillis fimul uftisicornuqi cetuino &c®ra mollita rofaceo.Offibus fradfis caninum ccrebru lin^ 
teolo illito fuperpofitis lanisiqu® fubinde fubfundantur fere quattuordecim diebus foIidar.Ncc tardis 
usemis filueftris muris cum aidlc:autcu uermium terrenoj; cinerc.Qui etiam oflacxtrahit.Cicatri'' 
ces ad colore reducit pecudum pulmo pr®cipue ex anere feuu m ex nitro,Lacert® uiridis cinis. Verna/' 
fio anguium ex uino decodfa.Fimum coliibinum ex mdie.ltem uinliginesalbasexuinotAd uiriliginc 
6i cantharides cum rur® foliorum duabus partibus in fole donec formicet cutis:tolcrand®funt,Ponc3 
fouereioleo^ perungere neceflariuiitcrugi illinire:id^ diebus pluribus facere caucn res exulcerationem 
muItam.Ad eafdem uitiligincs Si mufeas illini iubem cum radice Iappatorum.GalIina 9 i fimum candi 
du feruatu in oleo uetere cornea pyxide.Vefpertilionum fanguinem.FcI herinacei ex aqua, Ad fcabiem 
nero bubonis cerebro cu afronitro.Sed ante omnia fanguis caninus.Sedanr pruritum cochi® minur® 
lat® contrit® iIIit®,Harundinfs Si tela qu®^ alia extrahenda funtcprpori.euocat musdifltdus fpoftv 
cus.Pr®cipue uero lacerta diflet^aiSi ucl caput eius tantu cotufum cu fale ipolirum,Cochfe® cxiis qu® 
gregatimfoliafeflanf contuf® ipofit®qiteftis;Sie® qu$manduturexcpr® teft«.Sedcu leporis coa/? 
gulo efficacifTimx.OlTa anguiu eunde cu coagulo cuturcugi qdrupedis intra rcriiu dic approbat effcdlu» 
Ad muliebria mala medcndaiSi conceptus maturandos. CA. IIJI. 

Audantur Sicarharides trir® cu farina hordeacea.Muliebnbus malis mebran®a partu ouiu 
E proficiunrificutincapns rcttulimus.Fimu quoqi pecudum eordcufushabeuLocufla^fufri-' 

tu fttanguri® maxime mulicgd iuuatur.Gaiiinaceopi reftes fubindcfi a coceptu edat mulier; 
mares in utero fieri dicuntur.Parrus conceptos hiftricu cinis potus contmcr.Maturatcaninu lac epotUt 
Euocat mebrana ecanum reaindisifi terra non atrigetir,Lubos parturientiu potus ladfts.Fimu muri/c 
nu aqua piuuia dilutu mamas mulierum a partu tumefeentes reficir.Cinisherinaceofi^cu oleo perum 
cuflodit partus contra aborcus.FaciIius enitunf qu® fimu anfermu cu aqu® cyathis duobus for^ 
buere. Aut ex utriculo mufteUino per genitale efflentes aquas.Vermes terreni illiti in ceruices Si fcapu»' 
lasinenerui doIeant:pnam,Grauidis fecundas pellunt in paflb poti,ltem pfefeipofiti: mamraa^ lup-' 
puratione concoquut Si aperiunt extrahuntqiiSi ad cicatrice perducunt.Lacdeuocant poti cii mulfo* 
Inueniuntur Si in gramine uermiculi q adalligati collo connenr partum. Detrahunf autem fubpartu: 
alias eniti non patiutur.Caucndum etiam nein terra ponantur.Conceptusquo® omnia dantur in po-- 
f u qu in i aut fepteni.Coch le® incibofum pt® accelerant partum. Item coceprum impofit® cum croco. 
Esdem ex amylo Si tragacantho illii® profluuia fiftunt.Profunr Si purgationibus fumpt® tn cibo: 6C 
uuluam auetfam corrigunt cum medulla ceruinaiira ut uini cochle® denarii pondus addatur Si cypri. 
Inflationes quo^uuIuarumdircutiuntexempt®teftis;trit®i 5 Cumrofaceo.AdhocaftypaIeic® maxi 
me eligutur.Alio modo african® bin® cu foenogr®co qd' tribus digytis capiaf additis mellis cochlea-' 
ribus quatfuor.Illinuntur aluo prius irino fucco ptTuntS®.Sunt Si mmur® Iong®qt candid® cochle® 
p.ifrimoberrares.E®arefadf®fGlein tegulis;tuf®qi in farina mifcentur lomento aquis portionibus. 
Cmdorem qj Si leuorem corpori aflferunt.Scabendi defideria tollunt minut® Si lat® curo polentaiVi/ 
peram mulier pregnans fi tranfeenderitiabortum faciet.Item amphifbenam mortuam dumtaxat: Na 
uiuam habentes in pyxide impunetranfeunneriana fi mortua fir.Ar^aduerfara partus faciles pr®ffac 
uel moi tua,Miruin fi non adferuatam tranfcenderitigvauida innoxiam fiernfi protinus trafeendat ad' 
feruatam. Anguis inueteratiruffirusmefltuaadiuuane. Anguium fenedus adalligata lumbis faciliores 



UBER 

partus fadt;protinus a puerperio rcmouerida.Dant Si i'n uino bibendu cum thure.AIfrcrrumpra abor 
tum facir.BacuIus quo angui rana excuffa fit:parturientesadmuat*Tryxalidum cinis illitus cum mdle 
purgationes . Item araneus qui filum ducic exalto:capi debet manu caua trituf^ admoueri, Quod fi 
redeuntem prehcnderitiinhtbebitidem purgationes.Lapisaetites in aquila: repertus nido cunodif par 
tus contra omnes abortum infidiastPenna uulturina fubiefta pedibus adiuuatparturicnrcs.Ouum co 
rui grauidis cauendum confiarrquoniam traurgrcfllis abortus afperos facit, Fimum accipitris in muP 
fo potum uidctur facundas facere.Vuluarum duticias Sicollefliones adeps anferinus aut cygni emoP 
lit.Mammas a partu cuftodir adeps anferis cum rofaceo Si araneo.Phryges Si lycaones mammis puer 
perio uexatis inuenere otidum adipem utilem effe Si iis qus uulua ftragulcntunSi blattas iliinuf.Ouo 
rum perdicis putaminum cinis cadmiae mixtus Si c^rac Itantes mammas feruanPutantSi tercircuda^ 
tam ouo perdicis non indinari.Hrfi forbeantur eadem ifoecuditatem facereilaftis quo^ copiam. Cum 
anferino adipe perundlis mammis dolores minuere,Mo[as uteri rumpere.Scabiem uuiuarum fedare 
fi cum cimice trito ilIinantur,VefpettiIionu fanguis pfilothri uim habetifed malis puerorum illitus no 
faris proficitnifierucaeuelcicuraefcmen poftea iducatur,Sic enim aut in torum toilunfpiliiauc non ex 
cedut lanuginem. Idem Si cerebro eorum profici puranr,Eft autem duplexirubens utigt Si candidum. 
Aliqui languinem Si iecureius ammifccnt, Quidam in tribus heminis olei difcoquunt uiperam exem 
ptis oflibusSi pfilothri u ice u tutu rrcuulfis prius pilisrquos renafd nolur.Fel herinacei pfilothru eft uti^ 
q? mixto cerebro ucrpertilionis Si laiSe caprino, Item per fe cinis cum lade . Canis primi parrus eutilfis 
pilis quos renafei uoIunt;ue! nondum natis perundtis partibusialii non furgut.ldem cuenire tradif fan 
guine ricinicuulfi cani.Item hirudinino fanguine uel fclle. 

Promifcuxmedicinre, CA, V. 

Vis formicarum fupercilia denigrari cum mufeis tritis tradunt.Si uero oculi nigri nafcctium 
o placeant iforicera pr.Tgnanri edendum, Capilli ne canefcannucrmiu terrenorum cinere prx^' 

ftari admixro oleo.lnrahribus qui lafte concreto uexantur prrefidium ex anguinum coagula 
ex aqua potum. Aurfi uitium coagularo lafteacc/derindifcutimrcoagulatoexacerodaro, Addencitio 
nem cerebru m pecoris unliiTimumeft.OITIbus in canino fimo inuerisadultio infantium qu^uocatur 
firtaris adalligatis em en datur. Ramices infantium lacertae uirides admotsr dormientibus morfu emen 
damur, Pofieaharundini adalligata; rafpenduntur in fumo.Traduntgi pariter cum ea expirante fanari 
infan rem. Cochlearum raIiuaiIlirainfanrium:ocuIispalpebrascorn‘girgignir^ . Ramicofis cochlearii 
cinis cum thure ex ou/ albi fucco illitus per dies,xxx.mederur,Inueniunrurin corniculis cochlea^ hare 
naceaeduriciae.Eredcrionem facilem pr^ftanr adalligatae. Cochlearum inanium cinis admixtus caerae 
procidentiuminterancorum partesextremas prohiber,Oportetautem cineri mifceri ianiem pundtis 
cmifiam c cerebro uipers.Ccrebrum uiperre illigatum pelliculae dentitiones adiuuar.Ad idem ualent 
Si grandiffimi dentes fcrpenrium.Fimum corui lana adalligatum infantium tufTimedctunVixeferio 
complefliquredam non omittenda tamemquiafunt prodita , Ramici infantiu lacerta mederi iubcnr. 
Marem hanc prchcndi.IdintcHigi Si quod fub cauda unam cauernam habeat.Id agendum utperaujjs 
autargentu aut oflrum mordeat uitium.Tum in calice nouoilligatunSi in fimoponitur,Vnna infan 
tium cohibetur muribus elixis in cibo dacis.Scarabeorum cornua grandia denticulata adalligata in iis 
amuleti naturam optinenr.Douis capiti lapillum tradunt inelTcrquem abeo expuifi necem rimcanin ■ 
opinatis pr^cifo capite exemptum adalligatum^ mire prodeiTe denririoni.ltem cerebrum ciufdem ad 
eundem ufum adalligariiubent.Et limacis lapillum fiueoITiculum quod inuenitur in dorfo . Magnifi 
ce iuuatSi ouis cerebrum gingiuis illitum,Sicutaures adeps anferinuscum ocimi fucco impofitus,Suc 
uermiculi in Ipinofis haerbis afperiilanugmofi.Hos adalligatos protinus mederi tradunt infantibus : fi 
quid ex cibo htcreat,Som nos allicuitocfipum cum myrrhx momento in uini cyathis duobus dilutu 
uel cum adipe anferino S; uino myrtire. Auis cuculus leporina pelle adalligatus. Ardeola roftrum in 
pelle afinina fronti adalIig3tu,Putanteiufdem effeflusefle uino colutil.Ediuerfofomnu arcet uefperri 
lionis caput aridil^adalligatu.In urina uinii lacerta necata ucncre eius qui fecerit cohibet.Na inter ama^’ 
toria eflemagidicunt.Inhibet Si fimum cochlcaeiSi columbinum cum oleo Si uinopotum,PuImonis 
uulturni dextrae partes uenere concitant uiris adaliigaragcuis pellc.Item fi lutea ex ouisquin^ colum 
ba^f admixta adipis fuilli denarii pondere ex mclIeforbeantur.Pafleres in cibo uel oua eoje. Gallinacei 
dexter teftis arietina pelle adalligatus.ibi cum cineres cu apide anferis Si irino perunifis fi conceptus fir* 
parrus cotincre.Cotra ihibereuenerem pugnatoris galli tefticulis anferino adipe illitis adalliganfqt pel 
le arietina tradunr,uc cumfcuqi galli gallinacei fi cu fanguine gallinacei ledto fubiciiant.Cogunr conciV 
pere inuitas fetae ex cauda mulae fi inundiis inter fecolligenf in coitu.Qui in urina canis fuam ingelTe/ 
rittdicitur ad uenere pigrior fieri.Miru Si de ftellionis cinere(fi ucru eftjin linamento inuolutu in fini/ 
ftra manu uenerem fiimuIarc.Si traffetatur in dextram :inhibere.Item uefpertilionis fanguine colleflu 
flocco fuppofitugi capiti mulieru libidine mouere.-aut anferis linguam in cibo uel potione fumptam, 
Phthyriafen uero inaftato corpore pota,Etmcbrana fenedfutis anguium triduo inhibet, Ac fetu exe^ 
ptocafeo potum cum exiguo fale.Cafeos fi cerebru muRelise coagulo addatunneganteorrupi uerufta 
teraut a muribus artingi.&ufdc^ muftella: cinisfideturioffagallinaceis pullis Si colubinis rutos elTe 
a mufielIis,Iumero 5 ii urin^ tormina uerpcrtilioneadalligato finiunt.Vermicatio ter circumlato uerc 
dis palubo mirum diiRu palubus emilTus moiitur;iumetum$ liberatur confe{tt,£briofisoua nodius 



TRIGESIMVSPR1MV5 

per t rfdiium data in ninortedium cius adducur.Bbrietarcm arcet pecudum afTus pulmo pr^e^umpros. 
Hiru ndinis roftri cinis cum myrrha rritus 8C in uino quod bibatur infperfus:fccuros prrcftabir a remu 
lentia.lnucnit hoc Horus aiTyriorum Rcjf.Pracicr hic funt notabilia aialium ad hoc uolumen prinen» 
tium.Gromphrcnam auc infardinia narrat grui fimile ignota lam etiam fardisiutexiftimo . In eadem 
^uintia eft ophion ceruis tantu pilo fimilisrncc alibi nafcen$«Iidc audloies nominaucre firuIugu.Quod 
nec qualeeiretanimalrnccubinafcercturtradiderunt.Fuinc quidem nondubitoicuSCmcdicim exeo 
fint dcmonftratac.M.Qcero traditanimaha bituros uocan:qui uites in campania rodant. 

De miraculis quarudambeftiarum. CA. VI. 

Eliqua mirabilia ex iis quog? dicemus.Non latrari a cane membrana ex fecundis canis haben' 
r tenraut leporis fimum uel pilos tenentem. In culicum genere muliones noamplius q uno die 

uiuerc.Eofg? qui arborarii pici rofirum habcat;6c mella eximantiab apibus no attingi.Porcos 
fcqui eos a quibus cerebrum corui acceperint in offa.Puluerem in quo fe mula uolutauerit corpori in/ 
fperfum mirigareardores amorir.Sorices fugariifi unus caflratus emitrat.Anguina pelle&faledi farx 
re cum ferpillo contritis uno dicideieflirgi cu uino in fauces boum uua maturcfccnterroto anno cos ua^' 
Iere. Vel fi hirundinum pulli tres tribus offis detur. Pulucre e uertigio anguium collcdtodparfas apes in 
alueare reuerti. Arietis dextro tcffepnligato oues tantu gigni.Non laffelccre in ullo labore qui neruos 
ex alis 6C cruribus gruis habeat. Mulas non calcitrare cum uinii biberint. Vngulas tantu mula^ reptas: 
negi aliam ulla materia quae non perroderetur a ueneno Pygis aquaeicu id dandu Alexadro magno An 
tipater mitteret memoria dignu elbmagna Ariffotelis infamia excogitatu.Nec ad aqtilia reuertemur. 

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XXXl. PROHEMIVM, 

Medicini ex aquantibus. Aquarum mirabilia. CA. T% 

QVATILIVM SEQVITVRIN MEDICINA BENEFICIAiOPIFI/ 
ce natura ne f illis qda ceffanre:& p undas fludtufqi ac reciprocos atPus aP 
! umgi rapidos cuifus iprobas exeicte uiresmulq potetia maionfi ueni fate 
' ri uulumustQuippe hoccleinentu citeris oibus imperat.Terras deuorac 
aqui.Flammas necanuScandunt in fublime: 8i cilu quo^ fibiucndicar. 
Ac nubium obtentu uitalc fpintum ftiangulant.Qui caula fulmina edP 
ditiipfo fecum difcordante mudo.Quid ene mirabilius poteff aquis in ci 
.loffantibusC'Atilli ceu parum fitin tantum puenire altitudinem rapiut 
eo fecum pifciti examina.Sipe etiam lapides fubueut portares aliena pon>' 
tdera.Eadem cadetes oium terra nafcenriu caufa fiuntiprorfus mirabili na 
I tura,Siquis uelit reputare ut fi uges gignanf arbores fruticef^ uiuat in cac 
jlum migrare aquas aiam^ etiam hirbis uitalem inde deferre uiiffacofeP 

fionc.Omnis quog? terri uires aquarum efle beneficii . Quapropter ante 

omnia ipfarum potentii exempla poncmus.Cundtas enim quis mortalium enumerare queatf 

De differentia aquali mcdicinis:&: obreruati6ibus,cc.lxvi. CA, II. 

MicantbenignepaPim^ in plurimisterrisalibi frigiditalibi calidi: alibi inuniffiificut in te 
e rebellis aquitanica gente.Exin in pyreneis montibus tenui interuallo difeernente . Alibi repi/ 

digelidiqueauxilia morborum conferentes.Et e cundiis animalium hominum ratum caii 
fa erumpentes. Augent numerum deorum nominibus uariis urbef® condunt:ficutputcolos in cam/' 
pania:ffatielas in liguriaifePias in narbonetifi prouintia.Nufqua tamen largius q in baiano finu:nec plu 
ribus auxiliandi generibus:aliifulphuris:aliialuminis:aliifaiis:alix nitri:aliibituminis:ndnullaetP 
am acida falfauc mixtura . Vapore quoque ipfo aliqui profunt.Tantaque eft uis ut balneas calefaciantt 
ac frigidam etiam in folis feruore cogant:qui in baiano poffideani uocantur nomine accepto a Clau' 
dii Cifaris libcrro.Obfonia quoque percoquunt. Vaporat 6i in mari ipfo qui Licinii Crafli fuere. Me^ 
diofqueinterfludlusexiftitaliquidualitudini falutare.lam generarim neruis profunt pedibufueautco 
xendicibus;alii luxatis fradtifue,Inaniunraluos.Sanantulcera.Capitiauriburquepriuatim medentur. 
Oculis uero Ciceroniani . Dignum memoratu uilla eff ab auerno lacu puteolos tendenhbus impoftra 
littorircelebrata porticu ac nemore , Quam 8C uocabar,M,Cicero academiam ab exemplo athenarum: 
ibi impofitis uoluminibus eifdem nominibus . In qua & monumentum fibi inftaurauerat .Ceu uero 
non & in toto terrarum orbe feciflet.Huius in parte prima exiguo poft obitum ipfius , Antiflio uererc 
poflidente erumperunt fontes calidi perq falubres oculis celebrati carmine Laurei Tui Ii qui fuit e libe/ 
ris eius. Vt protinus nofcatur etiam minifferium eius hauffus ex illa maieffate, Ponam enim ipfum cad 
men dignum ubi^ & non ibi tantum legi. 

Quod tua Romani uindex clai iflime lingui 
Salua loco melius furgere lufla uiret 
At^academii celebratam nomine uillam 
Nunc reparat cultu fub potiore uetus. 

Hinc etiam apparent lymphi non ante reperti. 

Si 







UBER 



Linguida quae infufo lumina rore leuant* 

Nimirum locus ipfefui Ciceronis honori 
Hoc dedir:hac fontes cura patefecit ope, 

Vt quoniam totum legitur fine fine per orbemt 
Sint plu res oculis quae medeantur aquae, 

in eadem campam^ regione finucfTanae aquee ftcrilitatem foerainarura K uirorum in famam abolere 
produnturilnaenafiainfulacalculofis mederi,Et quae uocatur acidula ab teano fidicino quattuor mili/ 
bus pafTuum frigida.Item in ftabiano quae dimidia uocatunfii in uenafrano ex fonte aciduIo,Irem con' 
tingit in uelino lacu potantibus,! tem in fyriae fonte iuxta taurum montem. Audior cft.M, Varro. Et in 
phrygiaegallo flumine Gallimachus.Sed ibi in potando necelTanus modusme lymphatos agat.Quod 
inaethiopia accidere iis qui efonte rubro biberir Ctefias fcribiMuxra romam albulae aqure uulnenbus 
tnedentur.Prxgelidx ece.Sed fubcutilae in fabinis gelidiUimae fudtu quodam corpora inuadunt:utj>y 
pc morfus uideri pofTit,Aptifllmae ftomacho:neruis:uniuerfo corpon.Thefpicoru fons conceptus mu 
iicribus reprcefcnrat.Item in arcadia flumen elatum.Cuftodit autem partum linus fons in eadem arca^? 
diaaborcus fieri non patitur.E diuerfo in pyrrha flumen quod aphrodifium uoratunfleriles facit. La.' 
cus Amphion uitiligmes tollit. Varro audior cfl Titium quedara praetura fundlum marmorei figni fa^' 
ciem habuifTe propter td uitium.Cidnus ciltcix ara nis podagricis medcninficut apparet in epittoia 01 
fii Parmenfis ad,M,Anronium.Contra aquarum culpa in trocrenc omnium pedes uitiafentiunt. Tun 
griciuitasgalli^ fontem habet infignem plurimis bullis flillanremiferrugineifaporisquod ipfum non 
nifi in fine portis intelligimr.Purgat hic corpora, Tertianas Febres difcntitTcalculorumquc uitia.Eadcra 
aqua igne admoto turbida fir, Ad poflerum rubefcit.Leucogei fontes inter purcolos 6C neapolim ocuy 
iis & uulneribus medentu r.Cicero in admirandis pofuit rearinfs tantum paludibus ungulas iiimcntO'' 
rum indurari. Eudicus in hcftiea euriche Fontes duos tradit eflciceromen : ex quo bibentes oues nigras 
fiernmcllem ex quo albasiex utro 9 autem uai fas.Thcoph ratius in ihuriis crathin candorem faccrcify 
barim nigridam bobus ac pecoribus.Quin hora ines fenfire differentiam eam»Nam qui fybaiim bi 

bantmignores cflciduriorefij 8C cnTpo capillo. Qui ex craridecaodidosimolliorcf^ aeporredta coma, 
irem in macedonia quae ucimt fibi candida nafci ad haliacmon ducere . Quae nigra aut fu fca ad axium. 
Idem om nia fufea quibufdam in locis tradir nafcuSC fruges quoqueificut in mefl&piis, Aiirfn lufisarca'' 
diaequodam fonte mures terreftres bibere&conuerf 3 n,ErythrisaIoesamnispi!osgignitin corpon> 
bus.ln boctia ad rrophonium deum iuxta flumen orchomenon duo funt fonrcsrquorum alter memo 
jiamialter obliuioncra affertiinde nominibus inuetis.In cicilia apud oppidum iufgum riuus fluit unus 
ex quo bibentiu m rubtilioi cs fenfus Fieri Varro rradic.ln cca ifula fontem ctlequi haberes facit. Zamsc 
in africa ex quo canoras uoccs.Vmum tedio uenire lis qui ex clitorio lacu biberit.At Eudoxus SC Theo'' 
pompus inebriari fontibus iis quo dixim us alTerunt.Mutianus andrie fonte, Liberi patris ftatis diebus 
feprenis eiufdem dei uinum fluere.Si auferature confpedtu templi fapore in aquam tranfeunrc.Pclydy 
tus explere olei uicem iuxta folos ciliciae fontem.Theophradus hoc idem fieri in xthiopia eiufdem uir/ 
tutis fonte Lycos in indiae terris fontem eilexuitis aqua lucernarardeant,Idcm ccbaihanis tradif, Theo 
pompus in feotuffis lacum efle dicinqui uulneribus raedetur.Iuba io rroglodyris lacum infanum ma-' 
lefica ui appellatum :ter die feri amarum falfuraquetac deinde dulcem; rotienf^ etiam nodtu fcaterein 
albis ferpenribus uicenum cubitorum . Idem inarabia quogjfontem exilire tanta uiurnullu non pon^ 
dus impadium rcfpuar.Theoph ratius marfysfonrem in pfirigiaadcelena rum oppidum faxa egerere. 
Non procul ab eoquo funt fontes elaeon geloniab eflfedlu graecoru nominum difli Cysicefons Cuy 
pidinis uocatur:cx’ quo potantes amore deponere Mutianus credit, Granonectl fons calidus citra fumi' 
mum feruorem qui in uinum additus triduo calorem potionis cutlodic in uafis.Sum 8c maguntiaci in 
germania fontes calidi trans rhenum:quomm hauftus triduo fcruer.Orca margines ueropunicem fa^ 
ciunt aquar, Quod fi quis fide carere ex iis aliqua arbicratundifcacin nulla parte naturae maiore efle mi 
racula;quanq inter initia operis abunde multa rettulimus . Ctefias tradit filian uocari flagnum in indis 
in quo nihil mnatei :fed omnia mergantur.. Celius apud nos in auerno ait etiam folia fubtidere. Varro 
aues quar euolauerini cmori.Comra in africac lacu apufeidarao omnia fluitat:nihil immergitur . Item 
in ficilia: fonte phinthiamt Appion tradit , Et in medorum lacu puteo Saturni fons linire tranfirclblet 
in loca uicina portendens aI/quid.Mirum quo^ etl g» cum pifcibus tranfir.Rcfponfa ab iis petunt ineo-' 
leciboiqaem rapiunt annuentes.Si uero euentum negent: caudisabigunt , Amnis olachas in btthynia 
B rietiuni alluitihocefl 8C templo & deo nomcmcuius gurgite periuri notanf parthiuelurflama uren 
te,In Cantabria fontes tamarici in augurio habentur.T res funt oflonis pedibus diflantes. In unum alue 
um coheunr uaflo am ne,Sinculis ficcantur duodecies diebus laliquando uicies citra fulpitionem ullam 
aquaixum fitillis uicinus fonsfincintermiflioneiargustDicramquecIlnon profluereeosafpiccreuo>' 
letibusrficuT proxime Lartio Licinio legaro poft prarturam poft leptem dies accidir,In iudxa riuus fab-' 
baris omnibus ftccatur.E diuerfo miracula alia dira Ctefias i armenia feribir eflefontemrex quo nigros 
pifees ilico tijoi rem afferre in cibis,Quod 6i citra danubii exortum audiui : donec ucniatur ad fontem 
alueo appofitumiubi finitur id genus pifciumildeoq; ibi caput eius an nis itel figit fama. Hoc idem dfin 
Tydia in ftagno nympharum tradunr.In acchadia ad pheneum aqua profluit e faxis flyx appellata: quae 
iJlico necauut diximus, Sed efle pifces paruos in ea tradit Theophraftus loetales 6C ipfostquod no in alio 



TRIGESIMVSPRIMVS 

genere mortiferorum fontium. Necare aquas Theopompus 81 in threcia apud cj'chros dicif. Lycus in 
leontinis tertio die fi qui(q biberit.Varro ad foradten fcripfit eflif fontem:cums fjt latitudo quattuor pe 
dumifole oriente eum exundare feruenti fimilemtauefg! quae guf^auerinruuxta mortuas iacerc.Nan^ 
& h £c infidiofa conditio quaeda m etia m blandiutur afpeiflum t ad nonacrin arcadiae.Omnino enim 
nutla deterrent qualitertfed hanc purant nimio frigore c(Te noxiam utpotecum prohuens ipfa lapidea 
fcat. Aliter circa theiTalica tempequoniara uifus omnibus terrori cft,Tradunt<j etiam aes ac ferj^ero^' 
di illa aqua.Profluit ut indicauimus breui fpatio.Mirumq! ftliqua filueftrisatnplrdti radicibus fontem 
eum dicitur femper florens purpura.Et quaedam fui oeneris haerba in labris fontis uiret.In macedonia 
non procul ab Euripidis poetae fepulchro duo riui conuuntialter laluberrimi poiusialter mortiferi. In 
parparoniis fons efl qui quacun^ rigat lapideam facit terram. Ite calidae aqua: in euboea.Lebcdon na^ 
alluit riuus;in quo faxa in altitudinem crefcunt.ln eurymenis deiedlx coronae in fontem lapides fmnr. 
In coloflts flumen efl:in quo lateres coniedti lapides exrrahuntur.ln fcyretico metallo arbores quaecu^ 
flumine alluuntur faxa fiunt cum ramis.Difti liantes quoq; gutr* in lapides durefeum .In antris corjv 
Ciis narn miaese.In macedonia etiam pendetes in ipfis cameris. At in Corintho cum decidere in quibuf> 
da m fpeluncis utro^ modo columnas faciut : ut in paufia cherfonncfi rhodioje in antro magno etiam 
difcoIoriafpeflu.Et hadlenus contenti fimus exemplis. 

De qualitate aquape in falubricate uel comoditarcearum. CA. III. 

Vaeritur inter medicos cuius generis aqua: fint utiliflimactSragnanrcs pigrafque merito dam 
q nantiutiliores qua: profluuntexiftimantes. Curfucnim percurfuqj ipfocxtenuari ar^ profla 

cere.Eo^ miror ctfternarum ab aliquibus maxime probari.Sed ii rationem afleiutiquonianx 
leuifllma fi t hy mbrium aqua: ut quae fubire potuerit ac pendere in aere. Ideoquefii niucs praeferuntur 
nubibusiniuibibuf^ etiam glaties uclut ad Ifinitum coacta fubtilirate, Lcuiora enim haec efleSiglaci/: 
em multo leuiorem aqua,Horum fententiam refellere interefl uitaeJn primis enim leuiras illa deprae^' 
hendi aliter q fcnfu u/x potefl: nullo pene momento ponderis aquis inter fe diflantibus.Necleuttatis iti 
pluuia aqua argumentum efl Tubifle eam in cxlumicum etiam lapides fubire appareatreadenf^ inficia 
tur halitu terrae. Quo fit ut pluuia aquxfordium ineffe plurimum fentiatuncitillimeque ideo calefiat 
aqua pluuia, Niuem quidem glaciem 9 fubtiliflimu melem enti eius uiderimironappofito gradinum 
argumento e quibus peftilemiflimum potum efle conuenit. Nec uero pauci inter ipfos e contrario : ex 
gelu ac niuibus infaluberrimos potus pr^dicantiquoniam exadtum fitindc:quod tenutfiimum fuerit* 
Minui cerre liquorem om nem congelatione deprehendituriSC rore nimio fcabiem fieri.Prutna urediy' 
nem cognatis 8C niuis caufis.Pluuias quidem aquas celerrimeputrefcereconuenitiminimc^ durate ili 
nauigatione.Epigenes autem aqua quae fepties putrefaifla purgata fit perhibet amplius non putrefeere. 
Namciflernas etiam mediciconfitenrurinutilesaluoduricias facientes faucibufg; etiam liminonaliis 
inefiepIus:autanimaliumqua:faciunrtediumconfitendumhabent.Necftatimamnium uriliflimas 
efleificuti nec torrentium ulliusilacuf^i plurimos falubres maxime . Quardam igitur 8i huius generis 
aptilTimae aliae alibi.Parthoru m reges ex eoafpe & euleo tantum bibunt, Ere quauis in longinqua comi 
canmr illos . Et horum placere potum non quia finr amnes apparetrqaqnDm nece tigri nec euphrate^ 
nec e m ultis aliis bibunt.Limus aquarum uitium eflifi tamen idem amnisariguillis fcatrat falubritatis 
indicium habecur,Sicuti frigoris tineas in fonte gigni.Ante omniad^l[xi^attiramarae:& qua: ferobem 
Ilati m implen ttquod eu em t troezene.Nam nitrofas atqi fal macidas dc' Eek^'ebta's in defertis rubru nia 
re petentes addita polenta utiles intra duas horas faciuntilpra^ ucicuntucpoliep,ta . Damnantur in pri/ 
mis fontes quicoenum faciunriqui^ malum colorem bibentibus referunt:^ iVuafa aere inficiunt:autli 
legumina tarde percoquunr.Si liquars leniter terram relinquuntidecodla:^ craflis obducunt uafacru 
flis.Efl etiamnum uitiu non fetide modo uerum olno qutcq recipientis lucudum fit illud licet gratu^t 
8C ut fspe ad uicina ladtis accendens. Aqua falubrem aen qrtmil[imaene opoctet.Vnus in toto orbe tra 
diturfons aqux iucunde olentis in mefapcitamia caburx.FabuIae rationem afleruntiquoniameo luno 
perfula fir.De extero aqua^ falubriu fapor odorue nullus clTcdcbcriQuidam flatera iudtcant de faluK 
bntatc:fruftrantc dil/gentiaiquado perraru eft ut leuior fit aliq.Certioi fubrilitas inter pares meliorem 
eflequx calefiat refrigeretur^ celerius. Quin exhauflam uafis ne manus pedcantdepofiti%inhumu 
tepefccre affirmant. Ex quonam ergo genere maximepba bilis cocingitfPutets nimi^ ut in oppidis co' 
flare uideo.Sed iis quibus exercitationis ratio crebro hauflu cdtingii:& illa tenuitas colante terra .Salu/ 
britati hxc fatis funr, Frigori 8i opacitas necenaria.Vt^ crdum uideamfuper oiaobfetuatio una. Eade 
8C ad perenitatem pertinetiut illa uado exiliat uena no e lateribus.Nam ut taflu gelida fiiieiiam arte co^ 
cinginSi etiam exprefla in altUMutefublimideiedla uerberatu corripiat aera.In natando quidem fpiri/ 
tum continentibus frigidior fentitur. Eadem Neronis principis inuentum eft decoquere aqua: uitro^ 
demitTam in niucs refngeraie.Ira uolupras frigoris contingit fine'uiriis niuis . Omnem uti^ dcccdlam 
utiliorem cfleconuemt.Item calefadtam magis refrigerari fubtiliffimo in uenro.Vitiofseaqux remedP 
um eft fi decoquatur ad dimidias partes.Aqua frigida inicdla ftftitur fanguis , Acftus in balneis atcctur 
fi qs ore teneat:Qux fiant hauftu frigidiflimxinopinde 61 tadhi cfle alternante hoc bono multi familia 
ri exem pio colligunt.CIariffima aquarum omniu toro orbe frigoris falubnta:i% palma pisecenio ur/ 
bis martia eftiinter reliqua dtii munera urbi tributa.Vocabaf hxc quenda aufcia.Fcris aut ipfe piconia* 
Oritur m ultimis montibus pelignorumiTranfit marfos 8i fucinum lacum lomam non dubie petens. 




LIBER 

Mox rpeca merfa in tybartina fc aperit nouem milibus pafTuu formicfbus int^rudls perducta. Primus 
cam 111 urbem ducere auipicarus ert Ancus Martius unus e regibus.Poftea.Q.Martius rex in prxrura, 
Rurfuf< 3 i reftituir.M. Agrippa.Idem uirginena adduxit ab otSaui lapidis diuetticuloduo milia paf.^ 
fuum preoeitina uia.luxra eil herculaneus riuus:quem refugiens uirgmis nome optinuit.Horum am^ 
niuni comparatione differentia fupradifla deprehenditur cu quitum uirgo taffu proflet martia hau/ 
ftu.Quanqutriufgjiaraprideraurbipcriit uoluptas ambitione auaritia^inuillas ac fuburba na detor^' 
qucntibus publicam falurem.Non abrefit qu^rendiaquasiunxifle ranonemtRcperiunrur in conuaf/ 
libus maxime:6«: quodam conuexitaris cardine aut montium radicibus . Mulci feptenrrionalcs ubique 
partes aquofasexilfimauere.Qua in reuarieratem naturaeaperuiffeconuenit.In hyrcanis montibus a 
meridiano latere non pluir.Ideo filuigeri ab aquilonis tantum parte funt,At olympus ofla parnafus ap/ 
pennfnusalpcs undig; ueftiunturiamnibufgi perfundatur. Aliqui ab aufteo ficut in creta albi montes. 
Nihil ergo in iis perpetua obferuationis indicabitur.Aquarum funr notae iuncus aut harudo:authaer'' 
badequadii5lum cfl.MuItum^ alicui locopedoreincubas rana.Salixenim crraticaS; alnus aucuitex 
aut hedera fponteproucniut&corrfuationeaqu^pluuiae in locum humiliorem efuperioribusdeflu/ 
entis augurio fallaci.Certior multo nebulofa exhalatio eft ante ortum fohs Iogiusintuenbus.Quodex 
editoqdam fpccularur proni terram mento attingere. Eft 6i peculians aeftiraario peritis tatum notajq 
feruetiffimoaertu fequurur diei^ horis a rdentiifimis: qualis ex quogi loco repercuifus fplendear, Nam 
fi terra firiente humidiot eft ille: indubitata fpes promittitur . Sed tanra intentione oculoru opus eft ut 
indolefcanr.Quod fugientes ad alia experimenta decurrunt loco in altitudinem pedum quingi defof^ 
fo.Olfifq! e figulino opere crudisiaut perunifta pelui xrca cooperto lucernagi ardente cocamerara fron/ 
dibusidein rerra.Si figulinum humidu ruptum ue;aut in ^refudor uel lucerna fiuedefeflu olei reftin/ 
ftaiautcriam uelluslansc madidum reperiaturmo dubie promittunt aquas.Quidam Si igne prius cx^ 
colunt Iacum:ranroelfic3Ciore uaforum argumento,Terra uero ipfa promittit candicantibus maculis: 
aut tota glauci coloris.ln nigraenini fcaturigtnes non fere fune perennes,FiguIaris certa feniper adimit 
fpes.Nec amplius puteum fodiunt coria terra: obferuatesrut a nigra defccndat ordo fupradnftus. Aqua 
femper dulcis in argillofa terra frigidior in tofo,Nan^ Si hic proba tu r.Dulces enim leuef^ facit: & co^ 
lando continet fordes. Sabulum exiles Iimofafq^ promittit. Gakca icertas ucnasifcd boni faporis, Sabu 
Ium mafculinam Si harena carbuculofa certas ftabi lefqj Si falubres.Rubra laxa optimas fpciq; cerrilTi/ 
inse.Radices montium faxofe:6i filex;hoc amplius rigentes . Oportetautem fodientibus humidiores 
affiduc rerpondereglcbasifaciliuf^ ferramenta defeendere, DeprelTi;: puteis fu Iphu rara ue! aluminofa 
occurrentia purcariosnccar.Expeiimemtum huius periculieftdemifla ardens lucerna fi extinguatur. 
Tunc fecundum puteum Jcxrtaacfiniftra fodiuntur acftuariaiqu^c grauiorem illum halitum recipiat. 
Fit Si fmehis uitus altitudine ipfa grauior aerrquam cmedant aifiduo linteorum iadlatu eucntilado do 
nec ad aquam uentum eft fine harenaroopusrurgit;neuemoblrruantur.QuEedam aquae uereftatitn 
incipiente frigidiores funr;quaru m non in altum origo eftihybernis enini cbftant hym bnbus . Qu^/ 
dam canis ortu ficut i macedonia apparer.Vtru^ ante oppidu pdil.lncipicte enim seftate frigida eft pa^ 
luftris:dein maximoaeftu in exceliioribus oppidi riger.Hoc Si i chio euenit fimili ratioe porcus Si oppi 
di: Athenis enneacrunos nymbofa seftate frigidior eft:q puteus i louis horto. At illcficcitatibus riger. 

Aquarum fubironafcennumiautderinetfum. CA. IUI,- 

Aximeautem putei circa ardlurus.Nam ipfa teftare deficiuntiomnef^ quatriduo eo fubfidur. 
m II uero multi nyemetota ut circa olympu uere primum aquis rcdeunbus.In ficilia qdem cir/ 

ca mcllanam di niylashyem e in rorum inarcrcantfonrcs.Aeftate exundant am nem q; faciut. 
Apolloniae in ponto fons iuxta mare a:ftate tantum fuperfluit Si maxime canis ortu:parcius fi frigidi/ 
orficsftas.Qua:dam terra: hymbribus ficciores fiunc;ue!ut in narnienfi agro:quodadmirldis fuis m/ 
fotu ir.M , Cicero :ficcirate lutu fieri prodens: hymbre aut puIuerem.Ois aqua hyeme dulcior eft.Aeftate 
aut minus, Aurtinominimc,Minu% per ficcitatcs,Ne 9 aequalis arnniu plerun^ guftuseft. Magna al' 
ueidiffcretia.Quippctales funt aquae qualis tettaper quam fluut.Qualefm hstbaru quas lauant fucci. 
Ergo iidem amnes parce aliq reperiunf infalubres, Murant raporem Si infiaentes riui ut boryfthenetn 
uiotc^ diluunf.AIiqui uero Si hymbre murantur.Ter accidit in bofphoro:ut falfi deciderer : necaret^ 
frumenta,Totiens Si nili rigua pluui^ amara fecereimagna pefttientia aegypti.Nafcun tu r fontes decifis 
plcrugi fi[uis:quos arborum alimenta confumebant, Sicut in hemo obfidete gallos • CalTandroicu uaR 
ii gratia filuas cecidiflent.PIeru^ uero damnofi torretes corriuanf detradta collibus filua cotinere nym 
bosaedigercre confuera,Etcoli mouerigj terram callumgp fummae cutis folui aquatu intereft. Prodit 
certe m creta expugnaro oppido qd uocabatur arcadiaiceflalTe fontesiamnef^ qui in eo fim multi erat. 
Rurfus condico poft lex annos era erfi fle u ri qu a:^ coepilTent partes coli. 

Obfcruatiohyftorica. CA. V. 

Erracquoqj motus profundunt forbentgp aquasrficut cita pheneum arcadiae quinquies aed^ 
t dilfeconftar.Sicur&incorico monceamniserupir:pofteaquam coeptus eft colli.llla mutatio 

mirabilis nulla euidente caufa apparenficut in magnefia calidas fatfas frigidas alias non muta 
to fipore.Et in caria ubi Neptuni templum eft amnis qui fuerat ante dulcis mutatus in falem.Eft Si iP 
Ia miraculi plena arethufam fyracufis fimum redolere per olympia: uerique fimile : quoniam alpheus 
in ea infula fub ima maria pmeet.Rhodiopf fons in cheronefo nono anno purgatneta egerit «Mutatur 



TRIGESIMVSPRIMVS 

K colores aquarumiHcut babilonyae lacus sftate rubras habet diebus imdecfm.Et boryflhcncs cenatis 
temporibus caeruleus fertunquaiiq omnium aquarum tenuiflimus. Ideoque innatans hypani. In quo 
8C illud mirabile. Au rtris flantibus fupenorem hypanim fieri.Sed tenuitatis argumentum 8i almd eft: 
quod nullum halitu non modo nebulam emitcic.Quiuolunt diligentes circa hoc uideriidicunt aquas 
grauiorespofl brumam fieri. 

Ratio aquee ducendce;& quomodo medicatis utendum:& quid profit naiiigarm: 
fiCmedicinxaquaemarinar» CA^ VI* 

Aetejje a fonte duci fiflilibus tubis utiliflimum efticraffirudincbinu digytorum commifTuns 
C pixidansitautfljperiorltret calce uiua ex oleo leuigatis,Ltbramcntum aquae in centenos pe^ 

des furfum eliciiminimu erit fi uno cuniculo ueniet in binos a£Ius;laminse cfle debebunt pec 
quas furgere in fuWimc opus fuerit e plumboifubit altitudinem exortus fui:ut fi longiore tradlu uemV 
at fubeat crebra :defcendat$ libramenta ne pereanr.Fifluias denu pedum longitudinis effe Icgimmuni 
cfl.Et fi quinariae erunt fexagena pondo pederc,Si odtonaria: centena.Si denariae centena uicena. Aede/" 
inde ad has portiones, Denaria appella tu rxuius laminae latitudo antcqcurueturdigyropedccem eft di^ 
midio^ cius qnaria.In omni anfra(ftu,n,.coIl.is qnariam fieri ubi domef imperusincceflanu cftdtem ca^ 
ftella prout res exiger,Home^ calidorum fontiu mentionem non fccifle demironcualioquinlauarica 
lida frequenter indiceretiuidelicet quia medicina tunc non erat h^ciqu^e nuncaqua^ perfugio uticur* 
Eft autem utilis fu Iphurata ncruis. Aluminata paralyticisraut fimili morbo foIuns.Bituminara aut ni/ 
trofa qualis curilia utilis eft bibcndoiat^ purgationibus«PIen^ in gloria ducunrtplurimis horis perpe/ 
ti calorem caruiquod eft inimicinimu,Nanq! paulo diutius q balneisuti oportet. Ac poftea frigida duj/ 
ci nec fine oleo difcedentibusiquod uulgus alienus arbirratur.Idcirco non alibi corporibus magis obno 
xiis.Quippediuaftitaceodoris capita replenf:& frigore infeftanmrfudantiaircJiquacorpcjfepartcmcc 
fa,Similis error quo quidam plurimo potu glorianmr.Viditp iam turgidos bibendoiin tantum ut an/ 
nuli integerentur cuceicum reddi non poflec haufta multitudo aquee. Nec hoc ergo fieri conucnit fine 
crebro falis guftu.Vtuntiir 6f cccno fontium ipfoji utilicenred ira fi illitum fole inarefeat. Nec ueroom 
nes qus finc calidae; medicatas cfle crcdendumificut in egefta ficiIi3c:Iarifla:troade:magnefia:melo:lipa/ 
ra.Nec decolor fpecies arris argentiuefut multi exiftimauere) medicaminum argumentum cft.Quan/ 
do nihil eorum i parauinis fontibus ne odoris quidem differentia aliqua deprehendif.Medcdi medus. 
Item 6C in marinis eririquar calefaciunt ad neruogi dolores ferruminata^ fradluras oflagt cotufatldem 
ad corpora ficcada,Qua de caufa & frigido mari utunf.Praeterea eft alius ufus multiplex. Principalis ue 
ro nauigandiphthifiafteiftus ut diximus:aur fanguinem egcrentibusificutiproxime Anneum Galleo/ 
nem fecifle poft confulamm meminimus, Ncqt enim sgyptus propter fe petif :fcd propter longinquis 
tatem nauiganduQuin & uonntiones ipfx inltabili uolutatioc commotae pluribus modis capitis ocn/ 
Iorum peitoris medentur.Omnibufg? propter quae hellebogi bibitur. Aquam uero maris per fcfecflv 
caciorem dtfcu ciendis tumoribus putant mediciifi illa decoquatur hordeacea facrinaad parotidas, Hm 
plaftris etiam maxime albis di malagmatis mifccnr.Prodeft 8i infufa crebro »ftu,Bibitur quoqi quauis 
non fine iniuria ftomachi ad purganda corpora bilem^ atramiaut fanguinem concretum reddendum 
alrerurra parte. Quidam 3i in quartanis dedere eam bibendam « Et in tenafmisarticularibufqi morbis 
aflematam;&in hoc uecuftateuirusdeponetem.Aliquideco(ftam:omnesexaltohauftam:nullag;dut 
Cium mixtura corruptam,In quo ufu praecedere uomitum uolunt. Tunc quoqi acetu aur uinum aqua 
mifcent.Qui puram dedere raphanos fuper mandi ex mulfo aceto iubennut ad uomitiones rcuocenr* 
Clyfteribus quogi marinam infundunt tepefaiftam.Teftium quidem tumori fouendotnon aliud 
ferunt.Item pernionum uitio ante ulcera, Sim ili modo pruritibus:pforis:& lichenum curationi ,Lcn/ 
des quo 9 8i terra capitis animalia haccuranmr,BcIiuentia reducit eadem ad colorem, In quibus cura-'' 
tionihus poft mannam aceto calido fouere plurimu prodeft,Quin & ad iiftus uenenatos falutaris intel 
ligituriutphalangiocum &fcorpionum &ptht3dearpiderefperfis.CaIida autem in iisaflumirunSufli 
tu r eadem cum aceto capitis doloribus.Tormina quo^ di choleram calida infiifa clyfteribus redanDif' 
ficilius perfrigefeunt manna calefaifta. Mammas rigentes praecordia maciem qi corporis pifeinse maris 
corrigunt. Auriu doloresicapitis grauitates cu aceto feruentiu uapor, Rubiginem ferro marintecekrri/ 
me excerunf.Pecoge quo^ fcabiem fanantilanafq emolliut.Nec ignoro haec mediterraneis fuperuaca// 
nea uideri pofTe. Ve^ haec cura praeuidit inulta ratione q fibi quifgi aqua maris facerer.llfud in ea ra^ 
tione mipe fi plus q fextariis falis cu quattuor aqu$ fextariis mergaf tuinci aquaifalemq? no liquari.Cae-' 
tcrofextatius falis cu quattuor aqusfexranis falfiAimi maris uim di naturaimplet . ModeratifTimum 
autem putant fupradiflam aqua menfuram oftonis cyathis falis temperariiquoniam ira & neruos ca/ 
lefacinSi corpus non exafperer,Inueteraf qd uocaf thalaflomeli aequis portionibus marisimellis hym/ 
bris exaIto;& ad huc ufum aduehutifidili^ uafe 3i picato condiit.Prodeft ad purgationes maxime fine 
ftomachi uexaiione 6i fapore grato 6d odore. Hydromeli quo^ ex hymbre puro cii meile temperabaf 
quondam :quod darcf appetentibus uinu legrisiueluti innocentiore potu. Damnatu iam multis annis 
iifdem uitiis qbus uinuminec iifdem utiliranbus.Quia fepe nauigantes defeiftu aquicdulas laborant. 
Haec quoq fubfidia demonftrabimus.Expanfa circa nauim uellera madefeunt accepto halitu maris q/ 
bus humor dulcis exprimi tu r,Irem demilfee reticulis in mari concauae ec:;era pilaeiuel uafa inania obra 
rau dulcem intra fe colligunt humorem.Nam in tetea marina aqua argilla percolataidulcefcit. Luxata 



V 



LIBER 

hominum corpori Kquidmpedum natando in cuiuniber generis aqua facillime in artus redcunr.Eft 
6C in metu peregrinanum:ut tentent ualitudincm aqujc ignotae.Haec canentia balneis egreffi {latim fri 
gidam fufpcftam hauriendo* Mufeus qui in aqua fuerir podagris illirusprodcfUrcm oleo admixto ta»' 
Iorum dolori tumorigp.Spuma^ aquat affri<flu uerrucas roHir.Necnon harena littorum maris;pr^ci'' 
pue renuis SC folibus candens in medicina eft ficcandis corporibus coopertis hydropicorum aut rheu^r 
matirmos fenrientium.Et haflenus deaquis,Nunc & deaquarilibus.Ordiemur autem ut in reliquis a 
principalibus eorum ;qua: funt fal dL fpongia. 

Degeneribus falisi&confedurisiK medicinis & obreruatioibus, CA. VII* 
Alonis autfmautgignitur.Vcrug^ pluribus modisded caufa gemina coafto humore uel ficca^^ 
f to. Siccatur in lacu caictinoxlhuis folibusitotumq; flagnu in falem abiit modicum altoqutn 
altitudine genua non cxcedesjte in ficilia in lacu q cocamicus uocatunSi alio iuxta gelam .Ho 
rum extremitates tantu inacefcunt*ficut in phrygia cappadocia. Afpendiiubi largius coquitui dc ufqi ad 
mediu Iacum.AIiud etiam in eo mirabileiqd tancundem nodlu fu buenit: quantum dieaoferas.Omnis 
eft alius fal minutusiar^ non gleba eft, Aliud genus ex aquis maris fponte gigni f fpuma in extremis Iit 
Cotibus ac fcopults reIi(3:a*Hxcenim ois rore denfatur*Eteft acrior quae in fcopulis inuenif. Suntetia-^; 
num naturales differentiae rres,Nan^ in badfris duo lacus uaftnairerad fcythas uerfusialter ad anos fa^ 
leae fluant, Sicut ad cittium in cypro 6£ circa memphin extrahunt lacu dem fole ficcant . Sed & ftimma 
hummum denfantur in faleiamne reliquo ueluti fu b gelu fluenteiutapud cafptas portasiqux falis hu*e 
mina appellantur.! tem circa mardos 6i armenios.Prxtercaapud badros amnis ochus 6i laxarres exap 
pofitis montibus deferunt falis r3meta.Sunt& in africa lacus Siquidem turbidi falem ferentes. Ferunt 
quidem 6i calidi fontes ficutpegafei.Et hadtenus habent fe genera ex aquis fponte prouenicni, SuntSi 
montes natiui falisiut in indis ocomenusiin quo lapidicinape modocxditur renafcensimaiurqi regum 
uctfligal ex eo efl qua ex auroat^ margai itis,Effodicur6i eterraiut palam efl humore denfaro in cappa 
docia.lbi quidem caeditur fpecularium lapidu modo.Pondus magnu glebisiquas micas uulgus appei,/ 
lat,C arrhis arabix oppido muros domof^ mallis falis faciunt :aqua ferruminates, InuenirSi iuxta pe* 
lufium Pcolxmcus rexcu caflrafaceret.Quo exemplo poflea inter xgyptu QC arabiam etiafqualcnbus 
locis coeptus efl inueniri detradlis harenis*Qualiter Si per africre fcienna ufq? ad Hamonis oraculum, Is 
quidem crefeens cum luna nodlibus.Nam cyrenaici tratSus nobilitatur hamoniacoSi ipfo quia fubha'' 
renis mueniafappellaro.Simiiis cft colore alumniiqd fchifton uocant:!ongisgiebis;negi perlucidis in*- 
gratus faporeifed medicine unlis.Probatur qua maxime perfpicuus reftis feiuuris infigne. De quo pro 
ditunquod Icuilllmus intra fpecus fuos in lucem uniuctfam j>latus:uix credibili pondere ingrauefcatt 
Sed caufaeutdens cuniculorum fpiritu madido ficadiuuante molientes utadiuuataquXtAdulteraf fic 
culoiquem cocanicu appdIauinausrnecnoSi cyprio mire fimiluln hifpania quoqi citeriore egelaflecaex 
ditur glebis pene tranucentibus.Cui lampridc palma a pieriCqi medicis inter oia falis genera phibetur, 
OIs locus in quo reprritur fal fterilis eflrnihilqi gigniiSi in totti fponte nafccns,Intcr hxc funrfatSirii ua 
ria genera, Vulgaris pluribuf^ in falinis mari adfuromun findaqua: dulcis nguisifed hymbre maxime 
]uuante:ac fu per oia foie multomo aliter inarefcenStAfnca circa uticam conflruit aceruos falis ad colliu 
fpeciem.Qui ucro fole luna^ indu ruere, nui Io humore liquelcunnuixgietia ferro caedatur. Fit tamen 
6i increta fine riguis in falinas mare infundentibus.Ercircaaegypru iplo mari influentein fdlum utere 
do nilo fuccofum .Fit e puteis in falinas mgeflis,Pnma denfaiio babylomae in bitumen liqnidu cogitur: 
oleo fimile;quo6i in lucernis ututur hoc.Dctradlo lubefl fal.Et in cappadocix puteis ac fonte quem in 
falinas ingerunr.In Chaonia excoquunt aqua ex fonteirefrigerandocp falcm faciunt inertem neccadidu. 
Gallix germanix <5 ardentibus lignis aqua falfam infundunt.Hirpanix quadam fui parte puteis hauri 
unt muriam appellantes, Et illi quidem etiam lignum referre arbitrantur.Quercus optima ut quae per 
fc cinere fincerouim falis reddat, Alibi corylus laudatMta infufo liquore falfo,Carbo etiam falem uerti 
tur.Quicu^ ligno conficitur fal niger efl. Apud Theophraftum fuenio imbnos harundinis 8i iunci cP 
jnerem decoquere aqua folirosidonec exiguum fupcrdrethumoris.Quinc muria falfamentorum rcco 
quitunitcrumgi confumpto liquore ad naturam fuam redit uulgo e menis iocudiflimis. Mannorum 
maxime laudatur cyprius a falamfe,Ateftagnis,Ac phngius qui tattxus uocatur.Hi duo oculis utiles. 
A Cappadocia uero qui in laterculis affertur cutis nitorem dicit facere.M^is tamen extenditis qucAy^' 
tium appellauimus.Itaqi a partu uentreeocum melanthio illinunttSalfiflimus fal qui ficciflimus, Sua^ 
uiflimus omniu tarentmus at^candidifTimus.Etdecxtero fragilis qui maxim e candidus, PluuiaduP 
cefeit omnis.Suauiorein tamen rores faciunt.Sed copiofum aquilonis flatus.Auflro non nafcttur.FIos 
cero fahs nofitnifi aquiionibus.ln igni neccrepitacmecexilit rragafeus.nc^acanthius ab oppido appei 
latus.Nec ullius fpuma aut ramentum aut tenuis. Agrigentinus ignium patiens ex aqua exilit. Sunt 
colorum difFerentix.Rubet memphi.Ruffus efl circa oxum.Centuripis purpureus.Circa gelam in ca-^ 
dem ficiIia tanrifplendorisiuti imaginem recipiar.In cappadocia croceus effoditur traHucidus 5i odora 
tiflimus.Ad medicinxurusantiquitarentinum maxime laudabant.Ab hoc uero quxeun^ e marinis 
ex genere coiprxcipue fpumeum.Iumentorum uero & boum oculis tragefeum beticum, Ad obfo/ 
ntum cibum utilior quifquis facile Iiquefcir,Icch umidior minorem enim amaritudinchabetiutarti 
cus dC euboicus.Scruandis carnibus aptior acer 8i ficcusiut mega ricus. Condi f etia odonbos additis; 8C 
pulmentarii uice implet excitans,auiditace;inuit^f$ in oibus cibis;ita ut fit peculiaris ex eo imelkdius 



TRIGESIMVSPRIMVS 

inter innumera condimenta. Ita eft in mandendo quaefitus garo. Quin pecudes armeca<}i 8i iumen/ 
tafale maxime folicitatur ad paQumimultum largiores laifteimultoqi gratiore etiam in car<‘odore«Er/' 
go hercule uita humanior fine fale nequit degereiadeo neceffarium elementum etl:ut tranfierit inreile 
(Sus ad uolupratcs animi quo^»Nam ira fales appellanturiomnifg! uitx lepos & fummahylariras labo 
rum^ requies non alio magis uocabulo conSatiHonoribus etiam militiae^interponiturialarns inde 
di(Sis;magnaapud antiquos audtoricate;ficut apparet ex nomiefalariaeuireiquoniam illa fal in Tabinos 
portari confueratiAncus Martius rex falis modia fex milia in congiario dedit populis:& falinas primus 
inftituit.Varro ena pulmentarii ufce ufos ueteres audior eftiEfirafle enim fale cum pane & cafeoiut pro 
uerbio apparer.Maxime tamen in facris intelligftiir audloriras quando nulla confictu rur fine mola L\jc 
fa, Salinarum fynceritas fummam fecit fuam (iilferentiam.Quaedam enim fauilla falis : qux leuifTtma 
ex eo ell candidiLTima flos falis appella tur*Et dos quidem falis in totum diuerfa res humidiovifqt natu^ 
rsc 8i crocei coloris aut ruffi ueluti i iibtgo fais.Odore quo^ ingrato ceu gari dinentiens a fale no rao/* 
do a fpumajn argypto inueniiur uidetur^ niio deferri, Et fontibus tamen a quibufdam innarar.OptF 
mum exeo quod olciquandatn pinguitudinem rcddir.Eftenim inlalepinguitudoiqd miremur.Ad-' 
ulteratur autem tingitur^ rubricaiaut plerii^ refla rrira.Qui fucus aqua deprehenditur diluente f3i9;t 
tium colorem :cum uerus lilenonifioleo rcfoluaturidc unguentarii proptercolorem eo maxime utan 
(ur,Canici3 in uafis fum ma efl.Media uero pars humidior ut dtximus.rloris natura afpera excalfadlo/ 
ria ftomacho inutilis,Sudorem cir.AIuum foluit in uino Si aqua acopicis & fmcgmaricis utilis. Dctra^ 
hit Si expalpebris pilos efficacifnme.Ficces ima* cocununtur ut color croci redeat.PrKterhscetianum 
appellatur in falinis falfugoiab aliis falftlago tota liquida marina aquafalftor ui diftans . Aliud etianum 
liquoris exquifiti genus quod garon uocaucreinteflinispifcium c^tcrifqi quiabiiciedaeflentifale ma^ 
ceratisiut fit illa putrefeentium fanies.Hoc olim conficiebatur ex pirce:quem‘gTXCi garon uocabat:C^ 
pite cius udo fuffitu extrahi fecundas morantes, 

Defcombropircp6imuria,&:3lece. CA, Vllf. 

Vnc e feombro pifce laudatiffimum i finibus carthaginis fpartarieSi cetariisilbciorura appeP 
n latur fingulis milibus nummum permutatibus cogios pencbinos.CSIec liquor ullus pene prae 

ter ungueta maiore in precio efle coepinnobilitatis etiam gcnbus,Scombros quidem Si mau^ 
ritania beticam Si cartefa ex occeano intrantes capiur ad nihil aliud utiles. Laudatur Si clasomene garo* 
Pompeii^ Si Leptis.Sicut muria antipolts ac thuriadam uero Si dalmatia.Vitium huius eflaleximpec 
fe^a nec colata fxx, Coepit tamen Si priuatim ex inutili pifciculo minimoi^ coftrt, Aquam noftn' aphy 
en gr^i uocatiquoniam is pifctculus e pIuuianafciturtFofoiulienfespAcem ex quo faciutiupum appei 
lantiTrafit deinde in luxuriam icreuerur^ genera ad infinttuiftcuti garu ad colore mulfi ueteris: adeo^ 
dilutam fuauitatem ur bibi pofTir. Aliud uero ad cadimonia^ fuperduionemteriam facris ludaeis dica/ 
tumiquod fice pifcibus fquama carenbus«Sic alex peruenit ad odreas echinos urticas cammaros mulx 
Iorum iocinera.Innumerifqi generibus ad fapore gulae coepit fal tabtfcere.Hxc obiter fdicata fincdefiV' 
deriis uirxiSi ipfa came nonulli ufus in mededo.Na$ Si elece fcabies pectoris fanat ifufa per cutem inci 
fam.Etcotra canis morfus draconif^ manni pdeddn linteolis aut cScerptis impontf.Etgaro ambu> 
da recetia fanatunfiqs ifundac ac no nominer gafiiCorra canii quo^ morfus ;^ded:maxime^crocodf 
liiSiulceribus quae ferpuntiautfordidis. Oris quo^Si auriu ulceribus aut doloribus mirifice proded. 
Muria quo^ fiueilla falfugo fpiddrjmordetjextenuanficcar.Dyfentencisutiltse etfinomeitedina cor 
ripiCtlfchiadicis coeliacis uetenbus ifundif.Fotu quo^apud mediterraneos aquae marinae uice penfar* 
De natura falis di eius medicinis. CA. IX* 

Atis natura ed p fe Ignea Si inim ica ignibus fugies eosiofa erodens • Corpora uero adringens: 
f ficcas alligans.Defunda au te ac putrefeetia ita uendicans ut duret ea per fecula, In mededo ue/ 

ro mordes:ddurens:repugnas;extenuans:difToluens, Stomacho tatum inunlisipraeter^ad ex/ 
atadamauiditatem.AduerfusTerpetium morfus cum origano mellchyfopo.Cotraceradcmcu origa 
no aut exdria aut pice aut meile. Auxi liatur cotra (colopcdras ex aceto potus. Aduerfus fcorpionu idus 
cum qrta parte lini feminisiSi oleo uel aceto illitus, Aduerfus carbones uero uel uefpas dmilia^exace/ 
to. Ad heterocranas capitifq! ulcera Si pudulas papulafue Si incipientes uerrucas cu feuo uitulino. Itein 
oculorum reraediis:6i ad excrelceres ibi carnes totiufj corporis pterygia.Sed in oculis pecultariter,Ob 
id coHyrifsempladnf^addif.AdhocmaxiepbaturtrageraEus:autcaunite$,Exiiluuerofuffufiscruo/ 
le oculis fugil tatif$ cu my rrhx pari podere ac m elleiaut cum hyfbpo ex aqua calulaiut^ foueatur falflt 
gine. Ad hxc hifpanicfis eligificorra^ fuffufioes oculojid oi laide I coticulis terit. Priuati... fugillationi/ 
bus i linteolo iuolutus crebroj K aq ferueti i^mpofitus , Vlceribus oris manaribus i linteolo cocerpto. 
Gingiuapi tumori ifricarus.Et cotra fcabricie linguae fridtuscominutufqt.Aiunt detes non erodi nc^ 
putrefeere fiqs quotridie mane ietunus falecocineat fub lingua idonee liquefeat .Lepras ideiSi furuiicui' 
losiSi lichenas:& pforas emedat cu pafTa uua exepto eius ligno : Si feuo bubulo at^ origano ac fermero 
uel paneimaxime thebaicus.Hic Si ad pruritus eligit.Tonlillis Si uuis cu melle^ded.Quicugi ad angi/ 
nas.Hic amplius cu oleo Si aceto.Eode tempore extra fauces illitus cum pice Iiquida.Etnollit Si aluutn 
in uino mixcus.Idem noxiaiSi tinearum genera pellit in uino potus.Acnus balnearum conuakfcenies 
ut tolerari pofTintilingu^ fubditus pr^eftar.Neruorum dolorem maxime ufurpanpa obferuationecic/ 
ca humeros Si cenes ui faecis aqua feruenti ctebeo made&Aus leuattColum tormina^ Si coxaiu dolo/ 



USER 

Ks p6tus:& in iiftlem fircis impofitus candes*Podagras:cum farina cx tnelle fif-oico tritus . Ibi maxime 
obferuanda ufurpatione qua quidem toris corporibus nihil eiTcunIius fale& fole dicunt. Itaq? cornea 
Uidemus corpora pifcatomnuSed hoc prxcipuum dicaiuc in podagns.Tonit 8C clauos pedum.Itc per^ 
hi©nf!fci* 4 mbu Sis ex oleo imponitnriaut commaducatusipuftularq} re primir.Ignibus uero facris ulco* 
tibuf^i^uaeferpLlt ex aceto aut hyfopoXarctnomatis cum uua taminta.Phagedenis ulceru rntus cum 
farina hordei fupcr impofito linrhcolo madente uinotMorbo regio laborantes donecfudenrad ignem 
corittaprurirti; quos fenriunt ex oleo & aceto infricatus iuuat fii farigatos ex oIeo,MuIri & hydropicos 
falepuraUeiTeifcruorefgi &brium cum oleo pcmnxere:5i ttilTim ueterem Itndtu eiosdircuncre*Oyiicrt/ 
bus infundere irchiadicis.Vlceribus excrefcentibus uel putrefcennbus impofuerc.Crocodilorum mor/ 
fibas cx aceto in linreolistfta ut aflringantur re(51e uinftu locatBibirur Sf cotra oppium ex aceto mulfo. 
Luxaris imponif cum farina di melle.item extubeiatioibuSiOentiu dolori cu aceto totus& lilitus cum 
refina prodeift Ad oia aurem fpuma falis iucundior uttlior^.Sed quicu^ fal acopis additur ad excalfa/* 
iSiones.Item fmegmaticis ad extrahendam cutem leuandam^.Pe coi« quo fcabietu 8L boum illitus tol 
litiDatuf^ lingcndusiK oculis iumentorum infpuitur. Haec K de fale difla fint. 

De nitri generibusiSi cofedturisrSi mcdicinis:8i obferuatioibus. CA, X» 

On efl differentia Si nitri natura no m ulturu a falediftansrSi en diligentius dicedaiquia palam 
II eS medicos qui de eo fcripfcre ignorafle naturam. Nec quenqTheophrafto diligentius tradiP . 

fe. Exiguam fir apud medos canelcenribus ficcitateconuallibusiqd uocanthaliniraga.iyiinus 
etiam in thracia luxra philippoi fordidu tetraiquod appellat agrium.Nam quercu cremata nuncj muP 
Ium faflirarum eftiSi iampridem in totum omiirum.Aquae uero nitrofa: pluribus locis rcpcriunfdccl 
fineuiribus deofanditOprimum copiofum^ in chethis maccdoniaerquod uocat calenricuniicandidu; 
purumgjiproximum fali.Lacus eft nirrofus exilienre e medio dulci fonriculo.lbi firninu circa canisoc'' 
tum nouenis diebusitotidem^ ceflanac rurfus innatattSi deinde ceflat.Quoappaietroli naturam eilc 
qu^ gignariquoiiiam compertum eft nec foles proficere quicq cu ce/rerincc hymbres. Mirum ctl 8i iU 
lud fcitebra fonticuli fetnper emicante; lacum nec augeri nec cfflucre.I is aurem diebus quibus gignitur 
fi fuere hymbrcsdalfius nitrum faciunt:aq!ones deteriusiquia ualidius commoucr limum. Et hic qm> 
dem nafeiturdn aegypto autem cdficttur multo abundantiusifed deterius.Nam fufeu lapidofumqi df* 
Fit pene eodem modo quo fal;nifig»fa Imis mare tnfundunr.Nilum autem nitrariis. Excedere mlo fic.*' 
cantundecedcnre madet futco nitri.xl.diebus corinuismo ut in raaccdonia ffatis.Si etia hymbres affue/ 
rinnminusdefiumineadduntinarimqiutdenfarien-cceptumirapifnc rcfoIuaturimtrariis.Sicquoij 
olei natura inrcruenir.Ad Tcabiem animalium utilis.Ipfum autem conditum in acernis durat. Mirum 
in lacu afcanio St quibufda circa chalcida fontibus fummas aquas dulces efleiportaiiqi: ifenores niiroy 
fas.In nitro optimum qdrcnuiflimum di tdeofpuina melior.Adaliqua tatumfordidum ranq-adinfi/ 
ciendas purpuras tinifaraf^ omnes, Magnus & nirro ufus qdicec fuoIoco.Nitrarisc egregiae atgyptiis. 
Nam circa naucratin 8i memphi catum lolebant elTc.Circa memphin deteriores. Nam & lapidefat ibi 
in aceruisimulci^ funt tumuli ea de caufa faxei.Faciunt ex iis uafa.Necno frequder liquatum cum uD 
phurc coquentes in carbonibus. Ad ea quoqi q inueterari uoliit illo nirro utuntur,Suni ibi nifranariin 
quibus 6; ruiTum exit a colore terrae.Spumam nitri qua; ma xinie laudatu nantiquinegabanr fieri ;mfi 
cum ros cccidilleriprargnaribus nitrarrisifed nodum parienribus.Irag! no fieri inararis etiam fi caderet, 
Aliiopcrimcnrorum fermento gigni exiftimauerc.Proxima aeras medtcoKapbronitru tradidit inafia 
colligi in fpleucis mollibus diftillas,Spccus eos colligas uocar.Dein ficcantrole,Opnmum putatur lydi 
um.Probatio ut fir minime poderofum & maxime friabile.Colore pene purpureo,Hoc i panillis affer/ 
tur,*gypriu in uafis picatisine liquefcar.Vafa quo® ea fole inavefeentia peificiutur. Nitri probatioiut fit 
tenutnimum 8i qua maxime fpongiofum ftnulofum^iadulteraturin ^gypto calce, Deprehcditur gu 
ftu.Sinccrum enim facile refoluitur. Adulteratu pungir.Calceafpcrfutn reddit odoreuehementcr.Vii^ 
tur in refla opertu ne exiliatialias igni no exilit nitruinihtlg? gignit aut alit.Cu in falinis hserbar gtgnan/ 
turidf in mari totaialiaitantum aIgae,Sed maiorem efle acrimonia nitro apparettno hoc t.in tum argu/ 
menroifed fii illo q> nitraria; calciamenta protinus confumunr. Alias falubrestoculoru^ claritati unies» 
In nitrariis no Iippiut. Vlcera allata eo celerrime fanatu r, Ibi fafla tarde, Cit fii fudorccu oleo peri;n£lis: 
corpuf® emollit.In pane falis uice ututurchala(lrico.Ad raphanos aegypriortenertores cos facit.Sedob 
roniaalba Si dererioraiolera uiridiora,ln medicina auralfacinextenuat morder:rpiflat:ficcai;exuIcerar« 
Vrile iis qua; euocanda fint aut dircutienda fii lenius mordenda arq> extenuandaiiicur in pabulis puflu-/ 
lif^.Quidam in hoc ufu accenfum uino auRero reflingunnatq; ita trito in balneis utunf fine oleo.Su/ 
dores nimios inhibet cum arida iride adiedlo oleo uiridi , Extenuat fii cicatrices oculorum fii fcabneias 
genarum cum fico illitum aut decodlum in paflb ad dimidias partes.Itcm contra argemas oculorum, 
Vngues decodlum i paflb in mali punici calice adiuuat nirrUtClariraremgi uifus cum mclle mundlum. 
Prodefl dentium dolori ex uino fi cum pipere colluantur.ltem cu porro decodlum, Nigre fcctcs dentes 
crematum detifrico ad colorem reducit. Capitis animalia fii lendes necat cum (amia rerra illitu cx oleo. 
Auribus puruletis uino liqro infundif, Sordes eiufdc parris erodit ex aceto,Sonirus fii tinnitus difcurit 
ficcuadditUtVitiliginesalbascum cymolia creta sequo podere cxa&to in fole illitu emedat. Funiculos 
admixtum refinge exterit aut cum uua alba paflainucleis ems fimul tcitis.Tefliura inflaminarioni or/ 
currit, liein eruptionibus pitmtx in toto corpore cum axungia, Cotta$ canis morfus addita refina ini> 



TRIGESIMVSPRIMVS 

n7s cum aceto illimtur.Sic Si ferpcnctum morfibus;phagcdenis:Si ulceribus quae ferputittautputrercut 
cum calceexacero.Hydropids fico rufum datur illinirur^.Difcutir di tormina lidecodtum btbac pon 
dere drachmas cum ruta uel anetho uel cymmotReficit lairitudinescum oleo ea aceto pcruflorum : & 
contra algores horroref^t prodeft manibus pedibuf^ confricatis cum oleo.Comprim it Si pruritus fuf 
fuforum fdieimaximecum aceto datum.Succurit Si uenenis fungorum ea pofca potum. Aut fi bupre 
{lis pafta Hc ea aquatuomitioefq! euocatuis qut fanguinem tauri biberint cu lafere datur. In facie quo^ 
exulcerationes fanar cum meile Si lacSe bubulo,ambuflis roflum donec nigrefcat tmumqi illiniturun 
funditur urceis Si renum doloribusiaut rigori corporum niyuorumgt dolori bus.Paralyxi in ligua cu 

C ane imponimnSurpiriofis in ptifana fumitur.Tuflim ueterem fanar flore mixto galbanurefinae tere/' 
inthinae pari pondere omnium;ira ut fabae magnitudo deuoretut,Coquit dilutu m^ poilea cum pLr 
ce liquida forbendum in angina dacur.Flos eius cum oleo cypnoar ticuloru doloribus in fble iucudus 
efl.Regium quom morbum in uino cxcerm inat potura. Ec inflationes difcutit.Sanguinis profluuiutn 
fiflit c naribus ex leruenti aqua uapore naribus rapto, Pruriginem alumine permixto roliir. Alarum ui 
rus ex aqua quothdiaiiofntu,VIcera ca pituita nata caera pcrnaixrum.Quogencrcneruis quoqj pdcft 
Coeliacis infunditur.Perungi ante accefiiones frigidas nitro Si oleo muln praecepere.SicSC aduerfus le/ 
pras Ientigines.Podagricis in balneis uti folio nitri prodefliatiophis opiflothonis:tetaniSiSalSC nitrum 
fulphuri concodum in Iapidem uertitur. 

De fpongiarum natura. CA. XI, 

Pongiarum genera diximus innaturis aquatilium marinoruiQufdam eas ita dillinguunr. 
f Alias exiis mares exi ftim au ere tenuififlularpifliorergi perrorbeotesiSC quae tinguntur in de/ 

liciis aliquado Si purpura , Alias foeminas maioribus fillulisac perpetuis e maribus duriores. 
Alias quas appellant tragos tenuifTimis fiRulis £que denfifUmis.Candidx cura fiunne moliflimis recc 
tes perae flatem tinfta: falis fpumarad lunam Si pruinas fternunrurinucrfaeihoceft qua parte adhaefere 
ut candorem bibant.AnimaleiredocuimusetiamcruoreinhaerenterAIiquinarrantSCauditu tcgiicas 
contrahi^ ad fonum lexperimentes abudantiam humorisinec auelli petris polTendeoabfcindi Si tanie 
emittere .Quin SC eas qux ab aquilone fint genita proferunt caeteris.Ncc ufq diutius durare fpmtum 
naedici afFirmanr.Sic Si prodefTe corponbusiqu la noftro fuum milccatiSi idco magis reccfcs : magif^ 
humidastSed minus in calida aqua minufj unifas:aut untRis corporibus impofitas.Ec fpiflas minus 
adhaercfccre. MoHtfllmum genus earum penicelli oculorum tumores leuant ex muiroimpoflcUtetn 
abflergendae lippitudini utiliflimi.Eam quaetenuifliima eflmoltiflirnaquo^efle opotter.Imponun/ 
cur Tpongi^r ipfx epiphoris ex pofca ; Si ex aceto calido ad capitis dolorestOeccetero recentes difcutiut; 
molliuntimitigam. Veteres conglutinant uuInera.Vfus earum ad abflcrgendaifouenda operienda a 
fotu dum aliud imponarur.VIcera quo^j humida Si fentlia impofitje ficcant.FraiRurx Si uulneraibon 
giis uriliflime fouentur.Sanguis rapitur in fecando ut curatio perrpici poflit.Er ipfk uulnerum inflam 
maciombusimponunturmuncficcx; nunc ex aceto infperfx:nunceuino:nuc ex aqua frigida:Ex aqua 
uetocaelefli impofita;ft’£la,Recenri3nonpatiunrurintumefcere,ImponunturSi integris partibus Si 
flufluatione occulta laborantibus qux difcutienda funnSi iis quae apoflemata uocant meile deccAo p/ 
unAis.Item articulanisalias aceto falfo madid^ialias epofca.Si ferueat impetus ex aqua eadem e callo 
falfa madidae. Ad cotrafeorpionum idlus ex acetotln uulnerum curatione Si fuccidaelanae uice impier* 
Nunc ex uino Si oleomunc ex eadem. Differentia hic 5 lani emolliut fpogiae coercet rapiut^ uicta ul 
cer um.Circumligacur Si hydropicis ficcaeiuel ex aqua tepida pofcaue utcu^ blandioribus opus ellope 
ririueautficcarecutem.ImponunfSi lis morbis quos uaporari oporteatiferuett exaquaperfufaeexpref 
iter duas rabuIas,SicSi impofirae flomachoprofunnSi in febri cocra nimiosardores.SedfpIeneti/ 
cis e pofcadgnibus facris ex aceto. Efficaciores quado aliud imponi oportet fic ut fanas quo$ partes ^ 
tiofe operia nr.Sanguinis profluu iu m fillu nt ex acetoiaut frigida. Liuorem ab iiRu recentem ex aqua fal 
fa calida faepius mutata,ToIlut^ teflium rumorem dolorem^ ex pofeatAd canum morfus utiliter co/ 
cifae imponuntur: ex aceto aut trigidaiaut meile abunde fubinde hume<5landat,Afiicanae ciniscuiti 
porri fedliui fucco fanguinem teiicientibus hauflu falis ex frigida prodeft . Item cinu cum oleo uel ace 
Ko fronti illitus tertianas tollit, Pnuatimafricaniex pofca iumoremdircutium,Omnium autem ci^ 
niscum pice crematarum fanguinem fiflituulnerum.AIiqui raras tatuadhoccum pice urunr*Etoca 
lorum caufa comburunf in cruda olla figulini operis rplurimum proficiente eo cinere contra fcabritias 
genarumiexcrefcentef^ carnes ;S£ quicquid opus fit ibi deflringere:fpiirare:explere*Vnliusin eo ufu la 
uare cinerem.Pratflanr Si flrigilum uicem linthe otu^ affedlis corporibus, Er contra folem apte ptote 
gunt capita.Medici infeiria ad duo nomina eas redegere Afncanas:quarani firmius fit robur,Rhodia/ 
cafqp:ad fouendum molliores.Nunc autem moliflim se circa murosantiphellt urbis repcriuntur.Tro 
gus audior efl circa lyciam penicillos molliffimos nafei in alto undeablataefint fpogia:, Polybius fupes 
aegtu fufpefos quietiores facere nodles,Nuc puectemucad marinaaialiaSi aquatilia. 



LIBER 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XXXII. PROHEMIVM. 

Medici nx ex aquatilibus. 

ENTVM EST AD SVMMA NATVRAE EXEMPLOR VM.j 
(pcr rerum ordinem:6£ ipfum fua fponrcocojrrit imtnenrum porcti* oc 
cultx documen tumrur prorfus nec aliud ultra quxri dcbeatinec parauc 
fimilc poflit inucniri: ipfa fe uinccte natura;& quidem numerofis modis 
. declarantc.Quid enim uiolentius mari uentiiue :& turbinibus ac proccb 
lisiquo maiore hom inum ingenio in nulla Tui parre adiuta cR;q uelis rc/ 
mif^i' Addatur his reciproci xftus inenarrabilis uts: uerfum^ totum 
mare in flumen. 

Deechenidepifce:& mirabili eius proprictateiSi 
torpedine ; &marino lepore :8C 

mirabilia rubri maris» CA. I. 

Amcn omnia bxcparirer^ eodem irapellentiarunus ac paruus 
t admodum pifciculus echeneis appellatus in fe tener.Ruant ueii 
ti I icet:& feuian t procel Ixrim perat furori:ui rcfg! tan tas com pe/ 
fcit: 6C cogit flare nauigia:quod non uincula ullainon anthorx pondere irrcuocabili fadx.Infrenat ini 
perusrSf doraat mundi rabiemmullo fuo Iabore;non retincndoiaut alio modo q adhxrendo.Hax ta<' 
tilia eft fatis contra tot impetusrut uetet ire nauigia.Sed armarx clafles imponunt fibi turrium piopu 
gnacularut in mari quo<^ pugnetur uelut e muris , Heu uanitas humna cum roflra illa xreferrogi ad 
idlus armata femipcdalis inhibere poffit:ac tenere deuinfla pifdculisiFcrturacciaco marte renuifleprac 
toriam naufm. Antonii properantis circuiredi exhortari fuos:doncc tranfiretin aliam .Idco^ extaria/ 
na claflis impetu maiore protinus uenit.Tenuir 8i noflra memoria.Caii principis ab aflura antium re/ 
migantis ut res efl etiam aufpialis pifcicuIus.Siquidem nemfiime tum in urbem reuerfus ille impera 
tonfuis telis confoflus efl.Nec longa fuit illitus morx admiratio flatim caula intelledlaicum e rota claf 
fe qu ingi rem is fola non proficeretrSi exilientibus protinus quxrcrcnt circa nauim inuenere adhae 
renrem gubernaculoioflenderunr^ Caio indignari hocfuilTe quod fe reuocatetiquadringentorum^ 
remigum obfcquio contra fe inrerccderct.Conflabat peculiariter miratum quomodo adhxrens tenu 
ifletmec idem polleret in nauigium rcceptus.Qui tuncpofteaquidere:eum limaci magnxfimilem ei/ 
fe dicunt. Nos plurimorum opiniones potuimus in natura aquatilium :cum de eo dicerem us.Nec da 
bitamus idem ualecc ad omnia genera cum celebri 6C confecrato etiam exemplo apud gntdiam Vene/ 
rem conchas quo^ eiufdem potenrix credi nectlle (it.E noftris quidam latinis remoram appellauere 
eum>Mirumgi e grxcisialii lubricos partus atgi procidentes contineri ad maturitaiem alligato eo(ut 
diximus)prodiderunt. Alii faleaduenatum adalligatum grauidis partus folucreiob id alio nomine odi 
nolyontem appellauerc.Quocun^ modo ifla fe habeant : quis ab hoc tenendi nauigia exemplo de ul/ 
Ia potentia naturxatij efFetflu in remediis fponte nafeentium rerum dubitare debeatfQum & fmc hoc 
exemplo per fe fatis eet.Ex eode mari torpedo etiam procul & elonginquoiucl fi haufla uirga neattin/ 
gatur quamuis prxualidos lacertos rorpefcere:quamlibctqi ad curium ucloces alligari pedes proditur 
Quod fi necefle habemus fateri hoc exemplo cfleuim aliquam qux odore tantum 6i quadam aura fui 
corporis cffiaat membrarquid non de remediorum omnium momentis fpirandum eflfNon funr ml 
nus mira qux e lepore marino traduntur. Venenum eft aliis in potuiaut in cibo datus aliis etiam uifus« 
Siquidem grauidx fi omninoarpexerinrioeminam ex eo genere dumtaxat flatim nau(ea6£ redunda.^ 
tione flomachi uitium fatentunae deinde abortum faciunt, Remedio efl mas obid induratas fale ur in 
brachialibus habeant.Eadem res in mari & taiflu quidem nocet * Vefeitur eo unum tantum animali/ 
um:ur non intereat Mullus pifcis:& tcnerefcit rantumifi: in gratior mlior^ fit . Homines quibus in pa 
flu efttpifcem olent hoc primo a rgu mento ueneficium id deprehenditur. Caetero moriuntur totidem 
diebus quod uixerit le pus.Incerti^ temporis ueneficium id efle audor efl Licinius macer . In india if/ 
firmant non capi uiuentem. Inuicemgi ibi hominem illi pro ueneno eflbac ud digyto omnino in ma/ 
ritaiflum mori, Efleaurem ampliorem multo ficurreliqua animalia .luba in iis uolumintbus quae 
fcripfitadCaiumCxfarem Augufti filium de arabia: tradit uitulos marinos tetnas heminas capere. 
Cetos fexcenrorum pedum longitudinis :& trecentorum fex.;ginta latitudinis in flumen arabix m/ 
crafle ; pingui^ eius negoctarorest&ommum pifcium adipe camelos perungi in eo fitu: ut afilos ab 
iis fugent odore. 

De ingeniis fif raanfuctudine quorundam 
pifcium dC ubi ex manu edant:& ubi 

reiponfa dantur ex pifcibus. CA. II. 

Ihi uidenturmira&quxOuidiusprodiditpifciuingeniaincouoluminc quod halicuricon 
m infcribitur.Scaru indufum nalfis non fronte erumpercincc infeflis uiminibus caput inferere 

fcd auerfum caudx idibus crebris laxare foresiat^ rctrorfum itacrumpci c.Quem ludlaruRt 
eius fi forte aliusfcarus extrinfecus uideat : apprehenfa mordicus cauda adiuiMce nixus eraropenris* 





TRIGESIMVSSECVTSJDVS 

Lupum piTccm rene ci rcudatutn harenas arare cauda;atg! ita conditum tranfire retc»Murenam mara<' 
las appetere ipfas confciam teretis ac lubrici tergiitum multiplici fleA'u Iaxarc:doneceuadat,PoIypu ha^ 
mos appetere brachiit^ c6pIe<Si;n6 morfuinec prius dimittere g efcam circii roferitiaut harudme leua' 
tum extra aqua . Scit 8C mugil efle in hefca hamuiinfidialgi non ignorattauidiras rame tara eft:ut cauda 
uerberando excutiatcibos.Minus in prouidendo lupus follertis habetifed magnu robur in pocnitedo* 
Nam ut hxferitin hamoitumultuofo dircurfu laxat uulneratdonec excidant inlidiXtMurenx amplius 
deuorannhamumadmouent^ dentibus lineasiargp ira erodit.Pytheas id tradunt.Idc infixam hamo 
inuertere feiquoniam fit dorfo cuIie1}ato;rpina9 linea prtefet are.Ltcinius macer murenas tantum fce/ 
mini fexus efic traditiSi concipere c ferpennbusrut dixi mus;ob id fubilo a piTcaroribus tanqua ferpcti/ 
bus euocari fii capi pingaefcere ladtatu.Fufle no interi mi. Eafde ferula ptmus. Anima in cauda habere 
certuel^ieamidtacelertimeexamaniaccapitisidudifficultertNouacula&ferrumquaepifcetada funt: 
oienr.Outinimii eHe pifciii conftat q orchis uocefirotudusieft SC fine fquamisitotufm capirecdftat.Mi 
luago quotiens cernat extra aqua uolitansitcpeflates mutari Trebius Nigeraui^or cir.Xiphia ideft gla 
diu rortromucronatoeeiabhocnauesperfoflasmergiinoceanoadlocu maunramargcotta uocefrno 
^cul a lyxo flumine.Ide lolligines euolarecx aqua tradititanta multitudine utnauigia demergant* Ec 
manu uefcurur pifces in pluribus gdc Calaris uillis.Sed qu^ uereres jididerein ftagnis nos in pifcinis 
ammirati in hdoro ftcilircaftelio no procul fyraculisdte in labra Cnidii louis fonte anguillas. Er ea; in 
aures adoitas gerur.SimtIiter in chio iuxta fend delubru.ln mefopotamise quo^ fonte cabura de quo 
diximus piTcerNI m lyox lymira fonreiApolItntsiquc dinu appellant terfifiula euocati ueniunt ad au^ 
guriu.Diripcrecos carnes abieiSas Ictu eft cofultantibusicaudis abigere digi.Hicrapoli fyria; m lacu Ve 
neris ^dituopi uocibus parent uocarircxornari auro ueniutadulamcs.Scalpunf ora hiantia manibus u 
ferendis pbentrln l^abiano capaniae ad Herculis pertaimelanuri tn mari paneabiedtu raptu nr*Idemq; ad 
nullucibuin quo hamus ficiaccedunftNec illa in nouinimismiraiamariilimoseflepifces adapclen im 
fula dC ad daxomenas,Cotra ad fcopulu ficiliaeiac leptin africre & euboeam Si dyrrhachiu.RurlUs ita lal 
fostur poffint falfameta cxtftimarf.Circa cephalcma & ampelon paron Si deli petras m portu eiufde im 
fuIaedulces.Qua differentia pabulo coftareino eft dubiumtAppion maximum piTcium cflciradirpor/ 
cumiquem lacedaemoniiorrragoriftum uocanr.Grunire,eumcum capiatur.Eflc ucro illam natuixac 
cidenriam quod magis miremur etiam in locis quibufdamiappofito occurrit exemplo. Siquidem fal^ 
famenta om niu generum in iraha beneuenti recentia effici conftat.Pifces marinos in ufu fuille protinus 
a condita lomaiaudtoreft.Oftitis HeminaiCuius uerba de ea re hicfubiiciam.Numaconftimitiut pi^ 
ices qui fquamofi non eftent ni pollicerent parrimonia comentus ut couiuia publicaiSi priuata toense^ 
ad puluinariafacilius compararentonni qui ad pollinatum emerentiprecio minus parccrentieai^p prxe 
mercarentur.Quantum apud nos indicis margaritis precium eftidequibus fuo loco faris diximus ran 
tum apud indos in chorallio.Nan 9 i ifta perruafione gentium conftanr,Gignirur quide Si in rubro ma 
liifednigrfusjrem in perficouocaturiacetLaudatillimam in gallicofmuicircaorchadas infulas.Etin fi 
culo drea hdiam Si drepanu.Nafcitur Si apud grauiTcasiSi ante neapolin campaniceimaximeqi rubens 
fed molIciSi ideo uiliflimu erythris.Forma eft ei fruticisicolor uiridis.Baccat eius candidat fubaqua ac 
molles, Exemptae confeftim durantur Si rubcfcuntiquafi corna fitiuafpcciear^ magnitudine. Aiunt 
tadu protinus lapidefcereiri uiuattiraque occupari euelli^ retibusiautacti ferramento praectdt.Hacde 
caufa ceralium uociratum inrerprerantur.ProbatifTimum qua maxime rubenSi qua ramofilftmum : 
necfcabiofum : aut lapideum :uel rurfus inaneiaut concauum .Auiftoritas baccatum eius non minus in 
dorum uiris quog! preciofa eftiqfoem inis noftris uniones indici. Arufpices eorum uatef^ in primis re 
ligtofum td geftamen amoliendis periculis arbitrantur. Iraque Si decore Si religione gaudent.Pnufqua 
haec notefeerent; galli gladios ; fcura galeas adornabant eo . Nunc tanta pennuria eft ucndibili metee: 
utperqua raro cernatur in fuo orbe , Surculi infantiae adalligati : tutelam habere creduntur* Contra^ 
que torminum acueficaeSi calculorum‘mala:in puluerem igne redaiftiipotiquecum aqua auxiliamur* 
Simili modo ex uino poti.aut fi febri fitiexaqua Ibmnum a&runt.lgnibus diu repugnant. Sed eodem 
medicaminaetaepius poto tradunt lyenem quo^abfumi.Sanguinem reiicientibusexcreantibufuente 
dentur, Cinis eo^ mifcetur oculorum medicamentis. SpifTar.n.ac refrigerat.VIccru caua explet , Cica' 
trices extenuar.Quod ad repugnatiam rerum attinetiquam grseci antipathiam uocannnihil eft ucne' 
natius ufquamiqin mari paftinacaiurpotecum radio eius arbores necari dixerimus.Hanc tamen perft 
quitur galeostide Si alios quide pifces ;fed paftinacas praecipue.Sicutin terra ferpentes muftela»Tacaell 
auiditas ipfius ueneni.Percuflis uero ab ea medef Si hic quidemifed Si mullus ac lafler. 

De his quibus in terris Si in aquis uidus eftiSi decaftoreis ine^ 

dicinaeiSiobreruationes, CA. III« 

Pecftabilis narurac potentia iniis quoqi quibus Si in terris :6£a'n aqua u filus eft: ficut Si ft' 
I bns quoi caftores uocam Si caftorea'ccftes eorum amputari hos ab ipfis cum capiutur negat 

Seftius diligentiflimus medicinae iQuinimmoparuoscilefubftridlofjSi adhaerentes fpi> 
nae ; nec adimi fine uita animalis pofTe . Adulterari autem renibus eiurdem qui finr grandes : cum ueri 
teftcs parui admodum repenantur.Pr3eterca ne ucficas quidem efle cum fint grammae quot nulU mi/ 
tnalium < In iis foliculis inueniri liquorem :6iafleruari lale. Ita^ inter probationes faifietre folliculos 
geminos ex uno nexu dependemesiquod ipfujn corrumpi fraude coniicieDtibus gummi cum fale; aut 



LIBER 

hammoniacumtquoniam hammoniact coloris efle debeant tunicis circudati liquoreueluti mellis cx 
rofi;odoris grauisiguftu am3ro:fl; acri fiiabilestEfricaciiTime e poto galacixirnoa afric:c.Srernufamcra 
olfactu mouent.Somnum conciliant cum rolaceo 6C peucedano perunilo capite.Et per fe poti in aquai 
Ob id phreneticis uriles.Ite lethargicos odoris fuiTitu excirat.Vuluaru^ exanimationes uel fubditt : 8C 
mefes ac fecudas ciunt duabus drathmisex aqua cum puleio poti.Medenf : 8i uertigini : opiftothonis: 
tremuIis:fpaijcis:ncuoru uiriistiRhiadicisinomachicisiparalyticisiperunt^ts omnibus, Vel triti ad crafli 
rudine mellis cu remincuiticis ex aceroiaut rofaceo.Sic6C cotra comitiales fumpti poti uero contra in^' 
flationes:tormina:ucncna.DifFeieria rantu contra genera cx mixtu rae.Quippe aduerfus fcorpiones ex 
uino bibonf, Aduerfus pha Ia ngia & araneos cx mulforira ut uomitione reddantunAut ut letineanf cu 
ruta, Aduerfus chalciadicas cum myrtice. Aduerfus ceraftcn & pt^Heras companaceiatit rura ex uinow 
Aduerfus cacteros fcrpentes cu uino.Dari binas drachmas fatis eftieorumqp adiiciantur fingulas. Auxi'' 
liantur priuatira contra uifcum exaceto.Aduerfusaconitu ex lai^eiautaquatAdueifus hdieborum alr 
bum cxaqua mulfa nitro^.Medenrur 8C dentibus infufi cu oleo triti in aure a cuius parre dolcant. Au'' 
riu doloribus melius fi cu meconio. Clamate uiTus faciunt cum meile attico iundti. Cchiben fingultus 
cx aceto , Vrina quo^ fibri refifiit uenenis:&ob id lamidota additu r.Adferuatur autem optime in fua 
ueficaiucaliqui exifiimanr* 

Dcteftitudine:8f multorum pifcium medicins: K obferuationes. CA. Illi, 

Eminus fimiliteruiflus in aquis terragiSiteftudinum cfFcduofo pan honore habendi ud p 
g pter excellens in ufu pratcium naturxqi ucn proprictarem.Sunt ergo tefludinu genera.Ti ne 

ftresimarinaedurariaciquae in dulci aqua uiuunt.Has quidem e giarcis emydas appellanr.Tec 
reftrium carnes fuffitionibus proprie: magicifqi artibus rcfutandis:& contra uenena falutates prodo ny 
tur.Plurim^c^inafrica.HaNbiampurarocapitepcdibufgiproantidotodaridicuntuii&exiurc in cV 
bo fumprar»Strumas difcutcrcac lyenes toiierciltcm comitiales morbos.Sanguis earum clanfitcm ui 
fus facitifufrufionef^ ocolorum toHir.Et contm ferpcntium omnium SC araneorum & fimiliumidi ra 
narum uenena auxiIiatunSanguinereruato in farina pilulis fadl:is;&: cum opus fit in uino daus.Felle te/ 
fludinum cum attico meile glaucomata inungi pi odeft.Et fcorpionum plaga: mfiillaniTegu menti ci 
nis uino & oleo fubadius pedum rimas ulccraqi ianat.Squammxefumma parre derafa:;& in potu da/ 
uencrcm coh>bent,Eo magis hocrnirumiquoniam tolius tegmenti fari na accendere traditur Iibi 
dinem.Vrinam earum aliter g in uefica difleilarumiinucniri poue non arbitrondi intra eam effe.HsC 
quo^ portcntofa magis demonftraruradueifusafpidum iflusfinguIareremcdium.EfFicacior eft ta/ 
menruraiuntcimicibusamniixtis.Oua durata illinuntur flrum is & ulceribus frigoreiauradufiioncfj 
^hs.Sorbentur in fiomachi doloribuE,Mari narum carnes amm ixtcc ranarum cai nibus conrra falama 
drasprxclarc auxiliatur, Neqi cfirefiudine aliud falamandrxaduerfius.Sanguine alopeciarum inani/ 
ras & porrigo omniaqi capitis ulcera curanmr.Inarefcere autem eum oportetilenteq! ablui . Inftillatur 
8C dolori aurium cura laflc muIicrum*Aduei fus comitiales morbos manditur cum polline fi umen/" 
tr^Mifcctur autem fanguis heminis mbus aceti hemina uini addita iis :6i cum hordeacea farina : aceto 
quo^admixto:ut fit quod deuoreturfab^e magnitudine.Hxcfingula & matutina 6i ucfpcitina dai ,f: 
dcin poft aliquot dies uefpera.Comitialibusinflinaturorededuflis labris iisiqui modice coi npiantur, 
Sparmocum caflorco clyftereinfundirur.Quod fi dentes per annuum colluuntur tefiudinum i^nguic 
immunes a dolore ftunEr anhelitus difcutitiqf^ orthopnoeas uocatiad has i polenta daf.Fel tcfludinii 
claritatem oculopc facit. Cicatrices extenuat, Tonfillas fedat:& anginas 8i oia om uiria. Pnuati nomas 
ibi.Item ardentium tcftiura.Naribus illitum comitiales eriginattollitqj.ldem cum uernatione argui/ 
um aceto ammixtoiunice purulentis auribus prodcfi.Quidam bubulum fel ammifccnndeccflai um/ 
q? carnium tefludinis fuccum abdita aeque uematioe anguium.Sed diu in uino reftudinem excoquur. 
Oculorum qunqi uiria omnia fel inunitum cum melScemendat.Sufifufioncs etiam manna: felictuei 
cum fluuitialis fanguine 8i ladte mulierum capillus inficitur.Fel di contra falamandrasiuet fuccum de/ 
coitum bibifleiratis eft.Teftudinum efl: tertium genus in ceno di paludibus uiuennum.Latitudo iis it» 
dorropeitotifimiIisnecconuexoincuruacaIice:nigrarauiru«Exhac quo^ tamen aliqua conringunc 
auxilia.Trcs nanqi in fuccenfa farmenta conieitsdc diuidentibus fe tegumentis rapiuncur.Tum cuui// 
fac carnes earum coquuntur in aquae congio fale modice addito,! ta decoilarum ad ternas partes fuccus 
paralyfin di articularios morbos fentiettbus bibit • Detrahit item fcl pituitas fanguincmq^ uiria ruro.Si 
ftitur ab eo remedio aluus:aqux frigida: poru.Ex quarto genere teftudinu qua: iunt i amnibus diuul/ 
farum pinguiacum aiaoohacrbatuiaammixtounguentodifemine liliianteaccefllones perunguntut 
£egri:praetcr caput moxconuolutiicalidam aquam bibuntiquartanis liberari dicunf.Hanc teftudinetn 
quinradecima luna capi oporrere:ur plus pinguium reperiatur, Verum ffgrum fexradccimaluna perii/ 
gi tradunr.Ex eodem genere tefiudinum fanguis infiillatus crebro capitis dolores fedar.Irem firumas. 
Sunt qui tefiudinum languinem cultro aereo fupmarum capitibus praccifis excipi nouo filili iubeanr. 
Ignem factum cuiufcunqt generis fanguine illim Item capitis ulcera manantia:& ueriucas;idcm j^inic 
nmr tefiudinum omniii fimo panos difcutiiEt licerincredibiledidtu fitmt aliqui tradunt : tardius ire 
nauigiairefiudinis pede dextrum uehentia,Hinc deinde in morbos digeremus aquariIia:non quia igno 
remus gratiorem efle uniucrfiiate allium imaiorirgt miracuIitScd hoc utilius cfi uita: contributa habe 
re remediateu aliud alii^fittAliud alibi facilius luemaf.Venenatu mei diximus ubi nafcereft Auxilio cll 




TRIGESIMVSSECV-NDVS 

piTcis aurata in cibo.VcI fi ex meile finccro failidmm cruditafue quae fit graniffima incfdat.TelTudfncm 
drcuncifis pedibusxapite cauda dccoftam antidotum effeauflor eft Pelops Sincog} Appelles. Qui e& 
Scincusidiximus.Saepmsuero quantum ueneficium praeftaretmenftrufs muIierum.Conrra omnia ea 
auxiliatur;ut diximusimullus * kem contra pafiinacam dC fcorpiones rerredres marinorquSC dracones 
8£ phalangia illitus fumptufue in cibotEiurdem recentis ecapice cinis cotra omnia uenena:priuatimco 
cra furnos. Mala medicamenta inferri negant polTeiaut certe nocere della marina uulpinofanguineilli 
ta;8i affixa limini ruperioii:aut dauo sereo ianuae,Draconis marini fcorpionum^ idlus carnibus earu 
impofirusiitem araneorum morfus fanatur.ln fummacotra omnia uenena:uel porutuei iiSuuiel mor 
fu noxia.Succus earum ex luredecodacumiefficaciinmus habetur.Sunr 8C feruaris pifcibus medicin® 
Saliamentorum^ cibus prodeft a ferpente percufTis contra befliarum idtus mero fubidehaufto ; ira 
ut ad uefperam cibus uom itione reddatur. Peculiariter a chalcide ceradoiaut quas fepas uocantraut he/ 
lape dipfadeue percufTiSt Contra fcorpiones largius fumitSed non euomi rairamentaprodeniitaurfiris 
toIcretur:& imponere ea plagis conuenirtContra crocodilorum quidem morfus non aliud prjefentP 
us habetur.Priuatim contra pr^ftcns morfum farda prodeffilmponuntur falfamenta contra mor/ 
fum canis rabioluuei fi non fint ferro udae plaga; corporaqi clydei ibus cxinanira.HKCper fefufficir.Ec 
contra draconem marinum ex acero imponirurdide & ex cybio profedlus.Draco.n.marinus ad fpinSE 
l^uar qua ferit uenenum ipfe impofitusiuel cerebro toro prodedtRanarum marinarum ex uino dC ace/ 
to decoiSarumifuccus conrra uencna bibitunSi contra ranx rubcra; uenenum;& conrra falamandras, 
Fluuiriaies fi carnes edantur infue dtcoidarum forbcatur:profunr:& conrra leporem marinum:6i con 
rra ferpcnrcs Tupradiidas, Contra fcorpiones ex uino*Democrirus quidem traditifiqms extrahat ranae 
uiueti lingua nulla alia corporis parte adhaETentcnpraq! dimifla in aqua iponat fupra cordis palpitatio/ 
ne mulieri dormienti iquaecum interrogaucritmera refponfura. Addunret nunc alia magi:qu:c fi uera 
funt multo Utiliores uitac exidimatur ranae q leges. Na^ harundtnetradixa natura p hos:fi furculus in 
mendruis defigatur a mantoadultcrornm tediu fien.Carnibusea^uelhamoaddtcis; pcipuc purpu/ 
ras cerrum efi alliculecur ranae geminum efledicuntiobiici j formicis oportere eam partem quam ap/ 
petan ticontra omnia uenena ede pro anndoto.Sunt quie in uepnbus tantum uiuuritiob id rubetarum 
nom inc ut diximus:quas graeci phrynos uocanrgrandifllni a; cunidarumtgcminis ueluti cornibus ple 
nae ucneficiorum.Mirade his cerracim tradunt au(dorcs,lllansm populum filcntmm fien.OdicuIo qd 
firin dextro latere in aquam fetuentem deieflo refrigerari u3s:necpode3ferucrcnifieAcn-ipro.Exrem/ 
pio ad mueniriiN itn obiftda rana formicisicanibufq! erofis fingula infoliu addi, Et aliud ce in finidro 
latereiqiio driedo feruere uideaturrapocyno uocaniCanum impetus eo cohibcn. Amorem concitari; 
6: iurgia addito in potionem. Venerem adalligatum dimulare.RuFfus a dextro latere refrigerari feme 
tia,Hoc & quartanas fanari alligato in pellicula agnina recenti laliafqi febres.Amore Ihiben eo,lrcm ex 
iis ranis lyen contra uenena qu* fiant ex ipfis auxiliatu r.Cor uero etiam efficacius ed . Coluber ed laq 
uiuensthuius adipem & fel habentes qui crocodilos uenenrur mireadiuuaci produnfimhil contra bx 
lua audente,Bfficacius etianum fi harba potamogeton mifceatur.Oncn duuitiales triti pcti^i ex aqua 
recentes feu cinere adferuatoicotra uenena omnia profuntiprmatim cotrafeorpionu iflus cu laide afini 
r oiuei fi no affitteaprino uel quocug>,Addi 6l uinti oportet. Necat eos triticum ocimo admoti.Eadetn 
uis contra ueuenarorum ofum morfusipriuatim fcytalen:& anguenidi contra leporem marinum :ac 
ranam rubetam. Cinis eorum (er uarusprodedpauori,Proded periclitantibus ex canis rabiofi morfi/ 
bus .Quidam aditciuntgentianamiSidantinuino.Nain fiiam pauoroccupauermpadillosuinofuba 
£los deuorandos ita praecipiunt , Decem uero cancris cum ocimi manipulo adalligatisiom nes qui ibi 
funt fcorpioes ad eum locum coituros magi dkur,Etcu ocimo ipibscineremueeorum percudis impo 
nunr,Minus in omnibus lis marini profunciut Trafillus auflor ed, Nihil autem aeque aduerlari ferpen 
cibus qcancros.Suefgi percudas hoc pabulo fibi mcderi.Cum foiricincancro:toiqueti rerpentes,i£(t/ 
bus feorpionum carnes duuiatilium cochlearum tendunt crudx uel codae.Quidam obid falfasquo/ 
ad(eruant.lmponunt& ipfis plagisiCoracini pifces nilo quidem peculiares funt.Sed nos haecomniV 
bus terris demonflramus.Carncs eorum aduerfus Icorpiones uaientimpofitk.lnterucnenaruncpifci 
um porci marini fpinae in dorfocruciatu magno la;fo^:temedium ed limus ex reliquo piTciu eorum 
corpore,Canis rabidi morfu potum expauefcentibus faciem perungunt adipe uituli mannuEdicacms 
d medulla lyene & oleum e letifco Si ccera mifceatur.Murenae morfus ipfarum capitis cinere fanantur. 
Et padinaca cotra fuum idum remedio ed cinere fuo ex acero illitoiuel alterius. Cibi caufa extrahi de/ 
betedorfo cius quicquid fimile eftcrocoicaput^ rotum,Et hanc autem & omnia tcdacca modice co/ 
Jui in cibisiquia fapons gratia perit. Leporis manni ueneficium redinguuntpoti hippocapLContrado/ 
rycnium echinimaximeporfunt.Etiis qui fuccum carpari btbcrintiprxcipueeius iurefumpto.Eccan 
cri marini decodi ius contra dorycnium efficax habetur,Pecuhai itet uero contra leporis marini ucne 
na & odrea aduerfantur.Idem uidetunnec potcd uideri fatis didum efledeiisicum palma menfarum 
diu iam tribuatur illis.Gaudent dulcibus aquisiS^ ubi plunmi induutamnes,ideo pelagia parua&ra/' 
lafunt. Gignunt came in pecrofis:carenbufgiaqua^dulciuaduentu:(icut circa grynu & roinniGran 
defeunt lydens qde rone maxtmeiut in natura aquatilia diximus.Sed priuati circa initia sedaris multo 
lade pgnantiaiattj ubi fol penetret in uada,H3ec uiderut caufa qre minora in aliis locis reperiunf. Opa 
citas enim prohibet incrementu;£l£ tnffitia minus appetunt cibos, Vanat coloribus, Ruffit in hirponiai 





LIBER 

Furcain fUirico.NfgM 5^ came 8!. tefla circos. Praecipua uero habentur in quacun^ gente rpilTa nec fali 
ua fua lubrfca.Craffl tudine potius fpedtada g iacitu^nc.Ne^ i luto capra:ne^ in harenofis i Sed folido 
uadofpondylo breui artj! non carnofo:nec fibris laciniofoiacrota ialuo*Addunt petitiores'not3m:ami 
biente purpureo crine fibrasxo^ argumento generofa irerpretanf caliblephara parata appeliates.Gau 
dem & peregrinatione tranffern^ in ignoras aquastSicbrudufina inauerno.Compafla & fuum rerinc 
re ruccutn:6i a Lucrino.adopraiecredutur,Ha:cfint di(5Ia decorporc,Dicemus Si denatioibusine fran 
dentur gloria fualictora.Sed dicemus aliena lingua quaegt.Peritifllma huius cenfura in noftroicuo fu-' 
ir.Sunt ergo Muriani uerba quae fubiiciam.Cysizena maiora lucrinisrdulciora britanicisifuauiora cda 
lis acriora lepticfsipleniora Iucenfibus:ficcioracoryphatenis:teneriora iftncis:candtdiora circeienfibus* 
Sed iis ne^ dulcioraine^j renerioraefle ulla compertum eft. In indico mari. Alexandri rerum audiores 
pedalia inueniri prodidere.Necnon inter nos nepotis cuiufdam nomenculator tridacna appella uit:ran 
I 3 E amplitudinis intelligi cupiens ut ter mordenda efTenr.Eorum dos in medicina hoc in loco tora dice 
tur.Sromachum unice reficiunr*Faftidiis medef. Addidit^ luxuria frigus obrutis niueifumma monti 
um 8C maris ima mifcens. Molliunt aluu lcniter*Eadem codta cum mulfo tenafmo : qui fme exulcera^' 
tionefitliberat, Veficarum ulcera quo^ repurgant.In conchis fuis cocta fiue uti claula uenerint: mire 
diPillationibusprofunr.Tenaeoftreo^cinisuuara fedatSi tonfiilasam mixto melle.Eodem modopa 
rotidasipanosimamarugiduritiasicapitum ulcera ex aqua cutemgi mulierum extendit.Infpergirur Sd 
ambuftfs.Etdcnfdcio placer.Prurrtibus quoqi eruptionibus pituita ex aceto medetur. Crudae fi i5 
danturftrumasrananrfl; perniones pcdum.PurpunE quo^ contra uenenaprofunt. Et algam maris 
iherfacem eile<Nicader rradittPluraeius genera: utidiximus.Longo folio 6i !atiore:rubente:aIiaue cnf 
patLaudatiffima quae in creta infula iuxea terram in petris nafcitur.Tingendis etiam lanis ira colorem 
alligansiuteluf portea no poffic.E uino iubetea dari* Alopecias replet hippocampinus cinis nitro Si adP 
pefuillo mixcusiaut fincerus ex aceto.Prteparant cutem fepiarum cruftae farina mcdicamenris.Cutem 
replet 6i muris marini cinis cum oleo.lrem echini cum carnibus luis cremari cmis.FeI fcorpionis mari 
ni,Kanarum quoqp trium fiuiuaein olla crementur cinis cum mclIe,Meliuscum pice liquida .Capillu 
denigrant fanguifugterqus in uino nigro diebus,x!.compurrucre.Alu in aceti fextariis duobus fangui'' 
fugarum fextarium in uafe plumbeo lubenrpurrefcere totidem diebus: mox illini in folerSornatius ta 
tam uim habere traditiutnifi oleum ore contineant qui tingunt:denres quo^ eorum denigrari dicar. 
Capirisuiceribus muricum:uel purpurarum tefti cinis cum meile utilicerillinirurconchyliorumiuel 
fi non urantur farina ex aqua doIonbus.Caftoreum cum peucedano rofaceo . Omnium pifcium flu 
uitialium marinorumij adeps liquefadus oleoammixto meile oculorum claritati plurimum coferr. 
Item caftoreum cum melle.Callionymi fel cicatrices fanat;& carnes oculorum fupei uacuas confumir. 
Nulli hoc pifcium copiofiusiutexiftimauir.Mcnanderquoqtincomtediis.Idem pifcis Si uranofeopos 
□ocaturab oculo quem in capite habet:Er coracini fel excitat uifunitEt marini fcorpionis rufficu oleo 
ueteretaut meile artico indpientesfuffufiones difcutit.Inungi ter oportet fntermiflis diebus.Eade ratio 
albugines oculorum toIlit.MulIorum cibo aciem oculorum hebetari rradunr.Lepus mannus ipfe qui 
dem uenenaruscfl:fed cinis eius in palpebris pilos inutiles euulfos cohiber.Et ad hunc ufum utiliflimi 
minimi.Irem pcdtunculi falfi triti cum caedria.Ranacquas drypythas Si calamitas uocantifangurs 
rum cum lachrymauitiisfieuuifo pilo palpebris lilinat. Oculorum tumorem ruboreqi fepiae cortex 
cum ladte mulieris iliirus fedar:& perfefeabririas emendar.Inucrtunt iraq; genas id agenres:6£ medica 
mentum auferunt poflpaulumitofaceog^inunguntifii pane impolito mitigant nofle.Eadeni corticc 
&ny(5iIopescur3ntur in farina tritaidc ex aceto illita,Extrahit6i fquammas eius cinis. Cicatrices ocu'' 
lorum cum meile fanat pterygia cum fale:8i cadmiafinguIisdrachmis.Emendar& albugines oculoru 
iamenrorum,Adiiciunt& oificuliseius genas fit terrantutfanari.Echiniex aceto epinytSidas fanant* 
Eundem comburi cum uiperinis pellibus ranifq):& cinerem afpergi potioni iubent magi : daritatem 
uifus promittentes.Ichthyocoilaappeliatur pifcis:cuigIutinofum ertcortum.Idem^ nomen glutino 
eius. Hic epiniflidas toIIit*Quidam ex uentre non ex corio fieri dicuordchthyocolla ut glutinum tauri 
num laudatur.Pontica candida:& carens uenis fquammif^ : Si quae celerrime liquefcmMadercae aut 
debet concifa in aqua aut aceto node ac dic, Mox tundi marinis lapidibusjut facilius liquefeat , Vtile ea 
in capitis doloribus affirmandi tentanothris.Ranae dexter oculus dextroifiniftro leuus fufpcnfi ecoJlo 
natiui coloris panno lippitudines fanant, Quod fi per coitum ranae eruanturtalbuginem quo^. Alliga 
^ Ci fimiliter in putamine ouj.Reliqu^ carnes impofiraefuggillationem rapiunr.Cancri criam oculos ad 
alligatos collo mederi lippitudini dicunr,Efl: parua rana m arundinetis Si hrerbis maxime uiucs mutar 
ac fineuoce uirinis fi forte hauriaruriuenrres boum di (tendens huius corporis humore penicillis dera^* 
fum daritatem oculis inundis narrant afferre.Ipfaf^ carnes doloribus oculorum fupei ponunt.Ranas 
etiam quindecim coniedas in fidili nouo iunds cofigunt quidam fuccu eag; giracffluxent admifcent 
lachrym^iqu^cxalba uite cmanatranj ira palpebras emendant inutilibus pilisexcniptis acu inftillan.' 
tes hunc fuccum in ucfiigia euuIfopt.Mecenas pfilothru palpcbrapifacicbarin aceto enecans putreice/ 
tesiiSi hoc utebaf i multis uariifgipaquationevautijni nafcenhbusddepftare ^angui^uga 5 ^ cinis ex ace 
to illitu putaf.Coburi eas oportet nouo uafa,Ide raemx iecur ficcatu ponderctxiiii.cu oleo csdi ino pun 
dtic pilis noiiem menfibus: Auribus utiliffimum bad pifcis fel reccnsifcd inueterarum uinoJtem banci 
que qda myxona uocant.lte callionymi cu tofaceo infufum.Vel caftoicu cum papaueris fucco*Vocant 



TRIGESIMV3SECVNDTS 

& in mari pediculos eof^i tritos mfli liari ex aceto auribus iubenr.Et peffe conchylio inferia lana ma^ 
gnopereprodeH^tQuidam aceto S; nitio madefaciunt.Sunt^ qui praecipue cotra omnia aurium uitia 
laudent garri excellentis fociop^ cyarhu mellis dimidio amplius aceri cyathum in calice nouo lenta pru 
na decoquere*Deinde fpuma pennis deterfaiSi poflqdefient fpumaretejaidum infundere* Si tumeant 
aures coriandri fucco prius mitigandas iidem praecipiunttRana^ adeps iftillatus Hatim dolores tollir. 
Cancrorum fluuiralium fuccuscum farina hordeacea aurium uuInertbusefficaciirimeprodcR.Paroti 
des muricum teft*cmerecum melleiuel conchyliorum ex mulfo curantur. Dentium dolores fedanf 
olTibus draconis marini fcariftcatis gingiuis.Cerebro caniculae in oleo decodto adferuatog::ut ex eo dC'' 
tes femel anno colIuanfurJ^aninacce quoque radio fcarificare gingiuas:& in doloreuriliifimum.Con'' 
xerirur^ iis:6i cum helleboroalbo illitusdentesfineuexatioeextrahir.Salfamfntorum erfidtiliuareco 
buftorum cinisiaddita farina marmoris inter remedia eft.Et cybia uetere luta in nouo uafe:& inde trt 
Ea profunt doloribus. Aeqi ^defTe dicuntur otum f3lfamento|h:rpinzcobu{tactrua'qi6C ilittse.Deco' 
cluuntur & ranae fingulae in aceti heminisiut dentes ira colluantuncoiineatur^ in otefuccus.Sifa(lidi^ 
u m obftaretifufpedebat pedibus pofterioribus eas Saluftius Diony fiusiut ex ore uirus deflueret i accrii 
ftTuensudgi e pluribus ranis,Fornoribus flomachisex iure edendas dabar*MaxiIIarerqi ita fanari deti'' 
res pradpue putanr.Mobiles uero fupradidlo aceto ftabii t ri, Ad hoc qda ranap; corpora binaru pracci/' 
fis pedibus in uini hemina macerant:& ita colui denres labentes iubenr.Aliqui totas adalligant maxiP 
lasiAlii denasiaceri fexranis tribus decoxere ad tertias partesiuc mobiles detiu flabiIirer.Necn6.xxxw, 
ranaru corda in olei ucteris fextario fub rereo reflo difcoxerciur infunderenrp aurem dolens maxillrc. 
Alii iecur ran^dccotflu 8C tritu cum meile ^fuere dcnnbus.Oia fupraferipta ex marina rana cfftcacio 
la.Si cariofi 8C fetidi funt centu in furno areneri p noflem prsecipiunr.Pcftea rantude falis addi arg; frii' 
cari.Enydris uocaf a grarefs coluber in aq uiuen^. Huius qttor dentiu Tuperioribus in dolore fupenoje 
gingiuas fcarificantnnfenogi inferioribus. Aliqui canino tanru eap; contenti funt.Vrunf & cancrorum 
cmereinam muricum cinis dentifricium efl.Lichenas 6l lepras tollit adeps uituli maiini.lVIurena^ ci/ 
nis cum mellis obolis ternis.lecur pafltnacre tn oleo decodtu.Hippocampi BC delphini c;nis ex aqua iIliV 
fus.Exulccrationcm fequi debet curatio:qu^ perducit ad cicatncero.Quida delphini icror in fiflili ror 
rentidonec pinguitudo fimilitudine olei fiuatiac perungunt.Muricum ucl conchylioru reftac cinis ma 
culas in facie muIieBc purgat cum meile illirusicuteqi eruganextedir^ feptenis diebus illirusiira ut ofla 
110 candidocuog; foucantur.Muricum generis funt quae uocant gra-ci colycia:aIiicorythia : turbinata 
sque.Sed minora miiko;efficacioraetia& horis halitu cuflodietia.lththyocollaeiugatcutemrcxrcn/' 
d rq;:m aqua decoda horis quartuondein catufaicoIIura:6£ fubaifla ad iiquoie ufgi mellis.ka pra’para/ 
ea m uafe nouo c6ditun& in ufu quattuor drachmis eius binx fulphuris:& ancbulk roride : oiflo fpu/ 
ma: argentese adduntunarpet fa^ aqua teruntur una.Sic illita facies poft quattuor horas abluitur. 

Proraifcue medicinae. CA. V* 

Edetur 6i lentigini caetenfqi uitiis ex ofllbusfepiarum cinis.Idem & canes excrefeentes tollit: 
m & humida ulcera,Pforas tollit rana decodla i heminis quingt aqus mannae . Excoqui debet: 
donecfltcraflltudo m cllis. Fit & mari halcyoneu appellatu cx nidis (ut aliqui cxiftimanr>hal/ 
cycnum 8l c^cum ;ut alii e fordibus fpumarum crailercetibus. Alii e limo :uel quada maris lanugine* 
Q“ 3 ttiKjr eius gencra.Cinereuni rpifium odoris afperi. Alreril molle lenius odore fere algae.Tertiura 
candidioris uecmicuIi.Quartu pum icofiusifpongiK^ putri fimile pene purpureum.Quod optimum 
idSi milefium uoca tu r.Quo candidius autem hoc minus ^babtleefl.ViseogiiutexuIcercntipurgcr» 
Vfus toflis di fine oleo mirce:lepras;1ichenas: lentigines tollunt cu lupinoi&fuJphut is duobus obolis» 
Halcyoneo utuntur & ad oculorum cicatrices. Andrias ad lepras cancri cinere cum oleo ufus efl. Atta/ 
Jus thynni recentioris adipe ulcera.Menarum muria 6i capitum cinis cum meile fanat flrumas. Pungi 
pifosetusquirana inmariappellatunofliculodecaudaiira ut non uuIneret:prodefl.Idfacicdumquoc/ 
Eidieidonec procurentur. Eadem uis & paftinaca: radio 6i lepore marino impoflto:ita ut celeriter remo 
ueatur.Echinitefliscontufis&exaceroillitis.Item fcolopendismarinaeemcIlc.Cancrofluuitialicon 
triroiuel combuflo ex melle.Mirifice profuntiSi fepia: olTa cum axungia uetere contufa & illita . Sic 8C 
ad parotidas uruntur:8i Tauri pifeis marini rocinenbus.Quin & reftis cadi falfa metari tufis cum axun/ 
gia uereretmuricu^ cinere ex oleo ad parotidas Arumaf^tRigorccruicis mollimrcum marinisiq pe<^ 
dicult uocantur drachma pota . Cafloreo poto cum pipere ex mulfo mixto ranis decodhs ex oleo 6i fa/ 
le:ut forbeatur fuccus.Sic Si opithorono medentur:6f cetanoifpaflicis pipere adieiflo. Anginas menaru 
faifarum ex capinbus cinis ex meile illitus aboIet.Ranarum^ decotflarum ex aceto. Succus hic & con/ 
Era tonfillas prodefl. Cancri fluuitiales triti finguliin heminam aquaetanginis medentur gargarizati 
aut e uino: aut calida aqua poti. Vuae medetur garum cochlearibus fubdirum.Vocemfiluri recentes 
falfi uein cibo fumpriadiuuanriVomitiones nulli inueteraii rringi in portione concitant fufpiriofis ca/ 
floreo cum hammoniaci exigua portione ex aceto mulfo ieiunis utililrimepota.Eadem potio fpafmos 
flomachifedat ex aceto muirocalido.TufTim fanare dicunturpifciummodoeiure decodtoin patinis 
ranx.Sulpenfae autem pedibusicum diflillauerit in patina faliua earum exenterari iubenrur: abiciflif^ 
interaneis condiri , Efl rana parua arborem fcandens Sc ex ca uociferans* In huius os fiquisexpuatip/ 
famij dimittatituflim liberaredicuncur.Pracdpiunt&cochlerccrudaecatnem tritam bibere ex aqua 
calida in tufli cruenta, io cineris doloribus feorpio marinus in uino necatunut deinde bibatur.Cochx 



LIBER 

longae carnes ex mulfo potae eam aqoa pari modo;aut fi febres fintrcxaqaa mulfa.Lateris doTohbos Ic 
niunt hippocampi toftifumpti.Thcthya^fitniliacftrexincibofumpte.lfchiadicorum muria filuri 
dyilere mfura.Dantur aurem conchse ternis obolis dilu tx in uini fextariis duobus per dies quindecim 
Aluum emollit filurus e iure& torpedo in cibo.EtoIus marinum fimilc fatiuo flomacho inimicum, 
aluum facillime purgar.Sed propter acrimoniam cum pfgui carne coquitur.Et omnium pifeium ius* 
Idem 8c urinas cir c uino maxime.Optim um e fcorpiontbus iubide;& faxatilibusmec uirus recipieri 
bus.Coqui debent cum ancrho:apio:cori3ndro;porro:additis oleo & fale.Purganr di cybia uetcra:pn> 
uatimi^ cruditares pituitas bilem rrahunr*Purganrd£myace$;quorum natura tota in hoc loco dicefa 
Aceruantut muricum modo:uiuuntque inalgoris;gratifTimiai:]tumno;S£ ubi multa dulcis aqua mi'' 
fcctur mari:ob id in aegypto laudatilTimi, Procedente hycmciamarirudrncm trahuncoloremqi rubru* 
Horum ius traditur aluum 8i ueficas exinanire.lnteranea difirirrgere.Umnia'adaperire.Renes purgas 
re.Sanguineadipeqi minuere itagi utiliiTimi funt hydropicis;mulie^ purgationibustmorbo regio:ar>' 
ticulan; infla tionibusdrem prodelTe felit pituitarqi pulmonis locinens rplenis uitnsirheumanfmistFau 
ces ramum uexant:uocef^obtundunraVlcerag) quae lerpanttautfinr purganda; fananutem carcino/^ 
mata Cremari aurem ut murices Si morius canum hominumq; cum melle:lcpras:lenrigmcs, Onisco 
rum porus emendat caIigines*Gtngiuarum 8i dentium uttia:eruptioes pituitaeidc corra dorycniu : aut 
opocarpatum antidoti meem optinenttDegeneranr in duas fpecies in mirulosiqui falem uirufq? recipi/ 
untrmiyfcafqi . Quae rotunditate differunt; minores aliquanto arqt byrrae tenuioribus teflisrcarnc da 
riores:MituIi quoq; ut murices cinere cauflicam uim babenr:&ad iepras:lenrigines:maculas.Lauan£ 
quogi plumbi modo ad genarum cra{licudinem;& oculorum albugmes:caliginerg!>Acqi in alus parti 
bus lordida ulcera;capitil^ puftulas.Carnes uerocoi um ad canis morfus ipcnunf.Et pelorides cmol/ 
liuntaluum.ltem caftorea ex aqua ni ulfa drachmis binistQu i uehemettus uoluntuttradduntcucume 
ris fatiui radicis ficcae drachmam :& afronitri duastThena torminibus Qi inflationibus fuccurrunr : in' 
ucniuntur hae in foliis marinis fuggentis: fungo rum uerius q pifcium ■ Eaedem & tenafmum diffolu/ 
unr : renum qi uitta.Njafi;irur 8C in mari abfimhium;quod aliqui feriphum uocant;circa rapolyrin ma 
ximcaegyptiiexilius rcrreftri. Aluum foIuit:6i noxiisammalibus inreftina libera r.Soluunt& lepia . In 
cibo dantur cum oleo 6i fale:& farina decodt^.Menae lalfaexu felle taurino illirar um bilicot aluum fo^- 
luunr.lus pifcium in patina codlorum cum ladlucisrenarnium difcu rir, Cancri fluuitiales triti ex aqua 
pori:aluuni riflunriVrinam ciunrJn uinoaluum.Ademptis branchiiscalculos pellut tribus obolis cu 
myrrhae trit^ fingularibus eorum drachmis.IIeos & inflationes caftoreum cum daug femine Bi petro 
felini quantum ternis digytis fumatur ex muifi calidi cyathis quattuor . Tormina uero cum aceto ui/ 
no mixro.Eiythiniin cibo fumpti fifluntaluum dyfcnreiicis medentur rana cum fcylla decci^aenta uc 
pn flil I i fiant.Felfiuc cor catum cum meile tnrum:ui tradit Niceratus. Morbo regio falfamenmm cu 
piprre:ita ut reliqua carne abdineatur.Lyeni medetur folea pifcts impofitus.ltcm torpedo.Item thom 
bus uiuusidein remirritur in mare . Stoi pius marinus necatus in uino:ueficae uiriia & calculos fanat La 
pis qui muenirur in fcorpionis marini cauda pondere oboli pomstEnhydndis lecuriBlenniorum cinis 
cum ruta.Inueniuntur 6i in brachii pileis uel capireceu lapilli. Hi poti ex aqua calculofis pra-clare mede 
rut.AiuntgtS; urticam marinam in uino potam prodefle. Item pulmonem marinu decc(^uin aqua* 
Oua fepix urinam mouenrrrenum^ pituitas extrahunt.Rupra conuutfa cancri fluuiatiles triti in afmi 
no lafte maxime fanant.Echini ueio cum fpinis fuiscontofiidi uino poti calculos. Modus fingulis he/ 
mina bibitur ; donec profin& alias in cibis ad hoc proficiunr,Purgatur ucfica & pei9inum cibo « Ex tis 
mares dornacesuocanriforminasonychiasVrinam mares mouenr.Dulciorcs fixminae funt unicolo/ 
res.Sepiaequogi oua urmam mouent renestpurgant.Enterocclse lepus illinitur tritus cum melle.iecuc 
quogi aquatici co]ubri.lrem hydri tritum potum^ cakulofis prodefltifchiadicos aurem liberant falfa 
menta ex filuro infufa clynereeuacuara prius aluo.iicd attritis anis e capite raugillum muforura^.Co 
buruntur autem in fidlili uafe.Illini cum meile debcr.Irem capiris menarum cinis ad rhagadas;& ad co 
dylomatautilisificurpelamidum falfarum capitumcinis:uelcybiorum cum meile. Torpedo appofita 
procidentis inrcrranei morbum ibi cohcrcet, Cancrorum fluuirialium cinis cx oleo & crerarrimas in ea 
dem parte emendar.ltem 6C marini cancti polline.Panos falfamenta coracini difcutiuntiScia:nae intera 
nea 8C fquam m^ combuftae.Scorpio in uino decodfustita ut foueantur ex iIIOiAi echinorum teflae co/ 
rufie di ex aqua illitx incipientibus panis reliflunt.Muricum uel purpurapi. cinis utro^ modo: fiue di/ 
fcutereopus fit incipientes:fiueconco<lilos emittere.Quidam ira componunt medicamentumicaerardC 
thuris drachmas.xXiSpumae argenti.xI.Ctneris m u neu m.x. Olei ueren heminam .Profunr per fe falfa 
menta codta.Cancn fluuitiales tuti uerendorum puftulas difcunum.Ciniscx capite menarum, Ite car/ 
nes decodl^ di impofitafi^imi iter perex falfe e capite cinis meile adito.PeIamidu capitis cinis aut fqua 
tinre pifcis cutis com bu fla. Hxcefl qua diximus lignum poliri;quia&: e mari fabriles ufus exeuntiPro 
futir^ fmandes illitxiitem muricumiuel pui pura rum teflx cinis cum melle.Efficacius crematarum 
cum carnibus fuis-Cai bunculus uerendorum priuatim ralfamema cotfla cum meile reflinguunt. At te 
fiem fi dcfcenderiricochlearum fpuma illini uoIunt.Vrinae continentiam hippocampi tolh:d£ in cibo 
fxpius fumpti emendant . Item ophidion pifcicutus gongro fimtlis cum lilii radice. Pifciculi minuti ex 
ucnrre cius quos deuorauerit:cxcnipti 8i crcmati;ita ut cinis eorum bibatur cx aqua,iubcnt Sicochle/ 
as africanas cum fua carne comburi:cincrem^ ex uino fignino dari * Podagris auiculanbufi^ morbis 



TRIGESIMVSSECVNDVS 

UfiIecfloIeum;in quo decodla efl: rana:6itpramtn inteftina:6i rubetse cinis cum adipe uetere.Qoidam 
6d hordei cinerem adiicrunt trium rerum sequo podere.Iubenr 6i lepore marino recenti podagram fri/ 
caritFibrinis quo<^ pellibus calciari maxime potici ftbriiltc uiruti marini.Cuius & adeps prode(t . Irem 
&bryon de quo diximus Ia£Iuc3cfimiIe:rugofioribusfoliis:rinecauIe.Naturacftei ftfpticaJmpofitum 
lenit impetus podagrae, Item alga;de qua fupra didum eft.Obferuatur^ in eameanda imponatur.Per/ 
niones emendant pulmo maMnus.Cacnqi marini cinis ex oleodtem Buuitiales triti fic^ cinere Si oleo 
fubafl:i;& filuli adeps.Et in articulis morborum impetus fedant ranaefub inde recenrcs impofita»:quas 
quidam diUedas iubent imponuMorbos abigit ius muItorum:8£ concharu comitiales:& ut diximus; 
coagulum uttuli marini bibunt cum laiSe equino afininoue;aut cum punici fucco.Quida ex aceto mul 
fo. Necnon aliqui pcrfe pilulas deuorant . Ciftoreum in aceti mulfi cuathis ti ibusieiunis datur is ucro 
qui faepius corripiunmriclyflere infufum mirifice prodeft,Oftorei drachmae duae efle dcbebunnmel' 
lis & olei feXtariusiSf aqux tantundem,Ad praefens uero correptis olfaturubueniccumacetOtDaiurdf 
muftellae matins iccurjtem muris uel teflitudinum f^nguis. 

Ad febrem oiumgenerumtSi contra diuerfas infirmitates* CA. VI. 

Ebriam circuitus tollit iecur delphini guftatum ante acceflioncs. Hippocampi hecaturin ro^ 
f faceoiur perungantur^gn in frigidis febnbus.Et ipli ada!ligatursgris:item ex ardld pifce la' 

pilli qui plena luna inuenmnturun capite alliganf inlinteoIotPagriiluuitialislogilTimus dens 
capillo adalligacusiita ut quing^ diebus eum qui alligaucmmon ccrtlat aeger Ranae uero in triuo dcco/ 
iSae oleo abiedtis carnibus perundios liberant quartanis. Surit qui ftrangularas in oleo ipfas clam adalliV 
gentioleoqi eo perunganttCor earum adalligatum frigora febi lum minuit , Et oleum in quo intellina 
decodta finr.Maxime autem quartanis liberant ablatis unguibus ranae & alligatae Sl rubeta'«!ecur eius; 
uel cor adalligatur in panno IcUcophxo.Gcri fiuuitialcs tnh in oleo 6d aqua perundtis ante acceflioncs 
in febribus profunr*Aliqui6i piper addiar, Alii decoftos ad quartas inuinoebalneoegrdlis biberefua' 
dent in quartanis. Aliqui ucro flniflru oculum deuoran lUbdt* Magi quo^ oculis eape ante folis ortum 
adalligatis argroiita ut csecas dimittant in aquaitertianas abigijpm uranttEofdcgfs oculos ai carnibus Iu 
fcini^ in pelle ceruina adalligatos ipflare uigiliaifomno fugato tradut»In lechargumqi uergentibus coa/ 
gulo balneaeiaut uituli marmi ad olfadu utuntur. Aliqui langutne reftudinu:fic lethargicis ilIinunt.Tec 
tianis mederi didtunSC fpodylus per fe adalliga ms*Quartanis cochleae fluuinales In cibo recetes. Qui,* 
dam ob id aferuant faleiut dent tricas in poru.Strubi m aceto purrefadi lethargicos excitant odore. Pro 
funt 3i in cardiacis.Ochedicis quogi corpus macie conficitui .Thena utilia funt ruta ac naelle Hydropi 
cis medeturadeps delphini liqnatus;6£ cum uioo potustGrauiran fapons occurritur tadis natibus un>' 
guentoiaut odonbus:uel quoquo modo obturatistStrumbi quogi carnes trit^ : & in mulfi tribus hc.e 
minis pari modo aqut£;aut fi febres fthc:cX aqua mulfa datae profittum Succus cacro^ fluuitialiu cum 
melle.Ranae quo^ aquaticae in uino uetere & farte decodxiacpro cibofumptaeiita ut bibatur exeode 
uafe*Vd tefludodecifis pedibus capite cauda inteflinis excpiisirdiqua carne ita condita ut citra faflu 
dium fumipofltr, Cancri fluuitiales ex iurefumpti 6i phthifids^defletiaduntur,Adufla fananf cancri 
manni uel fluuitialis cinere. Et ea qux fe ruenti aqua cobufla fint.Hxc curatio eria pilos reflituitcu can 
erorum fluuitialium cmere.Putant^ utendum cum exra 6i adipe urfmo.Prodeft Si febri ranarum feE 
liscinis.Ignes facros reflinguut ranarum umentium uemres impofitiipedibuf^poflerioribus pronas 
adalligari fubeunt:ut crebriore an hditu profint.V tu n Cur filu rorum capitu cinere falfametorum ex 
aceto, Pruritum fcabtem^ non hoium modoifed Si quadrupedum aflicadfltme ledat iecur paflicx de 
codium in oleo.Neruos prxcifos purpurarum cauum quo fe operiunt culum glutinat.Lethargicos coa 
gulum uituli adiuuatin uino potum oboli pondere»ltem ichchyocollx. Tremulos iuuat cafloreum ft 
ex oleo pergungantur.Muilos in cibo inutiles neruis inueniofieritSanguinem pifdum putant cibo fifli 
polipo tufo liiiro^.De quo hxc traduntur mutiam ipfum ex fefe emittere; & ideo non debere addi* 
In coquendo fecari harundineiferro enim intingi uitium^ trahere natura deferente. Ad fanguinem fi* 
flendum ranarum illinunt cinerem uel fanguinem arefadtumtQuidam ex ea rana quagrxei calami 
cenuocanciquonia inter harundmesfruticef^iuuatiminiraaoiumdCUiddiflimacinefieniubenr.Ahv 
quid^ nafcccium ranarum inaqua quibus adhuc cauda efl;in calice nouocombuflarum cinerem fi per 
nares fluatinficiendum,Diuerfus hicundinum quas fanguifugas uocacadextrahendu fanguinem ufus 
efl.Quippe eadem ratio earum qux cucurbitarum medicinalium ad corpora Icuanda fanguine fpira/’ 
menta laxanda mdicantur.Sed uitium quodadthiflxfemel defiderium faciut circa eadem tempora an 
ni fempereiufdem medicinx.Multi podagris quo^ admittenda cenfuerc.Deciduntfacietate 6C ponde 
re ipfo fanguims detraiflx aut fale arperfxiAIi^ado tamen adfixa relinquunt capita qux caufa uulnera 
infanabiiia facitidC multos imetimitificutMcllalinum ecdfulattbus patriciis cum ad genua admifi flet* 
InuchuntUirus remedio uerfo: maxime^ ruffx ira formidantur, Ergo fuggentia ora forficibus prxei 
dunriacuelutifiphontbus defluit ranguis:paulatim^ monentium capitafecontrahuntinccrclinquuc. 
Natura earum aduerfaturcimicibus.Si futTitu necat eos.Fibn narum pellium cum pice liquida cora bu 
flarum cinis narium profluuia fiflitfuccopori i roollitus.Exrrahittxla corpori inhxrenria«Scpiaiuiu 
teflx ex aqua falfamentotum carnes , Cancri fluuitiales triti.Silun fluuitialis qui 6i alibi qin nilo nafci/ 
. eur carnes impofitx recentes Que faIfx,Eiufdera cinis extrahit SC adcps;8i cinis fpinx cius uicemfpodii 
pbet.Vlcera qux ferpunt Si quae ex iis excrefeunt ex capite menajji unis uel Wuti coercer* Carcinomata 





UBER 

caram capita falfammiefficacias f« dneri earum raifceatur fal cunila capitata : olcog^ fubfgatitur. 

Cancri marini cinis u(li cum plumbo carcinomata compefdt • Ad hoc& Buuiatilis futTicit cum meile: 
Itnea^ ianugine.Sed aliqui maluntalumen melgs mifcere cineruPhagedcncE filuro inueteraro : 8i cum 
fandaracatnto.Cachocraedf nomae 6C putrefccnria cybio uetere fanaruriVermes uero innati ranarum 
felle toIluncur.Piflula^apenuntunficcantur^ falfamenris cum linrheolo immiBts*Intra^ alteram di/ 
em callum omnem aufcruntiSi purrefcentia ulcerum qu®(j fcrpunt emplallri modo fubafta & illita. 
Et falpes expurgat ulcera in limheoliscocerptis.ltcm echinorum teftae cinis.CirbucuIos coracinorum 
rilfaniema illita dircutiunt.Item mullorum ralfamenricinis.Quidam capite tarum utuntur cum nieP 
lc:uel coracinorum carnc.Muricu ciniscum oleo tumores rolhr, Cicatrices fcl fcorpiois marinifVerru/ 
cas tollit glani iecur tritu m.Capitis menarum cinis cum allio tritus ad thymia crudis uruntur fe! icor/ 
pionis manni ruffi. smarides tritae illitaf.Hallex deferuefada unguium fcabririam cinifqt e capite me/ 
narum excenuat*MuIieribus ladlis copiam facit glaudfcus e iure Ium ptus:& fma rides cu ptifana fum/ 
pcaemel cum farniculo decodtar. Mammas ipfas muricum uel purpurae reftarum cinis cum melie effica 
citer fanat.Cacri Buuiatilesillirt uel marini pilos in maramamel muricu carnes appofit^ toIlunr.Squa^ 
linx illiraecrefcere mammas non patiuntur.Delphiniadipe linamenta accenfa excirat uuluo: Brangula 
tu opprcfijs.Item fcombri in aceto putrefafn. Percarum uel menarum capitis cinis amra ixro fale 6; cu 
nila oleo^ uulux medetur.Suffitionequo^ fecundas extrahit • Irem uiruli marini adeps lilillamr igni 
naribus intermortuarum uuluae uitio:Sd cum coagulo eiufdem in udiere impofirus.PuImonis manni 
cinis adalligatus egregie profluuia purgat. Echini uiuentes rufi & in uino dulci poti.SiflM c 8i cancri fla 
uiatiles triti in uino pori^.Ircm filuri fuffiru peipue africi faciliores partus fieri dicuntur.Cancri ex aqua 
pori profiuuia fiftcre.Ex hyfopo purgarc.Er fi parrus ftrangulet:fimiliter pon auxiliatur. Eofdcm rece-' 
ces uel aridos bibunt ad partus continendostHippocrates ad purgationes mortuofqi partus utitur illis 
cum quinis lappaci radicibus cum ruta 3i fuligine rritisific in mulfo datis pomi.Itcm in iure co(fli cum 
lappato & appio mcftruas purgatioes cxpediunr.Lafflifgj uberratem faciur.Itcm in fehn quae fit cum ca 
piris doloribus & oculorum palpitatione.Mulieribus in uino auflero poti prodefTe dicunturtCaflorc/ 
um ex mulfo potum purgationibus prodeft,Contrag} uuluam olfatum cum aceto & piceiaut fubditu 
paflillis.Adfccudasetiamucteodemprodeflcumpanacein quattuor cyathis uini.Etafrigore laborati 
tibus rernis obolis.Sed ficafloreum fibrumue ruperegrediaru r grati idaiabortum facere dicirur; 8i peri 
ditari partus fi fuperferatur.Mirum 6C quod de torpedine inuenio.Si capiatur cum luna in libra fuerit: 
triduo^ afleruetur fub diuoifaciles parrus facereipoftca quones Iferaf adiuuare.Et paftinacx radius ad 
alligatus umbilico exiflimatur idem facere fi uiuenti ablatus fit ; iplaqi denuo in mare dimifTa. Inuenio 
apud quofdamoftrariumuocarnquodaliquionychenuocantihocfuffitu uuluae poenis mire reliftere. 
Odorem eflecaflorci:meliuf^cum eo uftum proficere. Vetera quo^ ulcera & cachocrae eiufdem cine 
re fanari.Nam carbuculos 6i carcinomara in mulierum parte praefentifrirao remedio fanari rradut can 
cro focinmacumralisflorecoruropoftpIenalunamiKexaquaillira.Prilothrum eftn'mni fanguisifel: 
iecur fiue recentia fiuc fcruara.Iecuretiam tritum mixroq? ca:drio plumbea pyxide afferuarum .Ira pue^ 
ros pubcfccrc negauit Magno Salpc obftretrix.Eadem uis eft pulmonis marinf.Lcporis marini fangui 
ne & fdleiuel fi in oleo lepus hic necetur.Cancri fcolopedrae marini cinis cum oleo. Vrtica marina rrira 
ex aceto fcyllirico.Torpcdinn cerebrum cum alumine iIIttum.xv'i.IunatRanse parux qua in oculorum 
curatione ddcripfimus fanies efficacifilme pfilothrum eflifi reces illinatunSl ipia arefafla ac tufa : mox 
decoita tribus heminis ad tertiasiuel in oleo decodla xreis uafiStEadem mefura alii cx quindecim ranis 
conficiunt prilothrum:ficunn oculis diximus,Sanguifugaequo^tofl^ in uafacfiflili; cx aceto illitx 

eundem contra pilos habent cffeilu m. Et fu Ifitus urentium cas necat cimices inueftas» Caftorco quo^ 
cum meile pro pfilothro ufi pluribus diebus reperiuturdn om nt autem pfilothro uellcdi prius funr pt/ 
Ii, Infantium gingiuis dentittonibufqt multum cofert delphini cum mellc dentium cinis:&: fi ipfo den^ 
ce gingiuae tangantur. Adall/gatuf^ idem pauores reperinos tollit.ldem effetflus 6C caniculae dentis. VI 
cera uero quoetn auribus aut ulla corporis parte fiant cactorum fluuiatilium fuccus cum farina hordea 
cea fanar.Bt ad reliquos morbos triti in oleo perunflis profunt,Siriafifq^ infantium fpongia frigida ce/ 
rebrohumefaiflo rana inuerfa adalligata efficacifiimelanariqua aridam inuenmafTirmar.Mullus in uP 
no necatus:uel piTcis tubelliomel anguillae dure.ltem uua marina i uino putrefaifla iis qui inde biberint 
cedium uini affert. Venerem inhibet . Echenefis 6i hippopotami frontis e finiftra parte pellis in angina 
adalligata.Felue torpedinis uiuae genitalibus illitum.Cocitant cochlearum fluuiatilium carnes falc ad/ 
TeruaraiSi in potu cx uino dataeiErythini in cibo fumptijecur ranre dryophytes 8C calamite in pellicu' 
la gruis alligatuiuel dens crocodili maxillarisannexusbrachioiuelhippocampusiuclnemi rubetadc" 
xtro lacerto adalligati.A morem finit in pecoris rccenticorio rubeta alIigata.Equorum fcabic ranae de/ 
cofl^ in aqua extenuantidonedillini po^it.Aiunt^ ita curatos no repeti poflea.Etfalpe negat canes Ia/ 
I ra reiquibus in offa rana uiua data fit Jnter aquatilia dici debet:& calamochnus latine adarcba appella/ 
ta.Nafcif circa harundines tenues fpuma aquae dulcis ac marinoeiubi fe mircent.Vim habet cauflicam . 
Ideo acopis additur contra pcrfridlionum uina.Tollit& mulierum lenhgines in facie. Et ala mi fimul 
dici debent,Phragmitae radix recens tufa luxatis medetur:& fpinae doloribus ex aceto illita. Cyprii ue/ 
To qui Bc donax uocatur cortex alopedis.medetur uflus;6£ ulceribus ueteratis, Folia extrahunt qux in/ 
fixa fuor corpori 8C igni lacco.PanicuIoe flos fi aures intiauerit exfurdaCi Sepiae atramento tama uis efl: 



TRIGE5IMVSSECVNDVS 

ut fn Iaccrn.1 addito xthiopas uideri ablato priore lumine Anaxtiaus rradat.Rubefa decocta ir in aqua 
potu data fuum morbis medctunuel cuiufcun^ rance ciniSiPulraone marino fi confricetur lignum:ar 
dereuidemr;adeo ut faculam ira praelucear. 

Animaliumoiuminra3riuiucntium.cIxxvf.generaenc, CA. VJf. 

Eraili aquatilium dote no alienum uidecurindicarep tot maria tam uafta 6: tot milibuspaf 
P fuum terrae infufaiextragt circudata raefura pcncipfius mundi quae inrelligatur animalia cen<' 

tura fepruaginrafex omnium generum cfle:ea^ nominatim compIcfli.Quod in terreftribus 
oolucribuf^ fieri no quit.Neij enim omnis indiac ^thiopiaem aut fcythiae defertorum ue nouimus fe^ 
ras aut uolucrescum hoiura ipforum multo plurimae finr dideretis quas inuenirepotuimus. Accedat 
his taprobane infuf^^ aliae occcani fabalofe narra rac,Profcdto conuenietmo pofle omnia genera in con 
icmplationem unmcrfam uocari* Ac hcrculcin taro mariocceano quac^ nafcunf cetra funtrnoriora^ 
quod miremur quae profundo natura mcrfit.Vt a beluis ordiamur:arbores phyfethresibalneaeiprines; 
iritones:ncreides:cIeph3nti:horames qui marini uocatur:roccc:orccE;arietes:murcu]i:Si alii pifeium for 
roaarietes delphin ticelebref^ Homero uituli.Luxuriaeucro teftudfcs:8i medias fibriiquorum egene 
re lutras nufqua mari accepimus mergictatura marina dicetes.Iam caniculaerdroraones :cornat£e:gIa/' 
dii:ferrce:communerj mari terree amni hippopotamircrocodili.Et amni ratum ac mari thynniichym 
nides:fiiuri:coracini:percae.PecuIiarfs autem maris 3ccipcnrer:3urata:afe!ius:3C3rne:3phia:alopcca : an-^ 
guiIl 3 ;arancus:box;batis:banchus:batrachus:bcIonae:quos aculeatos uocamusibaianusrcoruusxitha/ 
rus.Chumborum genera cyprinus chalcis cobio.Gallcridasafel lorum generis ni minor ciTet colias.Si' 
ueparianus fiuefaxinnus a patria becicatlacer cotum minimaiabiis meoticiicybiumilra uocatur ConcP 
fapciarais:qu3epoft.x(.diesapontoin matocin reuertitur.CorduIa & haec pelamis punilaicum in pon^ 
tum e marotideexithocnome habet:catharus:calIyonimus:fmcuranofcopus:cfna:di;roli:piTcium;Iu^ 
tes:qua nos urticam uocamus.Cancrocu genera chametrachea:chameIeos chame peloridcsigenetis ua 
rictate dicantes & rotunditareichame glyciameridesiqua: funt maiores q peloridestcolycia fiue coricia. 
Concharum genera inter quae 6i margaritiferae cochIeae:quarum generis pentadadlylides:meliccm:ba 
lcs:echinophorac : diciinturquibus cantatiExtra hasfunt rotunda in oleario ufu codheatjcucum is rcy-' 
nopus:cammarus:cynofdexia:draco.Quidam aliud uolunt elle dracucuIum.Ed autem graculo fimi/ 
lis. Aculeos in brachiis habet ad caudam rpedtatis.Sic& feorpio laedit dum manu tolliturusictyrhinust 
echeneis:echinus«EIephati locuilarum generis nigriipedibus quaternis;birulcis.Praeterea brachia duo; 
binis:arficuIis:fingulif^forficulisdeticuIati$.Fabririue2cusglaurici:glantus:gongcr:gerres:g3lcos:ga'' 
rus;hippus:hippuros hirundo:halipleumon:hippocamposiheparhelacantes lacertorum genera lolligo 
aoIitans:IocuA£:lucefnae:Iipparts;lamyrus:lepus:leones;quorum brachia cancris fimilia funt, Reliqua 
pars locuRae:mullus:merula inter faxatiles laudata:mugil:melanurus:mena;mcnx murena : mormy/ 
lus:myfl;ucaetus:murex;ocnlata;ophidion:o(lria:oria:orcynon. Hic eR pelamidum generis maxtmusi 
Necp redit in maeotitufimilis tcironiruecunate melior.Orphus orthragonfcus;phager:phycus:raxatiIt^ 
umipelamis earum generis maxima apoledlum uocamr. Ourius;ttitone;phorcus:phKharus;paner;pa 
ninaca Polyporum generae;pe<aines.LaudatiiIirai mitylenisityndarides falonisialtimanti in infula ale-' 
xandriae.In aegypto pefluculi:pu rpurae:percides:pinna:pinnotherae:rhina:quem fquatinam uocamus* 
Rhombus:fcarus principattshodie,SoIea:fargus:icyIIa;farda.lta uocatur pelamis longa exocceano'ue/ 
ntes.Scoinber:laIpa:purus:fcorpena:fcorpios;fciadeus fciena:fcolopendra:fmyrus;fcepini:nrombus:fo 
Ien:fiueau]os (iue donax fiue onixTiue dadtylus lpondy]us:rmarides:flella;rpongia.Turdus inter faxati 
les nobilis»Tornus:thurianus:queaIii xiphiam uocant . TheHa:torpedo;tethea;Tn'ton. Pelamidu gene 
ris magni:exeo horea cybia fmnr.V rene:Buaa xyphi**His adiiciem iis apud Ou idium pofita nom ina: 
quae apud neminem ahuna reperiuntur.SedfortaiTis in ponto nafcuntunubi id uolumen fupremis fu^ 
is temporibus incohauiuBopgycum in fcopulisuiuentcm.Orphum rubentem: ihacin uro ^ pullum; 
puftas mormyras aurei^colorischrylon.Praetereaparuumteragumi&pIaccntemcanda labrum. Epo 
das lati gcneris.Pra:ter haec infigniapifciumtradiuchanneumcxfcipfa concipere, Glaucii flate nung 
apparere. Pomphilum quifempercomitetur nauigiorum curfus.Chromin qui nidificet in aquts.He^ 
lopen quo^ dicitcffenoftris incognitu undis.Ex quo apparet falli eos qui eundem accipenfercm cxifli 
mauerunt.Helopi palmam faporis inter pifccs multi dcdcrc.Sut praeterea a nullo auctore nominatufu 
dis laiine appellata lagraecis fphyraena oHreae fimilis nominc;magnifudine inter ampliflimos rarus:fcd 
tamen non degenenST pernae concharum generis circa pontias infulas frequentifiimac,Sr<inr uetut fuiP 
Io crure longoin harena defixae hiantef^ qua limpitudo cflrpedali non minus fpatio. Cibum ucnatur. 
Dentes in citcuiru marginum habentpcdinatimipiflatos,lntusprofphodylo gandis caro efl . Et hyc/' 
nam pifccm uidi in ocnaria infula captum caput excrentem . Prxter n.xc purgamenta aliqua rdatu 
digna;££ algis potius annumeranda q animalibus* 



LIBER 

CAniiLYNIISECVNDINATVRAUSHYSTORIAE UBER.XXXIU. PROHEMIVM* 



Metallorum naturar« 

ETALLA NVNC IPSAEQVE OPES ET RERVM PRAECIA 
dicentuntejlure intus exquirere cura m ulriplici. Modo gppe alibi diutia 
usfodimr qrente uttia aurum argentum afs cleilu^. Alibi deliciis gem^ 
mas:S£ parietum digytoru^ pigmeta, Alibi temeritati ferru auro etiam 
gratius inter bella cedefijPerfi quirnur oes eius fibras uidemurqi fuper'' 
excauatos motes mirantes dehifcerealiquadotautintermifcere illa. CeU 
uero no hoc etiam cxcmplu indignationis faerse parentis exprimi poflir* 
Imus in uifceraeius:& i fede manmm opes qu^rimusitang parum beni> 
gnafertilim qua fcccf.lntcrharc minimum remedio^ gratia ferutamur. 
Cuienim fodicdi caufa medicina eft;'Qi]ang Qi haec fum ma fui parte rri 
buia ut minime parcaifacihf^ in omnibus quae profunrjlla nos pmunt: 
illa nos ad inferos agunt qu£e occultauit arq; demerfit.llla q non nafeuny 

tunutrcpctemensadinaneeuolans reputet quis deinde fu ruris finis citj 

feculis omnibus exhauriendi eam quoufqt penetret auaritiaj'Qua innocens q beara:im mo uero 8C de^ 
licataefler uita:fi nihil aliud de ea niliqdTupra terras concupifcerctihabererqi non nift qdfccu eflr' Erui 
tunquidera aurum 6£ chryfocolla iuxta:ut pracdofior uidearur nomen ex auro cuRodiens , Paru enim 
erat naturae unam inuenille uitae pefterainifi in praecio etiam eflct fanies auri. Querebar argentum'aua' 
ria.Boniconfuluitinrerim inucnifle minium irubentif^ terrae excogitauit ufum.Heu prodigiofa inge 
nia quot modis auximus precia rerum {'Acceflit ars piifluvxtSi aurum argumentumg? caelando carius 
fecimus.Didicit homo naturam prouocarftAuxereSi arrem uiiiorum irnramcta.In poculis libidines 
caelare iuuituc perobreniiatcs biberciAbicfla funt deinde hxciSC fordere coepereiSi auri argcntiqi mi> 
nimum fuit.Murina Si ciyllallina ex eadem rerra eflodim usiquibus precium faceret ipfa fragilitas hoc 
argumetum opumihaecucra luxuria rcilimaraeftgloriaihaberequod poITet flatim totum perire.Nec 
hoc fuit faris turba gemmarum potamus:Sifmaragdistexmiuscalices;actemulenuaEcaufa tenerein* 
diam iuuatiSi aurum iam accelTioeRt 

Quse prima com raedario metallorum auri :_6idc origine annulorum 
aurcorumrSi modo auri apud antiquos:6i equeftri ordineiSi 
deiuieannulorum aureorum. CA, I. 

Tinam pollete uira in totum abdicari aurum facra fames:ut celeberrimi auflores dixercipro^ 
U fcilTum couifiis aboptirais quibuf(]^:Siad perniciem uir^c repertumt Quatum foelicioreaeuo 

cum res ipQc permutabantur inter le ; ficut & rroianis temporibus fafliratum Homero credi 
conuenittliaenim (ut opinor)commertia uidfus gratia inuentaialios coriis boumialios ferro capti utf^ 
rebus empticalTetradingq 3; ipfc miratus aurum aeflimationes rerum ira fecitiut centum boum arma 
aurea permutafleGlaucuradicerctcum Diomedis armis nouem boum.Ex quaconfuetudine mulfla 
Jegum antiquarum pecore conftai etiam romse.Ptflimum uitae fcelus fecitrquiannulum pnmusindu 
it digyris.Nec hoc quis fecerit traditur.Nam de Prometheo om nia fabulofa aibitronqq ttii quoqi fer.^ 
reum annulum dederit an tiquitastuincu Ium id non gcllamc mtclligi uoluerir.Mida; quidam annU'' 
Ium quo circiiaiflo habentem nemo cernerenqms non etiam fabulofiorem fatearuri Manus Si prorfus 
finiftrac maximam audontatcmconciliaucreauromon quidem Romaniquorum moreferendu erae 
bellicae uirtutis inOgnae.De regibus romanis no facile dixei ini.Nu Ilum habet Romuli in capitolio 
tuiamecpraeter Nummi Scruiij Tullii aIiJ.Nec«L.qoidebruti.Hocintarquinis maxime miror quo^ 
rum egregia fuit origotunde hic annulorum ufus uenitiqq nunc laced.xmone ferreo uramur. Sed a Pri 
fco Tai quinio omnium primo filium cum in pnrexti annis occidiflet hoftem bulla au rea donatum 
conilatiunde mos buIIi durauitiut eorum qui equo mcruillenr filii id infigne haberentteaeren Iorum* 
Et ideo miror Tarquinii cius Ratuam fineannulo efle.Quanq Si de nomine ipfo ambigitur* Id graeci a 
digytis appeilauere. Apud nosprifci ungulum uocabani.Portea Si gracci Si noflri fcymboIii.Longo cer 
co tempore ne fanarum quidem Romanum habuiflieaureosimamfeftumen.Siquidem iis ratum qui 
legari ad exteras gentes iiun ellentiannuli publice dabantur credoiquoniam ira exterorum honora tiCe 
fimi intelligebantur*Nei^ alus un mos fuii:q qui ex ea caufa publice accepi ITentiuuIgo^ fte triumpha.^ 
batic.Etcuni corona exauroertufea fuRineicrura tergoiannulus tame in dtgyro ferreus eratixqua for 
tuna triumphantis Si ferui coronam fuRinentis. Sic tnumphauit de lugurta.C.Marius . Aureum non 
ante tertium confulatum lumpftfle tradirur.li quo^ quiob legatione acccperantiautco in publico ran ' 
cum utebantunintra domos uero ferreiStQuoargumenio etiam nunc fponfxannulus ferreus miitif. 
Ifqi fine gemina.Nec iliacis teporibus ullos fuilTeannuIosuideomufq certe Homerus dtclncum Si codi 
ciHos raifliratos epiftotarum gratia indicerrSi conditas artes ueftesiac uafa aurea argenrcaqi : Si ea colli^ 
gara nodi non annuli nota Sortiri quo^ contra prouocaiionem duces no annui s tradir*pabricae etiam 
deum fibuIas;Sd aliam muliebris cultusificur m aures in primordio fadirafle fine mentione annulgru. 
£t qui piinius inRituit contanter idfecit:Ieuif$ manibus ac latentibus induit cum fi honoc fecutus fu<' 





TRIGESIMVSTERTIVS 

iffettdexrra fuerit oftcntandustQuod fi impedimcntun] poruitin ea aliquidiRtenigitetiam CODiertoris 
ufu argumetum cft maius in leuafuifiequa fcumm lapitur.En quidem apud eundem Homerum uiv 
rorum crinibus aurum impiexumddeo ncfcio an prior ufus a foeminis cceperit»Rom£ quidem no fu' 
it aurumjnifi admodum exiguo longo tempore.Certe cum a gallis capra urbe paxemet erurtnon plus 
q mille pondo effici potuere.Nec ignoro. MiCraflum duomilia pondo auri rapuiiTeruo:& Popcfirer/’ 
tio confutatu e capitolini louis folio a Camillo ibi condita : & ideo a plerirgt exiffiman duo milia podo 
collataiSed quod acceiTmex gallorum praeda fuitidetraflum^ ab his in parte captx urbis delubris.Gal 
los autem cum auro pugnare folitos Torquatus indicio eftiApparet ergo gallorum templorumqi tan' 
tundem nec amplius fuiffe.Quod quidem in augurio imellei^um efficum Capitolinus duplum reddi' 
dinenlllud quoi^ obiter indtcariconuenitiquoniam deannulis fermonem repetimus ;£d ituum cufio 
diae cius deprehenfum frafla in ore annuli gemma ffatim expiralTe:& indicium ira extindum. Ergo & 
maxime duo tantum miliapondocum capta eff Roma anno rrecenterimo.Ixiiit.fuere:cum iam capitu 
liberorum cenfaefrenr,c.I(i. milia quingemi.lxxxiii.Eadem pofiannos.ccc,vii.quod ex Capitolinae aedis 
incendio caeterifqi omnibus ddubris.C,Manus filius preneffe detulerat tredecim milia pondo ; fubco 
titulo in triu tupho tranftulit SyIIa.Et argenri.vii*milia*ldem ex reliqua omni ui£foria pridie tranftole/ ' 
rat auri pondo, xv^mitiaiargenri pondotCtXV.milia.Frequenrior autem ufus annutorum non anre.Cn* 
Flauium Annii filium deprchendimr.Hicnam^pubiicatisdiebusfaftisiquospopulusapaucis princi 
pum quomdie petebat: tantam gratiam plebis adeptus eniaiioquin libertino patre genitu s:SC ipfe Apii 
C^ci fcriba:cuius hortatu exceperat eos diesiconfulrando afTidue fagaci ingenio promulgaueratqueiuc 
aedilis currulis crearcf cum«Q. Anitio prenedinotqui paucis ante annis hoffis fuerat:practentis»C.Peti' 
lio Domitioiquorum parres confutes fuerant* Additum Flauio ut fimul tribunus plebis elleCt Quo 
faflo tanta fenatus indignationecxarfmutannulosab eoabie£fosfuifleinantiquiflimis reperiatur an' 
nalibus.Fallit plerof® qui tum 8C equeftrem ordinem id fccifle arbirrantur.Etenim adieiSu hoc quo$ 
Sed & phaleram pofita propter quse nomen equitum adieflum cd. Annulos quo^ depofiios a nobi^ 
litate in annales relatum ed : nona fenatu uniuerfo , HocaftumtP. Sempronio longo. LtSufpmoconft 
Flauius uouit aedem concordiaeifi populo reconciliafler ordines, Et cum ad id pecunia publica non dcai 
cerneretunex m uldfaticia foenerato ri bus condem natis sdicu Iam aeream fecir in grsecoftafnquae rue fu 
pra com m um erat.lncidir^ i tabula ^rea eam xdem .ccc.quatcuor annis pod capiiolinam dedicaramt 
Ita quadringentis,xlv'iii.a condita urbe gedum ed:3f primum annutorum uedigium extar, Promifeui 
autem ufus alterum fecudo punico bello, Ne^ enim aliter potuiHent trimodia illa annulorum cartha' 
ginem ab Hannibale mitti,Inter cepione quoqt Bl D rufum ex annulo in audfionenauali inimicitiae coe 
pere.Vnde origo focialis belli:6i exitia rerum.Ne tum quidem omnes fenatores habuetuKutpotc cuna 
memoria aurorum multi pratura funftiin ferreo coniueuerintificutCalphurniumdC Manilium; qui 
legatus,C.Marii fuerat iugurtino bello Fenedella tradit.Et muIti.UFufidium illum quem Scaurus in 
uita fua fcribit.ln Quintiorum uero familia aurum ne foeminas quidem habere mos fuerit,NulIofque 
omnino annulos maior pars gentium hominum^ etiam qui fub imperio nodro degunt hodie habe' 
ar:Non fignet oriens aut aegyptus etiam nunc litteris cotentafoIis,Mukis hoc modis ut cactera omnia 
luxuria uariauitigcmmas addendo exquifitifulgorisicenfuqiopimodigytosoneradotficut dicemus in 
gemmarum uolumine.Mox &, effigies uarias cxladoiut alibfarsialibi materia effccin precio. Alias de/ 
inde gem mas uiolari nefas putauitiac ne qs fignandi caufa in annulis ee intelligerettrolidas induir,Quaf 
dam uero neqi ab ea parte qu£ digyio occultatunauro dufir aurum^ milibus lapillorum uilius fecir* 
Contra uero multi nullas admictuntgemmasiauro^ ipfo fignltiuc ClaudiiOefaiis principatu reper/ 
tura.Necnon QC feruitia iam ferrum auro cinguntialia per fefe mero auro decorat: cuius licentia; origo 
nomine ipfo in famothraaa id inditutum declarar,Singulis primo digytis gerere mos fuerat: qui fune 
minimis proximi.Sici Numnaaed£ Aeruii Tulli datuis uidemus,Podea pollici proximo induere etiam 
deorum fim ulacrisiDein iuuit 5C minimo dare Gallis brithanis^ in medio dicuntur tufx . Hic nunc 
folus excipimncaeteri omnes oneranturrar^ etiam pnuarim articuli minoribus aliis.Sunt qui tres uni 
minimocongerant.AIii uero&huicunum t3ntum:quofignandarignent,CoditurqBiIleutrcsrarad^ 
ad iniuris ufus indignaiueiute facrario promitur.Etunum i minimodigytohabuiue predofioriseff 
in recondito (uppelledilis odematio.Iam alii pondera eorum odentant. Aliis plures qunum gedare Ia' 
bor ed.Alii bratteas inferum leuiore materia:6i propter cafum gemmarum totam foliicitudinem aro' 
putar. Alii fub gemmis uenena dudunficut Demodhenes fummus oratorum grstisiannulof^ mor' 
tis gratia habet.Demu^ ut plurimum opum ita fcelera annulis fuir«Qus fuit illa pnTcorum uica:qua' 
Iis innocentia in qua nihil fignabaf t'Ac nunc quoqi cibi ac potus uindicantur annulo a rapina. Hoc pro 
fecere mancipiorum legiones:& in domo turba externa aSa.Seruorum quo^, caufa nomenculator ad 
hibendus»Scd aliter apud antiquos, Sinculimarcipores loci ferefue dominorum gentiles ocm uidlum 
inpimifcuo habebannnec ulla domi cudodia a dom edicis opus erat ; Nuc rapiends comparant epuls 
pariter^ qui rapiant eas,Sed dC daues quo^ ipfas fignare non cd fatisigrauatis icmnoiaut moneribus 
annuli detrahunturimaiorgi uitae ratio circa hoc indrumentum eHecoepitiincertum a quo tcporc.Vi' 
demur tamen pofle in externis auftontatem eius rei intelligere circa Polycratem fami tyranumicui di' 
ledus illeannulus in mareabie^us capto relatus ed pifceiplbcircirer ducetefimum.xxx, annum urbis 
nodrs interfecdo, Celebratiorem quidem ufum cum foenorc coepiffe argumento ed confuetudo uulgi 

A iii 



UBER 

a Jfponfioites crianum annufo exilienfe:ab eo tepore quo nodiim erat arra uelocionut plane affirmare 
pofTimusinuinos ante apud nos coepiffeimoxannulos.Denumis paulopoftdicetur. Annuit diffinxere 
altegi ordinem a plcbeiur femelcceperac effe celebresificur tunica ab annulis fenatu rlmmigg ex hoc fe^ 
ro:uuIgoqt purpura latiore tunica ufos inuenimus etiam pconesificur patremtL.Eiii Stionis Praconi/' 
nt ob idcognoniinatuSed annuli plane medium ordinem tertiii^ plebi patribus inferuere, Ac quod 
aneto militares equi nomen dederant:hoc nunc pecuniae iudices tribuut.Nec pridem id fitffum .Diuo 
Auguffo decurias ordinantetmaior pars iudicum in ferreo annulo fuirffiqi non cquires:fed iudices uo>' 
cabanrur.Equitiuranomefubfiftebatin turmis equo^ publicorum. Judicium quogi non niriquatcu^ 
ordecurise fuere primo*Vixgj milia fingula in decuriis inuemafunt; nodum prouinciisadhoemunus 
admiflistSematum^ in hodiernum diem eff:ne quis e nonis ciuibus in tisiudicaret. 

De decuriis iudicuiS: quot iens noia equeftris ordinis immutata:6i donis militari 
bus dC quado primu corona aurea. CA» IU 

Ecuriae quo^ ipae pluribus difcrete noibus fuere Tribuno^ a?r/s:& Seleiflorum 8i iudicu Pro 
d pter hoc crianum Nongenti uocabatur ex omnibus Selcfli ad cuftodienda fuffragio^ fcjta iti 
comitiis.Etdiuifushicquo^ ordo erat fuperba ufurpatioenoiumtcu alius fe Ndgcntum ali^ 
us SeTciffumtaliusTribunuappellarer.Tyberii demum prfeiparus nono anno in unitatem ueniteque/' 
fterordoannuforu^auflorirati forma coffituraeff^CAfinino Pollione, CAntiffito Veteres conf.an.e 
no urbis codirae.dcc.icptuagcfimoquinto.Quod miremur futili pene de caufaicuni.GSulpitius Galba 
iuuenale famam apud principem popina^pipocnisaucupareturioccupatuf^in hfscffetqujcflus in fena-' 
tu uulgo inftitores eius culpa: defendi annulis. Hac decaufa conff ituruine cui ius eius eflr’t:nifi cui inge^ 
nuo ipfi pari auo^ paterno feftcrtia.cccc.cenfus fuiflent;6i lege iulia theatrali in.xiui.ordinibus fedendi, 
Poftea gregarim infigncid appeti cerprum. Propter^ haec difcrimina Caius Princeps decuria quintam 
adiccirirammcp natu efffaftisiut quae fub Diuo Augufto impleri no potuerat decuriae no capiant eum 
ordinem rpaffim^ ad ornametaea etiam lemitute liberati trafiliant:quod antea nungerat fadium:quo 
nfam in ferreo annulo equites iudicefij intelli^batunadco^ promifcuum id effe coepitiut apud Clau^ 
dium Cifarem :n ccfuracius unus exeqtibus tiauius Produs.cccc,exeacaufa reos poffularer. Ita dum 
fepararur ordoab ingenuis:c6municatuseff cum feruiriis.Iudicum aute appella tioe feparari cum ordi'’ 
nem primiofum inffirucre Gracchi difcordi popularitatem corumeliam fenatus mox ea dcbcllatatau/ 
£forins nominis uario fediriomtm cuentu circa publicanos fubff itit:&: aliguadiu tertiae iiires publicani 
fuere. M, Cicero demum ftabiliuitequeffre nome in cofulatu fuo ei fenarum cociliansiexco feordine,p 
ocdlum effe celebra ns:& eius uires peculiari popularitate queeres. Ab illo tem pore plane hoc tertiu coV'' 
pus in republicafaiffueff.Cocpinjadiici fena CUI populogi Ro.cquefler ordo. Qua de caufa& nunepoft 
populum fcribituriquunouiflime coeptus eft adiici,Quin etia ipfum equitu nome faepe uariatum eff: 
in iis quoqsquiad equitatum trahebatur, Celeres fub Romulo regibufm appellari funr: Deidefiexiimi 
nes.Poffea troffuliicum oppidum in thufeis citra uolfinios hoc noiepalfuu.iXtm ilia fine ullo adiumen' 
to peditu coepiflenr.Eius urfcabuli uis durauit ulrra.C.Gracchudunius cerre qui ab amicitia cius Grac 
chanus appellatus eft feriprum reliquit iis ueibis.Quod ad cqiieftre ordine pertinet antea troffulos uo 
cabantinunc equites uocanr.Idcoq! qi non intelligunt troffiilos nome quid uaIear:mulfos pudet eo no 
mfneappcllarii&caulam qua:fupradtdtaeff;exponir,Inuitor 9 Ctip'num tamen toiTulos uocarj. Siirad'' 
huc aliqua no omittendae «n auro differentiir.Auxiliares quippe externos torquibus aureis donauerc: 
at ciuices non nifi argcntcis.Praeter^ armillas ciuibus dedcreiquas no habent externi. lidem qd magis 
mircmurcoronasexauro dedere ciuibus. Quis primus donatus fitcanoinueni.Sed quis primu dona 
uerita.L,Pifone rradif. Apoftulamius didtatorapud lacum regillum caffris latinoge expugatis et cuius 
maxime opera capta eflcnt:hanc coronam cx praeda dedit,ltc.L.LcntuIusconfuI Seruilio Cornelio me 
rendefanitum oppido capro.Scd quingj librarum corona Pifo frugi filium ex priuata pecunia donauic 
eam^ coronam reffamento reipublicae legauir. 

De reliquo ufu auri in uiris& mulieribusiSidenumoaureoi&quandoprfmufignatu eff ^s 
argenru6i auge: ^antegllgnaref qui mos isre:5iq maxima pecunia primo cenfurK 
quoties &qbus teporibus audoritas auri, ^ CA, 111« 

Eorum ucro honori i factis nihil aliud excogitatum eff:g ut auratis cornibus hoftise maioris 
d duraxat immolarentur, Sed in militiaquoqpintantuadoleuith^c luxurfaiur.M. Bruti in phi 
lippicis capis cpiflolac reperianffremetes fibulas tribunicias ex auro geri. At Hercules idem tu 
Brute muliegi pedibus auge gcftari tacuifti.Cuius fceleris nos coarguimus illu ptimu:qui auro dignira 
tem pannulos fecirmt habeat in lacertis iam gdem & uiri qd" e dardanis uenitiira^ 8i dardaniu uoca/- 
bat, Viriae Celticae dicunt.Viriles Celtibericae, Habeant foemm^ in armillis digytifg? totis collo auribus. 
Peris difcurratcatenaecircalaterai&fferta margaricagiponderaecollodominagiauropendcanr: m in 
fomnoquo^ unfonucofcicntiaadfit. Etia'num pedibus induifiat^ inter ftola ple bem^ hunc mediu 
foeminage equeftre ordine facit Honeff ius uiri pedagogis id damus:balneaf^ diuespueroge forma con 
uertit.Ia ucro etiam Ha.--pocrate ftaruaf^ xgyptiogi numinu in digytis uiri quom portare incipiur. Fu 
ir dcalia Claudii principatu differctia infoles iis gbus admiffione liberti eius dediffentiimagine pricipis 
in annulo exauro geredi:magna criminu occafione quae oia falutaris exortus Vefpariani principis abo/ 
leuinxqliter publicado ptiucipe«De annulis aureis eoiu$ ufu hai^enas didtu fit^ximu fcelus fecit: qui 



TRIGESIMVSTERTIVS 

primus ex auro denariu fignauit:q3 8C ipru tn latet audo re incerto.PopuIus Ro.ne quidc argenro figna 
toante Pyrrhu regem deuidlu ufus eftXiberalts undeec nunc libella dicif;& difpodius apphetidebatuf 
aflls.Quare ^ris grauis poena dida e. Et adhucexpefa in oratioibus dicucur . Item impedia 8t pondera. 
Quin 8C militu ftipendiopt:hoc eft ftipis ponderandae pefatores libri pedes dicuntur.Qua cofuecudine 
in tis emptionibus q mancupi funtictia niic libra interponif.Seruius rex primus fignauirxs. Antea ru/* 
di ufos romae.Timjcus tradir.Signatu efl: nota pecudu:unde & pecunia appellata. Maximus cenfus.c.x. 
milia alTmm fuit illo rcge.Etideo hsecprima daiTistArgentu fignaru efl anno urbisgogentcfimodtoge 
fimoquinto.Q.Fabio cofule quingi annis ante primu bellu punicu. Et placuit denarius p decem libris 
£eris;qi]inartus,p quin^ feflertium p dipodioac femifTe, Librae aut pondus xris immunitu bello puni 
co primo cu impefis relpublica no fufFiceret.Conftitu ni g? u t afles dextatario podere ferirenf.lta quin^ 
parres fadla lucri diflblutu aes alienu.Nota aeris fuit ex altera parte lanus geminusxx altera roftru nauis. 
In triente uero &qdranteaes;qdrans antea triucis uocatus a tribus uncis.Poftea Hannabileurgenre.Q. 
Fabio Maximo didfaroreafles unciales fa^i.Placuttq; denanutxvi.ail^bus pcrmutariiquinariu odtonis: 
feftertiu quaternisdta rerpub.dimidiu lucrata ell.In m ilitari rame ftipendio femp denarius^ dece afli.? 
bus datus.Nota argeti fuere bigseiat^ quadrig^;6i mde bigati qdrigatigsdifli.Mox legepapyriana fe/ 
mumiales alTes fafli»Liuius Drufus in tribunatu plebisioftaua partem seris argento milcuir. Qui nunc 
uidloriatus appella f: lege clodia pcuflus eft.Antea,n.hic numusex il lyrico adueflus mercis loco habe^ 
batur.Eftautemfignatusui(Sori3:6iindcnome. Aureus nummus poftannu.lxii.percufluseft qarge/ 
ceus:ira ut fcrupulii ualeret feftertiis uicenis;qd efficit in libras ratione feltcrniiqui tunc erant feflertios 
tiogentos.PolI haec placuir.xl.milia fignari exauri librisipaulatim^ principes imminuere podusimimi 
tillimus uero adtxlv.miiia.Seda nummo prima efl origo auaritiae excogitata foenore quaeftuofa fegnt ' 
tia,H:E paulatim exarfit rabie quada non iam auaritiaifedfames auriiutpore cu ScptimuIe!us»C»Grac.(r 
chi familiaris auro repefum caput eius excifum ad Opimiu tulen't:plum bo^ m os addito paricidio fuo 
rempu.etiamcircufcnpfenf.Neciam quiritiu aliquoifed uniuerfo note Romano infami rex Mithrida 
tes Aquilo duci capto auru in os infundit.Haec parit habendi cupido.Pudctintuentetantd oiaiftaquse 
fubindenoua grseco Termone excogitantur expfTo argenteis uafis auro aut indufoiqbus deliciis ueneut 
tam aurea q aurataicum feiamus tnrerdixifTe caflris fuis Ijpartacu nequis aurum haberet : aut argetum« 
Tanto fuit plus animi fugirims noffris » Meflala orator'prodidir Antoniu triutnuiru aureis ufum uaGs 
inoibus obfcoenisdefidcnisipudendoetiacrimineQcopatrie.SumaeapudexteroslicctiaefucrarpocU'' 
loaurcopuIuinorubdiroPhilippum regem dormire foIitu.Agomccelum Alexandri Magni prsefei9:il 
aureis clauis fuffigere crepidas. Antonius Sopus in contumelia naturae uilitate auro feciropus^fcriprio 
nedignum«Sedfpartacia1iaequidc miror Populum Ro.uidfus gentibus in tnbuto femper argentum 
imperafTenio aurum ficut Carthagini cum Hanibale uitftae argeti pondo annua in quinquaginta annos 
nihil auri.Nccpoteft uideri penuria mundi id uenifle.Nam Midaifed dC Qcefus:infinitum poflederaf* 
Iam Qrrus deuidla afia pondo,xxxiiii«m ilia inucnerar:prster uafa au rea auru^ fadtum;S£ in eo folio ac 
platanum uiterhij.Qua uidtoria argenti quingenta miliafalento^i rcporrauitiSC craterem ScmiramiV 
dis:cuiuspondus.xv.calcnt 05 £Colligebat.Taietumautemargyptiumpondo.lxxx,patere Varro tradit. 
Iam regnauerat in colchts Salauces Efubopes qui terra uti ginem nadfus plurimu argenti aurtqt eruit 
fe dici^n luanorum genre:& altoqn uellenbus aureis incly to regno.Sed in illius aureae:6C argenteae tra 
bes narrarur:5f columnae atgi parailateiui^o Sefonri aegypti rege tam fuperbo:ut pdatur annis qbufm 
forte reges fingulos e fubieiffis lungere ad curru folitus lic^ triumphare.tt nos fecimus qua: poltcri fa 
bulofaarbitrcnf Csfarqui poftea didlatorfuftprimus insdilitate munere patris funebri omni appara 
tu b irenoe argenteo ufus eftiferafg! argenteis uafis inceffiuere tum primil uifum.Mox qd etiam in mu 
nicipiis em ulantur.C. Antonius ludos fccena argentea fecit.Iteni,L>Murena: & Oius princeps in circo 
pecma duxit.ln quo fuereargeti pondo,c.xxiiii.Ciaudius fucceflbr eiusicu de briiania triupharer:imec 
coronas aureas una.vii.pondo habui t:qua cotulinec hiTpania citerior. Altera*ix.qua gallia comata ficut 
titulus indicauit.Huius deide fucceflbr Nero Popeii theatrum operui auro in unu diem quo Tyndari 
regi armenia: oflcderar.Et quota pars ea apparatus fuit'aur;e domus ambietis urbem. Auri in aerario* 
Populi RoTuere Sex.Iulio.UAureiio conf,feptem annis ante bellu punicu tertiu podo.dcc.xxvi.argen/ 
ti nonaginraduo milia 6£ extra numeru.ccc.Sr.Ixxv.milia.lte 5ex.luIio,L.M3rno.conf.hoc efl belli fotia 
lis iniiioioifhngenta.xlvi.auri podotCaefar primo introitu urbis i ciuili bello fuo ex aerario ptulit larc^ 
aureoru.xxyi.miliaidc numero podo,ccc.Nec fuit aliis teporibus refpu.locupletior.Intulit & Aemilius 
Paulus Perleo rcgemacedonicodeuiifopdam podo triu miliura quo tepore Populus Ro.tributiipen/’ 
dere defiit.Laquearia q nunc & in priuatis domibus auro tegunfipofl Carthagine euerlam primo inau 
rata funt in capitolio ccfura.LtMu m mitinde trafiere in cameras.ln parietes quo^iqui ia & ipfi tanq ua 
fa inauraturicu fua aeras uaria de Catulo exi ftimauerit:g> tegulas aereas Capitolii inauralTet primus.lnue 
tores auri ficut metallog; fere oium: feptimo uolumie diximus ^ipuam gratia huic materia: fuiffear/ 
bitronno colore qui in argeto clarior efl;magif^ diei Gmilis:& ideo militaribus fignis familiaricriquo 
nia is longius fulgcrimanifefto errore eog: qui colore fyderu placuifTe inauroarbitranfictiin gemmis 
aliifqr rebus no fit ^ipuus.Nec pondere au t facilitate materia piatum eflicaetens metallisicu cedat per 
urringr plumbo.Sed quia rep: uni nihil igne deperi t;tuto ctia in incendiis rogi% durate materia.QuP 
tiimmo quo Ikpius ad bonitate , Auri^ experimeto ignis c:ut fimili colore rubeat^ ignis. 

A ilii 



UBER 

At$ ipfutn obryzum uoCAnt,Primu aut bonitaris atgumetam eft § difficillime accetidtiPreterea mi^ 
pf UD£ uiolentiuimx ligni indomicu palea dttflimc ardefceretatg; ut purgentuncu plumbo coqui. 
tera caufa pcii maior g? minimu ufus dederit;cu argeto sere plumbo linese duracurtmanafg; (brdelbant 
decidua materiaiNec aliud laxius dilacafraut numerofius diuidif lutpote cuius unciae in feptuagenas 6C 
gnquagenas pIureT^ bratreas qternum utro^ digytope fparganf .CraffiiUmx ex iis pi:*ffin«c uocatun 
etianum retinentes nomen fortunae inaurato ibi fideliffime f imulacro«Proxima bratrea quaetloria apat 
pdIatur.Hifpania Hrigiles uocat auri paruulas maHastquod fuper omnia Iblum in mafla auramero ca^ 
pituc.Cum caetera in metallis reperta igni perfiicianf hoc ftatira aurum ellxonrumata^ materia pro/^ 
tinus habet cum ita inueniftHxc enim inuentio ius naturalis ell. Alia qua dicemus coadta.Super caetc' 
ra no rubigo ullatno erugomo aliud ex ipfo quod cofumat bonitatem tmininuatue podus* lam corra fa 
lis di aceti fucccs domitiores rerum con(!lantu fuper^ omnia neturtac rexirur lanse modo:& finelanat 
Tunica aurea triumphalTe Tarquinium pnTcum Verrius tradit«Nos uidimus Agrippi na Claudiiprin 
cipis edente eo nauaiis proelii fpedtaculu aflidenrem eitindutam paludamcioiauro textili One alia mate' 
riae. Attalicis uero iampridc intexitur muento regum afiae.Marmori 6i iis quae candefieri non poiliinc 
oui candido illiniturdigno glutini ratione compo(ita:leucoporonuocanc*Quid fit hoctautqueadmo/ 
du m fiattfuo loco docebimus. Aes inaurari argeto uiuoiaut cerre hydrargyro legitimu erat : de quibus 
ut dicemus tllorum naturam reddentes:excogiratafrauseffiNa^<es cruciatur in primis accenfum^ re 
ftinguitur fale aceto aluminctPoftea exarenatur:an fatis recoctum fitdplendore deprchendenteiiteru^ 
exhalatur igni:u t poffit edo m itu mixtis pumice alumine argento uiuo inducas accipere bratceastAlu/ 
men in purgando uim habet talemiqualem elTe diximus plumbo. 

Ratio naturalis inueniendi auriigc quando primum aurea ftatuai& me/ 
dicinxexauro. CA, IIII, 

Aurum inuenif in noftro ocbe:& omittamus indicutat^ a formicisiaut gryphibus apud fcy/ 
a thas erutum. Apud nos tribus modis fluminu ramenhsmcin tago hifpaniaeipado italia;:he^ 

bro thraciacipaiSoIo afixigangeindisc.Ncc ulluabfoluiius aurum cftiutcurfu ipfo tritu^ per 
poIitum.Alio modo puteorum fcrobibuseifoditunaut in ruina montiu«Quareu tragi ratio dicet.Au/ 
xum qui qu£rut;ante oia fegutlum rollutiita uocatur indiciu ; alueus ubi id cffiarensgi lauaturiar^ ex 
co qd refedit:conie<rtura capif :ut inueniaf aliquado in fumma tdlure,p tinus rara foclicitate ut nuper in 
dalmatia pricipatu.Neronis fingulis diebusetia quinqgenas libras fundens cii iam inuenru eR in fum' 
mo ccrpire.Alutarione uocant fi &auro ea tellus fubeR.Caetepc motes hiCpaniaearidi Reriler 9 :& in qui 
bus nihil aliud gtgnafihuic bono coguntur fertiles eHe.Quod puteis fodicicanalitiii uocannalii canali/ 
enfe marmoris glareae inhxrensino illo modo quo in oriente fapphyro at^ thebaico aliif^ in gemmis 
rcinttHar.Sed micas amplexu marmoris hi uena^ canales per marmor uaganf 8i latera puteo^ Bi huc 
illuc inde noie iimentoitelluf^ ligneis columnis forpendif.QdeffoirumeRtundif:lauatur;antur:mo 
licur in farina.Na qdad pilas cudunt apilafcudem uocant argentu quod exit a fornacis : fudcregi qux e 
camino iaftaf.ipurciria in omni metallo uocatur fcoria.Hxcin aurocoquif iterum 8i tunditur. Cati/ 
ni fiunt ex tarcouio.H^c eR terra alba fimilis argilfae.Ne^ enim alia affiatum ignemqi 6i ardenre mate 
riam toIerat.Tercia ratio opera uiceritgigantuni.CunicuIis per magna fparia aais cauantur montes ad 
lucernarum lumina.Eadem menfurauigiliarum effimulrif^ menlibus noncerniturdies.AiTugiusid 
genus uocant:fidunt 9 n nirEfubitoi&opprimuc operariosiu t iam minus temerarium uidearure pro/ 
fundo maris petere margantasitanto noceriores fecimus rerras.RcIinquunf ira^ fornices crebri mon 
tibus furtincndis.Occurftnr in utrocp genere filices.Hos igni &ac«o rumpunr.Sxpius ueroiquoniain 
in cuniculis uapor & fumus Rrangulaticaedunt fraiRuris.cd.Iibras ferri terram agentibus . Egeruntque 
humeris nodlibus ac diebus per tenebras proximis tradentesducem nouiflimi cernunt.Si longior uide 
tur filex.fatus fequif.FoRlmi ambicquiere.Tamein filice laciliorexiffiraaf opcra.ERna<^ terra ex quo 
dam argillae genere glarex mixtaicadidum uocanprope inexpugnabilis.Cuneis eam ferreis aggrediun 
iur:££ iifde malleisinihilg; durius putannifi g. inter oia auri fames duriffima effiPeraiRo opere ceruices 
fornicu ab ultimo caeducidanc^ fignum rima.Eagi folus intelligit in cacumfe montis eius puigil . Hic 
uoce idtuue repete reuocari operarios iubetmaritergi ipfc deuolar.Mons fradlus cadit a fefe longo frago 
reiqui concipi humana mere non poffic:& nam incredibiluSpeiRant uiiRores ruina narurx. Nec tamen 
adhuc augi efl.Nec fciere effe cu fodere*Tata« ad pericula euinceda fuit fatis cauCe fperare qdcuperenr. 
Alius parefr labore uel hoc maiorisimpedii numina ad lauanda hac ruina iugis montiu duxere obicec 
a centefimo plerum^ l3pide.Corrugos uocant a corriuatione credoinimirum 8i hoc labor effi Pr^ece/* 
pifTe libramento oportet ut fruaris quando infruariira^ altiffimis partibus ducif.Conuallts d; interual 
Ia rubflrudtis canalibus iunguntur. Alibi rupesinui£C 2 eduntur:redem^ trabibus cauatis praebere co;«! 
guntur.Is qui cxditifunibus pendetrut procul mtuentibusfpecies nefaria quidemifed alitum ftar.Peti/ 
dentes maioreex parte libranr:& lineas itineri pr^efigunc.Ira^ infiRencis ueffigiis hoislocus no efr.Ma 
nes trah untur ad hom ines ut uiriu importerjd genus terrae urion uocar*Ergo per lilices cakulofue du 
cuntur:& uriu euitat. Ad capita deieiffiis in fuperciliis montiu pifeinae cauaiuriducenos pedes in quaf^ 
partes;& f altitudine denos.£miOariain iis quina pedum quadratorum ternu ferelinquunt:& repleto 
Ragno excuffis obturametis etupit torrens rara ui:ut laxa prouoluar. Alius etianu in plano labor. FolTa: 
in quas proRuat cauancunagogas uocannex Recnunmr gradatim < Frutex eR ulex coris marini fimilis 



TRIGESIMVSTERTIVS 

afper auru^ retmens.L4tera eluduntur rabuli$:ac per prxrupra fufpenduRttir: canali ita proHuente de 
terra in tnareiHis decaufis iam promouic hiTpania in priore genere:quae exhauriuntur immenfo labo 
le ne occupent puteos in hocrigantun Autum arrugia quafitum non coquitunfed ftatim fuum eft.In 
ueniuntur ita maflx.NIccnoin puteisetiam denas excedentes librastPalacas hirpaniialit palacranas : ide 
quod minutum eR:balucem uocant.Vlex ficcatus uritun&: cinis eius lauatur fudrato celpire herbolb 
ut fidat aurum» Vicena miita pondo ad hunc modum annis Cingulis afluriamargtgallettam 8C lufita/' 
niam pratitareqdam tradiderunthta ut plurimum aOuna gignar»Ne$ in alia parte terrarum tot fecu/ 
Iis haec fettii itas. Italiae parcitum e(l uetere interdicto patruiut diximus;alioquin nulla foecundior me^ 
lallorum quo^ erat tellus.Extat lex cenfoha uici edtimiliarum audfodinxtqua in uercellefi agro caua^ 
batunne plus quin^ hominum in opere publicani haberennAu^ faciendi eft ettanum una ratio ex au 
ri pigmentotquod in fy ria foditur pictoribus in fu m m a tellure auri colorecfed frc^tli lapidu m fpecula/ 
rium modoilnuitauerat^fpes Oium principem auidiffimum auri : qobrem iulfit excoqui magnum 
pondus:& plane fecit aurum excellestfed ita parui ponderis ut detrimetum fentiret illud pp auaritiam 
expertustqq auripigmenti libre.xiiii.permutarentunnecpofteatetatu ab ullo efttOmniauro incflarge 
cum uario poderecalibi denacalibnnonataltbi octaua partedn uno tantu gallice metellae loco : quod uo^ 
cancaIbicrarenfe»xxxW»portio inuenifndeo caeteris praeeft. Vbicu^ quinta argenti portio eftcelectrum 
uocatur.Scrobescacrcperiunturincanalienfi^.Fit&cura delectum argento addito»Quodfi quintam 
portionem cxceflit incudibus non tefidit» Efl electro auitoritas. Homero tefte qui Menelai regiam 
auro:eIectro:argento:eborefulgeretradit.MineruaetemplLihabetlindosinruIa rhodiop^iin quoHele 
na facrauit calicem ex electro. Adiicithitoriam mams fuae menfura.EIeAri natura et aci lucernarum 
lumina clarius argento fplendere.Quod eft nariuu m uenena dephendit , Na« dircurru t in calicibus 
arquus caeletibus fimiles cum igneo tridore;& gemina ratione pdiciit» Aurea (fatua prima olum nul<' 
ia inanitate:&[ ante q ex aere aliqua illo modo fieretrqul uocanc holofphyratoo in templo Aneittdis po 
fitadicitur«Quod in fim terrarum nomine hoc fignificauimuscnumine gentibus illis facratinimc»Di^ 
repta eft Antonii parthicis rebusiScitum^ na rratu r dictum unius ueteranoru m bononiae hofpirali di 
ui Augufti cocna cu interrogaretunedet ne ue^reum qui primus uiolaflet hoc numenroculis mebrifigp 
captu expirairei'refpddir.n,tum maxime Auguftum de cruore eius coenarecfe^ illum elTecrotumgifibi 
cenfum ex ea rapina ee.Hominum primus lauream tatuam 8C folidam Gorgias Leontinus delphis 
in tepio fibi pofuit.lxx.circiter olypiade.Tantuserat docendae oratoriae artis quaertus. Aurum pluribus 
modis pollet in remedits.Vulneratirqi& infantibus applicaturcut minus noceannquae inferantur ucne 
fida,Ertd^ ipfi fuperlato uis malefica gallinarum quo^ 6; pecorum fbeturis,Remedium ert abluere ii^ 
latum & fpargereeos quibus mederi uelis.Torretur & cum falis grumo pondere triplici milTo:& rur/ 
fum cu duabus falis portionibus QC una lapidis quem fchirton uocantiita uirus tradit rebus una crema 
Cis infidiili uafeipfum pu^incorruptu.Reliquus cinis fematus in fictili dC ex aqua illitu sclichenas in fa 
cie fanar, Lometo id coniicnit ablui.Firtulas etia fanat:6i qui uocanf hemorrhoides.Q uod fi trito fpu 
maadiiciaturputriauIcera&tetriodorisemendar.Ex meile uero decoctum cum melathio & illitum 
umblico leuiter foluit aluum. Verrucas curari eo.M, Varro ert auctor. 

Dechryfocolla 6C medidmex chryfocoila,vi,& mirabilia naturae de glutinandis 
inrerfeperfiaendif^ metallis, CA, V. 

Hiyfocolla humor ert in puteis quos dixim us:p uena auri defluens craffefeente Ifm o rigori-' 
C bus hybernis uf$ in duiicia pumicis. Laudatiorem eadem in aerariis metallis:££ proxima in 
argentariis fieri compertum ert, Inuenitur 8C in plumbariis mlior etiam auraria . In omnibus 
autem iis metallis fit 6Ccura multum infranaturaleiliamcimiflis in uenam aquis leuiter hjjemc tota 
ufqi intmiu me(em.Oein liceatis in iunio 8C iulio ut plane imelligaf nihil aliud chryfocolla q uena pu/ 
tris.Natiuadurma maxime dirtattuua uocat.Et tame tila quogp haetbacqua lutea appenant:tingutf,Na 
tura e(l qui lino laniue ad fuccu bibendu«Tundif in pilacdeide renui cribro fecemtf iportea molif : ac 
deide tenuius ficcribraf.Quicqd no tralmeanreperiturin pilardein molif.PuIuis femp in catino.sdige 
citur:& ex aceto macetafmtoisdunda foIuaftAcrurfus tundiftdeiii lauaf in conchis: ficcaturq?,Tunc 
Cingtf:aluminefchifto:& hirbafupradidla pingitun^ anteq pingar.Refert q bibula docilifgi ftr.NanP 
fi rapuit colote addunf &fcythanu:at^ turbyrtumcita uocac medicameta forbere cogentia.Cu tinxere 
ptdiores orobitin uocattEiuf^ duo genera faciutdurea qui feruaf in lomenta. Et liqda globulis fudo/ 
re rcfoIutis.Hacc utra^ genera in cypro fiunt,Laudatiflima in aTraenia»Sedida in m acedon ia. Largifliv 
ma 1 hifpanfa.Sdma comedatiois efttut colore hitbi fegeris liti uiretis q fimillime reddat,Vifumq^ 
di iara Neronis principis fpeitaculis harenam cyrci chrylbcolla fterni:cum ipfe concolori pano auriga 
eurus eflecciducta opificum turba.Trfbus eam generibus dirtinguunr, Afperam quiraxarur in libras. 
vii.Mcdianaquidenariisquinis:Attntaqua &hirbaceam uoc3nt:qui.xiii.Sublmunt autem hare/ 
nofaraiprius q inducant atramento SCpareronio.Hic funt tenacia eius in colore blanda. Parctonium 
quomi eft natu^ pinguiflimuro:&pptcr leuorem tenacifllmum atrameto afpergftunne pareroni can 
dor pallorem chryfocollac a(Ferat,Luteam putant a lutea hirba dicrta:qua ipfam ciruleo fubtntafed p 
chryfocolla inducunt uiliflimo genere at^ fallaciflTimo.Vfus chryfocolli 81 in medicina eft ad purga/ 
da uulnera cum cira & oleo.Eadem p fearida ficcatiSi c6rrahir,Daf & in angina orropnoeaue mifeen 
da cum melle.Concitat uomkionesimifcetuc 8c collyriis ad cicatrices oculog^uic uiridibus emplartcis» 



LIBER 

Ad dolores miti‘gandos:8; cicatrices trahendas»Hanc chryrocollam medici acefin appellant : quae non 
eil orobitis • Chryfocol lam 6£ aurifices fibf uendicant agglutinando auro:& inde omnes appellatam fi 
militer utentes dicunr.Temperatur autem ea cypria erugine:SC pueri impubis urina:addito nitro,Teri 
fur cypro acre in cypriis mortariis fanternam uocantnollri.ltaferruminaturauru quod argentofum 
uocant.Signuni <5 efl fi addita'fanterna nitefcir.E diuerfo erofum contrahit fc:hebetatur^:& djfficul/ 
ter ferruminatur aurum. Ad id glutinum fit auro 6i feptima parte argenti ad fupradidla additis:unagp 
contritis.Contexi par eft reliqua circa hoc:ut uniuerfa naturae contingat ammiratio. Auri glutinum c 
tale. Argilla ferro.Cadmia xhs maflis. Alumen laminis» Refina plumbo & marmori.Sed plumbui ni> 
grum albo iungirur.lpfum^ album fibi olco»ltem ftagnum jeramentis ftagno argentum.Pineis opn> 
me lignis aes ferru® funditur.Sed & aegyptia papyro paleis aurum.Calx aqua accenditur:& thracius la 
pis.Idemqi oleo reuinguitur.Ignis autem aceto maxime 6i uifco 8C ouo.Tcrra minime flagrat.Cai bo/ 
ni maior uis exufta.Iterumg? flagranti. 

DeargentorS: argento uiuo: & ftibia fiuealabaftro:& fcoria argcti:& de fpuma argeti. CA.VI. 
B his argenti metalla dicantunquac fequens infania eft:Non nifi in puteis reperitunnullaque 
a fui fpe nafcitunnullis ut in auro lucentibus fcintillis.Terra eft alia rufla;alia cineracea«Exccqu j 

non poteft nifi cum plubo nigroiautcum uena plubi.Galenam uocant:quae iuxta argenti ue' 
nas pleru(j repetitur.Et eodem opere ignium defeendit pars in plubum:argentum aurem fupne inna'' 
tatrut oleum, aquis.Reperitur in omnibus pene ,puinciis;led in hifpania pulcherrimum.ld quoqi i fle/ 
rili folo atqictin montibus.Et ubicu^ una inuenra uena eft:no procul inuenitur alia.Hocqdc& i om' 
ni fere materiarunde metalla graeci uidentur dixifle.Mirum adhuc per hifpanias ab Hanibale inchoas 
tos puteos durare fua ab inuentoribus nomina habentes.Ex quis bebelo appcllatunhodieqi qui.ccc.po 
do.Hinnibali fumminiffrauit in dies. Ad milte quigentos iam paflus cauato monte p quod fpatiu agy 
tani flantes diebustnodhbufqi egerunt aquas lacernati menfuraramnegi faciunt. Argenti uena quae in 
fu mmo reperta efl;crudaria appellatun Finis antiquis fodiendi folebat elTe alumen inuentum ultra ni' 
hil quaerebaf.Nup inuenta aeris uena infra alume alba nullum finc fpei fecir.Odor ex argentiodinis ini 
micus oibus 3i'alibus:fed maxime canibus. Aupe argentum^ quo mollius eo pulchrius.Lincas ex arge 
to nigras fieri:produciqj miramur.Efl 8i Iapis in iis uenisicuius uomica liquoris aeterni argentum ui' 
uum appellatur.Venenii re^ oiutn efl.Excedit ac perrumpit uafa permanens tabe dira.Oia ei innatant 
praeter aurum. Id unii ad fe rrahit.Idco optime purgat caeteras eius fordes expuens crebro iadlatu fi' 
dfilibus in uafis ira uitiis abieeflis : ut 8£ iplum ab auro difcedat.In pelles fubaiflas efTunditunperqi eas fn 
doris uice defluens puru relinquit auru.Ergo 6i cum rcra inauranf : fublitum bratteis prinaciflime re' 
tinct.Veje palore detegit fimplices:aut prretenues bratteas.Quapropter id furtu quaerentes oui liquo' 
re candido ufum eu adulterauere.MoxfiC hydrargyroide quo fuo dicemus loco.Et alias argentu uiuu 
non largum inuctum efl.ln iifdem argenti metallis inuenifiut proprie dicamusifpumae lapis candidae 
nitctifqimotamen trannucendis:flimmiappellant:aliiflibiam:aliialabaflru;aliquilarbafon.Duoeius 
generaimas & focmina.Magis ^bant focminam.Horridior eft masrfcabrior^ & minus ponderofius: 
minufqt radians 6i harenofior.Foemina cotra nitet friabilis.fiflurif^ non globis dehifccs,Vis eius aftti 
gere ac refrigerare.Principalis aut circa oculos.Na^ ideo etiam platyo phthalmon id appellauerciquo' 
niam in callibus mulierum^ epiphoris dilatet oculos & frudioes ihibeat ocuIorum:cxuIccrationef^« 
Farina eius 8C thuris gumi aramixto fiftit & fanguinem e cerebro proflucntem.EfFicador & cotra re' 
centia uuInera.Er contra ucteres canum morfus infperfa farina*Et contra ambufla igni cii adipe ac fpu 
ma argenti cxruflaqp&caera.Vriturautem offis bubuli fimicirculitum in clibanis . Dein reftinguitur 
mulierum lade.Teriturgi in mortariis ammixta aqua pluuia. Ac fubinde turbidum tranffunditur in 
aereum uas.Et mundatur nitro.Fex eius intelligitur plumboliflima quac^ fubfedit in mortanoiabigi 
tur^.Dein uas in quo turbida tranffufa funnopertum linteolo per nodem relinquitur : & poftero dic 
quicquid innatat effunditunfpongiac^ aqua tollitur.Quod ibi fubfeditiflos intelligiturac linteolo in/ 
terpofito in Iole ficcatur:ut non parefcat.lteru^ in mortario teritur:8i in paftillos diuiditur. Ante om' 
nia autem urendi modus necelTarius efline plubum fiat.Quidam non fimo utuntur coquentesifed adi 
pe. Alii tritum in aqua triplici linteo ficcantifecem^ abiiciunt.ld^ quod defluxerit tranffundut.Ac qc' 
quid fubfidet id colligcntesiemplaftris collyriif^ mifccnt.Scoriam in argento graeci uocant helcyfma» 
Vis eius aftringere & refrigerare corpora. Additur emplaftrisrut molibdena.de qua dicemus in pium' 
bo.Cicatricibus maxime glutinandis:8i contra tenafmosrdyfenteriaf^ infufa clyfleribus cum myrteo 
oleo.Addunt in medicamenta quae uocant liparas ad excrelcentia ulcerumtaut exattritu fad^ 3ut in ca 
pite manantia.Fit 3C in iifdem metallis:6i quae uocatur fpuma argenri.Genera eius ttia.Optima quam 
chrylitin uocanr.Secundaiquam argyritin.Tertia : quam molibditin • Et plerum ^ omnes hi colores 
in eifdem tubulisinueniuntur.Probatiflimaeftattica.Secundahifpanienfis. Chryfitisex ipfauena 
fit . Argyritis ex argento • Molibditis plumbi ipfius fufuraiquae fit puteoIis:& inde habet nome.Om« 
nis autem fit excoaa fua materia ex fuperiori catino defluens in inferiorem.Exeo fublata ueruculis fer 
reis: atque in ipfa flamma conuoluitur ueruculo : utfi modici temporis. Eft autem ut ex nomine 
ipfo intelligi poteft feruefeentis futurae raaterijc fpuma.Diftat a fcoria quo poteft fpuma a fece difta 
re. Alterum purgantis fe materiae : alterum purgatae uitiuro eft.Quidam duo genera faciunt Ijpumxr 
quae uocant ftelery tida di peumenem.Teitium molibdenam in plumbo dicendani.Spuma ut ut utilis 



TRIGESIMVSTERTIVS 

frcrum coquimrtconfraflis tubulis ad magnitudinem auelanarum Ita accenfa follibus ad feparandos 
carbones cinerem^ abluitur aceto aut uino.Sfmulgi reftinguitur.Quod fi fit argyritis:ut candos ei de 
tur magnitudine fabz confra<3a in fuflili coqui iubetur ex aqua addito in linteolis tritico:& hodeo no 
uis:doneceapurgentur.Poflea fex diebus terunt in mortariis ter die ablueres aqua frigida.Et cum dc' 
finant caIida:addito Tale foflili in libram fpuma: obolo, Nouifllmo die condunt in plumbeo uafe» Alii 
cum faba candida & ptifana coquut:& in fole ficcanr«Alii in lana candida cum faba donec lanam non de 
nigient.Tuncfalem foflllemadiiciuntifubindeaqua mutata :ficcantgi diebus.xl.calidiffimis afiatis. 
Necnon in uentre fliillo in aqua coquunt exempta^ nitro fricant:6C ut fupra terunt in mortariis cum 
faIe,Sunt qui non coquant:fed cum fale rerat:&: adiedla aqua abluat,Vfus eius ad coIlyria:& Iitu ad mu 
liebrium cicatricum foeditates tollendas m3culafg?:6C abluendum capillu,Visaurcm:ficcare:molIire:re 
frigerare:tcmperare:purgarc:expuluere,Vlccru tumores lenire*Talibuf^ emplaflris fupradidis ignes 
etiam facros tollit cum rutaimyrtogi 8C aceto.lrem^ perniones cum myrto ^ cretera 8C abdomine» 

De minio quantx aufloritatis fuerit apud Romanos:& origine ac inuentione cius:& cinnabaris 
ratione in piduris:& medicinae degeneribus minii:& roneeius in pifluris» CA, VII, 
Nuenitur in argentariis metallis minium quog):& nunc inter pigmenta magnae audloritatis: 
i 6C quondam apud Romanos nofolum maximeifrd ena facraMeligionisiut audior eft Verria 

us:& cuius fit necelTe credere audoritati.Iouis ipfius fimulacri faciem diebus feflis minio illinf 
follitam triumphantemqrcorpora.Sic Camillum triumphaflt-.Hsc religione etiam nuncaddiin un/' 
guenta cocnae triumphalis:& accenforibus in primis louem miniandum locari.Cuius lei equidem cau 
fam miror:qq 3C hodie id expeti conflaracthiopum populis totofq? eo tingi prcceresihunrgi ibi deoj^ 
fimulacris colorem elle.Quapropter diligentius piofequemur omniadeco.Thecphtanus,xc,annos 
anrePraxibulum aihenienfium magi(lratum:quod tempus exit in urbis noftraeducentefimum qua^ 
dragefimuin,ix.annum tradidit inuctum Minium a Callia athenienfe initio fperante aurum polTcex 
coqui harena rubente in metallis argenti.Hancfuifle originem eius. Reperiri autem iam tum rn hifpa^ 
r iis fed durum & harenofum,ltem apud Colchos in rupe quadam inaceffa ex qua iaculanrcs decureiec 
id efle adulterum.Optimnm ueio fupra ephefum.Cilbianis agris. Harenam cocci colore habere . Hac 
teri.Dem lauari farinam.Et quod fubfidat iterum lauari.Differentiam artis efieiqj alii minium faciut 
prima lotura.Apud alios id efle dilutius,Sequentis autem loturae optimum.Audloritatem colori fuif 
fe non miror.lam enim troianis temporibus rubrica in honore erat Homero tcfleiqui naues ea com/ 
mendat. Alias circa pidluras pigmenta a rarus.Milton uocantgraeci miniumiquidam cinnabari.Vnde 
natus error indico cinnabaris nomine:Sicenim appellant illi faniem draconis elifi elephantorum mo' 
rientium pondere permixto utriufj animalis fanguineiut diximus.Negr alius eft color qui in pidluris 
proprie fanguinem reddar.llla cinnabaris antidotis medicamentifqtunlifTima eft. At hercule medici 
quia cinnabarinuocant pro ea utuntur hoc miniorquoduenenum efle paulo mox docebimus.Cinna/ 
bari ueteresqucC etiam nunc uocant monocromata:pingebant,Pinxerunt&ephefio minio:qucd dere 
li(ftumeft:quiacuratiomagnioperiserat:praetereaqiutrug!nimisacreexinimatur,ldeo 9 tranfiread 
rubricam 8i finopidemrde quibus fuis locis dicam.Cinnabaris adulteratur fanguinc caprino : aut for'' 
bis tritis.Precium finccrec numi qumquaginta.Iuba minium nafci&: in carmina tradit , Hermogenes 
Si in aethiopia.Sed neutro ex loco inut hitur ad nosmec fere aliunde q ex hifpania. Celeberrimum ex fi' 
faponenfi regione in betica miniario metallo uedligallibus Populi Romani nullius rei diligcntiorecu' 
ftodia.Non licet id ibi perficere excoquigi.Romam perfertur ucna fignata ad dena milia fere pondo an 
nua.Romx autem lauarur.Inuendendo precio ftatua lege ne modum excederet.lxx.in libras,SedaduI 
teratur multis modis;unde praeda focietati.Na^ eft alterum genus in omnibus fereargentariisntem^ 
plumbariis mctalIis;quod fit exufto lapide uenis permixtoinon ex illo cuius uomicam argentum uiuu 
appellauimus(isenim&ipfeinargentum excoquitur)fed aliis fimulrepertis.Steriles etiam plumbi de 
prehenduntur folocoloremec nifi in fornacibus rubefcentesiexufti^ tunduntur in farinam.Et hoc eft 
fecundat ium minium per q paucis notumtmultum infra naturales illas harenas. Hoc ergo adulteraf 
minium in officinis fociorum.ltem fcyrico:quonammodo fyricum fiat fuo loco dicemus. Sublini auc 
fcyrico minium compendii ratio demonftrat.Et alio modo pingentium furto oportunum eft plenos 
fubindeabluentium peniciIlos.Sidit autem i aquarconftatwfurantibus.Sincero cocci nitor efle debet. 
Secundarii autem fplendor in parietibus fentit imaginem.Quanq hoc rubigo quaedam metalli eft.Si> 
faponenfibus autem niiniariisfuacuenatharena fine argento exccquitur.Auri modo probatur,Auro 
candente fucatum nigrefcit.Sincerum letinet colorem. Inuenio 8i calce adulterari. Ac fimili ratione fer 
ri candentis lamina:fi non fit aurumrdeprehendi ilico.Solis atgt lunae cdtatftus inimicus remedium uc 
parieti ficcato cjera punica cum oleo liquefatfta candens fetis inducatur.Iterum^ admotis gallae carbo' 
nibus aduratur ad (udorem uf^.Poftea candelis fubigaturtac deinde linteis puris ficut 6C marmora ni' 
teicunt.Qui minium in officinis poliunt:faciem laxis ueficis illigant ne in refpirando pernicialem pul' 
uerem trahanr:dt! tamen per illas fpeiftenr.Minium in uoluminum quo^fcripturaufurpatur.Clano' 
ref^ litteras uel in auro uel in mai more etiam in fcpulthris facit. 

De hyd ra rgyroide argento inaurando:6i de coticulis in argenti gene' 

I ibus & experimentis. C A, VIII, 

X fecundatio inueniC uiia & hydrargyrum in uice argenti uiui pauloante dilatum.Fit autem 



e 



LIBER 

duobus mo(Jjs;;i*reis mortariis piftilliTg! trito minio ex aceto 3utpatinisff£tilibasfmpofiturnfcreaco'' 
cha calice coopertum argilla fuperillara.Dein fub patinis accenfum Follibus conrinuo igni:atgt ira caliV 
cis fudoredcterfoiqm argento coIore:& aquae liquore.Idem guttis diuidi factlisSC lubrico humoreco 
fluere.Quod cum uencnum efTe conueniat omnia quae de minio in medicinae ufu tradunturitemcra/ 
ria arbjtronpraeter q forraiTe g> il litu m capiti uentriuc fanguinem fiflitrdu ne quid praetereat in uifcera 
acuulnusatnnganaliter utendum non equidem cenfeam»Hydrargyroargctum inauratur folum nuc 
propercum 8i in aerea fimili modo duci debear, Sed eadcfraus quae in omniuir^ parte ingcniofiflima 
cft; uiliorem excogicauit materiaiut docuimus. Aun argentiq) mentionem comitatur Iapis quem co/ 
riculam appellant:quondam non folirum inueniri nifi in flumine Tinoloiutaudiorefl TheophralTus» 
Nuncucropanim quem alii heracliumialiilydium uocanr.Sunt autem modiciiquaternas uncias Ion 
gitudinisibinafq! latitudinis non excedetes,Quod a fole fuit in iis melius q ^a terra.lis coticulis periti 
cnmeuenalima rapuerit experimentumrprotinusdicunt quantuaurifitineatquantu argenti ucl aeris 
Icrupulari differentia mirabili ratione non fallente. Argenti duae differentise.Bairilis ferreis candetibus 
ramento imporirorqd' candidum pcrmaneatiprobatur, Proxima bonitas ruffo:nuIIa nigto.Sed expe' 
rimento quo^ fraus interuenitiferuatisenira in uirorumutinabatilis inficitur ira ramentum obiter 
dum urituncandorem^ mentitur.Efl aliquod experimentum pofiti &C in balitu hominisifi fudec 
Cinusinubem^ difeuriar. 

Defpcculis&^aegyprioargento. CA, IX, 

Aminasduci:& fpecula non nifi ex optimo pofle creditum fuerat.Idqaod iam fraude corru-' 
1 picur.Sed natura mira eft imagines reddedirquod rcpercuflbacreiat^ in oculos regefto fieri 

conuenitiEadem ui infpeculis ufu polita craflitudietpaulumqipropuiradilararut in immen^' 
fum magnitudo imaginum,Tantum intereflireperculfum illum rerpuarian accipiat, Quinetiam poy» 
cula ita figuranturiexcultis intus crebris ceu fpeculisiut uel uno intuente populus totidem imaginum 
fiat.Excogirarur & monftrificaiut in replo frnyrn^ dicata.Id cuenit figura materiae, Plurimuq} referi 
concauafint&: poculi modo an media depreflaianelataianaucrfaian obliqua fupinaian fcfta qualitate 
excipientis figu vse torquente uenientes umbras.Nc^ enim ealiud illa imagoiq digcfta claritate mate/ 
riae excipientis umbra. Atgt utomnia defpcculis peragatur hoclocoioptima apud maiores fiebat brun 
duria:flagno a: aere mixtis.Prelata funr argentea.Primus fecit pafitelcs magni Pompeiiaetate. Nuper^ 
credi cceptumicertiorem imagine reddi auro appofiro .luerfis.Tingit &.sgyptus argenrumiutin uafis 
Anubem Fuum fpedlenpingir^ non c^Iatargentum.TranriirindemateriaKad triumphales flatuas: 
mirum crefeir preciu m fulgoris excccari.Id au tem fi r hoc modc,Mifcerur argeto tertia pars acris cyprii 
tenuiuimiiquod coronarium uocant:& fulphuris uiui quantum argentiiCotiflaturin fidlili circiiliro 
argilla, Modus coquendi donec feipla opercula aperiantiNigrefcit oui indurati luteorut tamen aceto 8C, 
creta dererarur.Mifcuit denario triuuir Antonius ferrum. Mifcuit aeri falfac monetae. Alii e podere fub/ 
trahunneum fit iuftum.Ixxxiiii.e libris fignarj.Igitur ars fadla denarios probare tam iucundaelegcple 
betuti Mario graridiano uicarim totas ftatuas dicauerif.Mirumgt in hacartium folauicia dKcunturiS: 
falfiim denarii fpedlaru r exeplanpluribuf^ ueris denariis adulterinus emitur» 

De immodica pecunia;& quorum maxime opes fuerint:& quando primum Po/ 
. pulus Ro.rtipem rparierit, CA, X, 

On erat apud antiquos numerus ultra centu miliaJraqi hic& hodie multiplicatur : ut decies 
n centena miliaiaut fepius dicantur. Foetus hoc fecit nummui^ percufius:& ficquoq) ses alienu 

crianum appellatur.Poftea diuires cognominanidumodo notum fitxum qui primus accepe/ 
rit hocnomemdecoxilTe creditoribus fu is. Ex eadem gente,M, Craflus negabat diuirem efle : nifi qui 
redditu annuo legioem tueri pofTcr.ln agris fuis refiertium.xx,milia pofiedit Quii itium poft Scyllam 
ditiflimus,Nccfuirfatis nifi totum parrhorum cfurifiet aurum. At^ ut nomen quidem optimo occa 
pauerit.Iuuatcnim infedlari inexplebilem ifiam habendi cupiditatem .Multos pofieacognouimus fer 
uitute liberatos opulentiores pariterg? tres Claudii principatu Pallentem Olbfium 6i Narciffum.At^ 
ut hii om mittantuntanq adhuc rerum potiantur,C.Afinio Gallo.C.Martio Cyrino conr.ad.vi.KaIen, 
februa, C.Ceci! IUS Claudius Ifidorus teftamenro fuo dixtriquamuis multa ciuili bello pcrdidifietitamc 
relinquere feruorum quattuor milia:centum,xvi.luga boum tria milia rexcenta,Reliqui pccoris.cc.qn 
quaginta fcprem milia , innumerato pondo fexcenta milia. QuifoncrarifeiuflitfeIterriis.xi.milibus, 
Congregarte 6i excedentes numerum opes,Quota tamen portio erunt Ptolcmatirquem Varro tradit 
Pompeio res gerente circa ludeam lodiona m ilia equitum fua pecunia tollerauifle, Mille conuiuas to/' 
eidem au reis potoriis mutantem uafa cum ferculis faginafle.Quota aero illxipfatCneqi enim de regix 
bus loquor)portio fucrit.Pythli bythinii qui platanum aureamiuitemgi nobiieni illam Dario regi do 
nauinXerxis copiasihoceft fepties.ixxxviii.miiia hominum excepit epulo. Stipendium quingi menfi/ 
um frumen tumgi pollfcitusiut equingi libens fenediun fuein dcledlu unusfaltem concederetur , Huc 
quoqi ipfum aliquis comparer Croefo regi.Qua; malum amentia e(l:id in uiracuperciquodaut etiam 
feruiscontigeritiautnein regibus quidem inueneritfinemfPopuIusRo,ftipemrpargcrecoepir.Sp.Po 
flumio. Q.Martio conf, Tanta pecunia eratiut eam coferret.L.Scipionixx aqua iis ludos fecit, Nam ^ 
Aggripx Menenio fefian tes xns in funus cotulitihonoris id neceflitatif^ propter paupertatem Agrip/ 
paetnon largitionis efic dixerim» 



TRIGESIMVSTERTIVS 

Delaxurfa frugilitare in uafis QC letftis afgente>s:8('qaando fances 

immodicae fadls, CA. XI. 

Afa ex argento mira incon flantia humani ingenii uariattnullum genus offictnx diu probans 
U domunc furniana: nuccIodianamuncgratiana.Etenim tabernas mc-nfis adoptauimus: nunc 
anaglyphatin afpentatemgi excifa circa lineant pidturas quaenmus.iam ucrodC menfas r<po0 
Boriis imponim us;8i ad Uiflincnda obfonia interradimus altera:ai intereft g plurimum lima perdide/ 
riftVafa coquinaria ex argenro Ciluus orator fieri quaeritur* At nos carrucas ex argento caelaie inueni 
ltius,NofIraqt aetate Poppea coniunx Neronis principis licaronbus iumentis fuis Iblras ex auro quo^ 
induere ro'ebat.Libras*xxxiiiargentit Africanus fequens haeredi reiiquid.Idem^cu de poenis rriupha^ 
renquattuor miIiatCCCc.lxx.pondoTranftuIir.Hoc argentum rota Orthago habuit illa terrarum a' mu 
la:quod nunc in menfarum eft appara rutPoftea uir^a numantia deletaudem Africanus in triump ho 
militibus.xvh.milia pondo dedir.O uiros illo imperarore dignosiquibus hoc fatis fuir.Fraier eius alio 
brogicus primus omnium mille pondo habuit. Ar Liuius Drufus in tribunatu plebis.xi.mtlta .Nam 
propter quin<j pondo notatum acenforibus triumphale fememiam fabulofuni uiderur.ltem Catum 
clium cum legati ^colorum in confulatu prandentem in fhftilibus adillent mifta ab iis uafa argentea 
lion accepiflemeq? aliud habui ile argenti ad fupremnm uirae diem q duo pccuIa:qtjae.L«Pau]us ibeer ei 
ob uirtutem deuufto Perfeo regedonafTer.lnuenimus legatos Carthagincnfmm dixiflem ullos homi/ 
num benignius inter f'e uiuere q Romanos, Eodem enim argento apud omnes cocnitauifTe feipros . Ac 
hcrcuies Pompeium Paulini equiris arelatenfis filiumrpaterna quogt gente pulfumtqj.xii.pondoarge-' 
ti habuiiTetapud exercitum ferociHImis gcnbus oppofitum fcimus.Leiftos uero minierum iampnde 
totos operitiargeto Si triclinia quaedam quibus argerum addidilTe primus traditur. Caurillms Follio 
eques romanusmon ut operitaut deliaca fpecie faceretifcd punica.Idem & aureos fecit.Ncc multo poft 
argentei deliacos imitati ftinr.Quae omnia expiauit bellum ciuile fyllanum «Paulo enim ante haecfaifta 
funt.Lancerqi e centenis libris argenti:quas'runc fupet quingentas numero romatfuiflccoftatmiulto^ 
ab eas profcttptos dolo concnpircmtium.Eiubercant annales qut bellum ctuile talibus uitiis imputaue 
re. Noftrasetas fortior fuit Claudii pnncipatu.Seruus eius Drufillanus nomine Rotundustdirpcnfaroc 
birpaniaeciterioris quinquagenaria lancem h3buit;cui fabricandae officina prius exhardificata fuerar* 
Et comites cius octingentas quinquagimaoCloiibrarum.Quarcquaefofnifiurqmuliieasccnferuiitl 
ferrenttaut quibus coenantibus Cornelius Nepos tradit anteSyll^ uiCloriam duo tantum triclinia ro>’ 
maeruifIeargenrea.Repofiroriis argenrum addi fua memoria coeptu Fenefldia dicitiqui obiit nouiftix 
moTybcriiCaefaris principatu.Sed & teftudinea tum in ufutn ucnifTe.AmefcamepauIolignearotun 
da foiida nec multo maiora q menfas fmfte.Sequide queroiquadrata&copaaaautaccreoperra accito 
coepifle.Moxaddituargumentum angulis Iintafqi percomiffuras.Tympanaueiofe luuene appellata 
dimareras lances quas antiq magidas appeliauerat.Nec copia cantu argenti fuerat uirae : fed ualidius 
poene metu praectUild^ iampnde ut ignofcam us nobis.Delphinos qnis milibus leftertiis in libras em/ 
ptos.C.Gracchus habuir.L.ueroCfairusora'or duos lyphos Mecoris artificis manu exiatos feftcrtiis 
ccntum.ConfeffUseft tamen nunq fe iis uti propter ueiecudiam au fum«Sicut eundem .vi.miliafeftcr/' 
Ttts in fingulas libras uafa empta habmlte.AOa primum deuida luxuria mifit in taIiam«Siqdem.L<Sci,e 
pio tranftulit in triupho argenti cxlati pondo mtlia quadrin|enta.I,Et uafbrum aurcoium pondo.c« 
milia anno ccditse urbis quingenrefimo fexagefim oquinto,Eadem afia domiramiulco etiam grautus 
afflixit mores; inutiliorqjUKftot 13 lila hxreditas. Attalo rege mortuofuit.Tum enim hxccmcai tomae 
in audionibus regiisoetecundia exempta eftiurbis anno.dc.xxvi.medi]s.lvii.anniscrudita ciuitateama 
re etiam no folumam mirari o^lentiam excernamilm mero&'achaicxui(ftonaemomcnt0 3d im/' 
pellendos moresiqux & ipfa hoc imeruallo anno ui bis,dc«viii.parthica figna 6C tabulas pidas inuexit: 
ne quid deeffer Pariterqi luxuria nata eft:d£ carthago fublataiita congruentibus fatistut liberet ampledi 
uitiaidi licerer peccare ex dignatione.Hinc aliqui uererum ur.CMaiius poft uidoriam cimbcicam ca^” 
thacis porraffe.Liberi patris exemplo rraditurulle oi ator rapinas 6i manipularis imperator* 

De ftatuis argen reis 6£cx latura a rgenti;6£cx teris quibufda. CA« XIU 

Rgenri ufum in ftatuas primum ad honorem Diui Augufti in adulationem temporum tran 
g nife falfo exiftimatur . Um enim triumpho magni Pompeii reperimus tranfiaram Pharna/ 
cisiqui primus regruuit in poniotargenteam ftatuam .Item Mithridatis Eupatoriis 6C currus 
aureos argeteof^ . Argentum fuccedit ex ea re aliquando 8i auro luxutfoeminarum plebis compedes fi 
bi ex eo facientium quas induere aureas mox tnfttor uetat. Vidimus & ipfi Valerium Tufeum motum 
cqueftriordineobinfignon calumniam cum celebnrateafledarenturadolefcencium ftholxcx argen 
toannulos hjbentem.Etqutd hoc attinet colligere cum capuli militum ebore etiam faftiditocxlarcnf 
argento:uaginxcatilIis:baltei laminis trepitent.Iam ueroa pedagogis adtranfitum uinlitatis cufto^ 
dijn tu r, Argento foeminx lauentur & nifi argentea folia faftidiant: eademque materia &cibis fi£ pro<^ 
bris feruiatur.Videret hac Fabritius 6i ftratas argento mulietum balineasdra ut ueftigio locus non fit 
cum nirus lauantium.Fabritius inqqui bellicofos imperatores plufq pateram dC falinu ex argenro ha^ 
bere uetebar. Videret hinc dona fornum fieriiaut in haec frangi Heu mores Fabritii non pudet . Nirii 
in aurocxlando inclaruifle neminem:argento multos.Maxime tame laudatus eft Mcnroride quo fu 
pra diximus « Q,uattuor pari denique ab eo omnino faifta funtiac iam nullum cxtace diritut . Ephelue 





UBER 

Dianae templum facet.Cipfrolium inccdffs,Varro & sreum fignum eiushabuifrc fcripfif. Proximi ab 
eo amrairarione Acragas & Boecus& Mys fuere.Extant hodie omnium opera in infula Rhodiorum 
boeti apud lydiam Mincruam in rem pio» Acragantis in templo liberi parris in ipfa Rhodo baccrc cen^ 
tauri^ caelati in fcyphis.Myos in eadem aede Silenus 5 C Cupido 6 i ucnatio in fcyphis , Magna fama 
pofthoscdebratLiscft Antipatenquicpratyrumin phiala grauatum romnocollocauiircueriusgcazlaf 
fedtcT^useftSrratonicus.MoxCysiccnus Tauricus.Irem Anflon & Om’chus Methylcne laudatur. Et 
Hecateus;Si circa magni Pompeii aetatem Praxiteles Pofidonius Epheitus:L®dus Srrariresrqui proelia 
amiarof^ caelanir.Zopyrus qui ateopagiras 6t iudicium Oreftis in duobus icyphfs pondo.xii.aeftima»' 
ris*Fuit dein Pyrheasicuius duae unci^ uiginti uenierunhVlyxes & Diomedes erant in phiala cmbW 
mate palladium furripientes.Fecit idem dC cocos Magirefla appellatos paruulis potoriis . Sed e quibus 
tie exemplaria quidem liceret exprimere.Tam oportuna iniuriae fubtilitascrat.Habuic&Teucer Crti 
Rarius famamtSubdito^ haecars ita exoleiiir :ut fola iam uerufiate cenfeatur ufqi adeo attritis csbm/ 
ris ne figura difcerni pofiitiaudoritas confter, Argentum medicaris aquis inficituratque etiam afflatu 
falforficut in mediterraneis hifpaniardn argenti Bc auri metallis nafeuntur etiam nunc pigmenta, Fit.n, 
caemleumrqood proprie Iimus eft.Optimum ex eo quod atricum uocamr.Precium in pondo libras. 
xxii.Pioximum marmorofum fub dimidio aitici prcao.Tcnium genus cfl prelTum :quod alii fc)TiCLi 
uocant ex infula fcyro Jam quidem & ex achaia quo utuntur ad pidureC umbras, Precium in libras hu 
iUs.hf.bini.Otpondiis uero dctraftis quod lucidum uocant c gallia ueniens,Hoc autem & atrfeo ad lU’' 
mina utuntur. Ad abacos non nifl marmorofciquoniam marmor in co refiflit amaritudini calcis.Ef^ 
foditur 6iad,xx.ab urbe lapidem in moribus, Pofleauriturpreflbm appellantibus qui adulterant, Sed 
effe falfum aduftura^ amaritudincapparetiquoni.i m refolutum in puluerem efti 

Defile:&: cacruIeoiS; chryPocolIaioi nefloriano; 
cilono:& q> non omni anno ^qua 

liter fpecies uendantur, CA* XIIF* 

llc primi inflitucrepingeterSed Polygnotus Micon attico duraxar.Hocfecura aras ad kimi 
f na ufaefl.Ad umbras autem fcyrico SC lydio.Lydium fardibus emebatunquod nuncobmu/ 

tuit Catmlsum harena efl, Huius genera tria. Antiquitus ^gypriumiquod maxime probatur 
tcythicum hocdiluitur facile.Cu^ teritucin quattuor colores muratur : candidiorem nigrioremue. 
crafliorem:rcnnioremuc:PraEferrur huiccriamnum cypriumtAcccffirbis puteolamim & hifpanicnfe: 
harena ibi confici caepta«Tinguitur autem omnerdi in fua coquitur h;erba:bibirqi fuccum.Rcliqua co 
fedlura eadem quae chryfocol!eC4Ex caeruleo fit:quoduocatutIomcntu.Pcificitur id lauando teredoue 
& hoc efl caeruleo candidius.Precia cius,xxii/,in libra,Orulei,xiii,Vfus in creta calcis impatie nrcs.Nu^ 
accefntSineftorianuraabauftore3ppeIlitum,Fitex;cgyptu lemflim3parte,Predueius.xU libras. Ide 
& puteolani ufusipraeter qad fcneftras, Vocant coelon*Non pridem apportari & indicum cfl coeptum, 
Cuius prccfum.xvii.in Iibras.Ratio in pitflura ad incifuras hoc efl umbras diuidendas ad lumine, Efl 
& fubnliffimum genus lomcnti:quod dant trirmn quinisaflibuscEfiimatum.Cacrulei finceri experi'' 
mentum in carbone ut flagret.Fraus uiola arida dccodta in aquaifuccoq? per linteum exprefib in creta 
erethriam, Vis eius m medicina ut purget ulcera.IraqiSi empJaflris adnemnhitem cauflicis, Teritur dif 
ficillimefileJn medendo leuiter mordetiaflringit^tj; explet uIcera,Vriturin flailibus urprofit,Precia 
rerum quacufqdifporufmusmon ignoram usaJ ia in aliis locis efle: & omnibus pene annis mutari pro 
ut nauigationes conftitcrintiaut u t quifgt m ercatus finaut aliquis pracualens manceps annonam flageP 
let:non obliti demetrium tota hellads Neronis principatu accufatum apud c6fulem,Poni tame neceP 
farium fuinquaeplerum^ erant romaciut exprimeretur audtoritatis rerum. 

CAII PLYNH SECVNDINATVRAUS HYSTORIAE LIBER.XXXim, PROHEMIVM. 



Aeris metalla, 



CA. J, 




ROXIMADICANTVR AERIS METALLAiCVI ET IN VSV 
u m efl preciu m .Im mo uero ante argentu m :ac pene ctia m an te au^: 
Stipis quo^auftoritas utdiximus,Hinc£rea militum tribuni 
aerarii 6i3eranuni;&: obaerati ab arre didli.Docuimusqdiu Populus Ro, 
^re fignaio tantum ufuseUet : 6i alia quae ueruftas tradidit:cum aqua/- 
iem urbiaufloritatem eius declararet a regc.Numacolcgiotci tio fabrii 
eranorum innitutc,Venaquodi<flum cfl modo efToditunignj^ perfici 
rur. Fit & lapide eroibiquem uocarCadmiam Celebritas iafiaib; quen/ 
dam in Campaniam une in bcrgomatiu agrotextrema parte italux.Ferut/' 
nuperingermania criam prouintia repeitnm. 

Genus arris :quK ccnnrhiatquae deliV 

catqu^argnetica. CA, If, 

IrdiT exalto lapiderqnem chalcitem uocant in q*pro:ubipnma fuit aeris inuentio.Mox utili^ 
tas papua repetto in altis terris pr xflatioceimaxime aunchaI^ho;quod praecipuam bemtate 



TRIGES!MVSQVAKTv\ 

amminrfone diu obtinuTf.Na repemur fongo iam tempore effoera reUurc.Projfimam bonitate fijft 
faluftianam in Centronum alpinotraflu no longi &ipfum ^ui.Succcfrtt& liuianu in gailia.Vtrumgi il 
rnetallorum dominis appcllatunllud ab aniicodiui Augufti;hoca c6iugc:ueIocis defectus . Liuianum 
quo^ certe admodum exiguum inuemtur.Summaglonanuncin mananucoucrfa;qd&: corduben/ 
fedicitur.Hocaliuianocadmiam maxime forbetifii aurichakhf bonitatem imitaf in leflertiis dipon^ 
diariif^ cyprio fuis afTibusconrento.Et haftenus nobilitas in aere naturalis fe h abet, Reliqua genera ar 
rificio conftantiqii^e fuis locis rcddcnturifumma claritate ante omnia indicata. Quondam a:s confufe 
auroargentog? mifcebatur:6itamen ars prarciofiorerar,Nucincertum eft peior haec fit an maferia.Mi 
rutpcumad in finitil operum precia haec creuerintiaudlontas artis exnnftacft. Quacftus.n,caufa : uc 
omniarexerceri coepta eftiqu^e glonofe folebat.ldeo etiam deorum adreripta operi cum proceres geti 
um claritatem 6L hac uia qusererentiadeo^ exolcuirfundendi xns prarcion ratioiut i im diu ne fortU'' 
tia qdem in:cre ius artis habeauEx illa autem antiqua gloria Corinthium maxime laudatur:hoc cafus 
miKajit.Connrhocum caperef incenfaimireij circa id multorum a{Teflariofuit,Quippe cum tradaf 
ron aliena de caufa Verrem quem Cicero da'nauerat profcriptum cfle ab Anronioiquaiji corinthiis fe 
ciceilurum negauiflet.Atmihi maior pars eorum fitnularccam fnentiam uidetur:ad fegregandosfea 
circris magis q intdligerealiquid iubriliusiSi hocpauris doccbo.Corimhus capta efl olympiadis cen-' 
lefimaequinquacefimae fextae an no tertio: noftrae urbis fexcentefiniocilauoicum anrcin feculo fidto^ 
reinobilcs efle dcrinflentiqiiorum ifti oia figna hodiccorinthia appellant.Quaproptcr ad coarguendos 
cos ponemus artificum aetaresinam urbis noftr* annos 8i fnpradidla comparatione olympiadu colli/ 
gere facile erit.Sunr ergo uafa tancu connth ia quae ifti degantiores nunc ars fculpendo traniferunt mo/ 
do in !ucernas:modo in truI!as:nuIIo mundiciaru refpetffu.Eius tria genera. CandidiJ argeto nitore q 
proximcaccedcnsimqiioilla mixtura praeualuir. Alterum m quo auri fu lua natura. Tertium in quo 
aequalis omnium tcperiesfuit,Pra:fcrha:c efficuius rationonpotcftreddKqqhominismanufadlade/ 
derir fortuna tepera mentum fimulacro fignifijjllud fuo colore ptarciofum ad iocinens imagine ucr/ 
gcns:quod ideocpatison appdlanripcul a cormihio.Longc tame ante cgineticum argi deliacum:quae 
diu obtinuere in principatu, Antiquiflim a aeris gloria deliacafuir mercatus in delo coielebiatetotoor/ 
be:5i ideo cura officinis triclinoru m pedibus fulchnf^dbi prima nobilitas acris.Peruenir deidc ad deu 
limulacraieffigie^ hominLi:& aliorum antmaliu. Proxima laus eginencofuit,Infu!a ipfa rfl nec gignes: 
fed officinarum reperaturanobi!irata.Bosaeieus inde captus in foro boario eR lom^.Hiccft excplat 
eginetici aeris.Deliaci aurem iuppiter i capitolio in louis tonaris redc.lllo aere Myron ufus efl,Hoc Po/ 
lydetusiequalisargicodifcipulus. Aemulatio autem & m matena fuit. 

Decandelabris:& templorum ornamentis, CA» III, 

Riuatimgiaeginacandelabrorum fuperficiem du taxat eIaborauit:ricuttarcrum fcaposnn iis 
p ergoiunfticdmendatioofficinarumeft.Necpudetmbunogemiiitariumfalariisemcrccum 
ipfum nomen a candelape numme ipofitum appareat.Accenlio candelabri talis fuimit audoc 
cR Dion.fufTu preconis CUfippus fullo gibbere 6C pra'terca alio foedus afpedu fabricatus cRiemente id 
GegamafeRernis.l,eodem^oRentantein conuiuioemptum ludibrii caufa nudatusiatgi ipudentia Ii/ 
bidinis receptus in toni mox in teflamenru prediues mmium uice illud canddabru coluir: 6i hac coi in 
tiisfabulam adiecitiu indicatis tame moribus nobili fepulchroiperiqdaiterna fupra terras Geganiaedc 
decoris memoria durarer.Sed cu cRe nulla corinthia candelabra confletinomen id praecipue in iis celc/ 
bramr:quonia Mummii uiftonacoi ithum quide diruirtfedcoplunbusachai^e oppidis fimul aeradiR 
perfit.Pnfci limma et ualuas in templis ex aerefaftitaucre,Imienio &. a.Oi.Odauioquide Peifeo rege 
nauale triumphum egit fadam porticum duplite ad cy reum fla minium :quac corinthia ftt appellata ca 
wtulis aereis columnage.VeRe quogi sedem ipfam fyracufana fuperficic regi placuiRc Syracufana funt i 
Pantheo capita coluna^ a.M. Agrippa pofita.Quinetiam priuata opulentia eo modo ufurpata eR:Ca/ 
ttiillo enim crimini obiecit.Sp.Oruillus queRona aerata hoflia haberet in domo.Nam triclinia aera/ 
raabacofgi6imonopodia.Cn.M3nilium afia deuitla primum meniRe triumpho fuoiquc duxit urbis 
annoquigentefimo rexagefimofeptimo.L Pifo au flor eR. Antias qdem.LCrallum hsiedem,L.Ctaf/ 
n oratoris multa er triclinia aerata ucndidiflc.Exaercfaflitauere6£ cortinastnpodu nomine delphicas: 
quonia donis maxime Apollinis delphici dicebarur,Placucre & lychini penfilcs in dcIub^s:arbc 5 ^ mo 
do mala ferentium luccntes.QualiseR in replo Apollinis palanmiqucm Alexaderthebarum expugn» 
tione captum in cyma dicauerat eide deo.Tranfit deinde ars ubigt uulgoad effigiam deorum. 

Quando primum limulacrum romaefaflum:& de orrgincflatuarumfif honore 
Raruarum:6igeneribus:&; figuris, CA, lllf, 

Omae fimulaccum ex ^re faflum Cereris primu reperio ex pccuIio,Sp,Canii:quem regnum 
i affeflantem pater ipfms interemerat.Tranfnr6i abdiisad hominum Ratuas ; argi imagines 
multis m odis. An tiqui pingebant eas bitumineiquo magis mirum eRipiacuilTe auro ueger» 
Hocnefeioan romanum fuerit inuentum,Certe etiam rom^non habet uetuRatem, Effigies hominu 
non folebant exprimi nifi aliqua ilIuRri caula perpetuitatem merentiumtS^ primo factorum certami' 
num uifloriaimaximegiolympiat ubiomnium qui uiciflentiRatuas dicari mos era r,Eorum ueroquf 
ter ibi fuperauiflent:cx membris ipforum fimilitudtneexprefraiqLias iconas uocant * Athenienfes ne/ 
fcioanpnniiotnnium.Ha[modio & AuRogitonitycIniadis publice pofuerint Ratius , Hoc aflu eS 



UBER 

&nn6:qao K reges romae puIfiVExcepta deinde res cfl a toro orbe terrarum hamaniflima am-' 
bitione . Et lam omnium municipiorum 8i fori ftatua; ornamentum eOe caepereiprorogariq) memo 
Ha hominum & honores legi acuo fi£ bafibus infcribime in Tcpulchris tanru lcgcrcnt<MoA forum & in 
domibus priiiatis faftuiH at^ in actiis.Honos clientium indiruit fic colere pat: onos. 

De flatu is & quibufdam aliis:6: quibus primu in colu na quando roflr3:&: qua 

do primum pubIice;S£ quae primum flaruac romac. CA. V. 

Ogara effigie antiquitus flatuacdicabanmrtPlacuere & nudx tenentes haflam ab epheborum 
t gymnicis exeplanbusiquas achilleas uocatiGrxca res efl nihil ualcre * At ccontra remana ac 

militaris thoracas addere.Qefar qde diflator loricatam f ibi dicari in foro fuo pafTus eil:Na lu 
percop£ habitu faiftx tam nouici^funtiq quae nup pdidere penulis indutCtMancinus eode habitu fibi 
inflituit quo deditus e(l.Notatu ab audloribus &.L.adlium poeta in camcena^ aede maxima forma fla 
tua fibi pofuifTe:cu breuts admodu fuiflettEqueflres uero (lature modo romanam celebratione habet; 
orto fine dubio a gracets exepIo.Sed illi caeletas tatu dicabat in lacris uii^ores.Poflea uero 61 q btgis uel 
quadrigis uiciflent,Vnde & noflri currus nati in lis q triuphauiflenr.Scrum hocin iis no nifi a diui Au/ 
guflo femgesificut 8L elephanti.Non uetus 6c biga^ celebratio in iis qui ptura fundit curru ucdli efTent 
p cyrcu.Anriquior colu mna^:ricur<C. Menio q deuicerat prifeos lacinos^qbus ex foedere ternas predae 
Po.Ro.praeflabat.Eodegi in confulam i fuggeflu roflradeuidlisanttatibus fixerat anno uibis.ccct.xvi. 
Item.CtDuilioq primus nauale trium phu egiede pcEnisiquae eflet nunc in foro.Itc,P.M(nu[io praefe/ 
dio anonx extra porta trigemina unciaria flipe colfata-Nefcio an primo honor talis a populo. Ameatn, 
a fenatu erat praeclara resinifi friuolis coepifTet initiisiNam'91 6i adii Naui flatuafuit antea cun3m;cuius 
bafTs coii jgrauit curia incenf3.P.CIodii funere.Fuir & Hermodon ephefii in comitio legum ;quas dece 
uirifcribebanninterprxtispublicedicata.Aliacaufa&aliaaudloritas maiorm Oram Cocliris flarua: 
quae durat hodic(j:a5 hofles a ponte fublicio fofus arcuiflet . Eqaide 6i Sybilte tres iuxta roflra funt 
minores fin licet, Vna quaPacuuius Taurus xdilis plebis inflituir.Ouae quasiM.MelTala.Pumas puta/ 
re has dC Atti Naui pofitas aetate Tarquinii Pnrct:nifi regu anteccdentiu eflentin Capitolio, 

De (lamis fine tunicis BC gbufda aliis;Bi q prima rom^ (lama cqueflrisiSf quado oes flatuae pn> 
uaci 6C publicae fublacae:& qbus romae multenbus:& q prmix ab exteris publice poittav CA.Vf« 
Xiis KomuItefKinetunicaificutdcCamilli in roflrisidd ante aedem Callorum fuit,M. Tre/ 
e mellii equeflris togataiqui fanices bis deuicer3t,Captaqi anagnia populum flipendio liberaue 

rat.Interantiquiffimas funt& Tulli.CelIu.L.Korci.Er,Sp,Matici Fulcini m roflris a bdenati/ 
bus in legatione interfedloru m.Hoc a Romano Populo tribui folebat iniuria c^fisificutiPtlunio &.T, 
Corucanisiquiab Teuca illiricorum regina in rerfedli erant, Non omittendum quod annotauereanna/' 
les tripedaneas iis flatuas in foro flatutas.Hxc indeltcet meiura honorata tunc erat.N5 prrcrei ibo.Gn* 
Popilium ob unum uerbum quo regem Antiochum dilaturum fe refponrum dicentem uirga quam 
tenebat forte circunfcripritiSd priufq egrederetur circulo illoncfponfum dare coegit . In qua legatione 
interfedlo fenatus (lamam poni iufiit q ocuiatiflimo loco in roflris. In ucnirur 8c ftatua decreta 3i Thrs 
cise Cai* fiue Suffeciae uirgini ueflaliiut ponerer ubi ueIlet:quod adiedlum non minus honoris habet: 
q q, foeminae ell decreta,Mi rerum eius ipfis pona annaltu uerbis,Quod campum tybei inum gratifica/ 
ta ea elTetpopuIo.Inuenio Si Pythagorae & Alcibiadi in cornibus comitii pofitacura bclJo fannanco« 
Apollopythiusforrifrimograecorum gcnrisiufTiflet Si alteri lapienniTimoilmulacracelebrilocu dix 
caritdonecSylladtdlator tbi cunam facerenMirumqiefl illos patres Socrati cundlis ab eode deo fapie/ 
tia prsiato Pythagoram practulifleiaut tot aliis uirtute Alcibiadem tautqucnq utro^ ThcmifloduCo 
lumilarum ratio eratiattolli fupracaeteros mortales;q> Si arcus ligmficanc nouirio inuenrotPrimus ta/ 
men honos coepit a graecis.Nulli^ arbitror plures (lamas dicatas qphalerio Demetrio achents.Siqde* 
ccc.Ix.flatuereiquas mox laceraueruntinondum anno hunc numerum dierum excedente* Statuerant 
romae etiam in omnibus uicis«C.Mario Gratidiano tribus ut diximus eademi^ fubuertere Syllae in^ 
troitu.Pedeflres Qne dubio Romae fuere in aufloriraie longo tempore.Equeflnum ramen 01 igo perq 
uetus efl cum foeminis etiam honore coramunicacoiCochliae enim flatua efl equeflris: ceu pai um eec 
tota eam cingneum nec Lucretiaeinec Bruto qui expuleram regesipropeer quos Cochlia inter obfides 
fuerattdecerncrenmriHanc primam Si Oratii Codicis publicedicara crediderim. An te enim fibi ac Sy 
billae Tarquinium Si reges ipfos pofuifTe uerifimile efl:ntfi Clodiae politam efle Piib traderet ab m qui 
una obfides fuerant redditis a Porfena in honorem eiusihabuit e diuerlb Annius farciaiis, Equeflrcm 
flatuam contra louis Statoris xdem in ueflibulo fupenore domus ualerix fuiflc Publicolae confulis fi 
liae:eami^ folam fugiffe.Tybenm^ tranfnatauifleicxrensobfidibus quiPorfennae mittebantur ; liite/ 
remptis Tarquinii mfidiis.L.Pifo prodidir.M. Aemilio Si.GPampilio,ii.conf.a cenlbnbus,P.Cornci/ 
lio Scipione Si.M,PopiI]o flaruas circa forum eorum qui magiflratus geflcrant fublaras omnes ; prae/ 
lereas quaf populi aut fenatus feiitentia flatuae cffcnnEam uero quam apud aedem Telluris flatuinecfi 
bi SpiCaffius qui regnum affedlaueratietiam conflaram a cenlbribus.Nimirum in ea quoqj re ambitio 
ni prouidebant illi uiniExrant Catonis in cenfura uociferationes: mulieribus romanis in prouinciis fla 
tuas poni: Nec ramen potuit inhibere;quo m inus Romae ponerentur ; ficuti Corneliae Gracchorutn 
matniquae fuit Africani prioris filia,Sedens enim huic politailbleifqi fine amento infignis m Metdli pu 
blicaporticu.QuatflatuanunccfliuQdlauiaeoperibus,Publtceautemabcxteiis pofita efl lomae.C* 



TRIGESIMVSQVARTVX 

EIfo tribuno plebis Tege perlata in Septimum Statilium Lucanum:quithurinos bis infeflauerat.Er ob 
id Elium thurini ftatua U corona aurea donarunr.Idem poftea Fabritium donauere Hatua liberari cb' 
ridionetPaiTim^ Ratux in clientela funt recepts.Etadco difcrimen oc Tublaium :ut Hannibalis etiam 
llatux tribus locis uifantur in ea urbe: intra cuius muros folus hodium emifit hadam. 

De antiquis datuariis precii Tignorum immodicis;d£ cololTis 

in urbe celeberrimis. CA, VTI, 

Viflc autem ftatuariam artem familiarem iralixquo^ &uetuda indicant Hercules ab Euan/ 
f dro Tacratus ut produt:in foro boarioiqui triumphalis uocatunat^ per triuphos uediturha/ 

bini triu mphaluPrxterea fanus geminus a Numa rege dicatus :q pacis belli^ argumento coli 
lur.Digytis ita figuratistut trecentorum quinquagintaqn^ dieru nota per flgnificationein anni rempo 
ris 6C seut Te deum indicetiSigna quo^ ruTcanica per terras difperlaiquae in etruria faditata non ed dubi 
um.Deomm tantum putarem elle:ni Metrodorus Septius cuicognomen romani nominis Odiofoin 
ditum ert.VuIfinios pulfaios propter centum & decem (lamarum figna obieceritiMirum^ mihi uide 
tur cum llacuacum in iralia tam uetus origo finpotius lignea aut fidtlia deoru fimulacbra f delubris dt^ 
cata uf^ ad deuidam afiamiunde irrepfit 8C luxuria.Similitudines exprimedi.quat prima fuerit origo: 
in ea qua plalliceni gr^eci uocant dici conuenienrius erit.Erenim prior qua natuaria fuir.Sed hxc ad in 
(initum efHoruit multorum uoluminum opere fi quis plures perrequiuelmOninia enim quis poHiri^ 
In.M.Scauri aedilitate tria milia Tignorum in Tcoena tantum fuere temporario theatro. Mummius dex 
uiida achaia repleuit urbem.Ipfeae excelTit non relidurus filia: dotem , Cur enim non cu excuratione po 
natur:'MuIta 6C Luculli inuexere.Rbodi etianum.lxxiii.milia Tignorum e(Te Mutianus ter conTuI pro< 
didinnecpauciora athenis SColympiae.DelphisfuperclIe crcduntur.Quis ida mortalium perfequi pof 
firi' Aut quis ufus nofcendiintelligatui(’lnrignia rame maxime 8i aliqua de caufa notata : uoluptarium 
fit attiginerartificef^ celebratos nominauifTimc fingulo^ quo$ inexplicabili roulritudinecu Lytippus 
ad lexcentena.x.opera fecifle tradatur. Ante omnia ut arti claritatem pollent dare uel fingula . NumeiS 
apparuille defundo eo cum thefaurum effregiUenhzerestfolitum enim ex inani precio cuiuf^ figni de^' 
narios fi ponere au reos fingulostEueda fupra humanam fidem arscdfuccefluimox etiam audaria*In 
argumentum fuccefltis unum exemplum afferam :nec deorum nec hominum fimilitudinis exprellie 
Aeras noflra uidit in capitoIio:priu(q id nouilTime conflagraret a Vitelianis incefum in cella lunonis ca^ 
nem exatreuulnusfuum Iambentem.Cuius eximium miraculum SI indifereta uerifimilitudo non ex 
eo folum intelligitung^ibi dicatus fueranuerum Qc noua fatifdatioemam fumma nulla par uidebaf:ca/ 
pite tutelarios cauere pro eo in (licuti publici fuit Audariae.Innum cra funt exempIa.Moles quippe exeo 
gitatas uidemus Hamarum quascoloflbs uocant turribus pares.Talisefl in capicolio Apollo tranflatui 
3 Lucullo ex appollonia ponti urbe.xxx.cubitorum.c,l.ta1ctis fadus. Talis in campo ra artio Juppiter A 
Oaudio Cxfare dtcatus:qui ideo uocatur porapetanus a uicinitate theatti.TaIis & larenti fadus a Lyfip 
pO 1 Xl.cubirq 9 t.Mi 9 t in eo manus ut ferunt mobilis ea ratio libramenti efl:ut nullis conuellatur pro/ 
cellis.Id quidem prouidifle di artifex dicifimodico lterua!lo*Vnde rqaxime opus erat flatum frangi op 
pofita columna«Ita^ pp magnitudinem difficultate^ moIiendi:non attigit eum Fabianus uerrucofus: 
cu Hercule qui eft in capitolio:inde rranfferret.Antc oes autem in am miratione fuit Solis cololTus i hp 
di quem fecerat Chares Lyndius f^fippi lupradidi difcipulus.Septuaginta cubitorum altitudinis fuit. 
Hoc fimulachtu poflquinquageftmum fexiu annum terremotupro{lratum*Sediacens quo^mira/ 
culo efl.Pauci pollicem eius ampleduntur.Maiores funt digyti g plerx^ flatute . Valli fpccus hiant de 
(radis membris.Spedanmr intus magna; molis faxa:quo 9 £ pondere illud flabiliuerat cdflituens.Dup/ 
decim annis tradunt effedum.ccc. talentis :qux contulerant ex apparatu regis Demetrii relido nec mo 
ra nec tedio obfefla rhodo.Sunr alii minores hoc in eadem urbecolofli centum numeroi Sed ubicun^ 
finguli fuiflent nobilitaturi locu,Pixter^ hos deoru quin^ quos fecit Bryxis.Fadirauit cololfos 6i ita/ 
(ia.Videmuf^certe Apollinem in bibliotheca templi Augulli thufcanicuj.pedu a poIIice:dubium xre 
mirabiliorem an puIchritudine.Fecir. 6 £ Sp.CaruiIius Icuem quieflin Capitolio uidis famnitibus facta 
ca lege pugnantibus e pedorahbus eorum ocreifgi 8C galeis, Amplitudo tama efl:ut cofpiciatut a Latia/ 
rio loue.Reliquiif^ lima; fuam damam eam feciiiqua: eft ante pedes fim ulacri eius Habent in eode ca 
pitolio ammirationera & capita duo:qu 2 c.P,LenruIus conful dicauir. Alterum a Charete fupradido fa/ 
dum. Alterum fecit Decius comparationem tantum uidus : ut artificium minime probabilis artificis 
uideatur. Verum omne amplitudinem eius generis damarum uicitxtatenoftra Zenodorus Mcrcu>' 
lio fado in ciuitate gallix aruernis per annos.x.pedu feftertiistcccc.immani precio. Is poftq fatis ibi ar./ 
tem approbaueratiromam accitus eft a Neronetubi deftinamm illius pricipis fimulachrum coIolTum 
fecit centum. x.pedum longimdine:qui dicatus Solis uenerationi eft damnatis fcelenbus illius pricipis* 
Mirabantur in officina non modo ex argilla fimilitudinem infignemiuerum di de paruis adme^u fur 
culis quod-primum operis inftaurati fuit.Ea Hama indicauit interifle fundendi xris fcientiamicu ^ Ne 
ro largiri aurum argentum^ paratus eflet: 6 £ Zenodorus feientia fingendi ratlandi^ nulli ueterum po 
(ponerem r.Statuam aruernorum cum faceret prouincise Vibio Auiro prarGdente duo pocula Calami' 
dis manu cx 1 ata;qua;Caflio Syllanoauunculo eius praeceptori fuo Germanicus Caifar adamata dona 
uerat aemulatus eftiut uix ulla differentia eflet 3ius*Quanio^ maior in Zenodoro prxftantia fuititan 
co magis deprehm.dixcis oblitteratio potell. 




' . . tmgft _ 

Motiiitate cxSfc operum 6iartificu.ccc.tivf. CA. Vllf» 

ignis quse uocaccorinthia pleri 9 in tantu capmnfiut fecum cfrcufcrantrricut Hortenfius ora-' 
f lof Tphingem verri reo ablatam. Proprer qua Occro illo iudicio in alreratioc neganti ei fe cni'' 

gmata intelligereirefpondit debcre:quonia fpinge domi haberet . Circu tulit & Nero princeps 
dmazonc:deq dicemus.Er pauIoantc.CCeftiuscofu laris fignum qd fecum etia in proelio habuit AW 
jtandri quo^ magni tabcrnaculu fuflinere tradunf folirae ftatuacxx gbus duae ante Martis ultoris a:de 
dicarx ruilt:cotidem ante rcgia.Minoribus fimulacris fignif^ innumera jjpe artificu m ultitudo nobili 
tata ert. Ante o& tamc Phidias atheniefis louac olympiae fado ex ebore q uide.Sed ex a; re figna fecit. Flo 
ruit aut Olympiade oflogefima tertia circirer.ccc.noftr® urbis anno.Quo code tepore smuli eius fuc./ 
te AIcamenes:Critias:Neftodes:Hegleas,EtdcideoIympiadcod(^efimafeptima Agelades.CalloniPo 
lycletus Phragmon;Gorgias:Lacor:Mvcon:Pyrh3goras ; Scopastwrelius. Ex iis Polycletus difcipulos 
habuitArgiu;Aropodo 5 i:AIcxim;Ari(tide:Phrinone:Dinone.Athcnodo 5 i:Damea;Clitonu:Myronc 
lyciu Nonagefimaqnra olyrapiade floruere NaucydcsrDinomedcsrcanachusiPatrocIeus.Cetefimafecu 
daPoIycIcs:Cephifiodotus:Leochares:Epatodorus.Cetefimaquarra PraxitelesiEuphranonCetefima' 
ieprima EchiorTermachus.Cetefima quartadccima Lyfippus fiiir:6i cu eo Alexander magnus, Ite Lyfic 
liratus 6i frater cius SthennisrEuphronides.Softratus lomSyllanion.In hoc mirabileig) nullo dtxSore 
nobilis fuitipfc.Difcipulofgi habuit Thcufin & lade,Centefima,xx,Eutychtdcs:Eurycr3tes, Lahippus, 
Cephifiodotus.Tiraarchus*Pyromachus.CdTauitdeidears:3C rurfus olympiadecetefima gnquagefL/ 
Inaqnta reutxit:a'i fuere longe qdera infra predidtospbati tam e Antheus:OIliflratus:PoIycIcs: Anihe 
Us;canixcnus:pyrocIes:pythias Tymoles.lra difliniftis ceIeberrimo 5 ,t £eratibus:rapttm tranfeurram reli 
qua rnultimdineSC paliim difpcrfam.Venereaut 8C in certame laudariffimiiqq diucrfis arratibus geniti 
qooniafecerant:amasonas:qusecu in templo EphefiDeDianse dica ref:pIacuitdigi,pbatifrimam:ipforu 
aurtficu qui pfences erant iudicio:cu apparuit ea efleiqua oes fecunda fua qutfgi mdicaffen t.Hacc eft poy' 
lydeti.Proxima ab ea phidiar.Tertiachrefllllae.Quarra cydonis.Qufnra phradmonisiph idias ^ter loy 
Uem olypid que nemo 3cmulaf:fecit& ex ebore scque.Minerua athenisiq eft in parthenone aftans . Ex 
aere uero praeter amazone Tupradiiflam Minerua ram eximie pulchrirudinis ut a forma cognomen ao' 
ceperir.Fecic clydicu 6C alia Mincruarqua romac ad cede Fortune Aemilius paulus dedicauit ; nt duo 
tgna quaeCatuIus icadem aede pofuftpaIliara.Er alteri colofTicon nudum.Primufoarte toreuriceape 
tutfTear^demonflralle meriro iudicatur.polycletus ficyoniusagdadis difcipulus Diadumenum fecit 
mollirer muenem.c,talctis nobiliratu.lrem 6L Dorypherum uinlirerpuemm.Fecir di que canona arti> 
fices uocanniiniamentaartisexeopetemesudutalegequada Solufqihomm arte ipfefecifle artis ope.e 
re mdicatur.Fecit 6C diftringentem fe.Et nudu talo inccuenrem.Duofij pueros.Ire talis nudos luderes: 
qut uocanf aftragalizontes.Et funt in Titi imperatoris ar tioiquo opere nullii abfolutius pleriq? iudicar. 
Item Mcrcuriu q fmtlifymachi^.Hercule qui romxancheu a terra fuftinente, Arremona quiperipho/ 
retos appdiatus eft.Hiccofumaflchanc feientia iudicatur:& toreuticen fic erudificiut phydias aperuif/' 
feipropriu ciufdc:uc uno crure infiftercnt figna cxcogitafTeiutatt Varro:&: penead unu excmplu Myro 
nem deuteris nam:6i ipfum Agdadis difcipulu bucula maxime nobilitautt celebratis uerfibus laudata 
quado alieno plcri^ ingenio magis q fuo comendanf.Fecit 6i caneiS; difcobolon;6i PerfeaiS; priflcs;6i 
laryrum admirante ribias:6i Mincrua:ddphicos pentathlos PIcratiaftas.Herculc etia qui cft apud cir.^ 
cu maxi mu in sede Popeii magni. Fecit 6C cicadae monumetu di locuflaetficur carm inibus fuis *Erina fi/ 
gnificat.Fecitfii Appollinequea rriumuiro Antonio fublatu reftiruit cphefiis diuiis Auguftusammo^ 
nitus i quiete.Primus hic multiplicafle uarietate uidetunn u mcrofior in a rte q Polycletus fimetria di 

ligenrior.Et fpfetamc corpoji tenus curiofusianimi fenfus noexprefle,Capillum quog» 6C pubem non 
emendatius fecifle q rudis antiqtas inflituiflet.Vicit cum Py thagoras ex iralia Reginus Pancrariaftc dei 
phis pofito.Eunde uicir 8C Leontius qfccir ftadiodromon aflylomqui olympiae oftendif.Er libyn pue/ 
rura tenentem tabellas code loco:& mala ferente nudum.Syracufis aut claudicantem :cuius ulceris do/ 
lorem fentirc etiam fpeftates uidenf.ltem apollinecitharedumiferpcnrc^ eius confici fagirtisiqui Ui/, 
caeus appellatus efliquonia cum thebaeabAIexadrocapcrenfiaurum a fugiente conditum finuciuscae 
latum elfer.Hicprimus neruos & uenas exprcfliccapillu diligerius.Fuit & alius Pythagoras famius ini/ 
lio pi(3:or:cuiusfigna ad aedem fortunse huiufce deae funt feminudarunde & laudata funt.JHic fupradi> 
fto facie quoqt indiferera fimilis fuifle tradirur.R^ini amem difcipulus di filius fororis fuiflc traditur. 
Soflraiii lyfippus Sicyonius.Duris nrgat.Tullius fuifle difcipulum affirmauSed primo aerarium fabru 
Audendi rationem coepi fle pidoris Euporapi refpofo.Eum enim interrogatum quem fequeretur an/ 
cccedcntmmidixifledcmoriratahominum multitudineinaturam ipiam imitatidaefleinon artificem: 
Plurima ex omnibus figna fccit:6C ut diximus foecundifTimse artisrinter quae ditlringuen tem feiquem 
.M.Agrippa ante thermas fuas dicauitimiregratum Tyberio principi : qui non quiuif temperare fibi 
in eo; qq imperiofus fui irerinitia principatus tranftulir^ in cubiculum;alio ibi figno fubftitutoicu qui 
dem tanta populi Roma.conrumacia fuitiut magis theathri clamoribus reponi Apoxyomenon confla 
gitauerinprfncepr^qqadamatum repofuerir.Nobili fatur lyfippus &! temulenta tibicina canibus ac 

uenatione.In primis uero quadrigatum folerhodioium.Fecit dC Alexandrum magnum multis operi 
busiapueririaeiusorfustQua flatuam inaurari iuflit Neto princeps deleflarus admodum illa.Dein cu 
precio penlTer gratia artis:dctrai^um eft aurum preciofior^ talis exiUimatur etiam cicatricibus operis 



TRIGESIMVSQVARTV5 

at^ conrcffTurisnn gbus aaram h;eferar remanentibus.Idem fedr Epheflfonem Alexadri magnf Ami 
'curn;quc quidam polydero afcnbunncum is centum^peannis ante fucrir.Ide m Alexandri uenarione 
qui delphis facrata eft»Arhenis fatyroru turmam. Akxandru amicorug? eius imagines fumma oium 
fimilttudineexprenir.Has Metellus macedoniafubada trannulic roma.Pecir6f quadrigas mulro^ge 
neium * Scaturiat arti plurimii traditur conmiinecapillu exprimendo Capita minora faciendo qanti^ 
qui, Corpora graciliora ficdora^iper qux proceritas fignoj: maior uideretur,Non habet lannu nome 
rymmetria:qua diligentifiimjecuflodiuit noua intadla^ ratione quadratas uercrum flatu raspmuran/ 
doiuulgu^ dicebatiab illis fados quales eflent hofes a fe quales uideretur efle. Huius ^pprii uidenf e^ 
argutiat operu cuflodttx in mtnimis quoqi rebus.Filios 8C difcipulos reliquit laudatos artifices Lahip^ 
pum Si Bedamded anteomnes Eutychratem;qqisconflantiam patris potiusaemulatusqelegantiam 
auftero maluit genere q lucundo placere.Ita^ optime expreflit Herculem delphis 6i Alexandrum The 
fpin uenatorem 6i thefpiadum prcelium equeftre.5imulachru trophonii ad oraculum. Quadrigas Me 
deat coplures.Equu cum fifcinis.Canes uenantium. Huius quo^ difcipulus fuit Thyficrares & ipfe Su 
cyoniustfed Lyfippi feftae proprior ut uix difcernanf complura fignaxcu Senex Thebanus Demetrius 
rexiPeucefles Alexandri magni feruator, Digni tanta gloria artifices.Qui compofitis uoluminibus con 
didere hxc miris laudibus cdebrantiSfThelaphanem Phoeceu ignotum alias:quoniam in thelTalia ubi 
habitauerinlatuerintopera eius alioquin fuffragiis ipfoji aequatur PolydetoiMyronirPythagorae. Lau 
dant eius LanflamtdC Spirarchum Penrathlomdc apolIine.Alii non hanc ignobilitaris fuiflecaufam feci 
quomi fe regu Xerxis 8C Darii officinis dedideri ntJ'exiftimati Praxiteles quo^ marmore fbdicior ; ideo 
clarior fuit.Fecit tamen ex acre pulcherrima opera.Proferpinac rapcu.ltem Catagiilam 6i ebrietatem 6C 
liberum parreminobilem^ una faryrumiquemgrxct periboeton cognominatiSignaetiaqux ante fbe 
Itdtatis aedem fuere. Venerem^ quae cum ipfa xde incedio cremata eil Claudii prindpatutmarmorex 
illiperterrasindyto parem.Iccm ftephufam.ipdumeniOenophoruiHarmodium 6i3riflogyioneiy^ 
rannicidasiquos a Xerxe perfarum tege captos ui<!la perfide athentenfibus remifit Magnus Alexander* 
Fecit SC puberem apollmem fubrepenti lacertae cominus fagitta infidiantem:quem Sauroronon uocar* 
Speftanf" & duo figna eius diuerfos affeilus exprimentia fientts matrona Si meretricis gaudentis . Hac 
putant phrynem fuifleideprehendunr^ m ea amorem artifids:6i mercedem in uulru meretricis^. Ha-' 
betfimulachriiSibenigniras eius, Calamidiscmmquadrigaraurtgaruuimporuir.Etneroeliorrcquo 
rum effigie in hoie defeci (Te crederet ipfe Calamis Si alias qdrigas bigafqj fecitreqs femp fine aemulo ex 
preffisiSed ne uideaf in hoCum effigie inferiorialcamena nullius dl nobilionalcamenes Phidicedifdpu 
Ius 8C marmorea fedtiSC atreu petalu : qui uocatur encrinomenos; at Polycleti dilcipulus ariflides quar* 
drigas Si bigas. Et Iphicratis leaena laudaf,Scottu haec lyrae cantu familiaris Harmodio Si ariflogytoni 
confiiia eo^ de ryrannfddio ufqi ad mortem excruciata a tyrannis non^didit, Quaobrem athenienfes 
tam honore habere uolentesme tamen feortum cdcbralTe uidcrenf ;afal nominis eiusfeccreiat^ ut im 
lelligerctur caufa honoris in opere lingua addi ab artifice ueruerunT,Bryaxis aefculapiu Si Seleucum fe 
cittBedas adorante Batton apolline 8C lunonem;qui funt romac in tcpIoConcordiic.Crefilas uulneia^ 
tum deficientdin quo poffit intelligiiquacum reflat anim^.Er Olympiu Periclem dignu cognomine* 
Mirum^ in hacarte eu:g> nobiles uiros nobiliores fecit.Cephifidorus Mtnerua mirabile in portu athe 
nienfium.Et aram ad templii louis feruatorisin eode portu cui pauca copaiatur* Canachus apollmem 
nudum :qui Philefius cognominaf in Didymeo eginetici arris teperatum *Cetuugi una ira uefligits fu^ 
fpenditiut linum fubter pedes trahaf alterno morlu digyris calcc^ retinetibus foluiita uertebrato deu'' 
teutrife in partibusiuta repulfu per uices refiliat.Ide celcizontas pueros fecit . Chercas Alexandru 
gnum.Et Philippu patrem eius fecir.Crefilaus Doryphoron:8i amasoncra uulnerara, Demetrius Lyfi 
niachen:qu£ facerdos Minerux fuit annis,lxiiii.ldem Si Mineruea quee mufica appellaf: quoniam dra 
cones in gorgonc eius ad idlus cithars tinnitu refonant.lde equitem Sarmenemiqui primus de equita 
tu fcripfir.Dedalus Si ipfe inter fJStores laudatus pueros duos diftringentcs fe fecir.Dynomenes Prote' 
ftlaum Si Pythodemu ludatorem. Euphranoris Alexander paris effiin quo laud3tut;q>oia firnui intel 
ligantur.Iudex dearumramator HelenaerSi tameachillisinterfedlonHutus ctl Minerua romac: quae di 
cicur Catuleana infra capitoliu a.Q.Luiftatio Catulo dicata.Et fimulachri boieuentus dextra pateram: 
finiftra fpicam ac pauper renensritem latona puerpera apolline Si Dianam infantes fuflinens in arde C6 
cordisr.Fecit quadrigas bigaf^.Etcliducho eximia forma. Etuuturemtegregiamiutrar^colloflreas* 
Mulierem miniflramem Si adorantetitem Alexandrum Si Philippum in quadrigis. Euiychideseuro 
tam fccinin quo artem ipfam amne liquidiorem plurimi dixcrc.HegiseMinerua Pyrrhuf^ rex lauda-' 
lur.EtceltiZonres pueri;6i Caflor ac poIIux ante aedem iouis tonaris agefie in pario colonia Herculis ifi 
dori.Butyreus Lycius Myronis difcipulus fuir;qui fecit dignum praeceptore puerum fufiflatem laogui 
dos ignes Si argonautas:lcocras:aqui am fentientem quid rapiat in GanymedeiSiquid erauparccnrem 
unguibus ena per ueftem .Puerum autolycon Pancratio uiflorem:propter quem Xenophon lympofi/ 
um fcripfit.Ioue^ illum Tonarem in capitolio ante cunila laudabilem:item Apollmem diadematum: 
lucifeus lagonem puerum fubdolcac fucatae uermiitatis. Lycius Si ipfe puerum fuffitoremiMenacchini 
uirulus genu pmiturireplicata ce ruice.lpfe^ Menechinus Icripfit de fua ane Naucides Mercurio & di/ 
fcobolo immolante arietem cenfetur.Nauccrus luilatorem anhelantem fecitiNiceTatus Aefculaplum 
Si Hygiam qui funt in concordis templo ioms*Phy romachi quadriga regitur ab Alcibiade. Polycles 

B ii 



UBHR . 

Hermaptiroditum tiobileivi Tecit-Pyrrlius Hygiam 8i Minemam Phoetiix LyrippidiTcfpuIus Epither 
Tcn Siypax Cyprius uno celebratur ligno Splachnoptc.Periclis Olympii uernula. Hic fuir extra roncK 
fgnc oris pleni fpi ritu acccndes.SyHanion Apollodo^ fecit fuftorem Si ipfumifed inter cundlos diligen 
nlTImu artis;5iinimicufuiiudicem crebropfedafignafrangetcidum (atia re cupiditatem nequit arris: 
6i ideo in fanum cognominatu. Hoc in eo exprelTit.Ncc homine ex acrefecitifed iracundia nriiEc Achille 
robilem.Item epiflaie exercente athletas. Srrongilionamasoncmiquaabexcenenacrumm Eucnenro 
appellanr.Ob id in comitatu Neronis principis circularam.lrcm fecit puerumique amando Brutus phl 
lippefis cognomine fuo iilultrauit.Theodorus qui labyrinthum fecit faminpfe fe ex aere fudir prer fimi 
litudinc nobilem rfama magnae fubtilitans celebratus.Dextra lima tenetilcua tribus digytis quadrigu" 
lam tenuit tranfiatamprenefteitateparuiiaiisiur totam eam currugiSi aurigam integeret alis fimulf^ 
^la murca.Xenocrates Tificratis difapLtlusraut utaln Eutycratisruicit urrofij copia fignorum:6i defua 
arte copofuit uolum ia: pl ures artifices fecere: Attali Sd eumenis aduerfus gallos prodia.Ifigonus: phyro^ 
macbus:Stratonicus:Anrigonus:quicondidit uo I um ina de fua a rrc. Boeti gq a rgeto melior infans cxi> 
mie anferem ftragular* Ar^ ex oibus qux rettuli darifTimaquae^ in uvbeiam funt dicata a Vefpafiano 
principem templo pacis:alur^ eius operibus uiolenria Neronis in urbem c6uedla:6d in fellanis domus 
au reae dirpof:ra,Praererea funt aiqualitate celebrati arnfices:red nullis operum fuope pcipui.Arifton qui 
Si argentum caelare folitus eff*Cal)afes:Defi3s:Cantharus Sicyon iusiDionyfibdorus Critiie difcipulus 
Dcliades:Euphorion:Eun!CUsS;Hecaraeus*ArgcntiC3cl3tores:LerbIoc!es:prodoruspythodicus;poIy<' 
gnorusjde piatores nobiliflimidte ex C 2 latoribus;Stratorocus:Scinus qui fuit Critiae difcipulus, Nunc 
percenfebo eos:qui eiufdc generis opera feceruntiut Apollodorus; AndrobolusiAfcIepiodorus: Aieuas 
philorophus:anhelas:Si aijorantes meminas Anngonus.Et luftatorcs peryxyomenon, Tyrannicidaf^ 
fupraduSos: Antimachus: AnthenodorustFoeminas nobiles A riflodemus:6iIu(fl3tores bigafqicu auy 
riga,PhiIorophu3 Anus Seleucum regem.Habet quoqi huius gratiam Doryphorus, Cephifodori duo 
fuere.E priore efl Mercurius liberum patrem in infantiam nutriens . Fecit Siconcioaacem maniU elata* 
Perfonain incerto efl.Seques phus fecit celeras qui cum Phidia louem olympium fecerat. Philofophus: 
item Cleon SiCenchramis fiicallides & CcphisSi Calcoflenes 6i comoedos Si athIctas:DahippusPcP 
lailomenon Daipbroiv.Si Democritus:Si DaEmo.Philofophus Eptgenoomnia fere praediola imitatus 
praecefTitin tubicine Si matrem interfecta: infantem miferabiliter blandicn rem: Eu bolides digytisco/ 
putas.Mycon athletis fpedtarur.Menogenesquadrigis.Nec minus Niceratus oTaqu^ caeteriaggrefTus: 
repraefentauit Alcibiadem .-lampade^ accenfa matrem cius Demareren facrificantetTificratcs bigae PP 
tho mulierem impofuit.ldemffl fecit Martem Si Mercurium qui funt i Concordis templo rom^:per 
illum nemo laudat frEuiorem phalaride tyranoicui taurum fecit mugitus hominis pollicitus igne fub^ 
dito:Si primus eum expertus eft cruciatum iuftiorefaeuitia,In hoc a fimulachris deum hominumg? dc 
iiorauerat humaniflimara artem :ideo ne tot conditores eius daborauerantiutexea tormenta fierent:, 
jta^una decaufa feru an tu r opera eius :utquifquis ii!auideat:odcrit manus, Sthen is Cererem :iou em: 
Mmeruam fedriqui funt romx in Concordiae templo idem flentes matronas & adorantes; facrifican^ 
lefij.Siraon canem Si ragitrariu fecit.Straronicus calator ille philofophus, Scop.is utrof^. Athletas auc 
& armatos Si uenatoresifacrificantefqi Batton.Euchir:Cl3ucides:Hd!odorus:Hyranus : LophoniLy-' 
fon:Leon:Mcnodorus:My3grus:poIycrates:poIydorum:6ipythodorum:protcgenes,iidemq?piiflura 
cIarifIimi;utdicemus:patrocles polis pofTidonius qui Si argentum cadauitnobiliter natione ephefiusi 
peridimenus:phyIo;Stmenus:Timotheus;Thcomneffus:Thimarchides:Thim6:Thyrias:Trafon. Ex 
oibus autem maxime cognomine infignis efl Calltmachusfcmper calumniator fui : nec finem habens 
diligcntixobid TexitechnosappeHatus:Memorabilis exem pio adhibeds curae modu. Huius funtfaP 
tantes lacaenae emendarum opus.Sed in quo gratiam omnem diligcnaabftulerir.Quem quidem Si pi 
ctoremfuifletradunr.Non aere captusmecarte unam folu modo Zenonis cypriam ffamam inexpcdi> 
tionenouediditCato,Sed quia phiIofophierat,Vtobfcerhocquo^ nofcaturtam inane exemplum in 
mcntioeftatuarumieflSiunanopraetercudailicctauCtons kertiiuxta roflra Herculis riinican; eieo ha 
biru rom3e:rorua facie femictegi fuprema in tunicaiin hac tres funt tituli, Vnus,L,Luculli imperatoris: 
de manubiis. AI ter pupillum luculli filium ex.S.C.dedicafle Tertius qui.T.Seprimum Sabinu aedilem 
currulem ex priuato in publicum reflituifre, Tot certaminum tats^ digna tiois fimulachrii id fuirmuc 
rcuertemur ad differentias aeris Si mixturas.In cyprio coronarium 6C regulare efliutru^ dudfile, Coro 
tiarium tenuatur in laminasitaurorum^felletindum rpeciemauriin coronis hiflrionu prober, fde^ 
in uncias addi tis auri fcrupulis fenis ptenui pyropi brattea ignefduRegulare Si in aliis fir metallis . Itc^ 
chaldariogidifferetiai^ichaldarium funditur tatu malleis fragi le;qu ibus regulare obrequif: ab aliis du 
ftileappellatumiquale omne cyprium efl,Sed& icaeteris metallis cura diflat a chaldario, Omne enim 
purgaris diligetius igni uitiis excoflif^ regulare cfl.In reliquis generibus palma capano.Sim ile in muk 
tis partibus italiae prouindif^,Sed odonas plumbi maxime fentituriubi inter lapides candefaffos fun^ 
dituriexurentc enim coiffura nigrum at® fragile conficitur.Pratterea femel recoquunt:quod fepius fe 
Cifle bonitati plurimum conferr.Id quod nota fle: non ab re eft. 

Differentia xris Si m ixturaeiSi^dc feruando ®re» CA, IX. 

a Es omnefrfgore magno melius funduSequenf^ temperatura ftatuaria efl, Eadem® tabula/ 
«s hoc modo, Mafla^fluatut in primis:mox in proflatu addif tertia portio seris coIletSanei: 



TRIGESIMVSQVARTVS 

hoc e(l ex ufu cocm pti.PccuIiare^ in eo condimentu attritu domiti & confueradine nitoris oelutr m ati 
fuefafti*Mircent ur & piu m bi argentarii pondo duodenaiac felibra c centenis ,pflati. Appellatur etia n uc 
& formalis teperatura sris renerrimirquonia n^gri plumbi decima portio additur:& argentarii uigefi> 
ma : maxim e^ ita colorem bibitrque grxcatiicura uocar* Nouiflima e(f quat uoaf oilaria:uale nomen 
hoc danreiTernis aut quaternis libris plumbi aigenrani in centenas xris addms.Cpprio fi addaf pluni'' 
bumxolos purpurre fit in ftatuarum prstextis.Aera exterfa rubigtnem celerius trahuntiq negledra nifi 
oleo perunganturtSeruari ea optime in liquidapicctraduttVfus serisad perpetuitatem monumentope 
iam ptide tranllatus e(f«Tabulfs rereis in quibus publicae conllitu tiones incidantur. 

De cadmia medicinae. CA. 

Etalla aeris multis modis inflruuntmedicfnamiutpote cum ulcera omnia ibi ociflimefanen-^ 
m tufiMaxime tamen ^defl cadm ia,Fit fine dubio haecdt in argeti fornacibus candidior ac m i/ 

nus ponderofaifed nequaq com parada zrariae.Plura aut genera funt.Namq; ipre lapis ex quo 
fit xs cadmia uocaf Furfuris neceirariusimedicinae inutilts.Sic rurfus in fornacibus exiRir;aIiam^ nois 
fui originem recipir.Fit at egefta flamisiar^ flatu tenutlTima parte materiae: & cameris lareribufue fot'' 
nacium pro quacitare leuitarisapplicata.TenuilTimaeftin ipfo fornacium ore:qua flammae eludantur: 
appellata capnttis:exufla:&; nimia leuitate fimilis fauillae.lnterior optima icameris dependcs:6c ab eo ac 
gumen to borritis cognominata ponderofior harc priorc.Lcuior porro fecuturis.Ouo eius coIores.De^ 
rerior cinereus,Puniceus melior:fabrilis:oculoru(|i medicamentis utiliflimatTerria eftio lateribus for^ 
nacium:qu$ propter graujtatcm ad cameras peruenire no poruir.Haec dicitur placitis: 6C ipfa ab argu/ 
mento crufla uerius q pu mex in tusruarias ad pforas utilior:& ad cicatrices trahendasiFluunt ex ea duo 
alia genera.Onychitis extra pene caerula : inrus onychis maculis fimilis. Oflracitis tota nigra & c^tera^' 
rum fortiiTimamuIneribus maxime utilis.Omnis autem cadmia in cypri fornaabus optima:iteium^ 
a medicis coquitur carboc puros atop ubi in cinerem rediitiextinguitur uino amineoiquae ad emplaftra 
prreparaturiquae uero ad ploras aceto*Quidam in ollis fidilibus tufam uruntiac lauar in moitanis;po^ 
flea ficcir, Nym phodorus lapidem ipfum q gratuiflimum fpiflumgi urit pruna;& exuflum chio uino 
reftringit;tundir^:mox linteo cribrat ; atqt m mortario tentirnoxaqua pluuia macerar:iterum$ terit 
quod lubfedir:doncc cerufae fimilis fiatinuTia dentium offenla.Eadem iollacadio:fed qpunifimum Ia>' 
pidem eligir.Cadmise efFedus:ficcare;fanarc;fifterefludiones;prcrygia:fordes oculo^ purgareifcabrici 
em extenuare;6£ quicqd in plumbi effe^u dicemus.Et aes ipfum ad oia eadem uritur: praeter q albugt> 
nes oculo^ 8C cicatrices.Vicera quo$ oculorum di latfle fanar.Id^ aegyptii collyrii modo terunt in co^ 
ticulfs.Facit 6i uomitioes e meile fumptum. Vritur autem cyprium in fidlilibus crudis cum fulphuris 
pari pondere:uafe circuliro fpiram ento in caminis:donec uafa ipfa percoquantur . Qutda 6C fale addur. 
Alii alumen pro fulphure, Alii nihil fed aceto tatum alpergunr.Vllum teritur mortario thebaico;aqua 
pluuiaIauaiur:minoreifedtu;iteru$adie:3:alargiorererirur;6C dum cofiderat relinquitur; hoc faepius: 
donec ad fpeciem minii redeatiTunc Occatum in foIe:in aerea pyxideleruatur. 

Defeotia 8i flore & fquama aeris & flomace 

8derugine6i hycratio. CA, XT« 

T feoria aeris fim ili modo laua£';mtnor efleAu qaes ipfum.Sed & aeris flos medicinae utilis efli 
e Fit acre fufo:5£ in alias fornaces trailatonbi flatu crebriore excuriunf uelut milii rquamae:quas 

uocit florem fic adulteratur flos;ut fq^uama ucneat pro eo . Eflaucem fquama haec decufb 

ui c1auis:in quos panes xrei feruminaturjn cypriis maxime officinis oia.Diiferentia haec efl:^ fquama 
excutit idfibus iifdem panibus.Flos cadit fpoce.Squamae efl alterum genus fubtiltus ex fumma fcilicet 
lanugine decuiTumiquod uocant flomoma. At^ hsc omnia medici(quod pace co^ dixifle liceat)igno 
ranttPars maior 6C nominaiin tantum a coficiendis iis medicaminibus abfunt:quod elle proprium me 
dicin£ foIebattNunc quotiens incidere in libellos:coponere ex iis uolenres aliquaihoc efl impendio mi 
ferorum experiricommentatiaicreduntfeplafiae ea omnibus quidem fraudibus corrumpenti :fadla$ 
13 mpridetn em plaflra & colly ria mercantitabef^ mercium:fraus femplaciae ficexteritur.Et fquamm a 
autem 8C flos uruntur in patinis fidilibus aut xreis deinde lauatur ut fupra ad eofdem ufus. Etampli/* 
us natium carnofa uitia.ltem 9 fedisi&Tgrauitates auriumiper fiflulas i eas flatu impulfa.Et ulcera oris 
hrina ad mota.T olli 1 tonfil ias cum m elleiFit 6C ex candido xre fquama cypria longe inefficacioriNec 
non urina pueri prius macerant clauos panef^iQuidam uero excudam fquamam teruntidf aqua plu/ 
uia lauant.Danr & hydropicis duabus drachmis i mulfi hemina:&; illinuntol polline . Eruginis quo^ 
magnus ufustSed pluribus fit ea modiStNan^ dC e lapide ex quo coquitur xs deraditur:& xre candido 
perforatoiati^ in cadis fuper acetum fufpenlo xreo:obiuratu^ opercuIo:muIto probatiore q fi hoc ide 
fquam m is fiar*Quidam uafa ipfa candidi xris fidlilibus codunt in aceto radunt^.x.die*AIii uinaceis co 
tegunt totidem pofl dies radunt. Alii delimatam xris feobem aceto fpargunuerfantmfpatis fxpius die 
donec abfumarur.Eandem® feobem alii terere in morrariis xreis ex aceto malunt, Ocilfiroe uero con 
trahit coronarium cruginem recifamentis in acetum additis. Adulterant marmore trito maxime rho/ 
diam eruginem . Alii pum ice au t gummi.Prxapue autem fallit atramento furorio adulterata , Cxtera 
enim dente deprehenduntu r;ftridentia in frendendo.Expcnmentum in batillo ferrco.Nam qux fince 
ra eft fu um colorem retinct:qux mixta atramento rubelcir.Deprehenditur papyro galla prius m ace 
cato. Nigrefcit enim flatim erugine illitatOeprehenditur dc uifu maligne uicens.Sed fiue finceram fiue 

6 Ui 



LIBER 

fidulf^ram aptiffimutti ett efus fiijcatam in patina noua uri 8i ucrParirdonec ut fauilla ftat,Po(Iea teritur 
& reconditur. Aliqui in crudis fidilibus urunt donec figlinu percoquatur,NonnuIIi & thus mafculura 
0 mmifcent.Lauarur autem erugo ficutcadmia. Vis cius collyriis oculorum aptifllma:8idelachrym3/ 
tionibus mordendo proficics,Sed ablui neceflarium penicillis calidis donec rodere dcfinat . Hieratium 
uocatur collyrium quod ita maximeconftar.Tempcratur aure idem hammoniaci unasquatruoneru/ 
ginis cypnac duabusiatramenti futorii;quod calchanrum uocatitotidem • Mify ucro una:croci»vi. Haec 
omnia trita aceto th ifio colliguntur in pillulasrexcellentis remedii contra glaucomatum initia 6i fuffii' 
fionum.Conrra calligtnem & icabritias dC albugines ac genarum uitia.Cruda autem erugoiuulnerariis 
emplaftris mifcetur.Oris etiam Sigingiuarumqi exulcerationem mirifice em endat:& labiorum ulce^ 
ra cum oleo.Quod Qi fi caera addatur purgat 8C ad acatricem perducit.Erugo & callum fiflularum ero 
ditfVitiorum*^ qux circa redcm:(iue per k fiue cu m ammoniaco illiraiuel collyrii modo in fiftuias ada 
dla.Eademi^ cum refinae terebinthine tertia parte fubadta lepras tollit» 

De fcolccia Si calciridi foro & calcanto, CA, Xil, 

St Si alterum genus eruginisiqua uocat fcoleciam in cyprio aere. Hoc trito alumine Si falc aut 
e nitro pari pondere cum aceto alboq acerrimo,Non fit hoc nifi aeftuofilTimis diebus circa canis 
ortum.Teritur autemidonec uiride ftaricontrahat^ fe in uermiculot um fpeaem itinde Si no' 
men.Quod uitium ut emendeturrduae partes q fuere aceti mifcetur urina pueri impubis , IdcTn aurem 
in medicamentis Si lanterna efficit qua diximus aurum ferruminari.Vfulgi utriufqi qui eruginis.sco/' 
lecia fit Si per fe rafa ab terario lapidezde quo nunc dicem us,Calcitim uocant lapidciex quo Si ipfum res 
coquitur,Diftat a cadmia;q> illa fuper terram ex fubdialibus perris caeditur;ha’c ex obruris , Itc g» chal/ 
CKis friat fe ftatim mollis haturaiut uideatur lanugo concrcta.EH Si alia diftindlio: g> chalcitis tua gene 
ra continet *ris Si myfios Si foriosidc quibus fingulis dicemus fuis locis. Habet autem aeris uenas ob^' 
longas,Probatur mellei coloris gracili uenarum difcurfu friabilisinec lapidofa.Putant Si recentem un> 
Iiorem efTe;quoniam inueterata fori fiat.Vis cius ad excrcfcctia in ulceribus fanguinem fiftcrc; gingiuas 
nuam tofillas farinam compcfccre,Vulux quogi uitiis in ucllcrc imponitur.Cum fucco ucro porri ue' 
rendorumaddituremplaftris.Maceraturauteminfidfiliexaceto circuliro fimo dicbus,xl. Et colorem 
croci trahit,Tuncammixtocadmiae pari pondere medicamentum efficit pforicon diftu . Quod fi duae 
partes chalciridis tertiae cadmiac tempcrenrunacrius hoc idem fiet: Acrius etianum Si uehemenrius fa' 
dium fi aceto q uino tcmperentur.Toda uero cfficacior fit ad eadem omnia.Sori ^gyptiu maxime lau' 
daturimultum fuperato cyprio hifpanienfi Si afncoiqq oculorum qtioijt curationi quida utilius cypri' 
am putanr,Sed in quacu^ natione optimumicui maximum uirus olfadlurtrituqi pinguiter nigrcfccs: 
Si fpongiofum.Storaacho res contraria in tantumiut quibufdam olfadlu modo uomiriones mouear» 
Et aegyptium quidem tale. Alterius nationis contritum fplendcfcit.Et myfi eft lapidofius.ProdcRaute 
Si dentium doloriificontmcatunat^coIKiar.Et oris ulceribus grauibus:qua?^ferput,Vritur carboni' 
bus ut ch3lciris,Myfi aliqui tradiderunt fieri exutio lapide in ferobibus flore eius luteo mifeente fe ligni 
pinea fauilla.Re uera autem e fupradidio fit lapide concretum natura difcrctumq? Si optimu in cyprio' 
rum olficinisicuius notae funi friati aureae fcintilLaeiSi cum teratur harcnola natura fiue terra chalcitidi 
fimilis.Hoc autem mifccnt:quiaurumpurganr,Vtilirasaufcm eius infuficum tofaceo auribus puru' 
lentisrSi lana impftfiti capitis ulceribus.Exrcnuaretiam fcabricias oculorum inuereraras.Prarcipue urilc 
tonfillisicontra^ anginas Si fuppurata.Ratio ur,xvi.drachmae in hemina aceti coquantur addito nieb 
leidonec lentefcat.Sic ad fupradidia utile ell.Quotiens opus fit molliri uim eiusimcl afpcrgitur.ErodiC 
Si callum fiflularum ex aceto fouennumrSi collyriis additur.Siflir Si languinemiulccrag? quae ferpant: 
quaeue putrefcanr. Abfumit Si cxcrcfcente s carncs,Peculiariter uiriliratis uitiis utile : Si foeminarum ,p' 
nuuium fiflit.Gracci cognationem aeris fecerunt nomine Si atramento futorio. Appellant enim chalca' 
tum.Ncc ullius aeque mira natura efI,Fit Si in hifpania e puteis Itagnifuc haberibus id genus aquae.De' 
coquitur ca ammixra dulci pari menfuraiSi in pifcinas ligneas funditMmmobilibus fuper has rranflris 
dependent refles lapillis exrenraeiquibus ad hcerefcens limusiuirreis acinis imaginem quadam uuae red 
dir,Excmptum ita ficcatur diebus.xxx.CoIor efl c;erulcus:perg fpedtabili nitoriiuitrumgi efle creditur 
Diluendo fit atramentum tinguedis coi iis.Fit Si pluribus modis genere eo in ferobe cauaro. Q uarum 
e lateribus difliUantes hyberno gelu flyrias flalagmiam uocanrine^ efl purius aliud.Sed ex eo candidiS 
colorem fenrienrem uiotam leucoion appellar,Fit Si in faxorum cannis pluuia aqua corriuato limo ge' 
lanre.Fit Si falis modo flagrantiflimo folcadmiflas dulces aquas cogente,Ideo dupliciquidam differen 
nafollilc aut faifliciumappellant.HocpallidiusrSiquanrum colore tantum bonitate deterius.Probanc 
maxime cyprium in medicinxufu.Sumiturad depellenda uenrris animalia drachme pondere ru mei' 
Ie.Pargat Si caput diluturarac naribus inflillatum . Irem flomachum cum mclle aut aqua mulfafum/ 
prum,Medetur Si oculorum fcabriciei doIori«:necnon Si caligini Si oris ulcenbus.SiflirSi fanguinem 
tiarium.Icem hemorrhoidum,ExtrahitolIafra(flacum femine hyofcyami.Sufpendit epiphoras peni' 
cillo fronti impoficum.Effiax Si in emplaflris ad purganda uulnera:& cxcrefcentia ulcerum. Tollit Si 
uuuS ucl fi decodio cangantur.Cum lini quoque femine fuperponitur emplaflris ad dolores tollendos. 
Quodtj ex co candicat in eo ufu prtefertur uiolaceis.Et graiiitati aurium per fiftulas infpiratur.Vulne' 
n etiam per fe illitum fanar.fed tinguit cicatrices,Nupergi inucrum urforum in harena Si leonum ora 
afpcrgere iIIo:ranta$ efl uis in aflringendo:ut non queat mordere. 



TR.IGESIMVSQVARTVS 

De pompholyge 8i fpodio & antifpondio 6i diphryge & triente fcmilio. CAf XIII. 

Tiatn nunc in aerariis reperiunrur qui uocat pomphotygem 8i fpondion.Di(fcrenti3:g>pom 
e pholyx lorura piratur.Spodios iifora eft, Aliqui id quod 1'tr candidu Icutfilmuqi popbolygctn 

_ dixcreiSiefTe aeris & cadmii fauillatSpodion nigriore ponderofiorcq? eflerderaiam parietibus 
fornaciu mixtis fcintillis altquado & carbonibusiHic aceto accepto odorem aeris pn(tat:& Ti tangatur 
lingua faporem horridu.Conuenit^ oculo^ medicamentis quibufeugi uitfis occurrens: 8i ad ota quae 
fpodiontHoc folli diftat ^ huius elutior uis eft. Addit & i emplaflraiquibos lenis queritur refrigeratio 
& ficcato.Vtiliorad oia qm uino Iota eft.Spodios cypria optima.Fir aure liquefcentibuscadmia &sera 
rio lapide.LeuifTime haec efflaf 8i ociusiuoiat^ e rornacibus;& teiflis adhirelcir.A fuligine dtilans can' 
dore.Quod minus candidum exeaiimmaturae fornacis argumenta eft.Hoc quidam pompholyge uo 
canr.Quod uero rubicudiusex iis inueniturtacriorem uim habetiexulceraradeoiurcum lauatur fiocu 
los attingat excaecef.EftSi mellei coloris fpodios:in qua plurimum insfntelligitur.Sed quodcuqtge/ 
nus lauando fit utiliustPu^Jturantepinnaidein cralTiore lotura. Digytis fcabricicmexrcrui.Media uis 
eius cfl quae uino Iauatur:S^& aliqua in genere uinidifferentia.Lcni enim lota collyriis oculorum ni> 
mium oigiliis fatigatorum apta putatur. Eadcefficacior ulceribus qui manannuel oris;qui madenr: 
8C omnibus medicamentis qua parantur contra grangrenas . Fit & in argenti fornacibus fpodios : qua 
uocant lauriotin.Vtih'flima autem oculis confirmatur qui fir in au rariis.Nec in aha parte magiseftui' 
fi ingenia mirari.Quippe ne inquirenda ellent metalla uilifllmis rebusiurilitatcseade cxcogirauir.An 
lifpodion uocant cinerem fici arboris uel caprificituel myrti foliorum cum tenerrimis ramorum parti 
bus:uel oleallri uel c}'toni maliiuel lentifdilcem ex mons immacunsiidedcandidis in foIearefa(3;is ;ud 
e buxi coma:ue! pfeudo cyperi:au t cubi:aur rerebimhi:uel oenanris.Taurint quoqii glutinis : aut Itnteo' 
rum cinerem fimiliter pollere inuetum cft.Vrunturoia ea t rudo fidlili in fornacibusrdonec figlina per^ 
coquatur, In aerariis officinis 8C pfegma fit ; iam liquato aere atq? percodtoiaddiris erianum carbonibus: 
paulatim^accenfisiactepenreuehementiori flatu expuitunns pala quaedam. Solum quo excipiatur: 
flrarum efle debet facile ab ea dircernitur aqua in lifde officinis. Diphrygia uocant graeci ab eo g» bis tor 
reatur.Cuius origo tripIex.Fieri enim traditur ex Iapide piryte cremato i caministdonec excoquatur in 
rubricam (Fit in cypro ex luto cuiufdam fpecus arefaao pnusimoxpaulatim circundaris farmentis. 
Tertio fit modo in fornacibus iris fece Tubfidente . Differetia cfl quidemiQi aes ipfum in catino defluit: 
fcoria extra Jfcmacesjflos fupemarar.Diphryges remanet.Quidam tradunt in fornacibus globos Upi^ 
dis qui coquahrurrfeiTuminari:circa huncis feruere.lpfum uero non percoqui:nifi tranflarum in alias 
fornacesiSt elTe nodum quedam matcrii.ld quod excoflo fuperfitidiphiyga uocanr.Ratioeius in me^ 
dicina fimi!isfupradidl:is,Sicc3re 6C excrefcentia cofumereiS; perpurgarc.Probatur linguaruteam ficcet 
tadu ftatimifaporcm paetis rcddat.Vnum etianum aeris miraculum nonomittemus.Scruilia familia 
illuftris in faftis trientem aereum pafeit auro QC argentoiconfumentemg} utruqj.Orfgoat^ natura eius 
incomparata eff mihi,Verba ipfa de ea re MelTaliae fenis ponam. Seruiliorum familia habet trientem fa 
crumicui fumma cum cura magnificentia^ facra quotannis faciutiquem ferunt alias creuifle alias de.<r 
cteuifleuiderii&exeoautdiminutioncmiaut honorem familia fignificari. 

De fetro:& ferreis metallis & differentiae ferri, C A» XIIII. 

Roxime indicari debent metalla ferriioptimouitepcilimo^inftrumeto. Siquidc hoctdlurc 
P fcindimustferimusarbuflaiponimuspomariaruitesrqualoredecifoannisoibus cogimus iu/' 

ueneTcere.Hocextruimus tetflaicaedtmus faxaioef^ ad alios ufus ferro urimur, Sed eodem ad 
bella caedes latrocinia non cominus foluifed etiam miffili uolucrigtinuc tormentis excuflb nunc lacer^^ 
iis:nuc uero pennato quam fceleratiirimam humani ingenii fraudem arbitror. Siquide ut ocius mors 
perueniretad hominem:aIitem illam fecimusipennaf^rerrodedimus.Quaobrem culpa eius non na^' 
tura fiat accepta. Aliquot experimentis probatum eft pofle innocens efle ferrum. In foedere quod expul 
fis regibus populo Ro.dedit Porfennainominatim comprehenfum inuenimus:ncfcrro nifi in agricuP 
tura uteretur.Et cum ftilo fetibere intutum :ut uetuftiffimiauflores prodiderunt. Magni Popeii in ter 
tio confulatu extat editu miin tumultu necis clodianx prohibentis ullum telum efle in urbe. Et tamen 
uira ipfa non defuit honorem initio habere ferro quo^. Anftonidas artifex cum exprimere uellet Atha 
manris furorem Chlearcum filium praecipitare uoIentis;6i in pteccipitato illo refidentis pcnitentiaifer/ 
rum Si aes mircuitiut rubigine eius per nitorem sris relucenterexprimeretnr uerecundiae robor. Hoc fii 
gnum extat hodierno die.Efl in eadem urbe Si ferreus Hercules:quem fecit Halcon iaboru dei patiens' 
lia induftus, Videmus Si rom® fwhos e ferro dicatos in templo Martis Vltoris.Obftitit eadem natU'' 
r* benigniras exigentis a ferro ipfo poenas rubigine: eadem g; proufdentia nihil in rebus mortalibus fa 
cienieq quod infeflilTimum morralitatiiFerri metalla ubigi propemodum rcperiunrut.Quippcinrula 
etiam italtae ilua gigncnre:minimag 3 difficultate cognofeutur ipfo colore terrie manifefto. Sed ratio ea' 
dem excoquendis uenenis,ln cappadocia tantum quaeftio eft aquae an terrae fiat acceptu miquonia peri 
fufa certo fiuuio terra ne$ aliter ferrum e fornacibus reddinDitterentia ferri numerofa:Prima in gene»' 
re terrs codiue, Alias enim mole tanruqliy4umb^5 uicinius fubtniniftrjnt. Alias fragile 8i crolum ro' 
tarumm ufibus:6i dauis maxime fagiendumrebipripr ratio conuenit.Aliiid breuitate fola placet: cla/ 
uifjcahgariis. Aliud rubigfncm cderiu.i fentinStrlcfuraE^ uocanturesc omncs:q'iod non in aliis me/ 
tallis aftringenda acie uocabulo impofit^sirll^ ftim itium maxima differentia eft. In iis quidem nucleus 



UBER 

ferri excoquitur ad induranda aciem. Aliquae modo funr ad defandas incudes mallcoruuc roRra, Sum 
ma ailt dmcretia in aqua efticui fubinde candes immergif . Hsce aqua alibi arm alibi utilior nobilitauic 
loca gloria ferritficun bilbilin in hiPpania QC turiaflbnem.Comum in iraliacu ferraria metalla in iis lo.^ 
cis no ftnr.Ex oibus autem generibus palma ferico ferro cn.Seres hoc cum ueftibus fuis pelliburgi m ir^ 
tunr,Secunda parthico:ne^alia genera ferri ex meracietempcranturrcaErcris enim admifccnf .Mollior 
complexus I noilro orbe. Aliubi uena bonitate hanc p(lar:ut in noricis«A1iubi fadtura : ut fumo ne aqua 
uti dixim us, Quippe cum in exacuendo oleares cores:Bi aquariae seque diffcrantioleo delicacior fiar aci/ 
cs.Mirumgi cum excoquaturucnaraqusc modo liquari ferrumrpoftea in fpongfas frangf.Tenuiora fer 
ramenta oleo reftingui mos e(l:ne aqua in fragilitatem duretur. A fetro fanguis humanus fe ulcifcicur. 
Contadlum naqj eo celerius Tubinde rubigine trahit.Dc magnete lapide fuo loco dicem us:concordia^ 
qua cu m ferro habet.SoIa hacc materia uircs ab eo lapide accipirrrctinct^ longo temporci Aliud appre' 
hendes ferrumiutannulorum cathena fpei^etur interdum.Quod imperitum uulgus appellar ferrum 
uiuum:uulneiaque ex tali afperiora fianr.Lapis hic SC in Cantabria nafcirur:non ille magnes uerus caute 
continua: fcd fparfa bubbationc ira appeIlant:nefcio an uitro fundendo perinde utiIis:nondum enim ex 
peiTus cft quifq:ferri utiij inficit acienarutmagncs.De magnete lapide Chirocrares architedlus Alexan-' 
dria: AiTmocs templum concamerare inchoaucrat:ut in co fimulacrum eius e ferro pendere in aere ui*' 
deretur.lntcrcefTir mors ipfius & Prolema’i:qui id forori ruseiufreratfieri<Mcra1iorum omnium ue-' 
na ferri largilTima efl.Cantabrix maritimae partaeiqua occeanus alluicmons praerupte altus:tncredibi> 
le didluitorus ex ea materiae eftiuc in ambitu occeani diximus* 

De rem peratura ferriiSi medicina: ex ferro:fiC ex ecugie;& rubigine 8C fquama fer/ 
rii&hygrcmplaftro. ^ CA. XV« 

Errum accenfum igni:nifidureturi(n:ibus:corrumpit.Subens non eft habile tundendo : nec^ 
f anteq .ilbcrcere incipiar.Accro & alumine illitum fit aen fimile. A rubigine uindicatur caerufla 

& gypfo Si liquida pice.Haeceft temperatura a graecis anrhipatia didla.Ferunt quidam & rcii> 
gtone quadam id ficti. Er exta re ferream carhenam apud euphratem amne in urbe qux zeugma appeh 
latiqua Alexander magnus ibi uinxerit pontem tcuius annulos qui refedti funt rubigine infeftari caren/ 
libus ea prioribus.Mediana e ferro cft;& alia g fccanditNa^ circuferibi circalo rcrue circularo mucroj' 
ne 6 i adultis 8C infantibus ^pdcftcotra noxia medicamera Qc pr^fixos in limincefepulchro euuKos cla.'' 
uosraduerfus nodturnas ly m phationes.Piingigj Icuirer mucrone quo percufius homo fincontra doIo'' 
res laterum pedorum 5 (Cubitos qui pondlionem afferant»Qua:dam uHionc ranarurtPriuarim ucro ca' 
nis rabidi moifus,Quippe etia prscualente morbo expauentelqi potum ufta plaga ilico liberantur. Ca^ 
Icfir etiam ferro candere aqua in multis uitiis:priuatimgidyfentericis.Eft& rubigoipliin remediis i 5 £ 
fic Telephum proditur fanafle Achilles fme id screa fiue ferrea cufpide fecir.Ira certe depingitur ex ea de-' 
cutiens gladiotSed rubigo ferri deraditur humido ferro clau/s uetcribus.Vis eius ligareificcareircPriU'' 
gere. Em en dat alopecias illita.Vtunrur & ad fcabricias genarum puftuiafqi totius corporis cum crera 8 i 
oleo ny^rtco.Ad ignes ucro facros exaccto.ltcm ad fcaDiem. Paronychia digytorum & prerygia in lin,-' 
teolis.Siftit foeminarum profluuia impofita uel Ictibus, Plagis quog? recentibus uino diluta & cum 
ni^Trha fubada.Et codylomatis ex aceto prodcR.Podagras quoqt illita Icnir, Squamma quoqi ferri in 
ufu cfl cx acie aut mucronibus maxime fimilirred acriore ui g rubigo.Quaobrcm contra Epiphoras 
oculorum aflumitur.Sanguincmgi fiflir:cum uuincra maxime ferro fiat»Siftit & foeminarum proflu>' 
uia.Imponitur & conrra lyenum uiria Heraorrhoidascompefeit ulccrumg? fcrpentia.Er genis prodetl 
farinse inodoarperfa paulilper.Praccipua tamen commedatiociusin Hygremplaftroad purganda uuP 
nera fi ldulafqi;K om nem callum erodendum rafts ofTibus carnes recreandas. Componitur hoc mo>' 
do . Obolis ex Cimolia ere ra duobus:drachmis fex ex xre:totidem ex fquam ma ferriitotidem rserae:ex 
oleo lexrarius.His adiicirur cum funr repurganda uulnera aut replenda eseratum. 

De pIumbimerallis:Bialbop! umbo nigro, CA. XVI, 

Equitur natura plumbi.Cutus duogeneramigrum ar^ candidam rpraccionflimum candidd 
f 3 graecis appellatu cafliteriuifabulofegi narratu in infulas athlarici maris peti uirilibuf^ naui^ 

gii circufutis corio aduehi.Nuc cerru e(l in lurttanta gigni 8C in gallicia fumma rellure hareno^ 
fa 8i coloris nigri.Ponderetanrum ea dephendicur*intemeniurS£ minuri calculi ; maxime torrentibus 
ficcatiSiLauant eas harenas mcrallici:& qd fubfcdit cocjuunt in fornacibus.Inuenif in aurariis metaP 
lis quxalutia uocant.Aqua immilTa eluente calculos nigros paulum candore uariarosiquibus cade gra 
uitas quse auro. Er ideo in calaris in quibus .aurum colligitur remanet cum eo;po(Iea caminis feparan'' 
tur.ConBatiqjin album plumbum refoIuuntur.Nonfitingallecianigrumxum ufeina carabria nigro 
tantii abundet.Ncc ex albo argcntuicu fiar ex nigro, Iungi inter fe plumbu nigrum fine albo non potcll. 
Nec hocci fine oleo. Acne album quidem fecu fincnigro.Alhu habuit auiaoritarcm Bt iliacis teporibus 
celte Homcrocjfliritum abeodiiSum.Plumbi nigri origo duplex eft. Aut enim fuaprouenit uenamec 
quicg aliud ex fe parit:aut cum argento nafaturimixtiT^ uenfs conftatur.Eius quimus fluit in fornaci'' 
bus liquo nftagnum appellatu r.Qu i fecundus argentum, Qui remanfirin fornacibus igalena quzepor 
tioeft tertia addita uena:,Hiec rurfus conflata dat nigrum plumbum deduiftis partibus duabus. 

Ocftagno 6 £plumboargentario:dCqu]bufda aliis, CA, XVII, 

. f Tagn uin illirii a:cis uafis faporem gratiore facit:d£ com pefeit erugtnis uitus imiruni^ podus 



TRIGESIMVSQVIMTVS 

non aaget.Specu-a.Quo^t exeo Iaud<mnima(ut dixttm)s)bruduf« tcmpei^ahanfor': donecargfreis ati 
coepere 6<:3nciI!ae.NuncaatiIteratiir {faguum aadiraaris rertia portione candidi mplubum album.Fic 
alio modoiinixris albi plubi ntgri^; libns;Hoc nunc aliqui argentariu appellant, Idem 6i teitiatiuni 
'uocantiin q' lo dux nigri portiones funt:& rertta aibitPrxcium eius in Iibras.xxx.Et hoc fiftulx roiida^ 
lur.Im probiores ad tertiarum additis xquts partibus ai bitargentarium uocar.t & eo qu« uolunr uico' 
quum.Prxcia hums faciunt in pondo,cxxx.ln libras albo per fe fincero pratcia runr.xxx»nigio,xvi>.AIbi 
natura plus andi haber.Cotrag? nigri tota hu naida eft.ldeo album nulli rei fine mixtura unie 
argentum exeo plumbaturiquonta prius liquefcit argentu.Connrmantqi fi minus albo nigri qfans Ite 
mirceatunerodiabeoargentumtAIbum Incoquitur xns operibus galliaruminuentonta ut uix dilccc 
ni queat ab argenro;ea^inco{^iIia uocanr.Deinde& argentum incoquere firnili modo cocpereiequo^ 
maxime ornamentis iumenrorum^iugisjn alexia oppido i eliqua glonabitungum fuit.Coeperede^; 
inde 6i efleda S; uehicula & petorita exornarctSimili^ modo ad aurea quoqi 81 argentea ftaticula inax 
nis luxuria perueninquxg? in fcyphis cerni prodigum erat;hxc in uchiculis atteri ailtus uocatur . Plii-' 
bi albi experimentum in charta elliut hquefatSu pondere iiideatur no calore rupilTe.India nrgi xs nc^ 
plumbum habengemmifqifuis ac margaritis hxcpmurar*Nigro plumbo ad finulaslaminarqi utun^ 
tur laboriofius in hifpania crutoitotafqi p gallias.Sed in briranu fu mmo terrxcorioladco Iarge:ur le* 
ultro dicarurrne plus certo modo fiar.Nign generibus hxc funr nomina.louetanum: capiaiicr fciolca/ 
flrenfe.Nec differctia ulla feorix modo fit excoiSa diligentcriMiruqi in his fotis metallis gi derelidia fer 
tilius reuiuifcunttHQCuideturfacereTelaxatis fpiramentis adfanerarem infufus aer;xque ut rocminas 
quafdam foecundiores abortus facere, Nuper id compertum in betica lanrarenfi metalloquod locari fo 
litum,x, libris per ducentos ante an nosrpoftq oblitteratu erarJxv.Iocarumeft.Simili modo antcnianu, 
in eadem prouinefa pan locatione pcrucnit ad pondo,cccc,uedigalis,Et miiu aqua addita non liqiccrc 
uafa e plumbo conftat.Eade in aqua calculus xreufue quadrans fi addatur uas peruri* 

Medicinx de pIumbo;& fcoria plumbnde molienda fiuegalenaideplymythiordc 
fandaraca. CA,"' XVill. 

N medidna per fe plumbi ufus e(! cicatrices reprimere; adalligatif^ luboru 8C renu pai n lam j 
a nis frigore natura inhiberi impetus ueneris.Vifaqi in quiete uenena fpontenaturx eiuprntia 

uf^ in morbi genus his Iaminis,CaIuus orator cohibuilfe rradif:utrefm corporis nudiorum 
labore cunodiHe.Nero quonia ita diis placuitiprinceps lamina pectori impofita jub ea cantica exclamas 
alendis uocibus demoftrauit rationem .Coquitur ad medicinx ufus patinis funilibusfubnrarofulphu/’ 
le minuto laminis impolitis tenuibus opei tif^ fulphuce & ferro mixtis.Cum coquit munienda in eo 
opere foramina fpiri tus conuenittalioquin plubi e fornacibus halitus noxius fentitur & peAiiensidC ca-e 
inibusociinme.Omnium uero metallorum rnufds 6i culidbus.Quaobrcm nofuntea txdiain mctal^ 
lis.Quidam in coquendo fcobem plumbi lima quxfiram fulphun mifccr.Alii cxruflam potius g fui/’ 
phur.Fit 6^ loturatPlurimi ufus in medicinaicum leipfo teritur in mortariis plubcis:addita aqua cxle^ 
ni;doneccrane(cat*Ponearupefnatans aqua tollitur fpongiisrguod craiTiftimu fuit ficcatum diuiditut 
in panilios.Qmdam limatum plumbum fic terunt,Quidam etiam plumbagine ammifcent.Alii nero 
acerum :alii uinuialii adipem;alii rofam.Quidam in mortario lapideo 8c maxime ihebaico plubeo pi> 
ftillo terrere malunr.Candidiufqifitita medica metJdd aut qtf uflumefl plumbum lauaturdt ftibi 8C 
cadm ia porenannngeieifinereicocraherecica trices ,Vfus.n.cxeode& in oculorum medicamentis 
maxime contra procidentiam eorum inanitatem 6i ulcerum excrefceriairimafgi fedis aut hemorrhoi> 
das 8i condylomata, Ad hxc maxime lotura plumbi facit, Cinis aut ufti ad ulceia ferpentia aut fordida* 
Eademqi qux chartis non profetSus.Vritur aut in patinis per laminas minutas cum fulphure uerfatii 
rudibus ferreis aut ferulacetsidonec liquor mutetur in cinerem, Dem refrigeratum teritur in farinam* 
Alii elimara fcobem in fusili ctudo coquunt in caminisrdonec percoquatur figlinum. Aliqui exrufam 
mifeent pari menfura:am hordeumiterur^ ut tn crudo di£tum eft:& prxfeiunt fic tritum plumbi fpo 
dio cyprio.Scoria quo$ plumbiin ufu efl.Optimaqi qux ad luteu maxime colorem accedit fine pium 
bi reliquiisiaut fulphuns fpecie 8C terra carens.Lauatur hxc i mortariis minutim fradIa:donecaqua 1u^ 
teum colorem trahar:6f cranffunditur i uasipurumiid^ fxpiusrur^ dum fubfidat; quod utiliflimu'e* 
Eofdemq! dfeiflus habet quos plumbuifed acriores, Mirari fuccumrexperietia uitxinefxce quide rey' 
rum excrementorum foeditate intmtata tot modis . Fit 8C fpodium ex plumbo eodem quo ex cyprio 
xredtximustLauaf in linteis raris i aqua cxleflufeparaturm terrenti tranffufioneicribratumqi teritur: 
Quidam puluerem cum pennis detegere maluntiac terere in uinoodorato,Efl& raolibdeiia qua alibi 
galena uocauimusiplubi argenti ueni comunis,Mdior hxciquato magis aurei colorisiquJrom mP 
nus plumbofa friabilis 3i modice grauis.CotSa cum oleo iocineris colorem trahir.Adhxrefcit & auri 
argenri fornacibus, Et hanc metallicam uocant.LaudatifTima qux in sephyriofiat.Probanturniini» 
m e re r renx m 1 n 1 m x^ lapidofx.Coquunf lauaturm feorix modo. Vfus m Itppara ad lenienda refrige/* 
randamuiccr.i,Empiaftrirmquae noalliganffedillitaadcicatncempducuntinrcncriscofporibusmol 
liffimilm parnbus.Copofino eius eft libris tribus;6i exrx libra unaiolci tribus hcminis.Quod in fenili 
corpore cu fracibus addif.TempcraturSl cufpumaargerifli fcoria plubiiaddyfcnteria&tcnafmufouc 
docalida.Pfymyrhium quo® hoc efl: cxruflam pIubarixdantofficinxtLaudariflimuinihodOtFit aa 
tem ramentis plumbi tenuimmisfuper uas acetiafpernmi impofuisatmitjdilhllamibus.Quodex 



UBER 

€0 ceddir in ipfum acetum arefaflum molitur & cribratur , Iterum^ aceto mixto in paftillcs diuidif 
R in fole ficcatur jeltarc.Fit 3t alio modo addito in urceos aceto plubo obturatos p dies.x.derafoffi ceu 
fitu ac rurfus dcictftoidonec deficiar materia.Quod derafum eft teritur Si cribratu r:& coquiiur ipan> 
nistmifccturm rudiculistdonec ruffercat:& fimilefandaracEefiat.Dein lauatur dulciaquaidonec nube^* 
cula: omnes duantur.Siccatur fimiliter poftca;6i i paftillos diuiditur.Vis eius eadem qute fupraditSis. 
LeuiiTnna ran tu ex omnibus pr^ter^ ad candorem foemmarum adhibeturtEIl autem letalis potusrft 
cut rpuma argenti.Pofteacxrufla ipfa fi coquatur ruffefcit.Sandarace quo^ propemodu difta natura 
eft.Inucnitur aut R in aurariis & in argentariis metallis:mcIior quo magis ruffarquo^ magis uirus re-' 
dolens ac purafriabilif^i.Valet purgare:fiftere;cxcaIfacere:prodere.Suma cius dos fliprica,ExpIet alope 
Cias ex aceto illiia.Addirur oculorum medicamenris.Fauces:purgatcu meile fumpw. Vocem lympida 
ac canora fadtiSurpiriofis tufiientibuf^iucude medetur cu refina terebinthina in cibo fumpta. Suffita 
quo 9 cum cacdroupfo nidore eis medetur. Et arfenicu ex eadem eft materia.Quod oprimu:coloris et 
in auro exccllentius:Quod uero pallidius aut fandaraes fimilius efttdeterius exiftimaf.Eft &C tertium 
genus quo mifcctur aurcus^color fandaracar.Vrra$ haec rquamora.lllud uero ficcu puru^ gracili uena 
ru difcurfu fillile.Viseadequae fupratfedacrior.Itaij 8C caufticis addif 6i pfilothris.TolIit 8C pterygia di 
gyrorum carnefq) nariu:& condylomata:6i quicquid excrefcit.Torretur:ut ualidius profit in noua te-' 
fta:donec mutet colorem. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRAUS HYSTORIAE LIBER.XXXV. PROHEMIVM, 




Honos pidlura: Si imaginum. 

ETALLORVM QVlBVS OPES CONSTANT ADNASCENTb 
um quog? eis natura indicata propemodum eft ita connexis rebus ut im 
. menfa medicinte filuarR officinap: tenebra: & morofa calandi pingedi^ 
actingcdi Tubtiliras fimul dicerenf.Reftant rerrte ipfius genera lapiduqp 
juci numerofiores serariaeiplurirnis fingulaa graecis^ipueuolumintbus 
tra<ftara.Nos in iis breuirarem fequemur utile inftiruti modoimhil necef 
(farium aut naturaleomtrrentes. 

Honos piflurae. CA. I. 

Rimumg) dicemus quae reftant de pidura arte quondam nobi 
P lutunccum expeteretur a regibus populif^ ; Si alios nobilitare 
quos eflet dignata pofteris tradere.Nunc uero i totum marmo 
ribus pulfa tum quidem Si auromec tantu ut parietes toti operiantunue 
Pru Si ttetrafo marmorciuerraiculanfgi ad effigies reru Si aialium cru ftis. 

■ Non placent iam abaci: nec fpatia montis in cubiculo deliretia.Coepimus 
R lapidem pingcrc.Hoc Claudii principatu inuentum.Neronis uero maculas quae non cflent incrU'' 
ftis inferendo unitatem uanare:utouarus efiet;Numidicus.*ut purpura diftingueretur Sinnadicus in.^ 
uenitiqualirenllosnafciopcafientdeliciaeimonuum hxcfubfidia deficientium .Nec ceiTat luxuria id 
agere ut qplurimum incendiis perdat* 

Honos imaginum. CA, II. 

Maginuni quidem pidura q maxime fimiles in aeuum propagabantur fugurae : quod in ro/ 
i tum cxolcuit Aerei^ ponuntur clipei :argentea facies:furdofigurarum diftrimineftatuarum 

capita permutantur , Vulgacis iampndem falibus etiam carminum : adeo materiam malunt 
confpiciomncsqfenofci. Etinterh^cpinacorhecasucreribus tabulisconfuunrtalienaf^ effigies cox 
luntiipfi honorem non nifi in pra:cio ducenresiut frangar hxres : furis detrahat laqueus . Ita^ nullius 
effigie uiuentedmagines pecunia: non fuas relinquunt.ldem palxftras athletarum imaginibusrR cero 
mata Tua exornanna: uultus.Epicuri per cubicula geftant:ac circunferunt fecum . Natali cius uicefima 
luna racrificant:feriaf^ omni menfe cuftodiuntiquas ichadas uocantiii maxime qui fe ne uiuentes qui/ 
dem nofciuolunr.Ita eft profedlo: artes defidia perdidit :& quoniam animorum imagines non funt: 
negliguntur etiam corporum. Aliter apud maiores in atriis hte erantiquce fpedlarenturinon figna ex/ 
ternorum amficuminecaera aut marmora , Exprefli ctera uultus fingulis difponebantur armariis : ut 
eflent imagines : quae comirarentur gentilicia funera Semper^ defunifto aliquo : totus aderat familiae 
eius qui unq fuerat populus .Stemmata uero lineis difcurrebant ad imagines pi£tas « Tabulina codid./ 
busimpIebanturR monumentis rerum in magiftratugeftarum.Alix m foribus R circa limina anU 
morum ingentium imagines erant:affixis hoftium fpoliis quae nec emptori refringere licerettquac eri/ 
am dominis mutatis:domus ornamenta erant.Erat^ haec ftimulatio fumma & ingens exprobratibus 
tctftis quotndie imbellem dominum intrare in alienum triumphum.Exfat MefialTae oratoris indigna 
no:qua: prohibuit inferi genti fua:bleuinorum alienam imagincm.SimiIiscaufa Meflallaefeniexpref 
fit uolumina illa qua: de familiis condiditteum Scipionis Pomponiani tranfiiret’atrium:uidifTet^ ad/* 
oprioeteftametariaSaIurionis;hoc.n,eifueratcognomen,Africanorumdedecorenotairrepete.Scipip/ 
lui nomini. Sed pace Meflallaiu dixille liceat ct metiri clato^ imagines:erat altqs uirtutum amor mol 



TRIGESIMVSQVINTVS 

605 hone{b'us q meren‘:ne qiifs fuas expeterer»Non eft prerereundu;&nouiriam tucntu,SiqaHem n5 
folumexauro argentoueaui certe ex xre in bibliorheasdicantunilli quorum imortales animae I uP 
dem locis ibi loquuntunqumtmo etiam qu^ non funt fmguntunpiriunqt defideria no traditi uultus 
flcut in Homero euenittquo maius(ut equidem arbitror) nullum eil faelicitatjs fpecimc:q femperoes 
fcirecupcre qualis fuerit aliquis Almtt Pollionis hoc romseinueturarquiprimus bibhotheam dican^' 
doiingenia hominum rempublicamfecitiAn priores coeperint alexandrina&pcrgami legesiq bibho 
thecas magno certam ine in tl 1 tueremo facile d ixerim.Imaginum a m ore flagrafie quodam reftes funt; 
8d Atticus illeciceronisieditode iis uolumine : K.M.Varro benigniillmoinuentoirertis uoluminum 
fuo^ facunditati non nominibus tantum feptingctoruni iilu(lrium:fed 8i aliquo modo imagtnibus 
ron paiTus intercidere figurasiaut uetuftate acui cocra hoies ualere inuettone muneris.Btia diis luidio/ 
fusiquado Imoitalitate no folu dedittuep; et in oes terras m ifitiut pr^fentesee ubiq? Si claudi poflent: 
Quando primum dipei imaginum pub!ice:quando in domibus pofitiidC de pidurae initiis 
Si monochromaton;6i primis pi(3oribus:SC antiqtate pi<Sura^ in iralia. CA. III* 
Thoc quidem alienis illeprxflitir.Suorum dipeos in facro uel publico priuarim dicare pri/ 
e mus infticuit(utrepeno) Ap,Ciaudius qui coful cu feruilio fuit anno uibis.cc.Iix.Pofuitenint 

in Bellonae aede maiores fuosrplacuir^ in excelfo fpeftari & titulos honorum legi.Decora res 
titicp fi liberorum tu rbre paruuirs imaginibus ceu nidum aliquem foholis pariter offendant, Quales cli 
peos nemo non gaudens fauenf^ afpicit.Poft eum.MtAemilius coliegain confolatu.Q.Luiffatii no iti 
bafilica modo xmiliauerumSi domi ruacpofuitiidquo^martioexemploiScutis cnim qlibus apud 
TroBm pugnatum cffrconhnebantur imagines.Vnde Si nomen habuere clipeoruminon ut peruerfa 
grammaticorum fu brilitasuolu it a lucendo.Origo plenam uirmtis faciem reddi in fcuto cuiufij qui 
fuerit ufus iIIo.Pani ex auro faditaueie Si dipeos 5C imagines rfecumij in caftris tulere. Certe captis cis 
talem Afdrubalis inuenit.Q.Martius Scipionum in hilpania ulrorJl^ clipeus fupra fores capitolinae 
sedis «fj! ad incendium primum fuit.Maiorum quidem noftrorum tanta fecuritasin ea re anno nota^ 
tur ur,L.ManIio.Q,FuIuio confuUnno urbis quingentefimo.lxxv.M. Aufidius tutelecapirolti redem 
pror docuerit patres argenteas effeclijpeosiquf pro acrcisp aliquot iam luffra aflignabantur.Dc pidlurx 
initiis incerta nec inftituti operis qucftio eff.Aegyptii fex milibus annorum apud ipfos tnoentam pn> 
us q in gracciam tcanrirec:affirmant.Vana prxdiutione ut palam eff-Giaci autem alit apud ficyonem; 
alii apud corinchios repertam :om nes ab umbra hominis lineis circumdufta.Itaqt talem primam fuifo 
fe.Secundam fingulis coloribus Si monochromaton di^lamipoRq operoriorinuenta cratiduratqi talis 
etiamnumdnuentamlinearemdicuntaPhilocleacgyptioucl Orante corinthio Primi exercuere Ardi 
CCS Corinthius 8i Telcphanes licyonius fine ullo etiam nunc colore.Iam tamen fpargentes lineas inrusi 
Ideo Si quos pingerent afcnbere inftitutum,Primus inuenit cos coIorcs:teffe ut ferur AratoiOeophati 
tus cotinrhius.Hunc autem eodem nomine alium fuilTeiquem tradi t Cornelius nepos fecutum in ita/ 
lia Demaratum Tarquinii Prifei romani regis patrem fugientem a conntho iniuriasCypreli tyranni 
ur moxdocebimus.um enim abfoluta erat piiffura etiam in italia,Extant certe hodiei^antiquioresut 
be pifturac ardeae in aedibus facrisiquibus equidem nullas aeque miror taro longo acuo durantes in or/ 
bitatetediudutirecenteSiSimiliterlanuuiiubiatlanta & Helena comminus piiffaefuntnudae: abeo7 
dem artificerutrag! excelieotifiima formaifed altera ut utrgorne ruinis quidem templi concuflae. Pon/ 
lius legatus Oii principis eas tollere conatus eff [ibidineaccenfusifi tetfforii natura permififler.Doraue 
re & caeterac antiquiores Si ipfae. Fatebitur^ quifquis eas diligenter effimaueritmullam acrium celerius 
ronfumaiamicum iliacis temporibus non fuiffe eam appareat. 

De piifforibus romanis:^ quando primum dignitas pi£lurac:& qui uiifforias fuas 
pidturapropofueruntidiquado externis pi^urisdignitasromx. CA. IIII» 
Pud rom anos quo^ honos mature huic arti contigir.Siquidem cognomina ex ea pufforum 
a traxetun t Fabii clatilTime gentisiptincepfgi eius cognominis ipfe zdem. Salutis pinxit anno 
urbis condit£.cccc,l^U£ piiffura durauitad noffram memoriamtatdc Claudii prkipatuexti 
flStProxirae celebrata eff in foro boario aede Herculis Pacuuiipoerae:pidlura.Ennifororc genitus hic 
flmiclariorem^ eam artem roms fecit gloria fcansc.Poftea non eff fpeiffata honeffis manibusmifi for 
te quis Turpilium equitem romanum e Venetia noffr£ setatis belle referatihodie^ pulchris eius ope 
ribus Veronx extantibus . Leua is manu pinxitiquod de nullo ante memoratur . Paruis gloriabatur: 
tabellis extindb us nuper in longa fenefla . Aterius Labeo praetorius etiam pro confularu prouinciae nat/ 
bonenfis fonftus.Sed ea res in riTu : & iam contumelia erat.FuitSi principum uitorum non omitten/ 
dum de pi£tura celere confilium.Q.Pedius nepos, Q,Pedii confuiaris trium phalir^Cxfare didlatorc 
coheredis Augufto dati cum natura mutus eflltreum MeiTalla oratonex cuius fimilia pueri auia erat 
pidturam docendum cenfuir.id^ etiam diuus Auguffus comprobauit,Pucr magniprofciffusineaar/ 
te obiit.D)gnario autem pr^cipua lom^ mcreuit(utexin:imo)3.M,ValerioMaximoc6fule:cumMcr/ 
falla princeps tabulam piflur^e praliiiquo carthaginenfes 6i Hieronem i ficilia deuiccrar propofuit in 
latere cunae hoffi!i^:anno ab urbe condita quadringentefimonon3geriroo,Fccit hoc quidem d£,L»Sci/ 
pio.Tabuiamcj uidloriarfu^ariaricac in Capitolio pofuir.Idqiargreialifle fratrem Afncaniim tradunt 
iratum haud immerito: quoniam filius eius in illo pral 10 captus foerat-Nondiffimilem offenfioneflC 
Aemiliani (ub!U*UHoffiUas marinus qprimus cacthagme irruperat fuu eius expugnatione j depiiffaii 



UBER 

proponendo in foro:& iprcaflilTes populo fpeflann fingula cnarrando.Qua comitatcproximisfom^ 
tiisconfulatum adeptus en.Habuitfcxnaludis Claudii Pulchri magnam ammtratione pi£turx;cuni 
ad tegularum Rmilitudinem corui decepti imagine aduoIarenCtTabu Iis autem externis auctoritatem 
romaeiedt primus omniumtL.Mummius;cui cognomen Achaici uidtoria dedir«Nam cum in prard4 
uendenda rexdiftraxiflet;& rex Attalus fex milibus fettertium emiflet Ariftidis tabulam Liberum p?- 
trcm contincntem:pracmm miratus fufpicatus aliquid in ea uirtutis quod ipfc nefciretrreuoauit ta'' 
bulam Attalo multum (mercnteifld incarreris delubro pofuir.Quam primum arbitror piftaram exy' 
terna roma: publicatam, Demde uideo 6i in foro pofitas uulgo,Hinc,M.Crafli oratoris ille lepos arge 
cisicuicum reus fub ueteribus cum tertis compellatus inftaretdicergo CraiTe qualem mererisfTalem 
inquitioftendens in rabula piflum inficetifllme gallum exerentcm bnguam.In foro fuit & illa paftori 
fenis cura bacutoide qua teuronorum legatus interrogatus quanti eum xrttmaretirefpondit fibi dona 
ri nolle talem uiuum uerumgi.Sed pracipuam auCto ritatem fecit publice tabulis Catfa r didtator Aiace 
di Medea ante Veneris genitricis aedem dicaris.Poft eu m.M. Agrippa uir rufticita ti q deliciis propior. 
Extat certe eius orario magnifica 8i maximo duiu digna de tabulis oibus fignifgi publicandis . Quod 
fieri Tatius fuilTetrq i uillarum exilia pcIIi.Verum eadem illa toruitas tabulas duas Aicis diVenens mec 
cata ert a ci2icenis.xiii«milia pondo, In thermarum quo$ calidiflima parte marmoribus incluferat par 
uastabeIIas:pauIo ante cura rertringerenturfublatas.Superom nes diuusAugurtus in foro Tuo in cele 
berrima parte pofuir duas tabulas:qux belli piClam facie habent & trium phu,Idem Ortores ac uido^ 
riam pofuit;& quas dicemus fub artificum raetione in templo C^faris patris,Ide in curia quo^:quam 
In comitio confecrabat duas rabulas ipreflit parieti, Nemean fedentem fupra Iconem. Palmigera ipfam 
artante cum baculo rene,Cuius fupm capurtabula bige drpendetiquam Nicias fcriprit fe inur]rte:tali,n* 
ufus ert uerbo Alterius tabulat admiratio ert puberem filium feni patri fimilcm erfcifalua itatis diffcre 
cia:ruperuoIante aquila dracone comp!exa:Philochares hoc fuu opus efie teftatus eft,Im menfa uel una 
fi quis tantum hanc tabulam 3Eftimet:porentiaartis:cum propter Philocarem ignobiliflimos alioqui 
Glauconem ftlium 9 eius Ariftippum fenatus populuf^ Ro,rot fEccuIis fpcdct.Pofuit 8i Tyberius Cac 
far minime comis imperator in tem pio ipfius Augurti quas mox indicabimus* 

Ratiopingendidepigmcntis» CA, V. 

Aflenus didum fir de dignitatis artis moricntis.Quibus coloribus fingulis primi pfnxiffent: 
h diximus cum de pigmentis traderemus in metaIlis,Qui monochromathea genera pi^lur* 
uocauecint:quf deinde Siqus 8i quibus temporibus rnucnerinudicemus m mentione a rrifi> 
cum:quoniam indicare naturas colorum caufainrtituti operis prior eft.Tandem feats ipfa dirtinxit;6£ 
inuenit lumen ar^ umbras differentia colorum alterna uice fefe cxcitante.Deinde adieitus ert fpicdor: 
alius hicq lumen quem quiainrerhoc&umbraefletiappellauctunt tonon.Commiflurasuero colop 4 
££tranlirus:3rmogen. De coloribus natiuis & faflitiis. CA, vL 

Vntautem colores auflert aut floridi.Vtru manatura aut mixtu raeuenit.FIoridifunt quos 
f dominus fingenti prsftat:minium:armenium :cynabaris:chryfocoIIa:indicu : purpunlFum, 

Cacrcri aurtcri.Ex omnibus alii nafcuntur.Alit fiunt, Nafcuntur finopis:rubrica :parethoniu: 
mclinum;crcrria:3uripigmcntum,Csteri fingunrur.Primum^quos in metallis diximus.Prxrereae 
uflioribusochra:cacruffaufta:randarac3:fandix:fyricum:atramcntum:Smopisinuenraeft primum in 
ponto inde nomen a finopeurbe.Nafdrur Si in aeeypto:baIcaribus:afriC3:fcd optima in lemno Si iii 
Cappadocia, Efforta Si i fpeIuncis.Quae Taxis adhaeur:excellit, Ciebis fuus colos : extra macuIofus,Hac» 
9 ufj (untuetcresad Tpicndorem. Species rtnopidis trcs:mbra:Si minus rubens:6i inter has media.Pra: 
Cium optimae riibr3s.xiii,denariis.vTus ad penicillumtaut fi lignum colorare libeat. Eius qux ex africa 
ucnit: odoni artes rciccrcu Ium appellant. Quje magis cacteris rubet: utilior abacis, Idem precium 
eius : qua: prertior uocatur : Si ert maxime fuTca , Vfus nus ad bales abacorum . In medicina uero blan 
dus :cmplartnf 9 Si malagmatis Tiue ficca compofitione cius fiueliquida . Facilis contra ulcera in hu/' 
morefita:uelur oris redis,AIuufirtitinfura.Fccminauprofluui3 pota denarii pondere, Eadem adu^ 
fta : ficcat fcabririasoculorum : uino maxime. Rubrica: genus in ea uoluere intelligi quidam fecunda: 
audoritatis * Palmam enim lem iniK dabat:m inio EWoximam , Haec cft antiquis mul tum celebrata cH 
infula in qua nafcitur.Nec nifi fignata uenundabat:unde Si fph ragidem appclIauere,Hac minium fuh/ 
linunt:adulteranr. In medicina prxclara res habetur, Epiphoras enim oculorum mitigat Si dolores dc 
cumlitatHgilopias manare prohibet . Sanguinem reiicientibus ex aceto datur bibenda . Bibitur Si co*' 
tra lyenum renum^ mitia & purgationes foeminarum.Item Si contra ucnena Si ferpentium idus ter,^ 
rcftriura marinorumgj.Omnibus ideo antidotis familians.Ex reliquis rubricae generibus:fabris utiV 
lirtimaargyptia Siafricanaiguoniam maxime forbentur.Pidurisautem aptanafcitunSi in feranis me 
callis.Exea ftt ochra:exurta in rubricam ollis nouis luto circum litis,Quo magis arfit i caminis hoc me 
lior.Omnis autem rubrica ficcar.Ideo^ Si cmplaftris conuenitiigni etiam facro,Sinopidis ponticae fe-' 
libra filis lucidi libris.x.Si melini graeaenfis duabus mixtis rritifqi una per dies,xii,leucophoru fit : hoc 
ert glutinum auri cum inducitur ligno.Parethonion notnen loci habet ex segyptotfpumam maris efle 
dicunrfolidant cum limo:Si ideo conchae minurse inueniuntur in eo, Fit Si in creta infula argj Cyrenis* 
Adulteratur romaecrcta draolra decoda confpiflara^iPrsecium optimo in pondo fex librarum eddi 
dis coloribus pinguiflimu: Si tedoriis cenadrtimu;p[opte[ leuorem , Melinum cadidura Si ipfumelt. 



TRIGESIMVSQVINTV^S 

Optimumin melo infula.In farno quogp nafcitur.Sedeo non uruntur pfflores jjptemimfapinguedl 
ne. Accubantes eifodiunt ibi inter faxa uenas fcrutanres.in medicina eunde ufum habet que erema cre/ 
ta,Praeterea linguam tadlu ficcat, Pilos detrahi t & m ingar.Prscium in libra federnis fiiigulis» Eft & co 
,Ios ternus 6C candidis caeruffaeicuius rationem in plumbi metallis diximus<Fuit terra perfe in Theo 
,doti fundo inuenta fmyrnaeiqua ueteres ad nauium pidluras utebanrur.Nuc omnis ex plubo 6i aceto 
fitiuc diximustVila caui reperta in inccd io pyrx cxrufla in orcis cremata.Hac prius ufus e(l Nicias fu/' 
pradiiftus.Uptima nucafiatica habemr:qu£ di purpurea appellarur • Prsccium cius in libras seris.v.Fit 
fii romae cremato file marmorofodi reftintSo aceto*Sine ufta non fiunt umbrat<^retria terrae fua' ha/ 
bet nom^Hac Nicomachus di parrhafius ufi Refrigerat emoliitqitExplet uuinera fi coquatur. Ad fic/ 
canda praecipue utilisidi capitis doloribusidi ad deprehendenda puraiSubeOc enim ea intelligiturtfi ex 
aqua illita non arefcattSandaracam di ochram luba tradit i vfula rubri maris topaso nafci.Sed mde no 
peruehunrur ad nostSandataca quo modo fieretidixtmus.Fic adulrerina di caeruHa i fornace cedta. Co 
Josefle debet fla meus. Precium i libras afies quini,Ha:cfi torrcacur;a:qua patre rubrica amni txtaian/ 
dycem facir^Quanganimaduerro Virgilium exiflimalTe haerba id cfleullo ueifu. 

Sponte fuafandix pafccntcsueftiet agnos. 

Precium in libras dimidium eius quod fandaracac,Nec funt alii colores maioris ponderis.Intcrfadlici 
os eft di fyricumiquo minium fubiini diximus.Fit autem fmopidedi fandyccmixtis»Atrametu quo^ 
inrer fadticios erit:qq efi 6i terra gemina origjnis,Aut falfuginis niodocmanatiaut to ra ipa fulphuiei 
coloris ad hoc probatur.Inuenri funt pidtores qui e fepukhris carbones infeftos effoderent, Sed impoc 
jtima haec omnia ac nouitia. Fi t enirn di fuligine pluribus modisirefina ucl pice cxuRis.Pioptei; quod 
officinas etiam aedificauereifumum eum no emittentes, LaudaniTimum eode modo fit c taedis, AduP 
reiamr fornacium balnearum^ fuliginetquoad uolumina feribenda utuntur. Sunt di qui uini fecem 
ficcatam excoquantialfirraanr^ fi ex bono uino fex fucrirundici rpeciem id acramentu pra:bcre Polyy 
gnotus di Mycon celeberrimi pidlura achenis e uinaceis fccercitryginon appellant, Apelles comenrus e 
ex ebore combufto facereiquod elephantium uocant. Apportaf di indicu cx india: inexploratae adhuc 
muentionis mihi.Fit etiam apud ifedtores ex flore nigroiqui adhairefcit aereis cortinis.rit & e taedis li> 
gno combufto tritif^ i mo rtario carbonibus, Mira m hoc fepiarum naturaifcd ex iis non fiuOmne at 
atrametura fole perficitur, Librarium direflorium glutino ammixto*Quod autem aceto liquefadlum 
eft;a:gre eluitur. E reliquis coloribus quos a dominis dari diximus propter magnitudinem praecii an/ 
te omnes di purpurifTum e crera argentaria cum purpuris pariter tinguitur: bibitquecum colorem ce 
lerius lanis,Pr^cipuum eR primumiferuenti aheno rudibus medicamentis inebrutum.Proximu ege 
fto eo addita creta in ius idem, Et quotiens id fadtum eftileuatuf bonitas pro numero dilutiore fame. 
Quare puteolanum potius laudaf g tyrium aut getulicum uel laconicum tunde preciofiffima- purpu.^ 
raetCaufa eft hyfgino maxime inficitur: rubi% cogitur forberctViIiiTimu acanufio,Pra:cium huic a 
fingulis denariis in libras ad.xxx. Pingentes fandyce fublita mox ouo inducentes puipuiilTum fulgor 
rem minti faciunt. Si purpuram facere malunt: caeruleum rublinunttraox purpurilTum ex ouoina! 
ducunt. Ab hoc maxima auiRotitas indico*Ex india uenit arundinum rpumaeadhatrefcctc limo cum 
teritur nigrum* Ad in diluendo mixturam purpurae rxrulei^ mirabile reddit. Alterum genus eius eft 
in purpurariis officinis innatas cortinis dc eff purpurae rpuma,Qui adulterat uero indicum tingut Rer/ 
cora coldbina aut cretam rdinufiam uel anulariam uttro inficiut; pbatur carbone. Redditenim quod 
fincerum efl flammam excellentis purpursetdidum fumat odorem maiisoler.Ob id quidam cfcopu/ 
Ls id colligi putant.Praecium indico denarii, xx,in libras, In medicina fdicum tumores & impetus ftdat 
Siccat oris ulcera, Armenia mittit quod eius nom ine appeliatur,Lapis eR hic quo^ cryfocollae modo i 
fe(Rus,Optimum^ eR quod maxime uiride eRicomunicato colore cu cxruleo.Solebant librae ems tti/ 
cenis nummis taxart.lnuenta per hifpanias harena eR fimilem cura recipiens, Iraqt ad denarios fenos ui 
litans redii t.DiRat a cteruleo candore modico: qui renenorem huc efficit colore.Vfum t medicina ad pi 
os rantu alendos, habet; maxime^ in palpebris, Sut etianum nouitii duocolores e uilifllmts uindeqd 
appianum uocaturrfii quod chryioeollam luteam mentitur.Ceu page multa Cnt mendacia eius.Fit ex 
creta uiridiaeRimam feRertiis in libras. An ulare qd' uocanteandidu e R;quo muliebres pidurae tllumi/ 
nanf.Fit6C ipfum ex creta ammixtis uitreis gemmis ex uulgianulis:unde&anularediaum. 

Qui colores udo non inducantur:^ quibus coloribus antiqui pinxerunt:6f qu|/ 
do primum gladiatorum pugnae propofitae funt, CA. VU. 

Xomnibus robribus cretulam amareiudogt illini recufantpurpurintim idicum ca'ruleutn 
e melinum auripigmentum appianum.Cierufla caerae tingutur iirdem colonbus ad eas piiRu 

ras qu^ inuruntur alieno parietibus genereifedclaffibus familiari, lam uero & onerariis naui 
busrquoniam SC pericula expingimus:ne quis miretur 6i rogos pingi.luuatqi pugnaturos ad mortem 
auc certe caedem fpetiofe uehi.Qua contemplatioe tot colorum tanta uarietate fubit antiquitatem mi 
lati.Quatcuor coloribus folis immortalia opera illa fecere: ex albis me1ino:ex filaceis attico:ex rubris fi 
nopide pontica:ex nigris atramento. Apelles Echion Melanthius Nicomacus darilTimi p><Rorcs: cura 
rabulae eorum fingulae oppidorum uenirent opibus, Nunc8C purpuris in parietes migratibus & india 
conferente fluminum fuorum limum 6i draconum ;& elephantorum faniem nulla nobilis piiRuraeft. 
Omnia ergo meliora tuc fuereicum minor copia, Ita eR quonia(ut fupea diximus)regt non animi jpeiis 



UBER 

excubatur.Et noflra: aetatis mfania cx piflura non omitfaiii.Ncro prfnceps fufreratcoIofTeum epin^ 
c.xx.pedutn in Imteo incognitum ad hoc tempus.Ea piftura cum peracta eflet in lamianis hortisra^ 
ccnfafulminecum optima hortorum parteconflagrauit, Libertus cius cumdatums eflet Antii mu/ 
nus gladiatorium publicas porticus occupauit pidura ut conflangladiarorum miniftroi umg? omnitj 
ueris imaginibus redditis«Hic multis iam feculis fummus animus in pidtura, Pingi autem gladiatoria 
tnuneratiatgi io publico exponi cerpta a.C*Tcrentio Lucano.Ifgj auo fuo a quoadoptatus fuerat.xxx» 
paria inforo triduum dedir.Tabula^ p^am in nemore Diana’ pofuit. 

, De aetate piduraeopcrumSC artificum indicatura nobilftates.ccc.t', CA, Vllf» 
Vnc celebres in ea arte g maxima breu itate percurram:ne$ enim iftituri operis efl talis exe/’ 
n cutio.Uaque&^quofdam uelut in trafeurfu 6i in aliorum mentione obiter nominalTe faris 
eritiexccptisoperum clariratibusiqu* BC ipfa conucnietattingi:fiue extant:fiue itercidere.No 
tontlatfibiinhacpartegraecorumdiligentiagmultaspoflol^mpiadas celebrando pifloresq ftatua^ 
riosauflorcstPriraumqueoIympiadenonagefimaicum&Phidiamipruminino pidlorera fuifle tra^ 
daturtciipeumqt athenis ab eo piflum Praeterea in confeflb fit odogefim atertia fuifle . Paneu m fratre 
eiustqui clipeum intus pinxitaegide Mineruae:qua fecerat Colores Phidix difcipulus:6c in faciendo Io 
oeolympioadiutor.Quid;'^ in confeflb perinde efl Bularchi pi^oris rabula :in qua erat magnetum 
proeliumia Candaule rcgelydiac heraclidape nouifTimorqui 8i Myrfilus uoci ratus eflircpenfam aurof* 
Tanta iam dignatio pidurae erat, Id circa atatem Romuli accidei it necefle cftiduo.n.deuicefima olym 
piade mtcriit.Candaulestaut ut quidam tradunt eodem anno:quo Romulus nifi fallorrmanifefla lam 
tum claritate artis adeoabfoIutiore.Quod fi praccipif mecefle eft fimul appareat multo uetuftiora prin 
cipia cfleteof^i qui monochromata pinxeruntiquorum aetas non tradif.AIiquadoergoantcfuiflcHy 
gfemonem MonochromadamiOui primus in piftura marem fcEminamqsdifcreucrif.Eumaru athe-' 
tiiefem figuras omnes imirari aulum.Qui^ inueta eius excoluerit Cimone Cleoneu.Hic Catagrapha 
inueninhoc elt obliquas imagines uarte formare uuirus refpicientes furpiciemefue : & defpicientes: 
Articuliset mebra diflinxir, Venas protulitipraetcr^ in uefle rugas:& finus inuenir.Panscum quidem 
frater Phidiae er proelium athenicniium aduerfus perfas apud mararhonem facium pinxir.Adeoi3 co/ 
Iorum ufus increbruerariadco ars perfeifla eratiur m eo proelio iconicos duces pinxiiTe tradatur athenic 
Cum MilciademtCallimachum Cynegyrum Barbarorum Darium Thyflaphernem. 

Primum pi<Surrecertamen:S£quiprimipcniciIiopinxerunri CA. IX» 

Vfnimmo certam en piftur* etiam florente eo inltiturum eft corinthiac delphis* Primufqui 
q omnium certault cum Timagora chalcidenfeifupatufgi cft ab eo Pythisrquod 6C ipfius Tima 

gorae certamine ue tufto apparetichronicorum errore no dubio* Alii quog poft hos dari fue^ 
re nonagefima olyrapiadeificut Polignotus Thafiusiqui primus mulieres lucida uefte pinxiucapita ea 
rum miris uerficoloribus operuit plutimu^ piflur^ primus contulinSiquidem inftiruit os adaperire 
dentes oftendcrcruultu abantiquo rigore uariare.Huius eft tabula in porticu Popeiirquaeantecuriam 
eius fucrat.In qua dubitatur afccndentem cum clypeo pinxcritian defccdfntein.Hic delphis aedem pin 
xit.Hir & athenis porticum qus poetile uocaf gratuitoicum parte eius Mycon mercede pingerer.Vn/ 
de maior huic audoriras.Sfquidem amphiflyonesiquod eft publicu graeciae conciliumihoipitia ei gra 
tuita decreuere, Fuit alius Mycon :qui minoris cognomine diftinguiruncuius filia TimareteSi ipfa pin 
Xir.Nonagcfima autem Olympiade fuere Aglaophon Cephifodorus PhrylusEucnor pater Parrhafii 
& pracceptor.Maximi pidoriside quo fuis annis dicemus.Omnes hi iam illuftrcs non tame in quibus 
hrercreexpofitio debeat feftinans ad lumina artisiin quibus primus refulfit. Apollodorus athenienfis 
nonacefimaterria olympiadc.Hic primus fepties exprimere inftituitiprimufgi gloriam penicillo iurc 
conrulit.Eius eft facerdos adorans:& Aiax fulmine incenfus qui pergami fpedtatur hodfe.Nc^ ante ei3 
tabula ullius oftenditunqus teneatoculos.Ab hoc artis fores apertas Zeufis heracicores intrauit oly/ 
pfadis nonacefimccquintaeanno quartoiaudente^ iam aliquid penicillu (de hoc enim adhuc loqmur) 
ad magnam gloriam perduxit.A quibufda falfo in oflocefimanona olympiade pofitus:cum fuifle ne-' 
ccfleeftDemophilumhymereum;&: Nefeamthafium.Quoniam utrius eorum drTcipulusFueritiatn 
bigftur,In eum Apollodorus fupradidus uerfus fecitiArrem ipfis ablata Zeufin ferre fccu.Opes quo^ 
tantas acquifiuftiut in oftentatione caru olympiae aureis litteris i palliorum tefleris intextum nomeri 
fuum oftentaret.Poftea donare opera fua i'mruit:g) ea nullo fatis digno ^io pofle diceretificuti Alcme/ 
nam agrigentinis:pana ArcheIao.Fecit & penolopem :in qua amores pinxifle uidcrur;& Aihleia, Adeo 
fibf in iTlo placuit:ut uerfum rubfcnberer celebrem ex eo inuifu^ alique facilius q imitatu^ . Magni 
ficus eft lupfpereiusin throno aftantibus diis. Er Hercules infans dracones ftrangulans Alcmena ma 
tre coram paoente:6iamphitryone.Dcpreheditur rame Zeufis grandior in capitibus articulif^ : alio^ 
quin tantus diligentiarutagrigentinis fatfturus tabulam :quam in tem pio Tunonis liciniat publice dica^ 
renr infpexerir u trgines copt n udas;& qui^ dcgcritmt qd i' qua^ lauda tiflimu eetipiflura redderet.pi^ 
xit & monochromata cx alboraiqles ems &L smuli fuere Timathes:androcydes:Eupopus parrhaftus. 

Deauibus per pidfuram deceptis:&: quid difficillimum in piflura* CA. X, 
Efcendifle htccu Zeufide in certamen tradif.Et cu ille detuliflet uuas pidtas tanto fucceflu ut 
d infeenam auesaduolarennipfedetultflelinreum pidfumtradtfuta ueritate reprefentata : uc 
Zeufis alitu iudicio tumeas flagitaret tandem remoto linteo oftMi pidhiram : at$ intdieifto 



TRIGESIMVSQVINTVS 

«rror^ concederer palmam ingenuo pudore:quoma ipfe aues fefellinettparrhafius aut fe artifice. Fertur 
8i poftea Zeufis pinxifle puej; uuas ferenrem :ad quas cum aduolarent aucs:eadem ingenuitate procef 
fit irarus:operi:8idixit:uuas melius pinxiqpuerum.Na6ifihocconfumalTem:aues timere debuerant. 
Fecit 8i figlina operaiquac fola in ambracia reliifa funt:cu inde mufas Fuluius nobilior romam traiiery 
ret.Zeufidis manu romsc Helena eft in Philippi porricibus.Et in cocordise delubro Marfyas religatus. 
Parrhifius ephefi natus;& ipfe multa conftituir.Primus fymmetriam pidhirae dedit.Primus argutias 
uultusielegantip capillirucnufiatem oris confeflioneartificu in lineisextremis palma adcptus.H3EC cft i 
pidura ium ma fubnlitas.Corpora.n.pingere 6C media rerumieft quidem magni operis:fed i quo mul 
ti gloriam tulerinr.Extrema corpo^ facere;& definentis pidfurae modu includere:rarum in fuccelTu ar 
tisinuenitur.Ambire.n.debctreextremitasipraidCficdefinereiutpromittataliapofTeiofiendarqietiatn 
qua: occultat.Hanc ei gloriam conceflere Antigonus 8C Xenocratesrqui de pidluris fcripferc praedican * 
tes quo^ non folu cdfitentes. Alia multa Graphidis uefiigia extant in tabulis ac mcbranis:ex gbus pro 
ficere dicuntur artifices.Minor tame uidef fibi coperatus in mediis corporibus exprimendis.Pinxit dC 
daemonem athenicfium argumento quo^ ingeniofo.VoIebat nagj uarium:iracudu:iniuftu:inc6ftan' 
ce.Eundem uero exorabilemtclemenre : mifericorde:excelfum:gloriofum:humilem:feroce:fugace^; 
6C ofa pariter ofiendere.Idem pinxit dC Thefea qui roma: in capitolio fuir.Et Nauarchu thoracatu.Et i 
una tabula quae eft rhodii:Meleagrum :HercuIe:Pcrfea.Ha:c ibi ter fulmine ambufia : ne^ oblitterata 
hoc ipfo miraculum auget.Pinxit 8C Archigallum:qua pidlura amauit Tiberius pricepsiat^ ut audor 
eft Detius eculeo.lx.feftertiis aeftimatam cubiculo fuo inclufir.Pinxit 6i CrelTam nutricem unfante^ in 
manibus eius.Et Philifcum 6i Libeijc patrem aftate uirtutc: 6i pueros duos : in quibus fpedlatur fecu.^ 
TitasdC fimplicitas aetatis.Item facerdotemaftante puero cii acerra &corona.Sut& duae pidurae eius 
nobilifiima: hoplirides. Alter in certamine ira decurrensrut fudare uidcatur.Alter arma depones ut an>' 
helarc fentiatur.Laudatur Qi Aeneas Caftor^ ac pollux in eade tabula.Item Thelephus Achilles: Aga' 
menon:Vlyxes foecundus artifex«Sed quo nemo infolentius 3i arrogantius fit ufus gloria attis.Nam 8C, 
cognomina ufurpauit abrodietu fe appellandoialiifqi uerbis principem artis 6i ea ab fe confumata.Sup 
oia Apollinis fe radice ortum:& Hercule quem lyndi fecerat talem a fe piiftumtqualem faepe in quiete 
uidiflet.Ergo magnis fuffragiis fuperatus a Timanthe eft fami in Aiaceiarmop^ quoqi iudicio Herois 
nomine id le molefte ferre dicebat:q> ite^ ab indigno uiiftus eflet.Pinxit 8C in minoribus tabellis libidt 
nes eo genere di petulantibus iocis fe reficies.Nam Timanthi uel plurimu affuit ingenii.Eius.n.eft Iphi 
genia oratore laudibus celebrata«Qua ftate ad aras peritura cum mocftos pinxiftet oes:pra:cipue patru: 
cu triftitia: omnem imaginem confumpfiftet patris ipfius uultum uelauitiquem digne no poterat ofte 
dere.Sunt 6C alia ingenia cius exemplaria ueluti Cyclops dormies in paruula tabula.Cuius & fic magni 
cudine exprimere cupiens pinxit iuxta fatyros thyrfo pollice eius metientestat^ in omnibus eius operi 
busintelligiru^iusremperqpingi'tur.Etcumarsfummafit:ingcniumtamenultraarteeft*Pinxit 6C 
heroa abfolutiflimi operis:arte ipfa complexus uires pingendiiquod opus nunc roma: in templo Pads 
efttEuxinidas hac aetate docuit Ariftidem praeclarum artificem • Eupompus Pamphilum apellis prae/ 

‘ ceptorem.Eft Eupompi uidlor certamine gymnico palmam tenens.lpfius audtoritas tanta fuerit:ut di 
uiferit ptifturam in genera triaiquae ante eum duo fuere helladicum 6i afiaticum. Afiaticum appellabat 
propter hunc qui erat fcycionius.DimifTo helladico tria fadla funt:Ioniura:fycionium:atticum.Paphili 
pidlura eft cognatio dC proelium ad philuntem di uidoria athenienfium «Item Vlyxes in rate.lpfe mace 
do natione:fed primus in pidura omnibus litteris eruditusiprecipuae arithmetice di geometticeifine q 
bus negabat arte perfici polTe. Docuit neminem minoris talento annis decem :quam mercedem di ap' 
pelles di Melantiusei dedere«£t huius audloritate effecftum eft ficyone primum:deinde di in tota grac/ 
cia:ut pueri ingenui ante omnia graphice:hoc eft piifturam in buxo docerentur:reciperetur^ ars ea in 
primum gradum liberalium. Semper quidem honos ei fuit:ut ingenii eam exercerent:mox ut honefti 
perpetuo inrerdi<3o:ne feruitia doccrentur.ldeo negi in hac nem in toreutice ullius qui feruierit opera 
celebrantur, Clari etiam centefimafeptima olympiade extitere. Echion di Therimachus,Echionis funt 
nobiles pidutcC Liber pater:item tragoedia di comedia.Semiramis ex ancilla adipifcens regnum :anus 
lampadas pra:ferens:& noua nupta uerecundia notabilis.Verum di omnes prius genitos futurof^ po 
ftea fupcrauit appelles couf^ olympiade centefima,xii,in pidura proueAusiut plura folus prope q' cae/ 
teri omnes contulcritruoluminibus editis quae dodlrinam eam continent, Praecipua eius in arte ucnu^' 
ftas fuit:cum eadem aetate maximi piiftores eflent:quorum opera cum ammiraretuncollaudatis cm/ 
nibusideefte lis unam illam uenerem dicebat:quam graeci charita uocant.Caetera omnia cotigifle.Sed 
hac foli libi neminem parem,Et aliam gloriam ufurpauit:cum Prothogenis opus immenfi laboris ac 
cura: fupra modum anxie miraretur.Dixit enim omnia fibi cum illo paria efle:aut illi meliora:fed uno 
fe praeftare:g> manum ille de tabula nefeiret toIlere:memorabili praecepto:nocere faepe nimiam dilige/ 
tiam.Fuit autem no minoris fimplicitatis gartis.Nam cedebat Amphioni dcdifpofitione:& Afclepio 
doro de menfurisrhoc c quanto quid a quo diftare deberet « Scitum eft inter Prothogenem &: cum qd 
accidiullle rhodi uiucbat.Quo cum Apelles annauigafleciauidus cognofeendi opera eius fama tatum 
fibi cognicitcotinuo officinam petit.AberatipfeifedtabuIam magnae amplitudinis in machina aptata 
pitfturxanus unacuftodiebat.Hacc Prothogenc fortis efle refpodif.interrogauit^ a quo quaefitu dicc 
iet« Ab hoc inquit Appelles arrepto $ peniculo linea ex colore duxit fiimte tenuitatis p tabulaiReuerfo 



LIBEtl 

Mothogftif qua? gefta erant anus mdicaufr*Ferunt artificem protinus conteplatum fubtilitatrm dixiC' 
fe, Apellem ucniffe» Non enim cadere m alium tam abfolutum opus.lpfum tunc alio coolre tenuiore 
lineam in ipfa illa duxiflerpraecepifleq! abeuntem fi rediflet illeroflcderet : adiicerer^ hile t fie que quae 
reret:at^ ita euenir. Reuertitur enim Apelles:fed uinci erubefcens:tertio colore lineas fecnit : nullum 
relinquens amplius fubtilitati locuiatProthogenes uidlum fecofefTus in portu deuolauitihofpitc quae 
rens.Placuit fic ea tabula porteris tradiioium qdem :fed artificu pdpue miraculc.Confumpram ea cow 
rtat priore inccdio domus Cxfaris in palatio, Auide ante a nobis fpedtatam fpariofiore amplitudincmi'^ 
hil aliud corinetem q lineas uifum effugientes • Inter aegregia multorum^opcia inani fimilcm 6C eoipfo 
allicientem omnig; opere nobiliore; appelli fuit alioquin perpetua confuetudo nunq tam occupatam 
diem agendi:ut non lineam ducedo exerceret arte:quod ab eo in prouerbiu uenit. Idem perfecta opera 
proponebat in pergula tranfeutibustatij port ipfam tabulam latensiuitia qux notarentur aufcultabat: 
uulgum diligentiorcm iudicem q fe pratferens.Ferunt^ a furore reprehenfum q> in crepidis una intus 
pautiores feciffet anfas , Eodem portero die fuperbee emendationem prirtina: am monitionis cauillanr 
te circa crus indignatu profpexiffcidenunriantem ne fupra crepidam iiitor iudicaretiquod & ipfum iti 
prouerbiu uenit.Fuit eni &: comitas illi propter quam gratior Alexandro magno e ratifrcquenrer in 
officinam uentitanti.Vnde ut iam diximusiab alio pingi te ucruit inucterato ediao.Scd 8i in officina V 
perite multa diflerenri filctium comiter fuadebatnidcri eum dicens a pueris qui colores tererent. Taiil 
auifforitatis & iuris erat ei in rege alioquin iracundu.Quaq Alexander 6i honore clariflimo pbuit exej' 
plo.Na^ cum dilccrtac fibi ex pallaciis fuis praxipue nomine Ompalpen nudam pingi ob ammiratioy 
nem forma? ab Apelle iurtllleneumq^ cum pari captum amore fenfifletidono dedit eam «Magnus ani/ 
mo maior iperio fui:nec minor hoc facto q uidtoria aliqua.Quippe fe uicitrnec thorum tatu fuum : fed 
etia affedlum donauit artifici : ne diletrta? quidem refpedtu motus ut qua? modo regis fuiffet modo pi> 
dtorisefler.Suntqui Venerem anaclypomenen illo pidtam exemplari putant:apelTes& in amulis ber 
nignus Prothogeni dignationem primus rhodi conftituir,Sordebat ille fuisiut pleru^ doniertica,Per^ 
cotanti^ quanti licitaretur opera effedtatparuum nefeio quid dixerar,at ille quinquagenis talentis popo 
fcittfama^ difperfit fe emereiut pro fuis uenderet , Ea res concitauit rhodios ad intclligcndu artificem 
nec nifi augentibus precium ceflir.lmaginu ille fimilirudines adeo indifcrete pinxittu t incredibile didtu 
appioii grammaticus feriptum reliqueritiquedam ex faciehominum ad diuinante; quos Metopofeo-^ 
pos uocant ex iis dixiffe aut futura mortis annos aut praterira.Non fuerat ei gratia in comitatu alexa^ 
dri cu Ptolomao; quo regnante alcxandi ia ui rempertatis expulfus fubornato fraude amulorum Piae 
no regio inuitatus ad regis cocnam uenit.lndignanriij Ptolomao:6C uocatores fuos offendenti ut dice 
ret a quo eopi inuitatus effettarepto carbone extindto e foculotimagine in pariete deliniauittagnofcente 
uultum Plani Rege ex inchoato protinus.pmxit 6C antigoni regis imaginem altero lumfe orba primus 
excogitata ratione uitia condendi:obliquam na^ fecitiut quod corpori deerat piirtura? potius deeffe ul 
dererur. Lanium^ ea in parrea facie oftendit:quam totam poterat oftendcrc.Sunt inter opera eius ex' 
pirantium imagines.Quje aut nobiliflima finttnon ert facile di<3u.Vcnerem excunte e mari diuus Au' 
gurtus dicauit i delubro patris Ca?faris: qua? anadyomena? uocaturtuerfibus grs:cis tali opere dil lauda 
tur uida?: fed illurtratXtHuius enim iferioie parte corruptam q reficcretrro poterat inucniri.Veru ipa 
iniuria ceffit fuo Dorothei manu: Apelles inchoauerat aliam Venerem coiisifuperaturus etia fua illam 
priorem .Inuidit mors perada partemec qui fuccederet operi ad pra?fcripta liniamenra inuentus ert,pin 
xit 8C Alexandrum magnu fulmen tenente in teplo epheliae Diante.xx.ralentis auri.Digyti eminere ui' 
den tu n&fulme extra tabula efle,Sed legeres meminerintiomnia ea cortare quattuor coIoribus,lmma 
na: rabulae precium accepit aureos menfura non numero»Pinxit&Megabi2i facerdotis Diana? ephe' 
fia? popam.Cliducum equo ad bellum fertinantcm:& ei galeam pofcenti armigerum porrigctem.AIe' 
xandni dc Philippum quoties pinxerit enumerare fupuacuum eft.Miranf eius abronem famii.Et Me' 
nandrum regem carite rhodii.ltem anceu.Alexandriae Gorgofihenem tenente Tragoedu.Romte Ca' 
florem & Pollucem cu uidoria dC Alexadro magno.ltem belli imagine reffridis a tergo manibus Ale 
xandro in curru triuphante.Quas utraf^ tabulas diuus Augurtus in fori fui partibusceleberrimis di' 
caueratfimpIicitacemoderara,OiuusClaudiuspIuribusexirtimauit,ln utrif^ excifa facie Alexandri 
diui Augurti imaginem fubdere.Eiufdem arbitrantur manu effe & in antoniae templo Hercule auer' 
fum:ut quod ert difficilliniu facie eius offendat uerius pidura qua promittat.Pinxit &L Heroa nudum: 
ad quam pidura natura eu prouocauit.Ert & equus eius fine fine pidus iii certamine quod iudicium 
ad mutas quadrupedes prouocauit ab hominibus.Na^ ambitu amiulos pra?ualcre fentiens fingulop^ 
piduras indudis equis ortenditiapellis tantum equo adhinniuereud^ pouea femp illius exjpcrimenru 
artisortentatur,Fccit&: Neoptolemum exequoaduerfus pcrlasiarchelaum cum uxorefiC filiaianiigo 
num thoracatum cu equo incedentem. Peritiores artis pra?ferunt oibus eius operibus eundem regem 
fedentem in equo.Dianam facrificatium uirginum choro mixtamtquibus uiciffe Homeri uerfus uide 
tur idipfum fcribenris.Pinxir & qua? pingi non poffunt tonitruarfulgctraifulgura^ibronteniartrapcn: 
ceraunobolon appellanr.lnucta eius & caeteris eius profuere in arte,Vniim imitari nemo potuir:quod 
abfoluta opera atramento illinebat ita tenuiiut idipfum repetcuflu claritates oculopt excitaret: cuftodi 
ret^ a puluere dC fordibus ad manu inrueti demu apparerer,Scd 8C tu rone magna:ne colorem claritas 
oculo^ aciem offenderet ueluti p lapide fpeculaiem intuetibus c loginquo.£t eade res nimis floribus 



TRIGESIMVSQVINTVS 

coloribus au{terit3tem occulte darecrsqualis eius fuir Ariftides Thebanus. Is omniu primus animum 
pinxit Si fenfus omnes expreiTir:quos uocanc graeci ethe*Item perturbarioesiduriorpaulo in colonbus* 
Huius piduraroppido capto ad matris moricntis ex uulnerc mam mani adrepens infans. Intelligicur^ 
fentire raarenSi timere nec mortuo ladtefanguinem infans lambat.Quam tabula Alexander magnus 
tranflulerat pellam in patriam fuamtldem pinxerat proelium cum perfis centum hoies ea tabula com/ 
plexus patff uf 9 in fingulos mnas denas a tyranno e lacenHum MnalbnetPmxit 81 currentes quadrigas* 
Et fupplicantem pene cum uocc.Et uenatores cum captura. Er Leontionem pidtorem«Etanapauome/ 
non proprer fratris amorcra monenrem.Itcm Liberum partem anadnefpedfatos ronix in xde. Cx 
teris Tragoedum & pueram apollmis*Cuius rabulx grana interiit piftoris infcitia : cui tergendam eam 
mandauerar.Milunius prxtor fub die ludo^ appollinariumtSpeda efl& in xde Fidei m capiiotio ima 
go fenis cum lyra puerum dccentiStPinxit 8L xgrum fine fine laudatu miQua in arre tantum ualuii: uc 
Attalus rex unam tabulam eius centum talentis em ifTcfradatur.Simul ucdidtumed^Prothogenesflo 
ruicp-itria ei cannus gentis rhodiis fubjcdlx.Sumaefus paupertas initioartif^fummainteniiotSCideo 
minor fertilitas. Quis cum edocuermnon putant conflare.Quida & naues pinxiUe uf^ ad annu quin' 
quagefimum .Argumenfu efle;^ cum arhenis celeberrimo loco Minerux delubro Popylcon pingeret 
ubi fecit nobilem Paralum 6; Hamo niadaiquam quida nauficam uocantiadicceritparuulas naues lon^ 
gas in iisiqux piffores parerga appellanciur appareret a qbus initiis ad arcem offentattois opera fuaper>' 
uenifienr.PjImam habet tabularum eius lalyfusiqui efl ufqi hodie rorax dicatus in tcplo Pacis: quem 
cum pfngercnrradirur madidis lupmisuixiiieiqaoniafirnulfameruflmcrentdifitirn : ne fenfus nimia 
dulcedine obfIrucrer.Huicpitturx quater colorem induxitcontrafubfidiainiurixfi£uetuftatis:ut de/ 
cedente fuperiore inferiore fuccederer.Efl in ea canis mire fadfusiut que pariter cafus ars pinxerit: No 
iudicabar fe exprimere in eo fpuma anhelatis cum re fiqua omni parte quod difficillimum eranfibi i^ 
fatiGecifTer.Dirplicebat autem ars ipfainec minui poterat:& uidebaturnimiaaclongiusa ueritate difee 
dereirpumagi illa pingi non nafei ex orc anxio animi cruciatu cu in piflura uej; efle non uerifimileuel^ 
Ief :ab[terferatrxpius:mutauerar^ penicilIu:nullo modo fibiapprobans.Poftrcmoiratusaru quod in ' 
telfigercTfpongia impegitinuifoloco tabulxiex illa^ repofuit ablatos colores:quaIiter cura optauerat; 
fecit^ in piftura fortuna natura.Hoc exemplo fimilis 8i Nealre ruccefTus in fpuma equifimiliter fpon.e 
gia irnpafta fecutus dicif cii pingeret popisoma retinente panc.Cu ita prothogenes mo Rrauit dt fortu 
ra.Proprer huc [alyfum ne cremaret tabulas Demetrius rex:cu ab ea parte fbla poffet rhodii cape:no in 
cendic:parcentc^ piiffurx fugit occafio uicftorix.Erat tuc jithogenes in fuburbano hortulo fuo:hoc efl 
Demetrii caffriStNe^ fterpel latus proeliis inchoara opera itermilit omoifcd accitus a rege iterrogatuf^ 
q fiducia extra muros argercr:refpodit:fcire fe iUi cu i hodiis bellu efle nocu artibus . Difpofuit ergo rex 
in turda cius fta tiones gaudensigj pofiet manus feruare qbus ia pepcerat:5£ ne fxpius auocarettultro ad 
eu uenit hoflis, Relidlif^ uufforix fux uotis mter arma &: muro^: idtus fpe£fauitariificc«5equitur$ tx 
bula cius teporis hxc fama:^ el Prorhogenes fub gladio pmxcnc.Satyrus hic eft:que Anapauomenon 
uocat:ne qd defit teporis eius fecurirati tibias tenens.Fecit & Cydippen Triptolemu : Cylifcum tragoe/' 
diaru feripeore mediante 8i Athleta:& Antigonu regem:6i imagine matris Arifforelis philofophi : qui 
ei etia fuadebat:ut Aiexadri magni opera pingeretipp xternitatem rep^.Impetus animi & libido tn hxc 
quxdam artis eu potius tu lereiNouifli me pinxit Alexadrum ac pana.Fecit & figna exxre ; ut diximus. 
Hadextare Afcleptodorus fuit:que in fy mmetria mirabatur ApdIes.HuiMnafontyranus pro*xu»diis 
dedit in fingulos mnas tricenas.tde^ Theomnefio in fingulos heroas mnas centenas* His annumerari 
debet.Nichomachus Arifiodemi filius:ac difcipulustPinxit hic raptum Proferpinx.Qux tabula fuit in 
Capitolio in Minerux delubro fupra xdicula iuueeuristEt in eode capitolio alia qua Plancus imperator 
pofucrat uifloria quadrigain fublime rapies»Hicprimus VJyxi addidit p]Ieum*Pinxit& Apollinem QC. 
DianaiOeu^ matre in leone fedemetEtirc nobiles uaccasarreptatibusfatyristScyllami^ qux nunc efl 
ro mx in ceplo pacis«Nec fuit ali u s in ea arre uelocior.T radunt na^ condudfu eum ab anftrato ficyonio 
rum tyranno ad pingendu:quod is faciebat Teleflipoetx monumentu:prxfmito die intra que pagere/ 
iur:ncc multo ante uentfTe:accenfo in poenam tyrano:paucif$ diebus abfoluifle celeritate & arte mira. 

* Difcipulos habuit 3 ciflide fratre & anflode filiu 8i Phitoxenom eretriu«Cuius tabula nullis pofifereda 
Cafiandro regi pitffa:conrinuic Alexandri proeliu cu Dario.Ue pinxit 8i lafciuiam:in qua tres Sileni co^ 
mefanf . Hic celerita te pceptoris fecutus ibreuiores etianu m qfdam pidurx uias 8i copendiarias iuenit; 
annu meraf his 8i N icophanes elegans & concinusiita ut uetufia opera pingeret pp xternirate reiu im/ 
pemofi anim i:& cui pauci copa i ctur.Coturnus ei $i grauitas artistMuIm a Zeulide 8i apellc abefl apeP 
lis difcipulus Perfcusiad que de hac arte fcripfitiqui huius fuit xtariStAriflidis thebanidifcipuli fuerunt 
& filii Niceros 8i AriftippusicuiuscSaryruscum Scypho coronatus.DifcipuIi eius fuerutantondesK 
Euphranor:de quibus moxdiccmus.Na^rubtexipareftiminoris piflurx celebres i penicillo c quibus 
fuit Pyfeicus:arte paucis poftferendus.Propofito nefao an deftruxerirfetquonia humilia quidem fecu/ 
tus humilitatis tame fum ma adeptus eft glociam .Tonftrinas futrinaf^ pinxit Bi afcllos B£ obfonia ac fi 
miliau)b hoc cognominatus Rhyparograuos.In iis cofummarx uoluptatis* Quippe cx pluris ueniere 
q maxime multoru.E dluerfo mediana ut mquir Varro:omnia operiebat Serapionis tabula fub ueteri 
bus.Hic feoenas optime pinxinfed hominem pingere non potuinCotraDionyiiusnihilalludq horni' 
nes pinxitiob hoc Amhiopogeaphus cognorainatusiparua di Calicles fccu.ite caleces comicis tabellis. 




LIBER 

Vfra$ .itithiphilustN.im Bi Hcfionatti nobilem pinxitiS: AWandru ac Philippum cum Minerua: qui 
funt in fcola in Oiftaiiiae porticibus & philippiXiberu patrctAlexandcum pueru.HippoIitu tauro craiP 
fo expauefcentf in popeia uero Odmum & Europen.Idcgj iocofo noie fli gryllum ridiculihabitus pin 
xit.Vnde hoc genus pi£tur^ gryllus uocaf . Ipfcin aegypro narus didicit a Ctefidemo«Decet no fileridC 
ardeatis tcpli pidiorc pfertim ciuitare donatu, Ibi carmine qd efl in ipfa piflura his uecfibust 
Dignis digna loco pidturis condecorauir, 

Reginae lunonis fuprcmae coniugis templum. 

Marcus ludius elotas aetolia oriundus; 

Quem nunc di poflfemper artem hanc ardea laudat* 

Ea funt fcripta antiquis litteris Iatinis,Non fraudando & Ludio fi^diuiAuganixtatetqui primus 
cuir amoeniUlnia parietu picH:ura uillas:6f potticusiac topiaria opera:Iacos;nemora:colles:pi(cinas eun> 
pos:amnes;Iirtora:quaIia quis optaretiuarias ibi obambulanriu fpecieiaut nauigantiutrerra^ uillas ad' 
euntijj afellis aut uehiculisjam pircancestaucupantef^iaut uenatesiautetii uindemiantes* Suntin eius 
exem pia ribus nobiles plau ftri acceflb uillaeifuD colliu Tponfione mulieres labenres trepidx^ ferunf plu 
rimx. Praeterea faciles argutixifacetiflimi fales.lde^ Tubdialibus maritimas urbes pingere i{Iituit blan 
diffimo afpcftu minimo^ impendio.Sed nulla gloria artificueftinifleo^ qui rabulas pinxere eo^ ue' 
necabilior apparet anriqtas,Non.n.parictos excolebat dominis tantu : nec domos uno in loco maiuras; 
quae ex incendiis rapi non pofletOfuIa Prorhegenes contentus erat in hortulo fuo,Nulla in Apellis tC'' 
ftoriis piftura erar.Nodum libebat parietes totos pingerr.Ois eopi ars urbibus excubabat : pidlorqt res 
comunis rerra^ erat.Fuir Si Arellius romae celebris pauloante diuu Auguftujnifi flagirio infigni corru 
piflet a rte femp alicuius am ore focminac flagrans:8f ob id eas pingcns'.rcd dilciJIaji imagine ; i ta^ in pi' 
dtura eius feorta numerabant, Fuit & nup grauis ac feuerusiidcqi floribus humilis rei pidlor Amulius 
Huius erat Minerua rpeftante afpcflans quacun^ 3fpicercf,Paucis dici horis pingebatiid quoqi cu gra' 
uitate:g> femp rogatus qq in machinis.Carccr cius artis domus aurea fmt:& ideo non extant exepla alia 
magnoperc.Poft eum fuere f aufloritate Cornelius pinus 6f Adtius prifeustg Honoris & Virtutis a:des 
imperatori Vefpafiann Auguflo reflituenti pinxerunr.Sed pnTcus antiquis Itmilior* 

De auium catu copefccndoiSi qui cncaufto & penicillo primus lacunariatSf came/ 
raspinxcririfparrimqipciamirabilia pifturaye. CA. X* 

On efl omittenda in piflurae mentione celebris circa Lepidum fabuIa,Siquidcm in rriuuiratu 
n quoda loco deduiSus a magiftranbus i nuraerofum holpitiurminacitcr cum lis poflerodie ex 

poftulauittfomnum adeptum fibi uolucrum cocentu,At illi draconem inlogillima membra 
na depf(3u circudederc ioco.Eogt terrore aues tunc filuifie narranfuriSi pollca cognitu cftirapofle co/ 
pcfcitCaeris pingere ac pidura inurere quis primus excogiraueritmon conflat.Quidam Ariflidis inueri 
tum putanr:portea confumata a Praxitele.Sed aliquando uetuftiorcrencaufticae pi£lurae cxritere:ut Po' 
lygnoti 8i Nicanoris Si Marefilai pariorum,Lyfippus quo^ egiiiac pidurx fuae infcripfit Enetenrquod 
profedlo non fecifretinifi cncauflica inuenra.Pamphilus quo^ Apellis pcepror no pinxific ranru encau' 
flicaifed enam docuifle traditur Pauliam ficyonium primu i hoc genere nobilem Brictisfiliusbic fu it: 
cmfdem^ primo difcipuIus,Pinxir Si ipfe penicillo parietes thebis cu reficcrcnf quondam a Polygnoto 
piftiim ultum^ comparatione fuperatus exiftimabafiquonia non fuo genere certaffer. Ide Si lacunaria 
primus pingercinftituit.NeccamcrasanrcaT taliter adornari mos fiiitparuas pfngcbatrabellasmaxi/ 
me^ pueros.Hoc aemuli eil inrerprerabanf facerciquonia tarda pifturae ratio eflet illa, Quaobrem da/ 
lurus cclcriratis famaiabfolmt uno die rabellam rquac uocataefl hemerofios puero pido.Amauit in iu/ 
tienra Glyceram municipeluam inuentricecoronarucerrandoqi tmirarioneeiusad numerofifllmam 
florum uarietatem perduxirarteiliamipoflremopinxitillam fedetem cum corona. Quae nobilillTma 
rabula appellata efl uephanopIocos:ab atris flephanopolisiquoniam Glycera coronas uendirando fub.e 
flinuerat paupertatem. Huius rabula: exemplanquodapographon uocanr,L.LucuIIus duobus taletis 
emit arhenis:pauxias aut fecit Si grandes tabulasificut fpei5Iatam in Pompeii poriicibus boum immor 
iatione.Eam enim pidui am primus inuenit:qua poftea imitartfunt muhirxquauiraurem nemo. An/ 
te omnia cum longitudine bouis oftendere uellcnaduerfum eu pinxit : no tranfuerfumiVndc Si abun' 
de inrelligirur amplitudo, Dein cu omnes quae uolunt eminentia uideriicadicantia facianrtcolore^ co/ 
diant nigro,Hic toru boue atri coloris fecittumbraeg; corpus ex tplo dedit.Magna prorfus arre in equo 
extantia oflcndens;5i in confradio folida omnia.SicyoneSi hic uitam egiridtuque fuit illa patria piAu/ 
r^.TabuIas inde omnes ex publico propter aes alienum ciuitaris addiras,Scauri aedilitas romam traflu/ 
lif.pofteum emicuit !ongeanreomnes,Euphranoriflhraiusolympiadefci1i('etcenrerimaquarta. Is elt 
qu i inter fidores didlu s efl a nobis.Fccit Si coloflbs Si marmora ac fcyphos rculpflr. Docilis ac laborio/ 
Ius ante omnes:6i in quocugi genere excellentis acfibi 3equaIis,Hic primus uideturSi expreffifle digni 
tates infjgnia het ou m :Si ufurpalTe fym metriam.Sed fuit in uniuerfttate corporum exilioncapiribus ac 
ticulif^ gradior. Volumina quo^ copofuit de ly m metrta Si coIonbus.Opera eius funnarqueflre pree/ 
liu m.xu.dii Thefeusitn quo dixir:eundem apuef parrhafium rofa paftum efletruum uero carne.Nobilis 
eius efl rabula cphefi; VJyxes ftmulata uefania bouem cum equo iungensiSi Palamedes dux fafee gladid 
condens.Eodem tempore fuit 3C Cydiasicutus rabulam Argonautas t3lenris,c.xIri'ii,Hortenr]us orator 
mecca rus cfl:ci^ xdem fecit f thufculano fuo,Euphranoris autem difcipulus fuit Antidotus*Huiiu eft 



TRIGESIMVSQVINfTVS 

clypeo dimids & lu^cacontibicemg; inter pauca laudatusJpfe diTigetior ^namerofiond; in coloribus 
feaerus.Maxime inclaruit difcipulo Nicia athenienfi qui diiigennflime mulieres pinxir.Lumen 6C um^' 
bras cuflodiuinat^ ut emineret e tabulis pifturae maxime curauit.Operaeius nemeaadueAa exafia ro 
mam a fy llanoiquam in curia diximus poritam.lcc Uber pater in tcdeCocordiat.HiacynrhusrqueCae^ 
far Auguftus ddeAarus eo (ecum deportauit Alexandria captaiEt ob idTibertus Cxfar in templo eius 
dicauir hac rabulam Dianae.Ephefi uero eft MegalyiTi facerdotis epheOac Diantefepulchrum. Athenis 
necromanda Homerit Hac uedere noluit Artatalo regi taletis.Ixipotiuf^ patriae fuaedonauitiabundas 
opibus.Fecit & grandes pidiurasiin qbus funt Calypfo & Io:8i Andromeda. Alexandcrquo^ in Popeii 
porticibus pcellens:& Calypro fedes#Huicquide afcnbunf quadrupedes. Profperrimat canes expreHlr* 
Hic eli Niciaside quo dicebat Praxiteles icerrogatusiqux maxime opera fua probaret in marmoribusf 
quibus Nicias manii admouiflettTantum circulitionieius tribuebat.Non fatis difcernif alius eode no/ 
mme. At hunc eunde quidafaciutolympiadecenterima.xuiNkixcomparaf:&aliquadopr<efetfathe/ 
nio Maronites Glautioiscorinthi difcipulusi&aufterior colorc:& in aufleritareiucundionutin ipfapi 
dtura eruditio eluceat. Pinxit in templo Elufinac Philarchu. Athenis frequentia qua uocauerepolygcn* 
neron.Item achillc uirginis habitu ocultatu Vlyxe deprehedente. Et in una tabula qua^ maxime inda 
ruitiagafonem cu equo.Quod nifi iuueta obiiiletmemo ei copararef.£(l& nome Heraclidt macedoni 
Initio naues pixit.Captogp regcpfeo athenas comigrauinubi eodem tpe erat Metrodorus pidlonlde^ 
philofophus magnse in ucra$ fcientia auSoritatis.Ira^ cum.UPaulusdeuiflo perfeo petifler ab athe/' 
nieofibus ut q probatiiTimum phtlofophum mitterem fibi ad erudiendos liberostitem^ pudorem ad 
trium phum cxcolendumiathemenfts Metrodorum elegcruntiprofcfli eundem in utro^ deliderio p/ 
flantilTimuiquod edito quo^ Paulus indicauir.Timomachus bizanttnusOeraris diflatoris xtate Aia/ 
cem ei pinxit & Medeam ab eo i Veneris genitricis aede pofirasiodoginta talentis uenudaras.Taletuiii 
autem atticum ut ait Varro.xviXeftertiis taxatur.Timomachi aeque laudatur Oreftesrlphigenia in lau/ 
xis 6l Lecychion agilitatis exercitatoncognario nobilium palliatiiquos diducospinxitialterum flatem; 
alterum fedentem. Praecipue tamen ars ei fauifle in Gorgone uiTa efliPaufix ftliusK difcipulus Ariflo./ 
laus e feueriflimis pidoribus fuitreuius funcEpaminundasipericlesiMedeaiVirtusiThefeus.Imagoar/' 
t/cx plebisiboum immolatio,Sunt quibus & Mechopancs eiufdem pauGx difcipulus placeat diligetiat 
g intelligat foIiartifices.AIias durus in coloribus fed 6C multus.Nam Socrates iure omnibus placer.Ta/ 
lef^ funt eius pi£l:urx.Cum Aefculapio filix Higia AegIe;Panc;Calafus:6ipiger qui appellatur Oenos 
fpartum torquens ^ afellus arrodittHadenus indicatis in genere ucroqi^cenbusinon filebuntur prl 
rais proximii Aftflodidesiqui pinxit xdem Apollinis delphis. Anthiphilus puero ignem conflante laa 
daturiac pulchre alias domo rplendefcenteiipliur^ pueri ore.Item lanificioiin quo properant omnium 
muliem pCTifaiPfoIxmcouenate. Sed&nobiliflimofatyrocumpdlepanthenna:qucm apocoptonta 
appeilantiariflophon anchalo uulneratoab apro cum focia doloris aflipalc. Numerofa^ tabulaiin qua 
funt:Pri3mus,KeIena:CreduIitas:VIyxes:Deiphebus:DoIus:Androb)usprxitScyIlamancorasperficae 
clafTis peidete^ Artemon Dane mirantibus eam prxdonibus. Reginam Stratonice ; Hercule & Deinarf 
amiNobilinimas aut qux funt in porticibus Oaautae operibustHercule aboera monreexufla mortali 
tate confcnfu deo^ in caelum euntem.Laomedomis circa Herculem & Neptunum hiflociamialciraa/' 
cus Dioxippumiqui pancratio olympixctrca pulueris ia3um:q> uocantaconitiiuicir.Coeus flemmata.- 
Ctefilochus appellis difcipuluspetulanripii^uramnotuitloueLiberumparturienredepidlomitratoSC 
m ulicbriter mgemtreen te inter obfletrices & deage clamo re.Teftidcm us oecalix expugnatione & Lao> 
damia.CleGdesrcginxStraronicesiniuriatnulIoenim honoreexcepmsabeaipinxituoluptatc cumpi/ 
fcatoreiquem reginam am are fermo eratiEam^ rabulam t portu ephefi propofuitiipfe udis raptus efl« 
Regina tolli uetuitiutriuf^ fimilitudine mireexprefla Cratinus comoedus athenis Pompeium pinxit. 
Euchides bigam regis cum uiAoria.EodorusrcQenafpeiflarur.Ide& ex xrefignafecit.IphisNeptunno 
& Vidoria.Habron amicitiam &concordiam pmxinSi deorum fimulachra Leontifeus aratum uifto/ 
tem cum tropheo pfalthriam.Leon Sapho.Nicxatchus Venerem inter Gratias &cupidinem.Hercu/' 
lem tnflem mranixpGenitentia.NeaIces Venerem folers in arte ingeniorooperiTuperpinxit. Siquidem 
cum proelium naualexgypiiojt Biperfagt pinxiffenquodin ntlo cuius aqua efl mari limilisifaiflum uo 
lebat intelligirargumetoij dedarauit : quod arte no poterat:afelIum»n.in littore bibente pinxit; 8i cro/ 
cod illum infidiame ei.Oenias Syngenicon philifcus officina pidtorisiignem conflante puero.Phalerion 
Scylla.Simonidcs Agatharcu & Mnemofinem.Simusiuuene requielcentem officinam fullonis quin/' 
quatriis celebrate.Idem$ Nemefin xgregiam , Theodorus uero emungente. Idem abOrefletmatrem 
& Aegiftum interfici. Bdlu^ iliacum pluribus tabulisiquodeftromxm Philippi porticibus:&Oflan 
dram qux eft in concordix delubro, Leontius Epicurum cogirantem Demetnu regem Theon Oreftis 
infamam Thamyram cytharcdum.Taurifcus DiofcoboIum:Clytemneftra:Panifcuni : poIynicem re>’ 
gnum repentcidi C^p^^nea.Non omittef inter hos infignecxcmplu.Na^ Erigonus tritor colotu NeaP 
ce pidforis in tantum ipfe profecit:ut celebrem etiam difcipulu ipft reliquerit Pafiam fratrem Ege nirx 
fiiSoris.Iilud uero perq raruac memoria dignum etiam fuprema opera arrifteu impcrfcita% tabulas: 
ficur Irin AnftidisiTindaridas NicomachiiMedeam ThfmomachiiS; quam diximus Venerem AppeP 
Iis in m aio ri am imrarione efle;q perIeda,Quippe in iis lin iamen ta reliquaiipfx^ cegiratioes artificum 
iipedlantur:at 9 in lenoctaio commendationis dolor cfl * Manus cum id agerent extindx defiderantur* 

C ii 




LIBER 

Sunt etfanum non ignobiles quidem in tfanfcurfu tamen dice ndi: AritIonides:Anaxande nariHoboIus 
(yrus;3rce filas Tificratis filius: Coribas Nicomachi dircipuIus;Cannanides Euphranon‘s:Dii<nyriodo/ 
rus Colophonius: Diogenes qui cum Demetrio regeuixit.EurymcdesiHcradidcs roaredoiMydon fo 
Ius Philomachi rtatuariidircipulus:Mnafithcusficyonius:Mnafidemus3riftcnidisfiIius 6f difcipiilus: 
Neflus Habronis filius Polemon aIexandnnus.Theodorus famius:& Tadius Nicofthrnis difcipuluXe' 
non Neoclis difcipulus ficyoniuStPinxerc BC mulicres,Timarcre Myconisfiha Diana i tabulaiquxt phc 
fi efl in antiquifTimis pi(Sura;,Ircne Cratini pidloris filia & difcipula puella qux efteleofinar.Calypfo fe/ 
nem 8C prsuigiatorem Theodorum alcifthcne faltatorem. Ariftarete Nearchi filia & difcipula aefculaye 
pium.LalaciziGena perpetua ufrgo Martia. MtVarronis inueta romce& penicillo pinxit:6; cefiro in cbo 
re imagines mulierum maxime:& Neapoliranum in grandi tabuIa.Suam quogi imaginem ad fpecu/' 
lum.Nec ullius in pi£lura uelocior manus fuit . Artis uero tantum ur multum immanitate prcecii ante 
cederet celeberrimos eadem Getatc imaginum pii3orcs.Sopylon & Dionyfium quorum tabula pinaco 
thecas implent.Pinxit6i quaedam Olympias;de qua hoc folam memoratu r:dilcipulum eius finlle An 
cobolum.ln encaudice pingendi duo fuifle antiquitus genera condancccra 8C eborerefiroided uiriculo 
donec clalTes pingi coepere.Hoc icrtiu acceUitirefoIutis igni cseris penicillo urendnquae piidura in naui-' 
bus nec folc nec fale ucntif^ corrupitur.Pingut dt ueftes in igypto inter pauca mirabili genere. Cadida 
ucla podq attriuere illinentes no colonbustfed colorem forbcntibus medicamentis. Hoc cum fecere no 
apparet in uelistfcd in cortina pingi.In feruentes aquas merfa poli momentu extrahuntur piidatMit 
cum fit unus in cortina colos:ex illo alius atqi alius fit in uefle accipientis medicaminis qualitate mura^ 
tus.Nec poftea ablui potcftura cortina non dubiae confufura colores fi pidios acciperet.Degerit cos ex ui 
noipingit^ dum coquir.Et aduftae ueftcs firmiores ftuntiq fi non urerentur. 

Plaftices primi fnuetores:dtf ffitmiachris &uafls fidlilibus & ^ioeop?» CA. XN 

E piflura fatis fuper^*C6texuifle his di plaftiKConucniaiie/ufde opere terrae fingere ex a rgi!.e 
d Ia fimilitudines.Dibutadcs ficyonius figulus primus inuenit corinrhi filiae opera:q capra amo 

reiaucnis:il!oabeunreperegrc:umbram ex facie cius ad lucerna in pariete lineis circunfcnprit* 
Quibus pater eius imprcfia argilla typum fecinfii cu cacrcris fidlilibus Iduratum igni propofuit:eum <5 
feruatum innympheo;doneccorinthumMummiuseuerteret:tradunt.SuTquimfamoprimos ofum 
pladicen inuenifie Ideochum Rheru Bi Theodop; tradat multo ante Battiadas corinrho pulfostDema' 
rarhum uero ex eadem urbe profugum quiinetrunaTarquiniiJ priTcum rege populi Ro.gcnuiricomi 
latos fictores Eucirapum 8C Eugramum ab iis italiae eradica pladice. Dibutadis inuentu eu rubrica ad^ 
dere:autex rubia creta finge re.Primuf^ perfonas regularum extremis imbnabus impofuirtquae intec 
initia prorypa uocauit.Pofteaideedtypafecit,Hic6ifattigiatemplorumoiraproprerhucplafisc appeP 
la(a;Hominis aute imagine gypfo e facie ipraprimusoium exprefiiticxraqi ineam formam gypfi infuc 
fa emendare inftiiuit Lyfiftratus ficyoniusfrater Lyfippi:de quodiximus.Hicdi fimilirudinem redde 
Tc infhtuit.Antc cu q pulcherrimas facere ftudebatur.ldem & de fignis effigiem exprimere inuenfr.Cre 
uit^ res in tanrum: ut nulla figna flafuteuc fine argilla fierenr.Quo apparet antiquiore hanc fuiflc fcien 
tiam q fundendi ceris.PIaftie laudatifiimi fuere Dimophilus & Gorgafuf.,Tdcm 5 ! pidlores qui Oeteris 
xdem romaead circa maximum urrogi genere arris fuae excoIurrunt:uerfibusinfcn'pits gr3ccx:qbus fi 
gnifica runt a dextra opera Dimophili efle:a parre leua Gorgafii Ante hanc sedexa tulcanica ofa in £edi> 
bus fuifle audior efl.M.Varro.Ex hac cu rcfriceretur:cruftas parictu excifies cabpiis marginaris inclulas 
cfle 4 lte figna ex faftigiis difperfa,Ftat 6C Olcofthencs cruda opera atheri is locus ab officina eius ce.i' 
ramicosappellatur.M.Varro tradit fibi cognitum roma PofTunium nomfetaquo fadlas romae tubas* 
Irem pirces:quosarpedlu diTcernerea ueris uix pofles.Idem magnificat arcefilau.L.Lucu1li familiarc:cu/ 
IUS proplafticera pluris uenirefolitam ab artificibus ipfisqaliorum opera, Ab hoc fadlam Venerem ee 
netneem in foro OefarisrSf priufq obfolueretur:fe{linatione dedicandi pofiram*Deinde ei a Lucullo fc/ 
nertiis.Ixtngnum ibdicitatis locuicui mors utriufi^ tnuiderit.Odlauioequiti romano cratera facere uo/ 
lemi exemplar c gypfo fadlum talcto . Laudat & Praxitelem qui plafticem matre fiatuaris fculpturar^ 
6i caelaturae efle dixit:8i cu eflTet in oibus his fum mus:nihtrunq fecit:3nreq finxir.Praercrea elaboratam 
hanc Italiae artem 8C maxime erruriae.Turianumm a fregellis accitu micui locaret Tarquinius PnTcus Jo 
uis effigiem in Capitolio dicandam .Fidlilcm eam iuiflc:& ideo mirari foIere.Fidliles in fafhgio repli eius 
quadrigaeide quibus fsepe diximus.Abhoceodem fadlum Herculem:qui hodirgt marense nomen in 
urbe retinettHx enim tum effigies deum erant laudati flimactNec poenite t nos illorum qui tales colue^ 
re. Aurum enim 8C argen tu ne diis quide conficiebar. Durant etianum plen% in locis talia fimulachra* 
Faftigia quide remploge etia in mbe crebra 6C municipiis mira exiatura BC arte firmitareqt aeui certiore 
auro certe innocenriore,In factis quidem ena inter has opes non muriniscryllallintrueiredfidlilibus p' 
libatur f)'mpulis innocentius«Inenarrabili terrx benignitateifi quis fingulareflimetietia ut omittituc 
in frugum uini pomorum haerbaj; fruticum mcdicametopt metallo^ generibus beneficia eiusiqux^ 
adhuc diximusuiel quae aflidu irate fadanr.Figlina^ opa:imbridbus tabulis rcgulifqi ad balneas mam^' 
maris:uel ad redla codlilibus laterculis fundamentif^iautqux tota fiunr etiam fidlilibus doliis ad uina 
cxcogitatisiSi ad aquas^Propter quae Numma rex reptimum collegiu figulo^ infhtuir. Quin & de fun 
dios fefe multi fidlilibus foliis codi malucreificut.M. Varro pythagurico rao in myrti Bi oleae atgi nigre 
populi foliis.Maior quo$ pars hoium teneois umui uafis . Samia etiamnum in aefcukntts laudantur* 



TRIGESIMVSQVINTVS 

Retfnet hanc nobilitarem Si Arretium in iralia Si calicum tantum furrentum : afta pollentia in bifpa/^ 
fiiaSifaguntuimafia pergamu. Habent Si trallis opera fuai&utina in italiaiquoniaSificgentcs nobih> 
tantur.Et h*c p maria terraf^ ultro c/tro^ portanfJnfignibus rota: officiniserythris. Hodie^i fem/ 
pio monftranf duae amphorae pp tenuitatem cofecraradifcipuli magiRriq; certamine uter tenuiorem 
humum circuduceret.Coislausmaximaihadrianisfirmitas.Nonuniscircahocfeueritarisquo^eitem 

plis.QiCoponiu luenimus ambitus danatuiqa uini amphora dedinerdonoeiicuiusfuffragii latio erat. 
Atqi ut luxu aliq quo$ aufloritascoringarfiglinisitripatinu inqt Fenenellaappellabaf (umma coena^ 
lauticia.Vna erat murenagiialteralupogiitertia myxonis pifcis.lndinatis iaTalicet moribus utiameeos 
pferre graeci* etia phiiofophis poiIimus,Siquide in Ariftotelfs hseredu au£lione.Ixx*parinas uenilTe tra 
ditur.Nanos cu unam Efopi tragocdiaru hiilrionis in natura auiu diceremus lellertiis fexcenru ftetifle: 
no dubito indignatos legetestAt HercuIesViteilius in priciparu fuoiCC»reliertiis codidit patina Cui faci/ 
endae Fornax in capis is cedificata eratiquonta eo puenic luxuria: ut etia fidlilia pluris conftentiq murina* 
Proprer hac Mutianus altero cofulatu fuo in coquaeftioc exprobrauir patinap; paludes Vitellio.Mcmo/ 
ria no illa foedioreicuiusueneno Arprenati reo Caflius Seucrus accurarorobiicicbatintcrilIe,c,xxx.con/ 
uiuas.Nobilitanf iis oppida quo^iut regiuiSC cumae Samia tefta m arris deufacerdotes:q galli uocatur; 
uirilitarem amputat. Nec aliter citra pernicieifi.M.Celio credamus q lingua fic amputanda obiedtgra/ 
uipbrortanq 6£ ipfe ia tuceide Vitellio malediceret . Quid no excogirauit ars^fraflis et tcftis utendo Hc 
ut firmius durent tufis calce additaiquae uocant fignina.Quo genere etiam pauimenra excogitauir* 
Terrae uarietates:6£ de puluere puteolano; di aliis terrae generibus quae 

in Iapidem uerruntur, CA. Xll, 

Erum di ipfius terrx funt alia fcgmenta.Quis enim fatis m ircf peflimam eius parte medio^ 
U puluerem appellatum in pureolanis collibus opponi maris flut^ibusmierfum^ protinus fieri 

lapide unum inexpugnabile undisiSi fortiore quotndie:uti^ Tuumano mifceaf cemeto. Ea^ 
dem cft terr^ natura in cysicena rcgioeifedibinopuluisiuc^ ipfa terra qlibet magnitudine exdfa& de 
merfa tn mare lapidea extrahif*Hoc ide circa caiTandreapdunt fierit Et in fonte gnidio dulci intra odo 
mefes terram lapidefcerciAb oropo quidem aulide u% quicquid terrae atttngif mariimuraturin faxa; 
non mulcu puluere puteolano diuat e nilo harena tenuilTima fui parte no ad fuflinenda maria fludufqpi 
frangendosifed ad debellada corpora palsftrs ftudiis.Inde cerre Patrobio Neronis pricipis liberto 
uehebatur.Quin di Leonato di Cratero ac Meleagro Alexadri magni ducibus fabulu hoc portari cum 
reliquis milita hbus comertiis reperiOiPlura de hac parte non fum didurusino Hercules magis q de ter/ 
rae ufu in caeromatisiquibus exercendo iuuentus noflra corpora uites aiorum perdidit* 

De pa rictibus fornaceis di lateritiis & eorum ratione. C A. XIII* 

Vidfnon 8i in africa hifpaniagi ex terra parietesiquos appellant fornaceosfqaonia fomacu mo 
q do citeudati utrin^ duabus tabulis infamunf uerius qua inflruuntur) xuis duranincorrupti 

hymbr ibusiuentoiignibusiomni^ cemeto firmiores,Spedat etia nunc fpeculas Hanibalis hi/ 
^ania terrenafgi turres iugis montiu im pofitastHinc di cefpitu natura caHro^ uallis accomodata cotra 
numimi impetus aggeribus.Iilini quidc crates pariem Iuto;& lateribus crudis extrui quis ignoratf La/ 
teres no funt e fabulofoineqi harenofo ; m ulto^ minus calculofo ducedi folo fed e cretofo & albicante: 
aut ex rubrica. Vel fi iam ex fabulo e mafculo cerre, Fingunf optime uere*Na folllirio rimofi fiuntiquos 
tedificiis no idoneos ^banttQuin di intritu ipfu m eo|^ prius q finga runmacerari oportet * Genera eope 
tria,Udoron quo utimunlongu fefquipedeilatu pede. Alterum tecradoromTertiu pentadoromGrseci 
enim antiq doron pal mu uocabant;6£ ideo dora muneraiqa manudarenf*Ergoaqttuor6f quinqppal/ 
mis prom funtinominaf.Eadc eft latitudo. Minore in priuatis operibus: maiore in publicis utuntur.ln 
grxeia pithacnc.ln afia di in ulterioris hiTpanis ciuitatibus malUlia 8i calento fiunt lateres iqficcati non 
m ergunf in aqua.Sunt enim e terra pu m icofaiaa fu bigi poteft utiliffi ma«Graeci:prxterq ubi e filice fic/ 
ri poterat ftru3ura:parieteslateriaos ptuIere.Sunt,nia:{erni;fiad perpendiculu fiant.Ideo 6i ad poblica 
opera di regias domos adduntur. Sic extruxere murum athenisiqui ad montem hymetum fpedfar.Sic 
patris xdes louis di Herculis quauis lapideas columnas epiflylia circudarent.Domum regiam Attait 
tralhbus.ltem fardibus Croefiiquagerufia fecereiHalicarnafi maufoleatqux etiam nunc durant. Lace/ 
daemone quide excifum latericiis parietibus opus tedlorium propter excellentiam pii^urse ligneis for/ 
mis indui um roma depottauere in sdilitate ad comitium exornadum Murena 8i Varro, Quod opus 
cum per femirumelTetitran Harum tamen magis mirabantur,Initaliaquo^ latericiis murus actetidi 
meuaniac eH,Romae non fiunt talia tedificiaiquia refquipedalis pat ies: non pluiqunam cotignationem 
tolerat.Outum^cftme communis cralTiorfiatinec intergerinorum ratio patitur. 

De fulphureialumineidi generibus eojiiSi medicinae» CA. Xtllli 

Aec fint dida de lateribus ^ In terr^ autem reliquis generibus uel maxime natura mira eftfui/ 
h phu ris:quo pluri ma domantur.Nafcif in infulis aeoliis iter ficiliam BC italiam :quas ardere di-' 
ximus.Sed nobiliHimu in melo infula, In italiaquo^ inuenif in neapolitano campano^agro 
collibusiqui uocanf leucogabiiquod eft cuniculis efFofum perficitur igni.Genera quattuor.Viuumiqd 
graeci apyron uocar;nafciuolidum:hoc glebofum,Eo foio exoibus generibus medici uruntur. Caerera 
enim liquore c6fiant:& conficiunt oleo incodta.Viuu aut dTodif;tranflucet^:8i uirer.Akcru genus ap 
pellant glebam fullonu tantum olEictis fa miliare. Tertio quo^ generi unus tantu eft uCus ad fuffiendas 

C iii 



LIBER 

Un3s;quoni3 candore cantu molltcicm^ confert.Egub uocaf hoc gemiStQaarto aut ad lychnia maxi^ 
me coficienda.Caerero tanta uis c:ut morbos comitiales dephendat nidoreiimpofitu igni.Lufit & Ana^ 
xilaiis eo candens m calice nouo pruna^ fubdita circuferensiexardercentis reprrcufTu pallore dirum ue 
!ut defundto^ effundente cduiuiis.Naturaeius exc3lfacit:cocoquir«Sed & dircutircolledlicnes corpo^: 
obhoc tabulis emplaftris malagmatibuf^ miPeeff Renibus qup^i & lumbis in dolore ciI adipe mi re^'' 
dcfl im pofttu. Aufert 6i lichenas a facie cu terrebinthi Te(Tna:8C lepras.Harpatico uocaf a celeritate auel' 
li.ntfufamcie debettProdefl 3i furpiriofis linflu Purulcta quo^ ex tuiTientibus : & cotra fcorpfonu idlus» 
Vitiligines uiuu nitro mixrum:ar^ ex aceto tritu & iIIitu:tollit«ltem lendes in palpebrisiaceto fandara/ 
ca to a m mixto.Habet fic in religionibus locu ad expiandas (ufFitu do mos.Sentif uis eius 8i in aquis fer>' 
uentibus .Ne^ al ia res facilius accendit :quo appareengnium uim magna etia ei inelIe«Fulmina 8i fulgu 
ra quo^ fulphu ris odore habentiae lux tpfa eop; fulph^urea efl«Et bituminis uicina e naturaialibi Iimus 
alibi rerra.Lim us a iudeae lacu ut diximus emcrgens.Terra in fyria rirca fydone oppidum maritimumt 
Spiflant hiEC utragi:& m denCirate coeunt.Eft uero liquidu bimme ficut Zacynthium & quod a babylo 
ne tnuehifilbi quidedc candidum gigniCVLiquidu eft 3C apolloniaticuiquatoiagratcipiflarphalron ap>' 
peIl 3 ntexargumcntopicisSibituminis.Gignif 8i pingue liquorifqioleaciinficiliaiagragantino feme 
inficiens riuudncole id arundinu paniculis colligunt citifllmc fic adherercens. Vtunturgi eo ad lucerna^ 
rum lumina olei uicc.Ite ad fcabiem iumenro^.Sut qui & naphthen de qua in fccudo diximus uolumi 
neibimtninis generi arcribut.Vetum ardens eius uis ignium naturae cognata procul abeftab omni ufu. 
Bminainis probatio ut q maxime fplendcatifit^ ponderofum ac graue.Leue autem modice: quoniam 
adulterat pice.Vis bituminis qu^ fulphurisififtit dircutic:actrahit:gIucinar,Serpetes nidore fugat acce/ 
fum.Ad fuffafiones oculo^ 8C albugines babylonium cfEfcax traditiitem ad lepras lichenas prurituf^ 
corpojt.III in it Si podagns.Oia autem ciusgencra incomodos oculorum pilos replicant. Dentiudolo^ 
ribus medent fimul cum nirro ilIita,Tunim ueterem & anhelitus cura uino potum emendatiDyfente 
ricis etia datur code modo.Si[fic^aluu,Cum aceto uero potum dircutit cocretum fanguinemific detra 
hir.Mitigat lumbo^ doloresiirera articuIorum.Cu farina hordeacea impolitu : emplaftru peculare fa/ 
cit fui noministSanguinem ftftir.VuIncra coliigat.Glutmatneruos .Vtuntur etiam ad quartanas bim^' 
minis drachma 6C hedyofmi pari pondere cum myrrhac obolo fubafli Comitiales morbos uftum 
prarhedir, Vuluaru m urangulationcs oUatlum dircutir cum uino & caftoreo.Procidentia fcdis fullita 
reprimir.Purgariones foeminarum in uinopotum elicir.In reliquo ufu eramentis illinitur : firmare^ ea 
contra ignes.Diximus & tingi foliras exeo ftatuas SC illini.Calcis quo^ ufura praebuitiiraferruminatis 
baby Ion is m u ris . Placet in ferraris fabrt^ officinis tingedo fcrroiclauorum^ capitibusidC multis aliis 
ufibus.Nec minorant ab eo difllmilis en aluminis operaiquod intelligitur falfugo terrse. Plura 6£ eius 
gencra*ln cypro candidu Si nigrumiexigua coloris dtfferentiaicum fit ufus magniiquonfam inficiendis 
claro colore lanis candidum liquidu^ utiliflimum eft.Cotra(j fufefs aut obfcuris nigrum. Et aurii ni> 
gro purgatur. Fit au t om ne ex aqua Iirao^ihoc eft terrs exudantis natura.Corrfuatum hyeroeaeftiuis 
folibus maturatur, Quod fuerit ex eo prscoxicandidum fittGignirurautem in hifpanfaitegyptoiarme 
nia:m 3 cedonia:ponto:africa,Infulis fardinia meloiiiparailfrongyle.LaudatiiTimum atgypto ; proximu 
in meto.Huius quo^ duxrpeciesiliquidumirpiflum^.Liquidi^batioiutritlympidu iadeuqi t'ine of> 
hinfis fricandiicum quoda igniculo caloris, Hoc phorimo uocanr* An fu adulteratum idepraehMitur^ 
fucco punici mali.Sincerum.n.mixturaea nigrefcit.AIre^ genus eff pallidae & fcabrae natura: Si quod 
inficiturgalIa.Idco^hoc'uocatpar3phoron.Visliquidialuminfsaftnngere:tndurare:roderc,Melleam 
mixro fa nat oris^ulceraipapuIasiprurituf^.Haec curatio fit in balneis duabus mellis partibusitertia ala' 
minis.Virus alia^rudorefm fedat, Sumitur pilulis cotra lyenis uiiia.PellMum 9 prurituiac per urinam 
fanguinem. Emendat Si fc^iem nitro ac melanthio admixtis,Cocreti aluminis unii genus fchiflon ap 
pella n r grsci in capillameta quaeda canefeentia dehifcens.Vnde quida rrichitin potius appellauere.Hoc 
quo^ fit ex lapideiex quo Si in chalcitin uocantiut fu fudor quida cius lapidis in fpuma coagulati. Hoc 
genus al um inis ficcatim inuf^ fiftit humorem mutile corporibus.Sed auribus magnopere prodeft in' 
fufumiuel illitumiuel oris ulceribusidentiburqi rifaliuacum eo contineaf. Et oculorum medicametis 
inferitu r apteiuerendifg! utriufi^p fexus.Coguitur in parinisidonec liquati derinar.Tnterioris cft Si a\te§s 
genus quod {Irigil in uoca t.Duse eius fpeciesifungofum at^ omnium ore dilui facileiquod m toni dam 
natur.Melius pumicofumi& foraminu fiftulis fpongix fimileirotundu^naturaicadido propius : cum 
quadam pinguedine fine harenis friabileinecinfictes nigritt 3 *Hoc coquitur per fe carbonibus puris:do>' 
nec cinis fiant.Optimum ex omnibus quod melinum uocantiab infula meloiur diximus.Nulli uis ma 
lor ne^ aftringendfine^ denigrandiine^ induradi.Nullum fpiHus.OcuIo^ fcabnciasextenuar.Com' 
buftum utilius epiphoris inhibendis.Sic&ad pruritus corporis.Sanguinemquo^fjflit in totii foris il 
litum.VuIfis pilis ex aceto illitum irenafeentem mollit lanuginem fummam.Omnium generum uis in 
afltingendo.V nde nomen a grxcis.Ob id oculo|e uitiis aptifllma funr.Sanguinis fluiflioes inhibent cu 
adipe.Sic Si infantili iiIcera,Putrefceria ulccru compelciccum adipe.Et hydropico^e eruptides ficcat. Ec 
auriti uitia cu fucco puniet mali.Et unguium fcabririasicicatricu^ duritias;& pterygiaiac pernioes.Pha' 
gedenas u Ice^ ex acetoiaut cu galla pari pondere crcmata.Lepras cu fucco oIe^,Cum lalis uero duabus 
partibus uitia quae ferpur.Lendes dialia capillorum animalia permixtu agux, Sic6i ambuftis prodeil; 
Si furfuribus corporum cu picejnfunditur di dyfencericis,Vuam quo^ inorecomprimitiac tonfillast 



TRIGESIMVSSEXm 

Ad omnts qus i'n cstfds generibus diximus efficacius irellfgitdr ex meto adaeAum,Nam ad reliquos 
ufus uitarin coriis lanir» perficiendis;quanci Gc momemi:rignificatum efttAb hisperfeomniaad me^ 
dicinas percinenria reriK genera traflabimus. f 

Oe cei ra fa mia & eretria dc chia 6i felinufia 81 phiniti 8C appeRiti medianaiff CAi XV« 

Amix duK funtiquse fyropicon:& q appcllanf, Prioris lausmtreces fitr& lenis : lingtiacgp 

f glutinofii, Altera globofioncadida.Vtra® uriftacIauaf.Suntqpferantpriore.Ptofuntfangui/ 

nern espuctibus.Emplaftrifqg qure ficcadi caufa coponunftOcuIr^quoij medicamentis mi-» 
fcenftEretria roride differentias hettNa^ 8i alba eft;& cinerearquae praefert in medicina,Probaf melli-' 
cierSi qd 0 jsre producaf ; uiolaceu reddit coIor^Vis Si ratio eius in mededo difta eft iter pigmeta*Laua 
tur ots terrajn hocmdoco dicem usrpfufa aqua ficcata^ folibusutegi ex aqua trita ac repo{ira:dorrcc c6>' 
fidacrSi digeri poffitin paftiilos.Coquif in calicibus crebro cocufTu. Eft in medicaminibus Si chia terra 
candicans. Effectus eius g famiae.Vfus ad mulie^ maxime cutc*Ide Si felinofiaetLadlei coloris eff brecriSi 
aqua dilui cderrima,Eadc 5 ladte dilutarSi teftorio^ albaria inrerpoIanf.Phinitis eretriae rimilbraiefr; 
gradioribus tantu glebis Si glutinofa.cuieffcdus idegcimoliseuTirmiortatum.Bituminifiminimaeft 
appellitis. Experimeru eius: fi i c^ra accepta olei mo liquefcar.Ei fi nigricas colos maneat toftae.Vfus a<t 
mollien du di fcu riendu^. Ad h^c m edicametis addif ipraecipue in calliblepharis Si inficiendis capillis. 

Cretae genera ad ueRiu ufus cimolia:farda;umbrica:faxu:argeraria, CA, XVI, 

R erae plura genera.Ex iis cimoliae duo ad medicos ptinentia.Candidu Si ad purpuriflum in/'- 
c clinans, Vis urri^ ad difcuticdos tumoresrSi fifiedas fludlioes aceto alTumptOtPanos quogj 6C 

parotidas cohibet.Et lichenas illita:puftuIaf 9 ,Si uero amphonitru Si cyprium admifceaiur 6C 
acetum ped u m:tu mores fanat:ita ut in fole curatio hac fiatiSi poft fex horas aqua falfa abIuaf«Tenium 
uero tumoribus cy pria C3cra addita^deR.Er rcfrigeradi qn om natura crcrs e;fudore% fraodicos fiflit 
illita .At^ ira pabulas cohibet ex uino furopta i balneis:Iaudafmaxictheflalica.Nafcif & lyciacreracir/ 
ca bubone;! ^ alius cimolia: ufus i ueflibus.Na farda q affert de fardaniaicadidis tantu afTumiftlnutilfs 
uerficoloribusie Si utiliflima oium cimoliae generu;pciofior umbricarSi qua uocar faxu.Proprietafg! fa 
xi:q> crefcit i maceradotatg! podere emifulla mefura.Vmbrica no nifi poliedis ueflibus aflumiftnegt.n* 
pigebitb3cquo(y parte attingerercu lex metella extct fulicibus di£i:a:q.C.FIaminius6i.L. Aemilius cen 
fores dedere ad populu fereda. Adeo oia maioribus cu rae fuere.Ergo ordo hice.Prirau abluif ucflis far/ 
da;dcin rulphurofiiffif;mox derquamaf cimoliarq e coloris ueri.Fucaf«n,dephedif:nigrerdtq!:Si efluti 
dif fulphure, Veros at Si ^ofos colores emollit cimoIia;Si quoda nitore exhilarat c5tri Ratos fulphure 
cadidis ueRibus faxu utilius a fu!phure,Inimicu coIoribus.Graccia^ Cimolia tymparico atif gyproial/a 
creta argetaria appellaf initore argeteu rcddes.cft Si utiliffima q cyrcu pducere ad uiftoriae nota pedcf^ 
uenalid tras mare adueiRo;^ denotare in (liruerut maiores.Talc^ Plociu minimae fccente coditorem 8C 
aRrologias cSiobrinu eius maliuantiocuiite gramatics Sraberiu Erote eade naae aduedlos uiderepsui. 
Qui Si quope liberti prapofitf, CA, XVII, 

Ed quid hos refero aliquo litterarum honore comendatos^Talem in cataRa uidcre Chrifogo 
I num Syllae: Amphionem.Q.CatuIiinterfeflorem:Heronem»L,LucuUi:Demctrium Popeii: 
augemg? Demetrii:gg Si ipfa Popeii credita eR,Et Hiparchu,M, Antonii Menam Si Menecr» 
Km Sex, Pompeii; aliofq! deinceps;quos enumerare iam noeR;e fanguinequirttium Si ^Icriptionum 
licentia ditatos.Hoc eR infigne uenaliciis gregibusiopprob^iu^ infolentis fortunaeiq Si nos adeo potiri 
ceru uidimus:ut praetoria quo$ ornamenta decerni a fenam iubente agrippina Qaudii Caefaris uideriv 
mus libertiSiTantumi^ non cu m laureatis fafcibus remitti illo unde cretatis pedibus adueniflenr* 

Terra galata:terra dupea;terrabalearica:terraebufitana. CA. XVIII. 

p Rseterea funt genera terrie proprietatis fuae de quibus iam diximus , Sed Si hoc loco reddeda 

natura.Ex galata infula Si circa dupeam africae fcorpiones necanbalearis Si ebuiana ferpetes* 

CAII PLYNII SECVNDl NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XXXV7, PROHEMIVM. 

Naturae lapidum ac marmorum luxuria. CA, I* 



APIDVM NATVRA RESTATiHOC EST PRAECIPVA Motu 
infania:etiam ut gemmae cu m fuccinis at^ criRalli cum murrinis (ilean/ 
tur. Omnia nan$ quae uf 9 ad hoc uolumen tradauimus hominialiqex 
caufa genita uideri hoc poiTunt,Motes natura fibi fecerat ad quafda com'' 
pages telluris uifceribus deiandisrfimul ad impetus fluminu domandos; 
Ruduf^ frangendosiac minime quieras partes coercendas dariRima fui 
mareria,Caedimus hos;trahimuf 9 nulIaaIiaqde 1 idarucauIa:qaos irait 
fcendifle quo 9 mirum fuit Jn portento prope habuere maiores alpes ab 
Hannibale exuperatasiSi poRea a cimbns «Nunc ipfae caeduntur in meile 
genera m armorum.Promontoria aperiunmr marhSi rerum natura agi/ 
tu r in planum .Euehim us ea quae feparandis gentibus pro terminis con/ 
Ritura crantinaucf^ marmorum cau£i fiunttac proRuOus fcaeuilRmam 




LIBER 

rcmm rtatar*paftem:huciHiic^portanturiug3ni6tiuiti:maiorcetianQmuerania:gcumad frigidos 
potus uis petitur in nubila Caeloi^ proxime rupes cauanturtut bibantur glaae.Secu quiP^ cogitet qux 
precia horum audiat:quas uehi irahim moles uideat.Sed q fine his multorum fuerit beatior uita;ad 
quam multorum neces Hc necelTe illa »cete:immo uerius pati mortalestquos ad ufus; q% ad uolupta/ 
tfs alias niH ut inter maculas lapidum iaceantxeu uerono tenebris noifltum dimidire parti uircecuiuf^ 
gaudia hxc auferentibus Jngens illa reputantem fubit etiam antiquitatis rubortExtantcenfohx leges 
glandia in coenis glirefm 8i alia diijlu minoia apponi uetantes.Marmoia inuehi:& maria huius rei cau^ 
fatrannri:quxuei aret lex nulla lata eil:. 

Quis primus in publicis operibus oftenderit. CA. II» 

Icatfortainsaliquismon enim inuehebantur.Id quidem falfo.ccCtlx.coIunastM.Scaunxdili'' 
d tate ad fcoena theatri temporarii 8i uix uno menfe futuri in ufu uiderunt portari filetio legu» 

Sed publicis nimiru indulgetes uolupratibusddiprum cut^autq magis uia irrepunt uitia q pu 
blica^ Enimuero no alio mo in priuatos ufus illa uenere:ebor3:auru:gemx:aut quid oimodis relinqui/ 
mus ^ Veni efto indulferint publicis uoIuptaribus:etiane tacuerunt maximas cagr atq? adeo duodequa/ 
dragenu pedu luculieimarmonsin atrio Scauri collocarimec clam illud occulte^ faduefl.Sanfdari fi/ 
bi damni infefti egit redcptor cloacaje cum in palatioextcaherenc.No ergo in ra malo cxcplo moribus 
caueri utilius fueratiq tacere tantas moles in priuara domum trahi prxter fidlilia deorum falligia. 

Quis primus peregrino mannere colunas habuerit romx* CA» 111» 

Ec potefl uideri Scaurus rudi Sc huius mali tmprouide ctuiraii obrepifie quodam uirx rudi> 
n mentotlam enim.L.Crsirum oratorem illum:qui primus peregrini marmoris columnas ha/ 
buit in eodem atriorhymetias tamen ncc plurcs fex aut longiores duodenum pedurqucmiM» 
Brutus in iurgiis ob id Venerem palatinam appellaucrat.Nimij; ifta omifere moribus uidiis : frufira^ 
inierdifla qux uctueranr;cernentes:nuHas potius q irritas ellc leges maluerunt.Qui nos fequentur me 
liores non elTe probabunt.Quisenim tantarum hodie columnarum atrium haber^Sed prius qdc mac 
moribus dicamus holam in lis prxfereda iudicarnus prxeiai Anrc igitartifices cenfebimus. 

Qui primu laudati in marmore fcalpendo:&'qbus teporibus. CA. IIIL 

Armore Tcalpcndo primi omniu rn inclaruerunt Dipoenus & Scylus geniti fereta infula ertam 
m num medis imperanribusipriufqt gCyrus in perfis regnare incfperetihoceftolympiadecird/ 
terquinquagefima.li ficyonem fecontuIerc:qux diu fuitofiteinarum omnium metallorum 
prima.Deorum quorumdam fimulachra publice fimul locaueranr ficyoniirqux prius g abfoluererur: 
artifices iniuriam quxlti abierunt in xtolos « Protinus fia^onios fames inuafit ac fterilitasimoerorqt d«/ 
rus remedium petentibus Apollo pythius affuturum rclpondirifi Dipoenus 6L Scylus deorum fimula 
chra perfeciirent,Quod magn is mercedibus obfequiif® impetratum eft . Fuere aut fimulachra Apol/ 
linis;Dianx:Herculis:Mincrux:quod e caelo poftea raaum eft. 

Nobilitates operum & artificum in marmore.c»xxvrKde 

marmore pario 6£maufoleo» CA, V. 

Vm ii elTentiia fuerat in chio infula Malas fculprondcin filius cius Micciades : ac deinde nepos 
c Anthermus chiusicuius filii Bupalus & Anthermus clarifiimi in ea fcietiafuere Hipponadlis 

poctxxtateique certu eft.lx.olympiade fuifle:Quod fi gs horum familiam ad^auum uf^ re 
tro agat.lnuenietartis cius origine cu olympiadum crigieccepiffe.Hipponaifli notabilis foeditas uultu 
cratiquaobrem imagine eius lafciuia ioco^ lippofuere ridentia circulis « Quod Hipponax indignatus: 
amantudie carminu diftrinxit cos in tantuiut credaf aliquos ex iis ad laqueu compulifietqdfalfum eft, 
Complura.ni in finitimis infulis fimulachra poftea facere:ficm in deloiqbus fubiecerunt carmemno ui'/ 
tibus tantu cenferi chiu:fed fiC operibus Anthermi filio^.Oftedunt& lafii Diana manibus cojj; fatftam» 
Et in ipfa chio narrata eft operis copi Dianx facies in fublimi pofita: cuius uultil intrates triftemrabeun 
tes exhylaratum putrn t Romx Dgna eo$i funt in palatina xdc Apollinis in faftigfo . Et oibus ferequx 
Uiuus Auguftus fecipPatris quo^ Sc deji fuere opera;& in libedo mfula.Dipocni gdem arobracia; 

argos:c!eone;openbus referrx fucrc.(Jesaute tantu candido marmore ufi funt e paro infulatque lapide 
ccepeielychnitem appeilareiquoniaad lucernas in cunicuIiscxderef:utauftoreftVarro:multis poftea 
mdidionbus reptis. Nuper et in lunenfiu lapidicinis,Sed in parioji m irabilepditur; gleba lapidis unius 
cuneis diutdemiu foluta imagine fileni intus extirifie. Nonomitrendu hanc ane tanto uetaftiorcfuine 
q piduii aut ftatuariatquarum ucra^ cum Phidiacoepit otftogefimatertiaolympiadeipoftannos circi/ 
ier,ccc.xxxii,Et ipfum Phidia tradunt fculpfifle marmora-Venereg! eius cfle ronix in Oiftauix opibus 
cximixpulchritudinistAIcmancathentcnrem(qdcertueft}docuitinprimisnobile:cuii]sopaathenien 
fes coplura in xdibus facris poroerc.Prxclara® Veneris imagine extra muros q appcHaf aphrodite exo/ 
poIis.Hufc fumma manu ipfe phidias ipofuille df.lpfius difcipulus fuir Agoracritus parius ei xtate gra 
custlra^ c fuis opibus pleraij noi eius donafle fert.Certaucreaut inter fcambo difcipuli in Venere faci/ 
enda. Vicit$ Alchmanes n5 opereifed ciuitatis fufffagiis cotra peregrinu fuo fauentis.Qaare Agoracri/ 
fus ea lege ugnufuu uedidiife tradifineathenis eeti&appdlafle nemefimJdpofitue rhahutepagoatti/ 
ceiqd.M. Varro oibus fignis prulir.Bft Bi in matris magnx delubro in eadem ciuirate Agoracrftiopus» 
Phidiam clariffimum eile per oes gentes qux iouis olym pii famam intelligiltinemo dubitatiSed ut 6C 
merito laudari fetant etiam qui opera eius non uiderunr^feremus argumeto paruo ingenii tantum» 



TRTGESIMVSSEXTVS 

Ne^ ad hoc fouis oTympfi pulchritudine uremurnon Mineruseathcms fadtatampTttadinrtCQm fit ea 
cubiro|u.xxvu£borehxc& auroco(lat:fed in fcutoeius in quoamazonu prodium ccelauit intumerce 
teainbitu parmae etufde concaua parte deo^ 8i giganrum dicationem:in iolei:» uero laphitarum in ce/ 
(aurorumiadeo momenta omnia compatltaarns illi fueredn bafc autem quod cxiarum eii Pandoras 
genefiappellauiUbidiirunt.xXtnumeronorcentes uidtoriam mirabili& prarcipuo prxcio« Miramur 
& ferpentem:S£ fub ipPa cufpide aeream rpingemiHaec licer fint obiter dida de artifice nunq faris lauda 
co firnul ut nofcatur iilam magnificentiam requalem fuifTe & in paruis.Praxttelis aetatem inter Dama/' 
rios diximusiq marmoris gionafuperauit etiam femetiOpera eius fiitathenis in ceramicoifedanteotn 
nia 8C non folum Praxitelis; uerum in toto orbe terrarum Venusiquam ut uiderent multi nauigaue 
runtgnidum duas feceratifimul^uendebat alteram uelatafpecie qua ob id quidem pra’tulerut optio/ 
retquorum conditio erat coiicum alteram etiam eodem praecio dctuliHet;reucrum id ac pudicum ar<e 
bitrancesiReieiSam gnidiiemeruntiimmenradifferenmfamae.Voluiteam poneagnidiis mercari rex 
(Micomedes;tommaesciuitan's3ltcnum;qd'erattngens:difIuluturum repromities.Omnia perpeti ma 
luereinecimmerirotllloenim figno Praxiteles nobilicatierar gnidumt Aedicula eius tota apertfmtcon/ 
fpici poflir unde^ effigies deacifaucnteipfa uicrediturfado.Nec minor ex quacungt paire am miratio 
eft.Ferunt amore captum quendamxum detulilTet nodu fimulachro coharfiireieiurg) cupiditatis ee in 
dicem macuIamtSunt i gnido finalia figna marmorea tlluflnum arnficum.Liber pater 6ryaxidis:&al 
cer Scop£e:&! Minerua.Nec maius aliud Veneris praxitelicas: fpecimen:qquod inrei harcfola memorar 
rur.Eiufdem eft Cupido obiedus a Cicerone Verri ille propter quem inefpiac uifebantui .Nuc in Oda/ 
uiaefcholis pofitus,Eiufdem 6C alter nudus in pario colonia proponndis par Veneri gnidiar nobiliraie 
&iniuriaiAdamauitenimeum Alchidasihodiusiatgnneoquogi fimile amoris uefhgiureliquittKox 
mae Praxitelis opera funt. Flo raiTripfolemusiCaeres i horns feruihanis.Boni cudus & bonjE fortunat 
iimulachra in capito! lodrcm Menades:& quas Thyeladas uocant;& Orfatidas & filem in Afinii Pollio 
Ilis monumentis; 61 Apollo Si Neptunus,PraxiteIis filius Ccphifodo tci 6i artis haeres fuit.Cuius lauda 
tumeftpcrgamirymplegarumfignum nobiieidigynscorporiuenusqmarmori iprrflis.Roma: eius 
opera funt Latona in palatii deIubro.Venus m Afinii poilionis monumen(is:& intra Odauiacpoiricus 
inlunonisaede AefculaptusacDiana.Scopxuerolauscum his certantistFecit Venerem &Porhon 
Phcetonremiqai famothraciae fandiflimis in cerimoniis colunf . Itcm.ApoIIinem palatinum. Vellam 
fedentem laudatam in feruilfanis hortisiduafgj chameteras circa eamzquornm partes in Afinii monu^ 
mentis funr.Vbi Si Canephorus emfdem.Sed in maxima dignatione Cn,DomiOi delubro in cyrcofla 
mineo Neptunus ipfe & Thetis atqi Achilles Nereides fupra delphinos Si cetefii hippocampos feden/' 
tes.Item crironesichoruf^ Phorci;Si Piftricesiac multa alia m anna. Eiufoem manus omnia Magnum 
6i praeclarum opus etiam fi totius uitac fuiHet.Nunc uero prater fupradida quar^ nefcinius.Mais eft 
etiamnum (edeSiCololTuseiufdem in templo Bruti Callaiciapudcyrcum eundem ad tauicanam por^ 
tam euntitPtcetcrea Venus in eodem loco nuda praxitelica illam gnidiam antecedentes : & ^aecun^ 
alium locum nobilitanttRomae quidem magnitudo operum ed lam oblitterata a magnis emeiorum 
negociorumqiaceruisiquxomnesacontemplatione talium abducunt: quoniam ocioforum:& in ma 
gm loci fileticio apta am miratio talis eft • Qua de caufa ignorarui artifex eius qucgi Veneris quam Vef 
pafianus imperator in operibus pacis fuie dicauit antiquorum dignam famatPar hafiiatio eft in tem.' 
pio Apollinis fofiani Nioben cum liberis morienrem Scopas an praxitelesfecerit.lrem lanus pateri fuo 
templo dicatus ab AuguftoicxafgypioadueAusiutrius manu fmiam quidem & au rooccultatus. Sim j 
liter in curia 0£t3uiatqu;erif de Cupidine fulmen tenente.ld demualfifmatur»Alcibiadcene principe 
forma in ea artate, Multa i eadem fchola fine auSonbus place ttSatyri quattuoi :ex quibus unus Libera 
patrem palla uelatu m Veneripra:fert:alter liberam fimiliter.Tertius ploratum infantis cohibet . Quat 
tus cratere alterius fitim fedatidux^nymphaemeltficantesfua uefte:Necminor quaeftioeftinfeptis* 
Olympum SC pana Chironemqi cii Achille tmi fecerinnprxfei tim cu capitali fatirdatiotie fama iudicec 
dignos.Scopas habuit xmulos eadem xtateoryaxin:& Timotheu;& Leocatemide quibus ftmul dice 
dumeftiquoniam pariter cselauere maufoleum hoc eft fepulchrum ab uxore aitemiliafaiftum Maufo 
locarix reguIo:qut obiit olympiadiscentefimx anno fecundo.Opus idurelTetiterfeptem miracula:» 
tnaxime artifices fecereipatet ab auftro Si repretrione fexagenos ternos pedesiBreuius a frontibus toto 
circuitu pedes quadringentostxi.attollituc in altitudmem.xxv^.cubins.Cingitur coliinis.xxxxvuaborie 
tecatlauit Scopasia feptentrione Bryaxia meridie Timotheus aboccafo Leocares.PriulgsgperagenKrc 
gina artemifiaiquae mariti mernoria id opus extrui iunerar:obiif,N6famc recefleiununiii abfoiuto la 
id gloriae ipfo^ artif^ monumetu iudicatesihodie^ certauit manus accelTu Si qntus artifex.Na$_fuz 
pra pteron pyramis altitudine inferiore 3equ3uit.xxini,gradlbus i mctEe cacumen fecotrahens.ln fumo 
eft qdnga marraoreaiqua fecit py this.Haec adicfla.cxl.pedu altitudineitotu opus itluditiTimothci ma 
nu Diana Romseeft i' palatio Apollinis delubroxui figno caput repofuitaulianus Euandcr.ln magna 
ammirationceft Si Hercules Mneftrati.EtHecatecphefi m rempio dianaepoft xdem in cuius contem 
piationem ammmonentieditui parcere ocuiisitanta marmoris radiatio eft.Nonpoflferuntur&chari 
tes in ppyleis athenienliumiquas Socrates fecinalius ille gpiflonide ut aliqui putat.NaMironis illius: 
q aere laudafianus ebria eft fmyrnac io primis inclyta Pollio Afinius utfuitacris uchemfliaeific quoi$ 
^flari monumeu fua uoIuit»ln iis funt ceiauti nymphas gerentes Acchcruae:Thelptades.Qeominis: 



UBER 

Oceanus & luppfter Entb ochuHef ttt wotcs Taurifci non calatoris illiusrred TraKianUappitrt hofpiV 
ralis.Pappipi praxirelis difc/ptili Zetus & Amphion 8C dirce & Taurusiuinculu^ex eode lapide. A rho 
do adueflj opera apollini fili Taurifci parenrum.Ii certamen de fc fecere Menecraten inderi profelG : Icd 
efle naturalem arfemidorum.Eodcm loco Uber parer Eutychfdis manu laudatunad Odtauiae uero 
porticum apollo PhihTct rhodti in delubro fuo.Item Latona & dianarfii muffenoneiSC alter apollo nu/ 
dus. Eum qui cythara m 1 eodem templo tenet: Timarchidesfrcir.lnterOdtauiac uero porticus in atde 
lunois ipfam deam Dionyfius 5i Polydes. Aliam ucnerem eodem loco PhiIifcus.Ca;tera figna praxite 
lesdtem Polydes & Dionyfius Timarchidis filii louem qui cft in proxima aede ftccrut . Pana 6i Olym 
pum luiflanres. Eodem loco Heliodorus; quod eftaircru in terris fymplega nobile. Venerem lauante 
fefc.Dedalum aftantemPoiycharmus.Exquo apparet in magni honoris aud^oritate habitum Lyfia: 
opus.quod i palatio fuperaccum diuus Auguftus honori Odtauii patris lui dteauit in aedicula colunis 
adornata.Idefl: quadrigacurruf^t&apolloacdiana cx uno lapidedn hortis feruilianis reperio laudatos 
Olamidisapollinem iIliuscaeIatoris:dadlyIisPythias.AmphiftrariCalIifthencm hyftoriarum feripro 
rem .Deinde multorum obreurior fama eft : quorudam daritati in operibus eximiis obffante numero 
artificum :quoni3ni nec unus occupat gloriam ;nec plures pariter nucupari poflunt:ficun in Lacoonre: 
qui eft in Titi imperatorisdomoiopusomnibusfiCpidlurac & ftatuariae artis praeponendum. Ex uno 
lapide eu & Iiberosidraconuqp mirabiles nexus de confilii fentenria fecere fum mi artifices Agcfander 8C 
Polydorus filf Athenodorus rhodii.Similiterpalatinas domos Caefarum replcuere ^barilTimis fignis 
Craterus cum PythodorOtPoIydedlcscum HermolaoiPythodorus alius cum Artem one. Et fingula.e 
risaphrodifius trallianis: Agrippae Pantheum dccorauir Diogenes athcnicnfis&Carfatidcs.In colum 
nis rem pii Pias probantur inrer pauca operum ficut in faftigio pofirafignaired propter altitudinem loci 
minus celebrata.In honore eft in templo illo Hercules ad quepoeni omnibus annis humana facrifica' 
uerunt uiiftima humiiftans ante aditum porticus agnatioes fuae.Fuere K Thefpiades ad aedem Foelici>' 
tatis:quaru unam amautt eques romanuslunius Pifciculustutrradit Varro ammiraturfic Praxiteles: 
qui etiam quinqi fcripfi t uo lumina nobilium operum i toto orbe. Natus hic in grxeia Italiae ora Si ciui 
tate romana donatus cum iisoppidis.Iouem fecit eburneum in Metelli isdeiqua campus petitur AcciV 
dit uero ci;u t cum in naual ibus ubi ferx africanx erant per caueam in tuens leonem caelaret:ut ex alia C3 
uea panthera erumperer non leui periculo diligentifljmiartificisiFecifteopera coplura dicitarrfed qux 
fecerit nominarim no refertur. Archeftlaum quo^ magnificat Varro cuius fe marmorea habuifTe lex/ 
nam tradit aligerofqi ludentes cum ea Cupidines quojialii religatam tenerentialii ecornu cogerent bi 
bere:atii calciarcnt;foccos:Si omnes cx uno lapide.Idem Si a,Coponio.xiii.nat]ones qux funt circa Poy' 
peium f3{ftas auflo reft:inuenio Si Canacum laudatu inrer {latuariostfecifte marmorea.Nec minus Sau 
ron atgi Bathraciim oblitterari conuenitic^i fecere templa Oiftauix porticibus indufa natione ipfila/' 
conestQuidam Si opibus prxporcnrcsfuinecosputant;acruaimpcnIaconftruxifle:infcriptioneni fpe 
rantes.Qua negataihoc tamen alio loco Si modo ufurpa fte. Sunt cerre etianum in colunarum epyftilis 
infculra nominum eorum argumenta rana arm lacerta:! iouis ^deextitiHepiifturamcultur^ reliquos 
omnes roemfneis argumentis conftat:atenim fada iunonisxdecum inferenf fignaipermutalTe geruli 
tradunf;Si id religioni cuftodituiuelutipfis diis fedem ita partitis.ErgoSi in iunonisxdeculrus eft ;q 
ioLiis efTe debear, Sun t Si in paruis marmoreis fama cofecuri Myrmecides:cuius quadrigara cu agitato 
re cooperuiralis mufea. Et Callicratcsicuius formicapi pedes ar^ alia membra peruidere non eft. 

Qujndo primum marniopi in xdificiis ufus:6i quis primus romxcruftauerit parie-e 
tes.& quibus xtatibus quxi^ marmora in ufum uenentiSi qs primus marmora 
fecuent:6i ratio facandi de harena. CA, VI, 

Aec fmr dfcfta de marmop; ftulproribusifu mma^ claritate artificutqao in traiftatu fubit men 
h tem no fuifte tu aufforitarc maculofo marmori:qua fecere e rapfo cycladum infularum una: 
xque Si e Iefbio:liutdius hoc paulo uerficolores qde maculas habens.Et in tom marmop.: ap/ 
paratu.Menander cc diligentiflimus luxurix interpres primus 6C raro attigir.CoIdnis demum uteban 
tur in tempiisinec Ixticix caufa:nondu.n.ifta inrelligebanfifed qa firmiores aliter ftatui no poterat . Sic 
eft inchoatu athents replum louisotympiiiex quo Sylla capitolinisxdtbus aduexeratcolunasiFuic tay 
me iret lapide atgi marmor differeria ia apud Homeru:dicit.n, Paride os marmoreo faxo percuITuni . 
Sed athenus,R.cgias quo® domos laudatiflime tum pterxsiaurumieleiftrum argentum lebore rantu 
adornans.Primum(urarDitror)uerficoIorcsiftas maculas chiorum Iapidicinxoftenderunt:cum exy 
truemnt murosifacero in id»M.Oceronis fale omnibus enim oftendebanr ut magnificum.MuItoinqt 
m agis mira res cfret:fi tiburtyno lapide fecifietis*Et Hercules non fuiflet pidturx honos ullus medo ta^ 
rustaliqua marmop: au(ftoritace,Secandi marmor in cruftas nefdo an carix fuerit inuentum antiquifli 
ma q<f equidem inuem‘am:HaIiacarnafi Maufoli domus proconnefo marmoreexculpta eft : latericiis 
parietibus.Is obiit olyrapiadis ccntefimxfextx anno fecundo, Vrbis romx anno.ccc.fecundo,Primunt 
Tomx parietes crufta marmoris operuifle totius domus fux in cxlio monte Cornelius nepos tradidit 
Mamurram formiis natu equirem romanum prxfcdfumfabrope.CiCxfarisin gallia,Neqi indignae 
tio fir tali aucftore inuenrare.Hic na^ eft Mamurra Catuli ueronenlis carminibus profcinus:quem ut 
res eft;do m u s ipfius cla rius q Catullus dixit habereiquicquid habuilTet comata gaIlia,Na$ adiecir ide 
Nepos cu ptimu totis xdibus nuUa nifi e marmore columna habuifle; oes folidas e catyfto aut lunefi. 



TRIGESTMVSSEXTVS 

Dffiiij.M.LepfdiJS CatuHi in confularu collega pnm us omnium limina Cxnumfdfco marmore7n do 
inopofuir magna reprachcnfione, Is fuit conful anno urbis.dc,!xvi.Hoc primum luedinunndici mac 
moris ueftigiuni inueniomon in columnis tantum cruftifue ur Mamurra caTyllium pofumrcci imaf/ 
fa 8C utlifTimo liminum ufu.PoH hunc Lepidum ferme quadnenn)OtL*Lucunus coful fuinqui nomen 
(ut apparet cxre)luculleoniarmoridedmadmodum delectatus illo primuf^romam inuexir atrum 
alioqum cum cstera maculis aut coloribus comcndentur.Nafcitur aut in nilo iofulaifolugi pene horu 
matmojdabamatorcnomenaccepit.Inter hos primu(ut arbitror) marmoreos panctes habuit fccna, 
M.Scaurimo facile dixerim feCfos an folidis glebis politos rficuti cft hodie louis tonans sdes i capttolio 
Nondum enim fedl:i marmoris ueOigia inuenerat iralia»Sed qutfquis primum inuenit fecare luxuria^ 
diuideredmportuni ingenii fuir.Hirena hoc fit:8i ferro uidetur fieri ferra in praetenui linea pratmentc 
harenas uerfandotraCfu^i ipfo fecan te, Aethiopia ad hoc maxime probarur.Nara id quoqtacccflit ; ut 
ad aethiopias uf$ pctcretunquod faceret mai mora.lm mo uero etiam in idos:unde margaritas quo^ 
peti feuerts moribus indignum erat.Hxc proxime laudatur.MolIior tamen quaeexxthtopia.llla enim 
nulla {cabriciefecar.Indica non ctquc leuiganfed ea combufta polientes marmora fricare tubentur,Si^ 
mile 6d naxiae oitium eft & coptidiiquae uocatur ffgyptia,H3ec fuere antiqua genera marmoribus feca 
disPodearepertacIf arsmon minus pro banda:ex quodam Hadriatici maris uado^ftu nudante obfer 
uatione non factIi,Tam quidem quacuqi harena fecare e fluutis omnibus fraus artificum aufa eflrquod 
dirpendium admodum pauci intelligunr.Cranior enim harena laxioribus Tegmentis tetit:& plus ero‘' 
dit niarmoristmaiur^opus fcabritia politurae telinquit.lta feCtae attenuantur cruflse.Rurfiil^ ihebal 
ca polituris accomodatur,Et quae fit e toro lapide aure pumice,Signis e marmoie pohedis : gemmi% 
etiam (calpendis at^ limandis. 

De naxio& ha rmonfo:& de generibus marmorum, CA. VII» 

Axium diu placuit ante alia uti:ita uocamurcotes in infula cypro genitac,ViCfrcpcflea ex ar/ 
n menia uedae, Marmorum genera 6i colores non attinet dicere in tanta noticia . Nec facile cft 

ennumerarein tanta multitudine.Quoto enim quoij loco non fuum marmor inuenitur.Ec 
tamen celeberrimi generis difta funt in am bitu terrarum cum gentibus fuis.Non omnia tam in lapidi 
cinis gignuntar.Scd multa difub terra fparra,Praeciofifl)mi quidem generis laccdatmoniuuirideicun^ 
fftir^hylarius.SicdiaugufteumracdcindetiberiumiinagyptoAugufliacTibeniprimumprincipatu 
reperta,Oifrerentia^eorumeflabophitc:cum fit illud ferpennum maculis rjm)lc:undr& nomen acce 
piriq^hae maculas diuerfo modo colIigunr.Augufteum undatim crifpum in ucrtices, Tiberium Tpar/" 
fim conuoIuracanicie.Neijexophite columnaEimfiparuac admodum memunf.Duoetusgenera:inol 
le candidummfgricansdurum.Dicunlurambo capins dolores redareadalligatiidc ferpentiti «Sus, Qui 
dam phreneticis ac lethargicis adalligari lubent ca ndican tem .Cont ra ferpentes aurem a quibufdam lau 
datur praecipue cx his quem tephnam appSIIanr a colore cincris»Vocaiur fic menmhtresa locogeman-' 
Cis naturaeiCuius ufus conuenit iis quae urenda aut ficcanda funtiex aceto illitus. ObRupcfcit.n.ira corx 
pus ur non fentiatcniciatum.Ruber porphyrttes in cadidis inter uententibus pundhsdeu 

coflyiRos uocatur,Quantiilibet molibus caedendis fumciunt lapidtcinx.Statuas ex eo Claudio Oeraif 
procurator eius in urbe ex aegypto aduextt tris,A!inius Pollio no admodu probata nouiratc.Kemo po 
ftea certe imitaruse.Inuenit eadem sgyptus in srhiopia quem uocant bafaltem: ferrei coloris atqi du/ 

I riciae.Vndc SC ei nomen dedir.Nung is aurem maior repertus db q in templo Pacis ab imperatore VeO' 
j pafiano Auguflo dicatus, Argu mento ipie liberis circa ludentibusiper quos totidem cubiti fummi inx 
I crementi augentes feanniseius intdiiguntur. Non abfimilis illt narratur in thebis delubro Serapis ut 

I putant Memnonis Ratuadicatusiquem quottidiano folis ortu conradfum radiis crepare dicunt.Onyv^ 

I chiten etiarum in arabix montibus necufg alibi nafci putauere noftriuetcres,Sed & in gei mania poto 
riis uafis inde fidis primu dein pedibus ledorum feilif^ Cornelius nepos tradit magno fuifle miracu 
t Imcum.P.Lcntulus Spintefamphoras ex eo 6i urceos magnitudine cadorum oftcndinet.PoR quique' 

siium deinde trigita duo^ pedu longitudine:colunas uidilTeiVariatu in hoc lapide poneacR,N%. pio 
miraculo infigni quattuor modicas in theatro fuo Cornelius Balbus pofuiLNos ampliores triginta uf 
dimus in fcocnatqua Califlus Cxfaris Claudii liberto^ potentiHimus exhxdificauerat. 

DealabaflriteKlygdinoalandico, CA. VIII* 

Anc aliqui lapide alabaRttten uoca ntique cauant ad uafa unguentariatquonia optime ea icor' 
h rupta fcruaredicif.Ide^ etiaexuftuMcx emplaftris couenit,Nafcif circa thebas xgyptiasifli da 

ttiafcujyrix.Hiccxrcriscandidior.Probatidimus uero incarmania;moxinindia,laqde& in 
(yria afya^tViIifiiraus aut Si fine ullo nitore in cappadocia.Probanf q maxime mellei coloris in uertice 
maculofiatgt no tranfluoduVifia uero in iis corneus color aut cadidusiSiquicqd firaileuitro cft,Pau/' 
Iumdiflatabeoadunguentopifide:utiexiftimant,Lygdinus in tauro repertus amplitudinequa laces 
craterafqt no excedar. Antea tanni ex arabia aduehi folitus cadoris eximii,Magnus & cotr-iriac iter fe na 
tutae duobus honos. Coralif ico in afia repertoimcnfure no ultra bina cubitateandore ^ximo ebcii SC 
quadafimilitudineediuerlbnigcreftalabandicusterrxfuxnomineiqqSi milcti nafcensiad purpura 
tame magis afpeiffu declinate,ldc 9 ! liquatur igni:ac fundif ad ufum uitrt.Thcbafcus intercinftus aure' 
l's guttis tnuenif in africx parce xgppto aferiptx coticulis ad terenda collyria qda utilitate naturx alia 
coueniestCirca lyene uero thcbaidi^ifimicesique ante pytthopoeciio uocabanXiabes ex co fecere reges 



UBER 

quodam certamine obetiTcos uocatitesfolis numini facratos.Radio^eius argumentu in effigie cffrK 
ita fignificarur nomie aegyptio, Primus oium id inftirait Mirrcstqui i' folis urbe regnabat fomnio iuP 
fus:&: hoc iprum infcripmm cft feo. Erm.fculptur^e illae cffigief^ quas uidemustaegypriaefuntiitterx 

{ joftea di alii regum in fupradiifta urbe Sorbis quattuor numero : quadragenoj; 8C oiftonum cubito^ 
ogitudine.Ramifes aute is quo regnante ilium captu cft:qu3dragmra cubitojetldemgi digreilus ide: 
ubifyit Mneuidis regia pofuit alium longitudine undecenis pedibus:per latera cubitis quattuor. 

De obclifco 6; thebaico & alcxandrino:6i de illo qui eO: in cyrco magno. CA. IX. 

Pus id feciffedicunturuiginti milia hominum.Ipfe rex cura fubrcduTUsefleriucrererurgj nc 
0 machinae ponderi non fufficerentrquo maius periculum cur® artificum denuntiaret filium 
fuum adalligauit cacuminimt falus eius apud mollientes prodeflet lapidi.Hanc ammiratione 
operis effeflum cftrurcum oppidum id expugnaret Cambyfes rex uentum^ eflet incendio ad crepidi 
nes obelifci:extingui ignem iuberet molis reuerenria qui urbis nulla habueranSunt 6C alii duo. Vnus a 
Myrneporirus:aIteraPhiofinenorisquadraginraoiSocubito 5 i,AlexandriaEftatuitunum oftogira cu 
bitorum Ptolatmeus Philadciphusrquem exciderat Ncfta bis rex purum,Maiuf 9 opus fuit in deuehe/ 
do fiatuendouc multoq in excidcndo.A Satyro Architedo altqui deuedlum tradunt.Rate ut Callixe' 
tms dixit a phoenice foffaperdudfaufi^adiacentem obeltfcum enilotNaucf^duasin latitudinem patu 
Iristpedalibus fpatiis ex eodem lapide ad rationem geminari perduplicem menhiram ponderis onera/ 
tas Ita ut fubiflent obelifcum pendentem extremitatibus fuis in ripis utrin^tpoffcaegeflis laterculisal 
leuatanaueexcepifie onus ftatutum.Excifos autem fex talis in monte eodem artificu donatum talentis 
quinquaginta.Hic autem obelifcas fuit in arfinoe pofitus a rege fupradidfoimunus amoris in coniuge: 
eadem$ fororc Arfinoe.Inde cum naualibus icommodum.Maximus quidam prarfedus a'gyptii tra^ 
ffulit in forum reciTo cacumine dum uuirfanigium addere auratmquod poffeaamifit.Etalji duofunt 
alexandrix ad porrum in Caefatis lemploiquos excidit Mefphees rex quadragenum binum cubiroru. 
fuper omnia acceffit difficultas mari romaradeuehcndifpeiftatis admodum nauibus.Diuus Augu/ 
flus priorem aduexerat miraculi gratia ; pureolifque naualibus perpetuis dicauerat.Sed incendio con^ 
fumptus efl.Diuus Claudius aliquot per annos afleruatum eum quem Caius Catfarfportauerat: om<' 
nibus qui nung in man uifa funt : mirabiliorem turribus pmeolis ex puluerc cxhidificatisperduiSu 
oftiam portus gratia merfitialia ex hoc cura nauium qui tyberi fubuchebanr . Quocxperimenro pa/ 
lam fiiirrnon minus aquarum huicamni effeq niIo«ls autem obelifcus quem Diuus AuguHus in cyt/ 
co magno conftituit:excifus a rege Scmneferteoiquo regnante Pythagoras in igyptofuincentum ui/ 
gintiquin^pedum cHiSf dodrantisipnter bafin ciufdcm Iapidis . h uero quicuin campo martio no^ 
uem pedum minorcfta Sefotide.Infcripram ambo rerum naturi interpntationem igyptio$t ope-' 
re &: philofophii continent. 

De illo qui eft in campo martio pro gnomone. CA. X. 

I qui cH: in campo Diuus Augulfus addit mirabilem ufum ad deprihendendas folis umbras 
e dierumqi ac nodfium raagnirudines;(lrato lapide ad obelifci magnirudineicui par ficrer uni'' 

brarum romi confeiflo diefexra hoia paulatim^ per regulas quifuntexireindurifingu'' 
Iis diebus decrefcerctrac rurfus augefceretidigna cognitu les & ingenio foecundo.ManIius mathematP 
cus apici auratam pilam addidtticuius uertite umbra colligeretur in femetipfam aliaatq; alia increme-' 
ta iaculan te apicc:ratione ut feruntia capite hominis intelicdfa.Hic dieru obreruatto triginta iam fere 
annis non congruinfiue iblis ipfius diffono curfu di cili aliqua ratione mutatorfiuc uniuerfa tellure ali 
quid a centro fuo dimoraiur deprlhcndi 6i in aliis locis accipio:fiue urbis tremoribus hii tantum gno>' 
mone intorto: (iue inundationibus tyberis fcdimento molis fado:qq ad altitudinem impofiti rei 
intccraquo^dicanfiad:afiindamera. De tertio obelifco romiin uaricano. CA. Xf« 

Ernus eft in uaticano Caii Si Neronis principu m cy rco:ex om n ibus unus omnino fradus in 
t molitioneeiusiquem fecerar.Sefotidis filius Nuncoreus.Eiufdem remanet Si alius centum 
cubitorum quem poff cicitatem uifu reddito ex oraculo foli facrauit* 

De pyramidibusigypriis Si fphinge. * CA. XII, 

‘ Icantur obiter & pyramides in eadem igypro regu pecunii ociofa ac fluita oflentatio.Quip'' 

d pe cum faciendi eas caulaa plerif^ tradatur:ne pecuniam ruccefibiibusautimulis in(idiann> 

bus pnberent:aut ne plebs ellec ociofa. Multa circa hoc uanitas illorum hominum fuinuefli 
gia$ complurium incoadfarum extanr.Vnaefl in arfioneurbe.-dui in memphi non procul a Iabyrin>' 
tho:de quo Si ipfo dicem us.Tondem ubi fuit raeridis lacusthoc eftffoffagrandis.Sedigyprus iter mi/ 
ra ac memoranda narrat harum cacumina cxtrcma:qui eminere dicuntur Reliqui tres:qui orbem 
rerrarum impleuere famaifaneconfptcui undig! a nauigantlbus : fiti funt in parte africi mote faxeo 
flerili^ inter memphin oppidumiSi quod appellari diximus delra a nilo minus quattuor milibus paf/ 
fuum memphi fcptcm.d.paffu.a uico appofito quem uocabant bufinn.ln quo funtaffueDfcandere il/ 
las, Ante has efl rphinx:uel magis mirandaiqua lilueflria funt accolentium . Amafin regem putant i ea 
conditum:Si uolunt inucftam uideri.Eflautem faxo naturali eiaborata:6i rubrica. Capitis moflriam 
bitus per frontecentu duos pedes colliginlongitudopedu centu quadragmratriuefltaltitudoa uenrre 
ad fummam afpide in capite fexagintaduum.Sed pyramis ampliflima exarabicislapidiciniscoftar.Tre 
centa fexaginta hoium milia annistxxicam coflrume jpduntur.Ttes uero fat^x annis lepmagintaoao 



trigestmvssextvs 

fnettribusqnattuor.Ncpf quideiis rcnprerunt;funrHerodotus:Euhftwfru!r.Dtirfsr3tnias Ariffa/ 
gor3s:Dionyrius:Arremidorus:A!exandcrPolyhi(lor:Butaridcs;Antiflhcnes;Dtmcmi!s DfmorcJcs 
Appion:Intcr omnes ueroeos non conftar a quibus factx finr mntlTimo cafu obltrtcratis tanra- uanirs'' 
tis au5oribus.AItquicx lis prodiderut in raphanos Si allium ac cepas milleodlingenra talenta erogata» 
Amplifllma oflo lugera optinet foli quattuor anguloru paribus intcruallis per c&ingenrcs cdogmta^ 
ires pedesfingulorum laterum attirudo:acacuminepedes«xjtv’*alterius itecualla flngula per quartuor 
angulos pares.dcc.trigintafeptcm comprchedunr.Teriia minor prodictis. Sed mii]rorp{dattot.athio 
picis lapidibus confurgittccrtfexagi tambus pedibus inter angulos. Vefligiacedirtcationuin nulla exrat. 
HarenalatepuractrculennsfimiTitudine:qua1isin maion parte afrtVse.Quatnionum fummacft qua^' 
na rationein tama altitudine Tubuo^a finr cementatAIii.n.nirro ac fale adaggeraris cucrefcenrecpnea 
pcrado fluminis irrigatioc dilutis»AIii lateribus e luto faftis cxtruflos pontes in priuaras domos dtflri 
buros.Nilu,n,non putat rigare potuillc mulco humiliore.ln pnamide maxima efl itus puteus oftogin 
tafex cubitogiiflumen illo admiflum arburanmttMenfura altitudinis earum omniugi liinilm deprit^ 
hendere inuenit Thales milefitis umbra mctiendoiqua hora par efle corpori foIettHarc funt f yianiidu 
miracuia.Supremu^ illudinequis regu opes mirefimtnimaexmiffe laudanflima a Rhodope mei etri 
cula fjcSaixropi fabula^ phitofophiconreruaquonda&cotubernalishatcfiiinmaiore miraculo tantas 
opes meretricia cnecoquifitasquacftu.Magnificaturdi aiiaturrisa rege fatfta i infula pharo portu opti 
nente alexandnseiqua c6flitufffe.dccc» talentis traduttmagno animo negd omhranr.us.PtoIomari re/ 
gis:gj in ea permirent Softrati callidis architeiSi ftrufturac ipfius nome ifcribuVTus cius rcilurno nail 
laril curfui ignes oflcderead pnuntianda uada portufg) introitu. Sicut la tales copluiibus locis flagrat 
utporneoricae ac rauennx ad uitandu periculo eita in corriuatione.Flagrant cu eo lira ea cralTienne.Peri 
culum in corriuatione ignium ne fydus exiflimefiquonia e longinquo fimilis Flammatu alpedus tft» 
Hic idem architedus primus cmniu penfilem ambulatione gnidi feciflie traditur» 

De labyrinthis aegyptiodcmnioiitalico, CA. XIII» 

Icamus 8i labyrinthosiuel portentofiflimu humani ingenii opm.Scd non ut exiflimari poP 
d firfalfum.Duratctilnucinaegyptoinheiaclcopolitcncmosigpnmusfaifluseft ante annos 
(uttradunt)triamiIiafexcencosa Peiefucoregf:f!ueTithoe.Qoiq Herotiotus opus regunt 
effe dicarmouiflimem Pfammertci.Caufas faciendi uarie intcrprsetanrur.Demotelcs regiam Moiheru 
dis fuifle.Lycias lepuTchrum Meridis pluies foIi facrum id extrudumiqd maxime crcdirur.Hinc urigi 
fumpfiire,DedaIum cxemplareius labynmhi quem fecit m creta;n6efldubiutn:(ed centifma tantum 
portionem eius imitatum :quxitineruamba^ occurfu% ac recuifus inexplicabiles t6imcr,Non ut 
in paufmcntis puerorumuc ludicriscampeflribus uidemus breui lacinia miha pafluum plura ambula 
tionis continenteifed crebris foribus indins ad fallendos occurfus: redeudugi in errores eofdc.Secudus 
hic fuit ab xgyptto labyrinthusitmtus in lemno:qu3rtus in iialia.Om nes lapide poliro fornicibus tc' 
(£fi.Aegyprius quod miror equidem in introitu I^ideis e paro colunis.R eliquat erat fyenitx: molibus 
compofitis quas diffoIuere:ne fecula quidem poirintadiuuanbusHeracIeopoliris : qui id opus inuifu 
snire mfeflauere, Politionem c^ris eius fingulari^ partes enarrare non cftitum fir in regiones diuifum 
at 9 in prarfcfturasiquas uocant nomos:fexdecim nominibus eorum totidem uaftis domibus artibus 
Prxtcrca remplaomnium xgypti deorum cotinetifuper^ Nemefes quindecim xdiculis incIufe.Sunt 
pyramides complures quadragenarum ulnarum lenos radice muros optinentestFefTi iam eundo per^ 
ueniunt ad uiarum illum inexplicabilem errorem. Quin di cocnacula prius excelfa porticuf^ ateendu 
lurnonagen is gradibus omnes intus coIunxdcpoiphyrKelapide:dco^ftmuIachra:reguftatux:mon 
itrificae cfFigics.Quarudam autem domorum talis eft fitUsiutadapetienbus fores tonitruu intus terti 
bile exiftat.Maiore aurem in parte tranfitus eft per tenebrasialixqi rurfus extra murum labyrinthi xdi 
ftciorum moles preron appellant.Inde atfe perfoftis cuniculis fubierranexdomus.Reficit unus omnP 
tio pauca tbi ex monte phadon Thebis rex ante Alexandru magnum annis quingentis» id quo^ tradif 
fulfilTe trabibus fpinx oleo incoiftac dum fornices quadrati Iapidis aflb rgeteni»Ue atgypto & cictico la^ 
byrinthisrarisdi<ftameft.LemntusfimiIis,illiscolumms tantum centu quinquaginta memorabilior 
fuitiquarum in offiana turbines ua librati pependeranttur puero circuagente tornaremur , ArchitetSi 
jllii fecere Emilius & Rholus 6d Theodorus indJgena.Extantqi adhuc rdiqufeeiusicu crerici italici^ 
nulla ueftigia extent.Nam^ & ttalicum dici conuenitiquem fecit fibi poifenna rexhetrunx fepulchii 
caufaifimul ut externorum regum uanitasquo^ ab italisfuperaremr.Sedcu excedat omnia fabulo 
fitas;utcrauriprius,M»Varronisinexporitioneciusuerbis.Sepultuscftinquiifuburbcdurio:in quo 
Eoco monumennj reliquit lapide quadratOtSingula latera pedum latatricenuialta quinquagenu • In^ 
bafi quadrata intus labyrinthu incxtricabilCiQuo fi quis iproperet fine glomere linuexihi inuenire ne-' 
queattSupra id quadratu pyramides ftantquin^«Quatruoc in angulis:d£ tn medio una.In imo latx pe 
dii feptuagenumquinuialtx cetum quinquagcnu:itafaftigiatx:utmluinmoorbis xneus 8i Pegafus 
unus omnibus fit impofitusiex quo pendeat excepta cathenis tintinnabula :qux uento agitata longe fo 
tutus referantiut dodonxolira faftum.Supra que orbem quartuor pyramides infupci ftngufe extant 
altx pediicerenum.Supraquasunofoloquin^pyramidestquarum aldtudinem Varronem puduit 
adiicere.FabuIx hetrufeae tradu nt ean dc fu ifleiqua totius operistadeo uefina dementia quxfiftl’ glotia 
impeqdio n alii profutuco.Prxteiea fatigalTe regni uiiesim tamen laus maipr artificis efiet. 



LIBER 

De penfiTi horto & oppido:&: rem pio Diana ephcfia. CA. XII IL 

Eguntur & penhles hortos:irn mo uero totum oppidum fecifTe argyptia theba:exercitus ar/ 
I matos fubito educete foliris regibus nullo wpidanorum fentiete. Etiam num hoc minus mi 

rum:q ^flumine medium oppidum intciflucnteiquafi fuincntrnon dubium efl difturum 
Homerum fui fecum centum portas ibi pradicaret«Graca magnificctiaueraam miratio exrattem 
pium epbefia Diana ducentis uiginti annis faiflum a tota afia.In folo id paludri fetereine tcrraemotus 
fentiretraut hiatus timerer. Rurfus ne m lubrico at^ inflabili fundamenta rate molis locarentur ; ante 
calcatis ea fubftrauere carbonibus dcin uelleribus lanc.Vniuerfo teplo longitudo eft quadringentorii 
uigintiquigtpedum latitudo ducentorum uiginrit,CoIumecetum uiginti {Vptem a fingulis regibus fa 
Atcifexaginta pedum latitudine.Exiis rrigintafexcccIatac.Vna a Scopa.Operi praefuit Ctefiphon archi 
tei^us.Summa miracula epyftilia tante molis attolli poruilletldcdrecutuseflilleberonibusharena ple 
tiis molli puluino fuper capita colu narum exaggeratio paulatim exinaniensab imo ut fenfim torum in 
colle federer.Difficillimehoccorigit in limine ipforquod foribus imponebat.Etenimca maxima mo/ 
les fuit :nec feditjn cubili ergo anxio artifici mortis de flinatione fuprema.Tradumgi in ea cogitatione 
felTum no^Iurno tempore tn quiete uidifleprefentem deam:cui tcplum fiebatihorrantem ut uiuerer; 
fecopofuific lapidemiat^ ita poflero dieapparuitipondercgi ipfo correptus uidebatur.Caetera eius ope 
ris ornamenta plurinm librorum inflaroptinentinihil ad rpccimen naturre pertinentia. 

De delubro Cyzici Si lapide fugiiiumSi de echo fepties refonanteiSi aedifido 
fine dauo;& mirabilia aedificiorum romae. C A. XV* 

Vrat Si Cyzici delubrnmitn quo filium aureum commifluris omnibus politi lapidis fubiecit 
d artifex eburneum louem dicaturus intus coronate eo marmoreo ApoIIine.Tralucctcrgo pi/ 
Aurae renuiirimiscappillamecisdeni^ afflatu fi mu lachrarcfouente: praeter ingeniumartifids 
fpfa materia quauis occulta in praecio operis intelligiturtEodem in oppido efr lapis: fugitiuus appella/ 
tus, Argo naurteeo pro ancora ufi ibi reliquetanr.Hunc e pryraneoCita uocarur locus)fepe profugum 
fixere plubotEadem in urbe iuxta portam quae ihracia uocatur turres.vii,3ccrpras uoces numerofiore 
repercuiTu mulriplicanr,Nomen^ huic miraculo echo efla graecis datum. Et hoc quidem natura loco 
rum euenit,Erpleru^conuaIIium:ibicaru3ccidir,01ympi£3utearte mirabili modo in porricu quam 
oppidani heptaphonon appellanquonia fepties eadem uox redditunCyrici 8C buleuretion uocat aedifi 
Cium amplum fine ferreo dauo ita difpofita contignatione ut eximantur trabes fine fulturis ac repona 
tur.Quod ite romae in ponte fublfcio religiofum eft:poftea q Coclite Horatio defendente aegr^ reuui'' 
fus eft. Veru & ad u rbis nollrx miracula tranfire conuenit:nongcntoru 9 anno^; dociles ferutari uiros: 
6d fic quo^ terrapi orbem uiAum oftedere:qd'accidifle rotiens peneiquot referretur miraculatappare 
bit.Vniuerlitate uero accruata dC in quendam unu cumulu conieAa no alia magnitudo exurgetiq fi mu 
dus alius quidam in uno loco narretur.Nam uccyrcum maxim J a Csfare diAatore extruAu longitu 
dine fladiop^ trit];latirudineunius:red cu aedificiis iugeni quaternu ad fedem ducente^. Ix.miliu inrer 
magna opera dicamus.Noncinrer magnifica bafilica Pauli columnis e phrygibusmirabilemiforu^di 
ui Auguftiiremplu Pacis diui Vefpaftant imperatoris auguftiipulchcrrima opeye quae unq f Pantheon 
loui ultori ab agrippa faAu:cum rheatrum ante texent romae Valerius oftienfis architeAus ludis Lybo 
nis.Pyraraidas regu miramur operaicu folu lantu foro extruado feflcrtiis milleducetis Caclar diAatot 
emerir.Er fiquidc impenfae mouent captos auaritia animos.P.CIodius quem Milio occidit:fefterriis.c, 
xlvii.milibusdomoempra habitaucnt.Quod equidem non fecus ac regum infaniam miror :ltaq? Si 
ipfu m Milonem feflcrtia feptingenta milia aeris alieni debui fle inter prodigia anim i hu mani duco.Sed 
tunc fenesaggens uafluni fparium Si fubftruAiones infanas captiofi mirabantur,Prstcrea cloacas ope 
rum omniu diAu maxtmu:fufFoflis motibus: at^ utpauloante rettulimus:urbepenfili:fubter 9 } nauP 
gara, Id.M, Agrippa fecit i aedilitate poft confulatu permearuscorriuatis feptem amnibus curfu praeci/ 
piri torrentiu modo rapere:ar^ auferre oiacoaAis.Infu per mole hymbriumconcitati uada ac litrora 
quatiunt: Aliquando tyberis retro infufi redpiunt fluAus.Pugnant^ diuerfi aquarum imperus inrus: 
& tamen obnoxia firmitas rcfiftir.Trahuntur moles internae ra'rae no fuccubenttbus caufis ope ris,PuI/ 
fant ruinae fponte praecipires:aut impaAae incendiis.Quatitur folum terraemotibus « Durant tamen a 
Tarquinio prifeo annis oAingentis ,ppe inexpugnab]les,Nd omittedo memorabili exemplo uel eo ma 
gis:quoniam celeberrimis rerum codttoribus omillum eft,Cum id opus tarquinius Prifeus plebis ma 
ntbus facereneflet^ labor incertii longior an pcriculofior:pafii m confcita nece quiritibus tediu m fugi/ 
emibus.Nouum Si inexcogitatum antepofleaqi remedium inuenit ille rex:ut omnium ira defunAo^ 
figeret crucibus corpora fpcAada ciuibusifimul 6^ feris uolucribuf^ laccrada.Quamobrem pudor ro/' 
mani nominis proprius qui faeperes perditas feruamtin proelus;tuncquo^fubuenir,Scd illo tempore 
impofuit iamerubefeens cum puderet Diuos tanquam puditurum elter extinAos, Amplitudinem 
cauis cara fecifle proditur ut uehem focni largeonuuam trafmitrerer.Parua funteunAa quae diximus: 
6C omnia uni coparada miraculctanteq noua artinga,M,Lepido.Q.Catuloconr,ur coflat inter diligen/ 
tifllmosauAores dornus pulchrior non fuit romae:g Lepidi ipfius.At herculc intra annos. xxxv,cadem 
ccntefimuralocunooptinuit,CopuretinhaccEftimadonequiuoIer:marmorum molemioperapiAo-' 
ri1:impendia rcgalia.Et cii pulcherrima laudanfllma^ certantes centu domos:poflea^ eas ab innume 
rabii ibus aliis in hunc diem uiAas*ProfeAo incendia puniunt luxum;nec tamen effici poteR:ut mores 



TRIGEStMVSQVINTVS 

iTiqnid ipro m homine mortalius efTe inrelliganttSed eas om nes duje domus uicernnt.Bis uidfmtisut 
bem rOnm cingi domibus pnncipum:Caii& NeroniStEthuins quidem nequiddeeilirtaurca. NimiV 
rum fil habitarunt il!i qui hoc imperium fecercitantas ad uinccndas gentes triLniphc% icfcrcdos ab 
aratro au r foco exeutitesiquumm agriquo^ minorem modum obtmucrcq cellaria iftorum«Sub/tue 
ro cogitatio quota porrio harum fuerintareje iHaciquas inuidtis imperatoribus decernebant publice ad 
rxedificandas domos.Summunj illarum honos erar.ficutin.L. Valerio Publicola : qui primus conful 
fuit cum. L, Bruto poftlo^merira^^S^ fratre eius qui bis i eodem magiPratufabinosdeuiceranadiici dc 
creto ut domuseorum fores extra aperirentui;& ianua in publicum reiiccrec. Hoc erat clariiTimum i/ 
figne inter triumphales quogi domos.No patiemur duos Caios uel duos Nerones ne hac quidem glo 
na fa m ae fru i.Docebim ufgj et lamifan ia meorum uidam pnuarisopenbus.MtScauci:cuiusnercio an 
aedilitas maxime proflrauerit mores ciutlesimaiufiy fit Syllae malum lanra priuigni poientia:q profert 
prio rormiIium«Hicfccit in ccdilitaterua opus maximum oium quteiunq^ere humana manu fadta 
non remporaria moraiuerumctiam terernftatis deflmarione.Thearru hoc fuit,Scaena Ci tnplexaltimdi 
tie.fccJx. colu mnarum in Cvi riuitate qute fex hyemetias non tulerat fine probro ciuis ampliinmi . lam 
pars fecenete e marmore fuitiMcdia c uirro iaudito etiam poftea genere luxuriartSunite tabulis inaura^' 
fiscolumnteutdiximusiirnaeduodequadtagenu pedu, Signa aerea inter columnas ut tndicauimusfue 
lunt tria milia numcro.Cauca ipfa coepit hominum.Ixxx.milia cu Pompei amphiteatri totiens multi/ 
plicata urbe tanroqi maiore populo fufFiciat large.xl.milia.Sed & reliquus apparatus tantus atralica ue/ 

I Ileirabulis pidiisicaeteraq! cura fuit : ut in tufculanam ulilam reportaris quae fuperfluebant quottidiani 
I ufus deliciis incenfa uillaab iratis feruis concremarentur ad feftertiatM, aufert animum & adcflinatoiti 
reredigrcdicogitcontcmplatio tam pdigaemcntisialia^connedti maiorem tIania.E lignotCiCurio 
q bdlo ciuili in Csefatianis partibus obiitifunebri patris munere cu opibus apparatum non poiTet fupe/ 
rare Scaurum.Vndecnirn illi uieSticus Syliaf& Metella mater proferiptiope rtdltixf vndc.M.Scaurus 
pater totiens princeps duttatisiSC marianis fodalitiis rapinam prouincialtu finusf cum ia ne ipfe quide 
comparati fibi poffec . Quando hoc certe incendii illius pmium habuit conuciflis cx orbe terrarum le-f 
bustut nemopoftea par efletinfaniae illulngenio ergo fuo erat utendum. Curionig? aliud excogitandi! 
fuit,Operepr3Eciu eft fcire gd inuenenr:& gaudere moribus noftrisiac noflro modo nos uocare maio/ 
res Theatra duo iuxta fecit ampliflima e ligno cardinu finguloji uerfatili fulpenfa libramefoiin quibus 
utrif^ ante meridiano ludo^ fpeflaculo edito inter fefe auerfis ne inuicem obftreperent fcoer-aeidC repe 
ee circuadlis u t coftirerant.Poftremo iam die difcedenribus tabulis & cornibus inter fe coeuntibus facie 
baramphi theatrum iKgladiatogifpeilacuIaedebanipfum magis aufloritarura Populum Roma.cir/' 
cuferens.Quid enim miretur quifg? in hoc primumfinuentoremfaninucntumfattificcmfan auflo/ 
refaufum aliquem hocexcogirarefan fufcipereipaterefaniuberefSupcromniaerit populi furor fcdc/* 
re aufi tam infida innabiligi fede. En hic efe ille terrarum uit^or 8i totius dominator orbis : qui gentes 
6i regna diriperetiiura exteris mitteret;& quofdam i numero deegi fmortaliu generis humani portio 
in machina pendensi&i ad periculum fuu paiudenstQuic utilitas anima^ iHafaut quarquaereladecan/ 
giistaut quantum mali potuit accideref Hauriri urbes terrae hiatibus publicus mortalium dolor cfetEc/ 
ce Po.Romanus uniuerfus uelut duobus nauigiis impofiuis binis cardinibus funinctur:& reipfum de/ 
pugnantem fpeiSatiperiturus momento aliquo luxans machinis :6i per hoc queritur in tribunitiis con 
cionibus gratiaiut penfiles tribus facerct,Qualia hic in roRns»Qui no aufurusapud cos quibus hocp/ 
fuaferit.Vera nagicoficienribusPotRo.funebri munere ad tumulum patris eius depugriauituniucrhs* 
Variauit hanc magnificentia fua feflis turbatif^ cardinibus:& amphitheatri forma cufeodica nouifli/ 
mo die diuerfis duabus per medium fcoenis athlarras editirapnfg? econtraiio repente pulpitis eode d« 
uidlores c gladiatoribus fuls pduxit.Nec fuit rex Curio aut gentm imperator no opibus flignisiuti qui 
I nihil inceniu habueritipr^terdifcordia principii. Sed dicanturueraxnimationeinuidlamiraculaiquae 
[ .Q.Marnus rex fecit.ls iufliis a fenatu aquagi appfae & anienis tegula dudlus reficere-.nouam a nomine 
I fuo appellata cuniculis per montes adtis intra prsturie fua:tcpusadduxir.>^grippaueroiaidiIiratefua 
adie<flauirgineaaqua,Oercnf 9 corriuatis at^ emendatis Iacus,dcc. fecit. Prxtcrea fontcs«cv.cafeclla 
cxxxx.cu mplura etiam cultu magnifica QC opet ibus,Is figna*ccc»aerea aut marmorea impofuit:& colu^ 
nas ex marmore quadringentasiea^ omnia annuo fpahoiadiecittp ipfe in acdilitatisfuaecomcmoratio 
nedfludosundc fexaginta diebus fa£los:££ gratuita praebuit balnea cerum .fxx.quat nunc romae ad in/ 
finitum auxere numeruiVicit antecedentes aquatu dudlus nouilTirau ipendium operis inchoatiaCaio 
! OefareSf peradli a Oaudio.Quippe a lapide.xltad eam excelfitatemiut in omnes urbis montes leuaren 
I runinfluxere curtius atgi caeruleus fomes,Erogata in id opus feftertia quingentaJv.milia.Quod fiquis 
I diligentius aeflimauerit aquatum abundantiam in publico balneis pifcinis domibus euripis hortis fub 
j urba nts utilis rpatio^aduenietisextrut^of^ arcus motes pfofros:conuallesaequatas:fatebiturnihilma 
gis mirandu fuiflein toto orbe terragitEiurde Claudii iter maxima eqde ac memoradaduxerimiqua/ 
uls deftirutu fuccefforis odio monte perfolTum ad lacum fucinu emirtendumtinenarrabili profedto im 
pendio:& operariorum multitudine per torannostcu aut corriuatio aquarumiqua terrenus mos erat 
I egereretur in uerrice machinisiaut filex cederef.Omnia^ intus in tenebris fierentiquac ne^ cocipiani/ 
mi nifi ab lis qui uidereine^ humano fermone enarrari pofTunUsIa porcus oftienfis opus pteceo.Itent 
uias inter montes excil^.Mare rhitrenu a lucrino molibus fedufumtTot potes tatis ipendiis £ii£tos . Et 



UBER. 

inrcr plu rima alia fraliae miraculanpfa marmora in lapidicinis crcfccre audior ell Papyrius Fabianus na 
turx rerum peritilIimus.Exemptore5 quo^ affirmant compleri fponte ilU montium ulcera . Qu£ fi 
u era funtffpes eflmung defumram luxuriam* 

De magnetis generibus 6C medicinis. CA« XVI. 

Maioribus digredienti ad reliquorum lapidum inlignes naturas:quis dubitet in prim is ma/^ 
3 gnercra occurterec'Quidenim mirabllius;'autquain parte naturae maior improbitas dede-^ 
tat uocem faxis:ut diximusirefpondcntem homini:immo uero dL obloquentem ^Qufd Iapis 
rigore pigrius;'Ecce fenfus manu% tributi iIIi.Quid ferri duritia pugnatius^Sed cedit & patitur mo^ 
res:ttahiC naij a magnete lapide. Domitrixque illa rerum omnium materia ad inane nefeio quid cur^ 
rir:at 9 ut propius uenitaffiftinrenctur^; 6i complexu haerer.Sideritin ab hoc alio nomie appella nt:g^ 
dam heracleontMagnes appellatus eff ab inuetoreiur audior eff Nicander in india repertus.Na^ Bi paP 
fim inuenitunut in hifpania quo^ inuenifleautem fertur clauis crepidarum 6C baculi cufpideh^ren/' 
tibus:cu armenta pafceret.Quin^ genera magnetis Sotacus demonftranaethiopicum & magnefiacu a 
macedonia 6i contermina a bebonoea locatum petentibus dexrra.Teitium in echio boetiae.Quartum 
circa alexandriam rroadem.Quintum & magnefia afia'.Differeria prima mas fit an foemina. Proxima 
in colore .Nam qui in macedonia magnetia reperiuntunruffi nigri^ funr.Boetiusuero ruffi coloris 
plus habet g nigrfds qui in troade inuenitunniger eft & foeminei fexusudeogi fine uiribus.Deterrimus 
autem in magnefia afi^ candidusmeigp attrahes ferrum fimilifqi pumiciiCopertum tanto meliores ee 
quanto funt magis caeruleiiathiopicis laus fuma datunponduf^ argeto rependif Jnuenif hic in ^thio 
piazmirnita uocatur regio harenofa.lbi 8i hematites fanguineicoIoris:fanguinegp reddens fi terratur. 
Sed 6i crocu , In attrahedo ferru no eadem quae magneti hematite natura, Aethiopia argumentum eft 
q> magnete quoqi aliu ad Te rrahit.Omnes aute ii oculo^ medicamentis profunt ad fuam quifgi portio 
ne.Maxime^ epiphoras fiftunr.Sanat & aduffa cremati triti^, Alius rurfus in eadem aethiopia no pro/ 
cui mons gignit lapide theameden:qui ferru oe abigitirefpuit^tDe utram natura feius f^epius diximus. 

De Iapidibus qui ciroabfumunrcorpora in eiscondita:8i de his qui diu leruant: 
de thaflo lapide:& medicinis eius. CA. XVII. 

Apidem e feiro infula integrum fluiffuare tradunr:eundem cominucum mergi.ln alto troa/ 
1 dis farcophagas Iapis fiffili ucna fcinditur.Corpora defundloru m condita in eo abfum i con^ 

ftarintra,xl.diem:exceptisdcnribus:MutianusfpecuIaquo^ S^ft^]giIes6^ ueffes dC calciamc 
ta illata mortuis lapidea fieri auaor eff, Eius generis 6i in lycia faxa funt 8C in oriete qux uiueribus quo 
gp adalIigara:eroduiit coi pora,Mmor eft aurem feruandis corporibus nec abfu mendis chemites ebori 
rimillimus:in quo Darium conditum ferunuPario^ fimilis candore Si duricia: minus tamen ponde^' 
rofus qui porus uocaf.Theophraftus audior eft Si tranftucidos lapides in xgypto inueniri:quos ophio 
nitac fimilesaitiquod fbrtaffis tunefuerinquoniam &ndefinunt;& nouiteperiunf.Thafiusguftu fal*' 
fus podagras lenit pedibus in uafe ex eo cauaco inditis.Practcrea omnia cruru uiria in iis lapididnis fana 
cuneum m metallis omnibus crura uitientur,Eiufdem lapidis ftos appellatunin farinam redigendam 
mollis ad quaedam perinde efficax.Eftaucem fimilis pumici ruffo.Ammixtus aeri cyprio mammarii 
uitia emendat.Pici autem refinaeue ftrumas Si panos difcutir.Prodeft Si phthificis lindu Cii meile ue^ 
tera ulcera ad cicatricem perduat.Excrefcentia erodit.Ecadbeftia^ morfus utilis, Repugnantia curo/' 
tioni ac fuppurata ficcat.Fit cataplafma ex eo podagris mixto fabae lomento* 

De ebore folTiIt Si lapidibus offeis Si palma-' 

tis aliorum generibus* CA» XVIIf» 

Dem Theophraftus Si Murianus effe aliquos Iapides:quipariant;crcdunt,Theophraftus au^’ 
i dlor eft dif ebur fofltie candido Si nigro colore inuenici:& offa e terra nafci ; inuentri^ lapides 

offeos. Palmari circa mundam in hifpaniaiubi Cxlar didlator Pompeiu m uicinreperiu ntu r: 
id^ quotiens fregeris.Sut Si nigriiquorum audloritas uenit in marm oraificut txnarius,Varro n igros 
ex africa firmiores efle tradi r:q in italia:E diuerfo albos coranos durioresiq parios*Idem lunenfem fili/ 
cem ferra feca ru At rhu fculanum dillilire igni.Sabinum fufeum addito oleo etiam lucere.ldem molas 
uerfattles uolfine inuen tas. Aliquas Si fponte motas inuenimus in prodigiistNufq autem htc utilior q i 
icalia gignitunlapif$ non faxum eft.In quibufdam ueroptouinciis omnino non inuenitunSunt qui/ 
dam in eo genere mollioresiqui & quotae leuigantur.ut procul intuentibus ophitae uideri polIinr.Ne'' 
qt eft al ius fi rm ionquando & lapidis natura ut lignum fimiliter hymbres folaq aut hyemes non pati 
cur.In altis atq aliis genenbustSum qui lunam non toIlerent:5£ qui uetuftare mbiginem trahaotico 
loremue candidum oleo mutent. 

De corallio uel pyrite:6i medicinis eius;6f oftraciteide amanto Iapide BC medianis eius 
mihtino lapide uiribus eius: de gagate lapide medianis eius;de fpon^ 
giis:dephrygiolapided£naturaeius. CA* X1X« 

Oralliu m lapidem quidam py riteri uocatrquoniam fit plu rimus ignis iIIi*Sed eft alius etiam 
C num py rites fim ilitudine aeris.In cypro eum reperiri uoIunr:6c in metallis quae funt circa aca 

maniamiunum argento colore:aIternm aureo.Cbquuntur uarie. Ab aliis iterum tertio^ in 
melIe:donec confumatur liquor. Ab aliis pruna priusidein melle:& poftea lauantur ut aes.Vfuf^ eo^ 
in medicina excalfacereificcacedifcutecethumoiem extenuace:a£ duritias nimias molIirciVtuntur dC 




TRIGESIMVSSEPTIMVS 

crudis tufif^ ad itrumas atgi furunculos.Pyrit3rum etiamnum aliqui genus unum faciunt plurimam 
habens ignis:quos uiuos appellam us:K ponderofifTimi funr.Hi ejipioratoribas caftroru maxime necef 
farinqui dauo uel altero lapide percufTt:& fcintillas edunquar exceptae fulphure aut fongis aridis uel fof 
iiisidi^o celerius ignem trahunr.Oftracitae fimilitudinem teftae habenr.Vfus eorum pro pumice ad le 
uigandam cutem.Potifanguinem fiftuntiSiillitcummelleuIceraidoIoref^mammarumfanatiaman 
Ius alumini fimilis nihil igni deperdirtHic ueneficiis*refiftitomnibustpriuatim m agona m«Geoden ex 
argumento appellant: quoniam amplexus eft terram : oculorum meclicamentis utififiimustirem ma' 
marum 6i teftium umis.Melititcs lapfis fuccum remittit dulcemimellitu^ tufus.Etcaerae mixtus eru'' 
ptionibus piruit* maculif® corporis medetur;& faucium exulcerationi.Epinydlidas tollit:& uuluaru 
dolores impofitus uelleri.Gargares Iapis nomen loci 5 i am nis habet gagatis lycire.Aiunr& in leucocol 
ia expelli mari:at9 infra duodecim fladia colIigi,Niger efi:pIanus:puraicorus:non multum a ligno dif 
ferens Ieuis:fragiIis:odorefi teraturgrauis.Fiililia exeo infcnpta non delentur* Cum uritur odore fui'- 
■phureu reddit.Mirumre accenditur aqua:oIeo reftinguituriFugar ferpemes ira recreat^ uuluae fltagu 
lationcs.Dcprshcnditfonticummorbura & uirginitatem fuffitus.Item cxuinodcccdusidetibusme 
detur.Srrumif9Crer3cpcrmixtus.Hocdicunf un magiin ea qua uocant necyomantiam, id peruri ne/ 
gannfi euenrurum fittqd* aliquis optet.Spongiae lapides inueniunf in TpongusidC funt natiui*Quidam 
eos cyfteo lithos uocant:quomauencce medentur, Olculos rumpuntin uino poti.Phrygius Iapis gen/ 
tis nomen habet.Eft autem gleba pumicofa.Vrirur ante ufo'pcifufus:flatur5foIIibus:donecruffcTcat; 
ac rurflis dulci uino reftinguitur;^ hoc trinis uicibusttingendis ucflibus lanium uttlis. 

Dehematitefiiquin^ generibus cius:&fchifto. CA* XX» 

Chiftos 5 i hemarites cognationem habenr,Hematites inuenif in merallis.Vftus minii colo/ 
r rem imitatur, Vritur & phrygiusilcd no reffinguit uino. Adulterat fchifto,Hcmatitcndifcer 

nunt uenae rubenres:6i friabilis cft natura.Oculis cruore fuffufis nmeconucntr.Sinit proflu/ 
uium mulierum potus,BibunrcumSiquifanguinem reicceiunrcumfuccopunicimah.Et inucficx 
uitiisefficax,Bibitur6Cinuinocontra ferpentium iflustlnfirmior ad omnia eadem efliguem fchifton 
appellant.Scd in iis comodior croco fi m ilis rpcculiaribus fpIendct,Proficit oculorum lachiymisi ladlc 
muliebn‘,Procidetef9! oculos praedate cohibet . Haec cft fen tentia coru qui nuperrime fcripfere,Sed So 
tacus e uetuftiflimis aufloribus quinq? genera hematira^ tradit pr^icr magnetem . Principaiu dat ex 
its cerhiopicotoculorum medicamentis utiIifTimo,Ex iis qus panchrefta appcllanr*ltem ambufli's,Alte 
rum atrodamanta dicit uocaerhcolore nigro pondere ac duricia uifigncmiK inde nomen traxiffeiprse/ 
cipue^in africa rcperfam.Trahere autem in fe argentum aes.ferrum.Expeiimenruni eius ellein corc 
ex Iapide bafanite.Reddere enim fuccum ranguineum:&: eifead locinens uiiia praecipui remedii. Terti 
um genus arabfcifacit:fimi!iduricia:uix reddentis fuccum, ad cotem aquaria aliquando croco fimilem» 
Quarti generis elariren uocari quadiu crudus firicodum uero miiitem uniem ambufiis.Ad omnia uti 
liorem rubric3,Quinti generis fchiftos hemonhoidas rcpnmir,ln totum autem hematitas omnes trt 
tos in oleo tritum drachmarum podere a ieiunis fu medos : ad umafanguinis.ldem auifloreft fchifton 
cflealterius generis qheroatiren traditique uocatati adlitemNafa iafrica nigrum attritu reddere aqua/ 
riis cotibus ab ea pte quae fuerit ab radice nigrum colorem :ab altera parte croci. Ipfum uhlem efleocu/ 
lorum medicamentis* De quattuor geneiibus artitis calamoidi: famio:&arabo: 

pumcibus. CA* XXI» 

Erites Iapis etia argumeto nominis magna tamam haber.Rcperif in nidis aquila^:ficuti i de/ 
a cimo uoIuminediximus.Aiut binos luenirnmare&focminatNec fine i^parere qs diximus 

aqlastSi ideo binos lantu.Genera eo§i qtruor.In africa nafcentepufillu & molle itra fe ac uelut 
in aluo habente a rgil !a fuaueicand ida .Ipfu m friabile que foeminei fexus putat. Mare aut q in arabia na^ 
Icifduru gallac:fimile:autfubrutilti in aluo habente duru lapidc.Tertiusmcypro inuenif:collorc illis 
in africa nafeentibus fimilisiamplior rame 319 dilatatus.Cattcns*n,globofa facies.Habet in aluo hare/ 
nam iucuda 5 i lapillos.lpfe ta mollis ut et digytis fricef, Quarti generis Taphiufiusappellafinarces iu^ 
xta leucadem in taphiufatqui locus eft dextra nauigannbus ex hac ad leucadem.Inuenitur in ftuminix 
bus candidus:& rorundus.Huic eft in aluo lapis:qui uocatur callimus:nccquicq tenerius. Aetirae oro^ 
nes grauidis adalligati mulieribus uel quadrupedibus in pelliculis rcarificati uteri animalium contiV 
nem p3rtus;nonnifipatturiant:remouendt:alioquin uuluae excidium fit.Scdnifi parturientibus aufe/ 
cancuriomnino non pariunr.Eft 6 i lapis famius in eade infulaiubi terram laudauimustpoliendo auro 
utilis.Vtilis 6 t in medicina oculorum ulceribus cum latfte quo fiipradidlu eft mocontra ueceres lachry 
matioes.Prodeft & cotra uitia ftomachi potus.Vertiglnes fedat: Mentef9 coraotas reftituir* Quidam 
8 C morbis comitialibus utiliter dari puiar,Ecad ruina; difficultatcs:acopiserianiifcetur.Probaturgrar 
uitate 8 i candore, Vu luas dC partus contineri adalligato co tradunt. Arabus lapis ebon fimilis; dentifri/ 
Ciis accomodaf crematus.Priuatim hemotrhoidas fanat cu lanugine linteo^ linteolis infuperimpofi/’ 
tis,No praetermitreda eft di. pumicu naturaifiqutdem ita appellantur quidam lapides erofi amneiin sedi 
ficiis mufea uocant dependentia ad imaginem fpecus arte reddendam .Sed & iis pumices quilui in nfi] 
corporum leuigandorum foeministam quidem 6£uins;ar9 ut ait Catullus libris:Iaudatimttii funt in 
melo fyro: 6 i aeoliis infulis. Probatio in candore di i mimmo pondere:& utq maxime rpongiofi aridt^ 
Iint:acteri facilesmec harenofi infricando, Vis eorum m medicina: extenuare ificcarc, In uftrina ter fic/ 



LIBER 

cantuf: Ita ut for jfcjntar carbone ptlroisctoriens uino reflinguanf aIIio,Lauanf deWeotcadmiajSi fic 
cari condunt q mimu uliginofo loco.Vfus farinae eius oculog; maxime medicamctis . Vlccra purgant 
copt leuiter:expIcnr^cicatnces:&emedar»Quidatcrriauftionerefrigeraros potiulq reftinflos terrere 
tnaiurexuino.Addunferiaad malagmata capini uerendorugi ulcenbus.Vtiiiffimafiunrex iis dentifrj 
aa.Theophraftus aut audtor cil porores in certamine bibedi pratfumere farina eiusrfed nifi uniuerfo po 
tui ipleamur periditari.Tama.jr refrigcradi natura ciTe:ut mufta feruerc definant pumice addito. 

De Iapidibus mortario^ medicinaliui&moltibus lapidibus;& fpeculari Iapide: 
61 filicibusiSC phengite;^ cotibusiSC reliquis ad fltuturam Iapidibus igni ^ 
tempedatibusrcriflentibus, CA. XXII, 

Viftoribuscursefucrelapidcsmortariorumquo^ncc medicinaliumramuaut ad pigmenta 
A perrinenn*um.Ethcfium<j Iapidem in iis pn-emlere carten's;mox 6C rhcbaicumtquem pynho 

pccilion appellautmus. Aliqui pfaronium uoc3t,Tertium cxcabzfo chi^riten. Medici autem 
K balaniten. Hic enim lapis nihil ex fefe remittit.Ii autem lapides qui fuccum readunt oculorum mc/’ 
dicamcniisurilesexiftimantur.ldco^aethiopici maximead eaprobantur.Tenarium ucro lapidem 8C 
poenicum 6£ hcraatirem iis medicamentis prodcfTe tradunt.quae ex croco componantur , Ex alio tena 
rio qui niger eIl:Si ex pario lapide non aeque medicis utilem.Ponorc ex lapide alabaRrice argyptio : uel 
cx ophitc aibo.Eft enim hoc genus ophitis: ex quo uafa 8i etiam cados faciunt . In fyphno lapis eft qui 
cauamr: tornatur^ i uafa coquendis cibis utilia:uei ad efculentorum ufus.Quod in comenli italiae la^ 
pide accidere fcimusired i fyphno fingulare excalFadtus oleo nigrefcitidurercirqi.Natura molhflimus 
tanta qualitatum differentia eH.Nam mollicie 8i rranfalpis praecipua fu nt exempla . In belgica proiiin'' 
Cia candidum lapidem ferra qua lignum ifaaliuf^ etiam fecanr ad tegularum 3i imbricum meem * Vef 
fi libeat : ad quae uocant pauonacea regendi genera:8i igne quidem durati iidem fediles funr.SpecuIaris 
nero quoniam Si hic lapis nomen opnnetifaciliore multo natura finditur in quanhbet tenues cruRas. 
Htfpania hunc olim citerior tantum dabatinec totaifed intra cenuim milia pafTuum circa fegobricam 
urbem.Iam & cypros Si Cappadocia Si ficiliaiSi nuper inuenrum africa.Poflfercndos omnes tamen hif 
panixiSi Cappadociae molliuimis Si araplifllmae magnirudinisired obfcuris.Sunr Si in bononienfi ita^^ 
liac parte breues maculofi complexu filicis anigacfiqaorum tamen appareat natura fimilis cis qui in hif 
pania puteis effodiutur profunda altitudine.Necnon Si faxo indufus fub terra inuenitur: extrahitur^: 
aut cxciditur.^cd maiori parte roffilt natura abfolutus fegmeti modo nunq adhuc quinqi pedum lon^ 
gitudineampIior.Humorchuncterrae quidam autumant quadam animam cryRalli modo glaciari. 
Et in lapide concrcfcerc manifefto apparetigj cum fere decidere in puteos tales Si medullae ex o/fibus ea 
rum in eadem lapidis natura poR hyemc figurantur.lnuenif' & niger aliquando*Sed cadido natura mi 
ra cum fit molicia nota permetiendi folis rigorif^inec fenefeir fi modo iniuria abfiticum hoc' etiam in 
cementis multorum generu accidar.lnuenereSi alium ufum in ramentis quo^cyrcum maximum Iu 
dis cyrcenfibus Retnendi:ut fit in cSmendatione candor.Nerone principe in cappadocia repertus eR la^ 
pis duritia marmoris candidus ar^tranucensieriam qua parte fuluae inciderant uen^eiex atgumcnto 
phengirK appellatus, Hoc conftruxerat aedem fortun®:quamfeiamappeIlam:a Seruio rege facratam 
aurea domocomplexus.Qu3reetiam foribus apertis interdiu claritas ibi diurna erat haud g fpecu lana 
fnodo:ranq indufa lucemon tranfmifla:in arabia quo^ cfTe lapidem uitri modo rraRucidumiquo uttj 
tur pro fpecularibus:Iabaau(3or eR.Nunc ad operarios lapides rranfiRe conueniahprimum^ cotes fer 
roacuendo.MuItae3rugcnera.Crencacdiu maxima laudem habuere, Secundam laconicae ex taygeto 
monreiutraeg olco^digctesJnrer aquarias naxfe laus maxima fuir.mox armeniacirde quibus dixw 
mustEx oleo 3C aqua cilicix pollenex aqua arfinoeticaeiRcperrae funt i italia aqua trahentes aciem acer 
rimoeffeau.Nccnon 6d rranfalpesiquas pafccrntces uocant,Quarta ratio cfl faliua hominis proficiens' 
tium.Qu® in toRrinarum officinis inutilis eifragili mollicia . Flaminiranx ex hifpania ateir iore i eo ge 
ncrepraccipuc.Reliqua multitudo Iapidum in totum aedificiis inutilisefl morofitatc.Quaedam rame 
loca morem illum habentificuti carrhago i africa exercetur halitu marisifricatur uento : 6C uerberarur 
hymbri,Sed cura tuentur picado parietes:quoniam 6i tefloria calx roditur.Scitc^ didlum eRrad tcdlj 
eos Ditcad uinum caiccruti quoniam fic muRa condiunt. Alia mollida circa Romam fidenan & alby 
no:In liguria quogi umbria 6i Veneria albus lapis dentata ferra feccamr.Hi traflabiles in opera labore 
quogi tolerant fub tedto duiaxar. Arpcrgine& gelu pruinif^ rumpunf in teflas .Nec contra humores 
ec aura maris robuRi. Tyburtini ad reliqua fortesiuaporedifliliunt.Nigri filices optimi quibufda f lo 
CIS 6i ruberes. Nonufq ucro & albuficut in rarquinienfi 6C ancianis lapidicinis circa lacum uolfinienfem. 
Er in Rratonenfi funtiquibus ne ignis quidem nocer.Iidcm & in monumenta fculpti contra uetuRate 
quo^ incorrupti permanenr.Exgi iis formae fiuntiin quibus sra funduntur. ER Si u iridis Iapis uche/ 
merer igni refiffcnstfed nuf^ copiofms.Et ubi inuenitur Iapis non faxum efl.E reliquis pallidus in ce/ 
mento raro utilis.GIobofus contra iniurias fortisifedad Rrufluram infidelis mifi multa fuffrenatione 
deumiffus.Nec certior fluuirialis femper ueluri madens.Remedium cfl in lapide dubio xRate eum exi 
mei emec ante biennium cum infercre teSoidomitum ternpeflatibus. Qu;e cx eo lacfa fuerintiin fub.^ 
terranea Rruftura aptantur utilius. Quae reflirerinntutum eR esio com m ittere ; G racci e lapide duro 
ac filice aequo coRruunr ueluti lateritios pan‘ctes,Cum ira fecerinnifo domos uocant genus ftruflura;. 
At cu faequali craffitudinc ftruda funt pfcudifodomon.Tertiu eft eupIoRo tatumodo fronbus poiitis. 



TRTGESIMVSSEPTIMVS 

Reifqaa Fortufro collocant. Alfernas coagmentationes fien‘:ur commiffuras antecedentiom medii lapi^ 
des optineatrneceffariij efl:in medio quogs pariete fi res patiatiSi minus urig? a lateribusiMedios paric 
tes farcire fra£lis cemctis.Diflyotheton uocat reticulata ftmifiuramiquafiequcntiifima tomae firaut; 
rimis oportuna.Strucfiuram ad normam 8C libellam fieri 6C ad perpendiculum reTpondere oportet. 

De Qfiernis 8£ calce & harenae generibus:& mixtura calcis Si harcna;:& uittfs (Tru 
dluraei&tedons columnis. CA* XXIIl, 

TCifternash arena pura Siafpera quin^ partibusicaleisquam uehememifiime duabus con^^ 
e ftrui con uenit : f ragmentis filicis non excedentibus Iibras.lta ferratis ueifiibus calcari folu pax 

rietef® fimiliter.Vtilius geminos efleiur in prione uiria confidant aquae:ar^ per collum in p/ 
xfmas trafear maxime pura aqua, Calcem e uario lapide Cato Cenforius improbar.Ex albo melior q ex 
duro Bi firuflurae utiIior,QuacexfifiuIofo:ce(3oriis.Ad utrumgi damnarur ex filice, Vtilior eadem ex 
efofib lapideq ex ripis fluminum collefto,Vtiliote raolariiquia efi qucedam pinguiorhatura eius.Mi-' 
rum aliqui poftq arferit accendi aquis.HarenEe tria gencra.Foflicia cui quarta pars calcis addi debet.Fla 
utattliaut morinae tertia.Si 6i teita: tufe tertia pars addatur melior maceria erir.Ab apenino ad padum 
non inuenitur fofficia:nec marina,R.uinarum urbis ea maxime caufaig) furto calcis fine ferrummefuo 
cementa componuntur.Intrita quoque quo uemflior eo melior. Vnde& in antiquarum sedium legi/ 
bus inueniturne recentiore trima ureretur redemptor quifdJdeog? nulla teiSoria eorum rimae fedaue 
re,Tedorium^:g>nifi ter harenato Sibis marmorato induaum eftinon fatis fplcdorishabcKVligino/' 
fa Si ubi ialfugo teflario uitia fublimi utilius,ln graecia ted:oriis etiam harenarum quod inducturi fiint; 
prius in mortario ligneis uedibus fubigunt.Experimentum marmorari eft in fubigendo:doncc rutro 
non cohaereat.Contra m albario operciut macerata calx ceu glutinum hxreat . Sed macerari non nifia 
gleba oporter , In elide sdes efl JVImerue:in qua frater Phidiae Paneus tectorium induxit Iai3e Si croco 
fubaefum :ut ferunr:ideo fi quaeratur in ea hodiae^ faliua pollicc:odorem croci faporemgi reddere tra/ 
ditur.Colum nae edere denfius pofit^xrafliores uidcntur.Quattuor earum genera. Quaefextam pw/' 
tem altitudinis in craiTitudine ima habentrdoric^ uocatunquae nonam ionicaetquae feptimam thufcat 
riae, Corinthiis eadem ratio quae ionicis . Et differentia: quoniam capitularis Corinthiarum eadem efl 
altitudo quae colligitur crafiitudine ima:ideoque graciliores uidetur ionicistcapirellienim altitudo ter/’ 
tia prseftat craflitudims. Antiqua ratio erat columnarum altitudinis tertia pars latitudinum delubri:in 
ephefi Dianae tederde qua prius fuit fermotprimum columnis fpirae fubdita.*:S; capitella addita • Placu/ 
itque altitudinis oifiaua pars in crafiitudine : Si ut fpirae haberenteraffitudinis dimidium Teptimaeque 
parris detrahentibus fummarum craflitudini,Praeter has fum, quae uocanf atticte columnae quaternis 
angulisparialterum interuallo. 

De mediciniscalcisrSf maltha Si gypfo, CA. XXllIf, 

Alcis Si in medicina magnus ufus.Eliguurenim reces;necafperEiaqQisurit:dircutit:extrahit 
C incipientefqjferpereulcerum impetuscoercet.Acero6i rofaceotcmperatapcrducttaddcatri/ 
cem.Luxatis quoij cum adipe fuillo aut liquida refina ex meile medetur.Eadem compofitio/ 
ne Si flrumis.Maltha e calce fit recentirgleba uino reftfnguitur,Mox tunditur cu adipe fuillo Si ficu du-t 
plici linamenro.Quae res oium tenacifljma:6i duritia lapidis antccedens.Quod malthatur oleo perfici 
eur 3 nte,Cognita calci res gypfum efl.PIuracius genera.Nam e lapide coquitur ur in fyriacathuris. Et 
c terra foditur ut in cyprio ac perrhebie fumma tellure;8i hymeticum eft.Qui coquitur lapis non diffi/ 
milis alabafirite efle debet:aut marmorofo.In lyria durifiimos ad id eliguncicoquut^ fimo bubulo ut 
celerius urantur,Omnium autem optimum fieruompertum eft e lapide fpeculari fquamam uiralem 
habenre.Cypfo madido ftatim utendu eft:quoniacelernmecoit:ac ficcaf.Tamen rurfus tundi Si in fari 
nam refolut patif.Vfiis gypfi in albariis figillis tedificio^t Si coronis gratiftimus.Exeplumqi ilIuftre.C. 
Proculeium Augufti Caefaris familiare in maximo ftomachi dolore gypfo poto cofeiuifle fibf morte. 

De pauimentisrSi quando primum romae:Si fubdialiDus pauimcntis:Si grateani' 
cis;6iquandoprtmumcamer£, CA. XXV. 

Auimenta originem apud graecos habent elaborata arte pidluraerationetdonec linthoftrota 
p expulere eam.Celeberrimus fuit in hoc generofus:quiperg3miftrauit quem uocant Eufaro/ 

ton Oeconrquoniam purgamenta coenx in pauimento quom euerri folentiueluti relidla. Fece 
ratparufs eteftulis tinflifgp in uarios coIores.Mirabilis ibi columba bmens*.Si aquam umbra capitis in 
fufeans abripiente alia efcam .Dentes uindes in canthari labro,Apncantur aliae fcabentes fefe paufmen' 
ta credo primum fatfta:qu£ nunc uocamus barbarica : ar^ fiibregulanea. In italiaefeftucis cannea:hoc 
aperte ex nomine ipfo intelligi poteft.Romae fcalpturamm in louis Capitolini sede primum fadlum eft 
poft tertium punicum bellum iniium. Frequentata uero pauimera antecimbrfcum magna gratiaani 
morum indicioeftlucillianus ille uerfus,Antepauimentaatgi emblemata uermicuIara.Subdialia grsc 
ci inuenere talibus domos cor regentes facili traiftu 8C rcpenteifcd fallax ubicun^ hy mbres gelant . Ne/ 
cefrarium binas per diucrfum taxationes fubfterni.Opira earum prsfigt ne torquealor.Et ruderi no/ 
uo terriam parrem teftie tufae addi.Deinde rudus in quo duae quintae calcis mifeeantur pedali crafliru/ 
dine feftucari.Tunc nucleo cralTo fed digytos induci 6i e refta grandi non minus alia duos digyros ftrui 
Faftigium uero feruari in pedes denos &refcunccm.Ac diligenter cote derpiimareucrnir^ axibus con 
lribulare.Q uae torquedtur inutilia patant*lmmo Sffiiice aut palea fubflerui melius elle quo minor uix 

D ii 




LIBER 

calcis pfrueniat.Meceflarium & globolum Iapidem fubiiri.Similirer fium fpicata fcfiacea.Non neglige 
dum criamnum unum genus graccanicum. Solofcftucatio iniicitur rudus aut teflaccum pauimetum. 
Dein fpifle calcaris carbonibus inducitur fabulo calce ac fouiila mixtisrmatcria craflitudine femipedali 
ad regulam libellam exigitunK cft forma terrena,Si uero cote depolitum eftmigri pauimenti ufum 
obtinet, Lithoftrota coeptaucre iam fub Sylla paruuhs certe cruftis, Extatgj hodie quod in Fortunae de 
lubro prenefte feciriPulfa deinde ex humopauimenta in cameras tranfiereiur pronum uitium.Et hoc 
certe inuetum ab'Agrippa in thermis quas roma: fecir.Figiinum opus encaufto pinxirjn reliquis alba^ 
ria adornauittNon dubie uitreas faturus camerasifi prius id inuentum FuiiTetiauta parietibus fcoena; 
utdixiraus.Scautiperueniflentin cameras.Quamobrem ariginem uitri dicemus. 

Deorigine uitri 8i ratione faciendi:6i deobfiano uitto:& generibus multifor-' 
mibus uitri, CA. XXVI. 

Ars cft ryrfeiquae Phoenice uocatut finitima iude^e intra montis carmeli radices paludem ha 
p bcns:qu*uocaturcandebea,Ex ea creditur nafei belus amnis quin^ milium.p.fpatio I mare 

pro6uens tuxtaptolemaidcm coloniam, Lentus htccurririinfalubiis potuifed cerimoniis fa/’ 
(erdimokis uado profundus.Non nifi refufo mari harenas fatentur. FJui^ibus enim uolutatae nitefeCit 
detritis fordibus.NuncSC a marino credunt aftringi morfumon prius uriles.Quingetorum eft palTuu 
non amplius littoris rpatium,Idgp tantum multa per faecula gignedo fuit uitro.Fama efl appulfa naue 
mercatorii nitri cum fparfi per littus epulas paratentinccelTetcorrinis attollendis lapidum occafioigie 
bas nitri e nauefubdidiHetQuibus accenfis permixta harena littoris tranflucenres nobilis liquoris Bu>' 
xifle riuosiSt hanc fuifle originem uitri.Mox ut eft aftuta & ingeniofa folertia non fuit conrenra nirrii 
raifcuiffe:coeptus addi S£ magnes lapisiquoniam in fejiquorcm uitri quo^ ut ferrum trahere credif, 
Simtlimodo 6i calculi Iplendcntes mulntariam coepti uritdeinde conchiae Si foffiles harenae.AuiSores 
(unt in india e cr)'*flalIo fracta fieri:6i ob id nullum comparari indico.Leuibus autem aridtf^ lignis CO'' 
quitur addito cyprio ac nitro maxime ophirio.Continuis fornacibus ut aes liquatu nmalle^ fiunt co-' 
lore pingui nigrantes. Acies tanta eft quacun^iut circa ullum fenfum ad offa confecet quicquid afflas 
uerit corporis. Et maflis rurfus funditur in officinis tingitur^. Et aliud flatuifigurarur. Aliud torno 
teritur,Aliud argenti modocccIatur.Sidone quondam iis officinis nobiliifiquidem etiam fpecula exeo 
gitauerat,Haecfuitanriqua ratio uitri, Iam ueio&fin uulturno mari iralia; harena alba nafcensfex mi' 
liuni pafluum a littorc inter cumas atffl lucnnumiquae mollifTima eipila molag? teritur, Dein mifcef 
tribus partibus nitri pondere uel menfuraiac liquata in alias fornaces trafTTunditur.Ibi fit mafla quae uo 
caturhammonitrum.Atqi hoc recoquitunSi fit ultrum purum ac mafla uitri candidi.lam uero&: pec 
gallias hiTpantafqr fimili modo harenae temperantur.Ferunt Tyberio principe excogitatum uitri rem/ 
peramenium ut flexibile eflctifii totam ofFicinam attifictseius abolita m:neaeris;argenti;auri : metallis 
praecia detrahcrcntur.Eaq} fama diu crebrior q certior fuir,Sed quid refert. Neronis principatu reper.' 
ta uitri arte quae modicas calices duosiquos appellabam petrotos,hf.fex milibus uenderetjn gerere uri 
tri &obfidiana numerantur ad fimilitudinem lapidis quem i sthiopia inuenit. Obfidius nigerrimi co 
Ioris:aIiquando&tranflucidi:craflioreuifu at^in fpeculis parietum pro imagine umbras reddete,Ge 
mas multi ex co faciunt, Videmufgp 6i folidas imagines diui Augufli capti materia huius craflitudinis. 
Dicauit 9 !.ipfe pro miraculo in templo Concordiae obfidianos quattuor elephantos.Remifir Si Tyberi 
us Gcfar heliopolitarum cerimoniis repertam ibi in hereditate eius qui praefuerat aegyptoiobridiana 
imaginem MeneIai,Ex quo apparer antiquior materia origo nunc nitri fimilitudine mrerpolata.Xcno 
crares obridianum lapidem in india 8i i fennio Italiae ad occeanum i hifpania nafu tradit, Fit& in tin 
^urcE genere obfidianum ad efcariauafa totum rubens uttrum at^ non tranflucensibematmon appel 
Jamm.Fit& album Si murrhinum aut hyacinthos faphirof$ imitatuiK omnibus aliis coloribus.Nec 
cR alia nu materia requationaut etiam pidurae accomodatior,Maximus tamen honos in candido rraf 
lucente q proxima cry Ralli rimiIitudine,Vfus uero ad potandum argenti metalla Si auri pepuIinER aut 
coloris impatiens : ni praecedat frigidis liquoncum addita aqua uitreae pilae fole aduerfo m tantum ex/ 
candefcantiut ueRes exurantifragmenra teporata agglutinantur rantum rurfus adfundi non queunt p 
terq abrupto fibimct : tingui uelu ti cum calculi fiumiquos quidem abaculus appellantialiquos ctia plu 
ribus modis uerftcoIores,Vitrum fulphuri cocoiRum ferruminatur in lapidem. Ad peraiRis omnibus 
qux conRant ingenio artem natura faciente; fuccurtit mirari nihil pene non igni perfici. 

Ignium miracula fiimedicinx prodigia CA, XXVII. 

Gnis accipitharenasiex quibus alibi uitrum:alibiargentum:alibi minium :alibi plumbi ge/ 
i neraialibi pigmcncaialibi medicamenta fundit. Igne lapides in aes foluuntur.Igne ferrum gri 

gnininacdomatut.Igne cremaro lapide cementa in teitis alligantur. Alia faepius uri prodeR, 
Eadem q; materia aliud gignitur primis igmbusialiud fecundisialiud terriis.Quando ipfe carbo uires 
habere incipit rcftindtus : ar$ interefle creditus: maioris fit uirturis.Immenfa Si improbra rerum nam 
racportio.Etin qua dubium lirpluraabfumatian pariat.Eft 6iipiisignibusmedica uis, PeRiIenriae 
qusefolisobrcurarioue cotrahitut ignis (uffim multiformiter auxiliari cerrum eft.Empedodes Si Hip 
pocrates id moRraucrediuerfis locis, Ad conuuifa uifcera aut cotufa ur.M, Varro audior eR,lpfis.n,uer 
bis eius utar.Lix cinis eR inquit foci. Inde. n.cinis luxatis potus medef.Vr licet uidere gladiatores cum 
dd uferint hac iuuari potione.Quin Sicarbunculu genus morbiiquo duos cofulares nuper abfumpco>; 



TRIGESIMVSSEPTIMVS 

lndtcam'mas:qaCTneusC3rbo tritus cum tn elle fanar. Adeo m rebus damnatis qao$ aciam nulfis funt 
aliqua remediaiut in carbone ecce 8C cineretNo praeteribo QC unum foci exemplum ro inanis lirteris cla/ 
rum, Tarquinio Prifco regnante tradunt repente in foco comparuille^cnitale e cinere malculini fexus, 
Eam<5:quxinfeder3tibi:Tanaquilis reginae ancillam Ocreftem capriuam cotifurrexiflegramdam. Ita 
Seruium Tullium natum qui regno ruccefljt.Inde& in reginat cubanti puero caputacfiireuifum credi 
Kum^ Laris familiaris filium.Ob id compitalia dC ludos laribus primum inflitutlle* 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRAUS HYSTORIAE LIBERJCXXVU. ET VLTIMVS. 
PROHEMIVM. 

Origo gemmarum. 

T NIHIL INSTITVTO OPERI DESITiGEMMAE SVPERSunt: 
6C in artum coadta rerum naturae maiedas a multis nulla fui parte mirabi 
lior.Tantum tribuunt uariecati coloribus materiar decori . Violare etiam 
fignis gemmas nefas ducentes. Aliquas uero extra peia ulla taxationem^ 
humanarumopum arbitrantes ut plerifgi ad liimmam abfolutam^ re.^ 
rum naturxcotemplarionem fatis fit una aliqua gemma.Qux fuerit ori 
go gemmarum 6C quibus initiis in tantum haecammiratio exarferit dixi 
mus quodam tenus in menrione auri annuloru^. Fabular primordiutit 
a rupe caufacea tradunr.Promethei uinculorum mterprerarioe fata1i.Pri/ 
mum$ faxi fragmentum tndufum ferro acdigytocircundatum hoc fu/ 
ilTeannuIum&hoc gemmam» 

De gemma Polydatis tyranni dC Pyrrhi regis:6i qui fculpro 
res optimi:6£ nobilitates artificumidC qui primus da/ 
dlylothecam romar habuir* CA. 1« 

Is initiis ccepit aufloritas in tantum amorem elata ut Polycrati Seuero lamio infularum ac Iit/ 
h torum tyranno fodicitatis fuariqua nimiam fatebatur eneipreifatispiameti in unius gemmar 

uoluntario damno uidererunfi cum fortunse uolubilirate paria faccrcr.Plane^ ab inuidia eius 
abunde fe redimi puraretifi hoc unum doluiflet.Afliduo gaudio luxus eoprofedtusa nauigio in ckunx 
annulum merfit. At illum pifeis eximia magnitudine regi narus efear uice raptum ut faceret oHentum: 
in culinam domini rurfus fortunae infidiantis manui reddidir.Sardonicem eam gemmam fuiOe con/ 
ftatioftendunt^ rom3e(fi credimus)in cocordiar delubro cornu aureo AuguUx dono inclufam:& no/ 
uifTimum prope locum tor prarlatis optinentem.PoH hunc annulum regia fama ell gemm^ Pyrrhi iP’ 
Iius qui aduerfus romanos bellum gefTit.Na^ habuiflerradiruracatheminqua nouem muf^ & Apol/ 
Io citharam tenens fpedtaretunnon arte fed Tponte naturae ita difcurrentibus maculisiut mufis quoque 
lingulis fua redderentur mfignia . Nec deinde alia quze tradatur magnopere gemmarum claritas extat 
apud audioresipraeterq Ifmeniam Choraulem multis fulgentibus uti folirum comitante fabula uanita 
tem eius dicatae i cyproifex aureos denarios pro fmaragdo in qua fuerat fculpta Amymone iuUifle enii 
merari.Et cum duo relati enentiimminuto prxcioimale me Hercules curatum dixifle.MuItu enim de 
traftucratgemms digmtati.Hic uideturinftituifleutomnes muficae artis hac quoqioflentatione cen 
ferentunueluti Dionyfiodorus xqualts eius fi£aemulus;ut fibi quo$ par uideretur.Tertius qui eodem 
tempore fuit inter mulicos Nicomachus mulras gemmas habuilTe traditu r:fed nulla peritia elei51as:red 
forte quadam .His exemplis initio uotum inis oblatis aduerfus illos qui fibi hanc oflentationem arro/ 
gantiut palam fit eos tibicinum gloria tumere.Hoc in Polycratis gemma quae demonftratur illibata in 
radla^ ab Ifni enise xtacepollmultos annos apparet fcalpieriamfmaragdos foIitos.Confirmat hlcean 
dem opinionem didlum Alexandri magniiquo uetuit in gemma fe ab alio fcalpi q a Pyrgotele non du/ 
bie clanflimo artis eius.Polleum ApoIIonides d£ cronius i gloria fuere.Qui^ diui Augulli imaginetn 
fimilem exprelllriqua pollea principes fignabant Diofcorides.Sylla dicator traditione lugurte lem pec 
fignauit. Eli SC inter ausiores Catienfem illum cuius patrem Scipio Aemilianus ex prouocatione inter/ 
feceranpugnse eius effigie fignafTeuulgatoStiliois Praecotinifale. QuidnafuilleaufturumeumfiSci/ 
pio patrem eius tteremptus elTetfDiuus Auguflus inter initia fphinge fignauit'. Duas autem in matris 
annulis tam idifcierx fimilitudinis inueneratiAItera per bella ciuilta abfenteeo amici Ggnauere repiflo/ 
las 8i cdira.Quae ratio temporum nomine eius reddi pollulabannon infacetoleporeaccipienttum eni/ 
gmata afferre eam fphingem» Quinetiam Moecenaris rana per collatione pecuniarum in magno terro 
TeerattAuguflus pollea ad deuitandacouitiafphingis Alexadri magni imagine fignauitiGemmas plu/ 
resrquod peregrino appellacmomine dadlylothecam ; primus omnium habuit romxprmignus Syllae 
Scaur us.Diu^ nulla alia fuitidonec Pompeius magnus eam qux Mythridatis regis fuerat : inrer dona 
in capttolio dicaret:ut.M.Varro:aIii^ eiufdem xtatis audlores confirmantimultum praelatum Scaurii 
Hoc exem pio Cxfar dti^ator fex daSy lothecas in xde Veneris genitricis cofecrauit • Marcellus ocHauia 
genitus in palatina Apollinisxde unam.ViiflariatameillaPompehprimum ad margaritas gemmaf^ 
morresincIinauit.Sicut.L.Scipionis 6cCn. Manlii ad cxlatum argentum dfuelles attalicasdftridima 
Krata.SicuttLMummii ad cocinthia S>i tabulas piiSas. 

D ui 




LIBER 

De gemmis tranflatis in triumpho Popcii:& natura cryllalli 8C medicinis: & luxa 
ria circa ea:6f quado primu inuera myrrhinaiK luxuria drca ea fic natura myr 
rhino^:qu3E mentiti funt auctores de fuccinot CA. fl* 

D uti planius norcatunucrba ex ipfis Pompeii triumpho^ adtis fubiiciam.Ergo tcrtio'trium/ 
i pho quem de ptratistafiarpontoigentibur^ 8i regibus in reprimo operis huius uolumine indf 

catis. MiPironc.M.Meflala conf.pridie Kalendas o6lobris:dic natalis Tu i egit : traftulitaluciim 
cmn theileris lurorium e gemmis duabus latum pedes tres:Iongum pedes quatmor«£c ne quis de ea re 
dubitet nulla gemmarum magnitudine hodie prope ad hancamplirudinem accedente* In quo Fuitlu.^ 
na aurea pondo.xxxtinilium.Ledtos tridinares trcs,Vala cx auro 8£ gem mis abacoru nouem* Signa au/ 
rea tria.Mineruse matris:d£ Apollinis coronas ex margaritis.xxx.trestMonteni aureum quadratu cum 
ceruis leonibus 6£ pomis omnis generis cirpadata uite aurea.Mufkum ex margaritis in cuius fafligio 
horologium erat, Imago Cn.Pompeiie margaritis;iIIaregio honore grata aliius probiores uenerandi^ 
per eundas gentes illa iiiq cx margaririsifciieritate uida & ueriore luxuri^ triumpho. Quod profedo 
inter illos uiros duraflet cognome Magnhfi prima uidoria fic triumphafles de margaritis Magne:rain 
prodigia re & foe minis repertatquam habere gereregt fas non rir.Hinc fic fi eri tuos uultuscTic te prxeio 
fum □idcri:'N5ne illa (imilior tui ettiraagoiquam pyreneiiugisimpofuifti:'Graueprofedo tbedumqp 
probrum eratini ucrius fit eum deorum oftgtum crcdioportere.Clarcgi inidligi poflet iam rum illud 
caput orientis opibus fme reliquo corpore ofte ratum. Getera triumphi eiufdem q ueriffime rubiiciam. 
Reip.datu mille talentu.LegarisBC quacftoribus:quioras marisdefendillentfeftertiabina milfa.Com^ 
militibus fingulis quinquaginra.Tolerabiliorem rame fecit caufam Caii principis qui fuper omnia mu 
liebria oculos induebat e margaritis,Et Neronis principis qui fcepta pfnnis hinnonum & cubicula uia/ 
toria unionibus confternebat.Quinimmo etiam lus uidemurperdidifle corripiendi gemmata potoria 
6f uartae fu pelledilis genera annulos trafeuntes. Qu$ enim non luxuria innocentior exiflimari poflit^ 
Eadem utdoria primum in urbem murrina inuexiuPrimurg; Pompeius fex pocula exeo triumpho ca 
pitolino loui dicatiir.Quse protinus ad hominu m ufum trafiererabacis etiam efcariif^ uafis inde expe/ 
titis,Excrefcit^ i dies eius rei luxus mun io.lxxx,feRertiis empto capaci plane ad feParios tres , Calice^ 
potauit ex co ante hos annos confulatis ob amorem abrafo eius margine ut tam e iniuria illa pra‘cium 
augerer.Ncij eft hodie murrini alterius prathantior indicatnra.Idem tn reliquis generis eius quantum 
uoluerit licet atflimare ex mulritudine:qaac tanta fuitiut auferente liberius eius Nerone Dom irio thea' 
trum peculiare trans tyberim hortis expofira occuparcnt:hoca populo impleri cauenre5.Er dum pom/ 
peianusprxludit: etiam Neroni fatis erac:qui uidicruncannumerari unius fcyphifrada membra: quae 
in dolorem credo fecuii tuuidia*.^ fortunat tanq Alexandri magni corpus in conditorio feruan' ut oRen'' 
tarctur:placebat.T,Petronius cotifularis moriturus inuidia Neronis principis ut menfam cius cxha;re* 
daretitrullam murnn 3 m,ccc,fefternis emptam fregit . Sed nero ut par erat principem uicit om ncs.ccc» 
fcRcrtiis capedinem unam parando. Memoranda res tanti imperatorem patremg! patriae bibifle. On> 
ens murrina mittinlnucniunrur enim ibi in pluribus locis nec infignibus; parthtei regni. Pra’apue tar 
men in carm a nia, Humorem putant fub terra calore denfari. Amplitudine nunq paruos excedunt aba/ 
cos.Craflitudinc rara quanta diiRum eft uafi potorio,Sp!cndor iis Une utribus :nttorgi uenus g fpledor* 
Sed in praccio uaricias colorum: fubinde circunagenribus fc maculis in purpuram candorcm^:6f terti 
um cx utrog ignefcente ueluti per tranfitum coloris purpura rubefcentc:aut laiRccandcrcente. Sur qui 
maxime in lis laudent extremirates:& quofdam colorum repcrcufliis:quales tn csdeRiarquu fpedlanf» 
His maculsc pingues placcnt.Tranflucere cjufcgaut pallere uiiium eR.Ite falesucrrucacgj non eminens 
tcs:red ut in corpore etia pleru^ reRiIes, Aliqua 3d in odore commjendatio eR.Contraria huic caufa cry-' 
Rallum fjc»t:gclu uehementiore cocreto.Nec aliubi certe reperif:q ubi maxime hybernae niucs rigent: 
glaciem^ ee certum e:unde & nomen gracci dedere:Oriens Bi hac mitlit.Sed indicae nulla pr^efer^Na/ 
Icitur dc tn afia:uilifnma circa alabandam & hortofiam finitimif^ montibus:icem in cypro.Sed laudar 
ca in europa alpium iugts.Iuba auiRor eR:8£ in quadam infula rubri maris ante arabia fita nafei qu^e ne/ 
ron uocetur.Etin ea quae iuxta gemmam ropacion ferat.Cubitalem^ efoflam a Pythagora Ptolemaei 
regis praefedlo. Cornelius Bocchus Bi in lufitania perq mirandi ponderis immenfis iugis deprclTis ad Ii 
bera mentum aquae puteis,Mtrum 8C quod Xenocrates tradit ephefius aratro afiadf cypro excitari, No 
enim inueniri in terreno;nec nifi inter cautes creditum fuerat«SimiIius ueri eR qdidem Xenocrates tra 
dit torrentibus faepe deportari.Sudines uero negat nifi ad meridiem fpeiRantibus locis nafet. Quod cer 
tum efl;non.n,reperitur in aquofis:^ in regione praegelidaiuel G ad uada ufgi glarientur amnes.Caele/ 
Ri humore paruai^ niue id fieri neceae eR;tdeo caloris impatiens in frigido potu abdicatur . Quare na/' 
fcatur anguiofis Iatcribus:non facile ratio inueniri poteR:eo magis g, ne^ mucronibus cade fpccics eft: 
ira abfolutus eft laterum leuor : ut nulla id arte poflir xquari.Magnitudo ampliflima adhuc uifa nobis 
erat:quam incapitolioLiuia Auguftadicauerat:librarucirciter.I.idem Xenocrates auiftor eft :uas amr 
phoraleuifum.Etaiiquicxindia cryftallum fextariorum quanuoTtNos liquido afTimarc pofibraus in 
cautibus alpium n.ifci adeo inuiis ut plerumg fune pendentes eam extrahant, Peritis figna 8C indicia no 
ca runt.Infeftanf plurimis uiriis:rcabro:ferrugine maculofa nube occulta aliqdo uotnica:pdurofragiIi 9 
cetro a fole appellato,Eft B£ rufta aliqbus rubigo. Aliis capillamentu rima: fimile.Hoc artifices litura oc/ 
cultam.Qua: uero fine uirio funripuras elTe malu afcyntheia appellates:nec (pumei coloris lympide^f 




TRIGESIMVSSEPTIMVS 

PoR rcma aero aufloritas in pondere eft.Inuenio medicos qu^ fotit arenda corporum no aliter nttlias 
id fieri putare q cryftallina pila aduerfus appofita folis radiisi Alius hic furor. hr,centumj.milhbas trui/ 
buna non ante multos annos mercata a matrefamilias nec dmite.Irem NeroamiHarum rerum nucio 
accepto duos calices criftal ! inos in fuprema ira fregit iliifosiNec fuit ratio uitio feculum fuum panieny 
tis:ne quis alius ex iis biberet.Fragmenta farciri nullo modo queut . Mire^ ad fimifitudinem acceflere 
uitrirfed prodigii modo ut fuis praccium auxerinticryftalli non diminuerunt.Proximum locum in de/ 
liciis fceminarum tamen adhuc tantum fuccina optinent: eadem 9 omnia hacc quam gemmae audtori 
tatem.Sanc maiorem aliquibus de caufis cryftallina & mutina.Rtgidi potus utra^«In fuccinis caufatti 
tie deliciae quidem adhuc excogftauerunt.Occafio eftuanitas graecorum diligcnrer.Legentes mo aeque 
perpetiantur me de orru eorumicum hoc quo$ interfit uitae (cire pofteros quicquid lUi prodidere mi 
randum.Phaetontis fulmine idti forores fletu mutatas in arbores populos lachrymis elcdrun^ommV 
bus annis fundere iufta eridanum amnem quem padum uocamus*Eteledlrum appellatu : quoiam fol 
uociratus fit elefirosiplurimi poets dixererprimi^ ut arbicror;Efchylus;PhiIoxenus:Nicander:Euripi 
des:SatyruSiQuodefte faitum italiae tefiimonio pater.Uiljgenhorescoru eleiSridas infulas in mari ha' 
driatico efie dixerunt:ad quas dilaberetur padus 1 Qua appellatione nullas unqua ibi fuifle certum eft* 
Nec uero ullas ibi appofltas efle in quas quicq curfu padi deuehi poflit.Nam q> Efchylus in hybetia hoc 
eft in hifpania eridanum efle dixineudem^ appellari rhodanum.Euripides rurfus & Apollonius in ha 
driatico littore confluere rhodanum 6C padumifaciliorem uenia facir ignorati fucciniun tara orbis igno 
rantia,Modeftiores fed aeque falfum prodidere i extremis hadriatici finus rupibus inuiis arbores flare: 
quae canis ortu hoc effunderent gura mi.Theophraftus in Iiguria effodi dixir.Phoetomem in aethiopia 
Hammonis obifle.Ob id delubrum ibi efle at^ oraculum.Eleftrum^ gigni.Philcmofoflileefle: & in 
fcythia erui duobus lociSiCandidum at^ caerei coloris quod uocaretur eiciSrum • In alio locofuluu qd 
appellaretur fualternicum.Demoflratus lyncurion id uocat:& fieri ex urina lyncum beftiarum*E mari 
bus fuluum K igneumre foeminis languidius atqi candidum. Alii dixere langurium :efle in iralia beftias 
langurias.Zenothenis languas uocat cafdem:&: circa padum iis uiram affirmat fudines arbore quae gi/ 
gnat in liguriajn eadem fententia Si Metrodorus fuinSotacus credidit in britannia arboribus effluere: 
quas eleftridas uocauir.Pytheasgutonibusgermani^gentiaccoiis tEftuarium mentonomon nomine 
ab oceano Tpatio ftadio^ fexra ilium. Ab hoc diei nauigatioe infula abefle abalum,llio uerc fludfibus ad 
uehiiSi eflecocreti matis purgamentu,IncoIas ligno ad igne uti eoiproximif^ temonis uederc.Huic 
Si Tima:us crediditifed infula bafiliam uocauit Philemon negauit flamam ab cledlro reddi, Nicias folis 
radioru fuccum intelligi uoIutt.Hos circa occafum credit ueheraentiores in terra aiflos pinguem fudq/ 
rem in ea parte oceani relinquere:deinde reflatibus in germano^ littora eiici • Et in atgypto nafei fimifi 
naodoiSi uocari facal.Ite in india:gratiur$ thure efle indis, In fyria quo^ foeminas uerticiilos inde tace/ 
re: 6 i uocare harpagarquia folia Si palcas:ucflium$ fimbrias rapit, Theophraftus occano id exxftuante 
ad pyrrenei^montorium eiici.Quod Xenocrates crediditig de iis nuperrime fcripfit.Viuit adhuc Afa/ 
lubasiqui tradidit iuxta athlanticu mareefTe locum cephifidaique maur^uocantelcdfrum, Hucfoleex 
calfadlu e limo dare eledfrum fiuitastM nefias africae lacu fycione appellatuiSi cratmaamne in oceanuin 
effluente lacu:in quo aues quas meleagridas Si penolopas uocat uiuerejbi nafei rone eade qua fupra di' 
iium efl de eleflride Iacu,Theomenes dicitiiuxta fyrtin magna hortum hefperidu efletex quo in flagnu 
cadat.ColIigt uero a uirginibus hefpendum.Ctefias indisflumen eflehypobarum;quo uocabulofigni 
ficetur oia uafa ferre bona : fluere a feprentrioein exortum oceanum iuxta montem filucflrena arbori/ 
bus eleftrum ferentibus, Arbores eas aphytagoras uocariiqua appellatione fignificef praedulcis fuauita 
tis.Mith ridates in germaniae littoribus efle infulam:uocari$ eam ca;dron:caedri genere filuofam : inde 
defluere in petras,Xenocratis no fuccinum tantu in iralia:uerum etiam thieu uocari:a fcythis uero facti 
umiquoniam 8C ibi nafeatur, Alios putare in numidia gigni.Super omnes eft Sophocles tragicus poeta; 
quod equide miror tanta grauftacc cothurni:Si praeterea uitae fama alias principali loco genitus athenis 
rebus, geflis exercitu adie£to,Hfc ultra indiam fieri dixit e larfirj'mis mekagridumauium Meleagrum 
defluentium, Quod 6 £ credidifleeumiuel fperafle aliis perfuaderi polle quis non uereturfquamue peri 
Ciam aut impericiam pofle repeririquaeauium ploratus annuos credittlacHiymafuetam gradestauefj 
cgraecia ubi Meleager periit ploratum ifle in indosf Quid ergofNon multa aeque fabiilofa ^duutpM 
ra: f Sed hoc ea in re quae quottidie inuehatur;at^ abundet;Sif hoc mendacium coarguat ferio quenq di 
xifleilumma hominum contemptio eft; 6 £ intoleranda mendaciorum impunitas. 

De ortu 6i medicinis Si generibus Si luxuria fuccinorum: 

SilyncurioSimedicinx. CA» niJ« 

Ertu m eft gigni in infu iis Teptentrionalis oceani: 6 C a germanis appellari gleflum :ita® 8 i a no/ 
c ftris unam infularum ob id gleflariam appellatam : Germanico Caefare ibi claflibus rem ge» 

rente auftrauiam a barbaris didam . Nafcitur autem defluente medulla pinei generis arbori/ 
bus:ut gummi in ccrafisrrefina pineis erumpit humoris abundantiaidenfatur rigore uel tepore aut ma 
riiCu m uero intumefeens ^flus rapuir ex infulisxerte in littora expelhtur:iia uolubtie ut pedere uidea' 
tur. Quod arboris fuccum etiam prifei noftri credidereiob id fuccinum app£Uantes.Pincae autem arbo 
ris efle indicio eft pineus in attritu odoriSi ^accenfum taedae modo ac nidore fragrer. Affertur a germa 
nisin pannoniam:moxpecprouincum.Indc ueneti primum quos graecienetosuocatireifema fecere. 



LIBER 

Proximae pannonfae id accipientes circa mare ha dnaticum, Pado uero adnexa fabuTa: uidemr catifa hof 
die^ iranipadanorum agreilibus fcEminis.Monilium iiice fuccina geQannbus maxitriC decoris gratia* 
Sed fiC meicin;e:quando tonfillis creditur rcfiftere:& faucium uitiis uario genere aquarum iuxra illos 
in fellante guttura ac uicinas carnes • Cetum fere milibus palTuum abed acarnunro littus pannoniar:ex 
quo id germaniae inuchituripraecognitum nuper.Viditcnim eques romanus miflus ad id comparan/ 
dum a luliano curate gladiatorium munus Neronis principis.Qui hacccommcrtia lirtora perargu'" 
it ranta copia inue£ta:ur reria coercendis feris podium protegentia fuccinis nodaretur» Arma uero & lif 
birina rotufgi unius dici apparatus eflec e fuccino. Maxim um podus iis gleba: attulitixiii.librarum.Na'' 
fci Si in india certum ell, Archelaus qui regnauit in cappadocia illinc cortice inhaerente tradit aduehf ru 
dcipoliri^ lai^eincodlum. Liquidum primodeftillare argumento funt quaedam intus rranflucenaiut 
formicae aut culicesriacertacgi quas adha:rtire mufteo;non eft dubiumtSi inclufas indurefcemi. Genera 
eius plura.Ondida odoris praeRantiin miifed nec his nec retris pr^ecium.Fuluis maior auflomas.Ex tis 
etiamnum amplior tranflucentibusrpracterqfi nimio ardore flagrentiimagincm 91 igneam inefle: non 
Ignem placenSumma laus falernis a uinicoloredidis molli fulgore pcrfpicuis. Sunt Si in quibus dcco' 
dii mellis lenitas placeatiVerum hoc quo^ notum fieri oportet quocun^ modo tingui Iibeat:h£dc^ 
feuo Si anchufae radicc.Quippe etiam conchylio inficiuntur.Caetcrum attritu dictorum accepta ui ca 
loris attrahunt in fe paleas Si folia arida:ut magnes lapis ferrum, Ramenta quogi Uiccini oleo addito fla 
grant dilucidius diutiufqi q lini medu1Ia*Taxatio in deittiis tanta ut hominis quduis parua effigies uiiio 
lum hominum uigentiumij praecia fuperet: pro rfus uccafligatio una non fitlatisjn corinthnsa's pia/ 
cctauroargcto^ mirtumiin cadatis ars Si ingenia • Murrinorum Si ciyftallinorum diximus granani, 
Vniones q> capite circuferuntungemmae d!g>'tis,ln omnibus deniqi aliis uitiis oflentatio aut ufus pia' 
cct.In fuccinis deliciarum tanrfl confcientia.Domitius Nero in csteris uitae fuar portetis capillos quoi^ 
coniugis fux Pope;£ in hoc nomen adoptauerat quodam etiam carmine fuccinos appellando. Et quo/ 
niam nullis uitiis defunr prarciofanominaiex eo tertius hic quidem colos coepit expeti a matroniSiVfus 
tamen fuccinorum inuenitur aliquis in medtcinaifed non ob hoc foeminis placcnu lofantibusalligari. 
Amuleti ratione prodeii.Calli ftratus 8C cuicun^ aetati contra lymphariones pdefle rradit.Et ui inae dif 
ficuitatibus potum ;aIligatumm.Hic5i^ differentiam nouam attulit appellando chryfoledlrum quafi co 
loris aurei:Si matutino grauiffimiarpeflus.Rapaciflimum ignium : K fi juxta fuerint celerrime arde/ 
fcens Hoc collo alligatu mimederi febribus Si morbis. Tritura cum melleae rofaceo aurium umis . Et 
fi cum meile attico conteratunoculorum quo^ obfcuricatjbus . Stomachi etiam uiriis uel per fe farina 
eius fum pra : uel cum maflice ex aqua pota.Succina etiam gemmis qute funt tranflucidae; adulterandi 
magnum habent Iocum;maxtmeamrthyflis:cum omni ut diximus colore tingantur. De lyncurio^/ 
xime dici cogit audfomm perrinacia.Quippe etiam fi non eletffrum id eflet lyncu rfum tamen gemam 
encconrendunr.Fieri autem ex urina quidem lyncis. Sed egeftam terra protinus beftia operiente eam: 
quoniam inuideat hominum ufui.Effe autem qualem in igneis fuccinis coloremifalpi^.Necfolia raii/ 
tum aut ftramenta ad fe rapere:fed seris etiam ac ferri laminasiquod Diocles quidem & Theophraflus 
credidit. Ego falfum id totum arbitror.Nccuifam in seuo noftro gemmam ullam ea appellanone. Et 
quod de medicina fimul proditur calculos uefiese eo poto elidi:& morbo regio occurri:fi ex uino biba/ 
turiaut fi porretur.Ec tamen nunc gemmarum cofella dicemus a laudatifllmis oiC.Nec uero id folum 
agemusrfed ad maiorem utilitatem uitae obiter coarguetur magnorum infanda uanitas: quadoiili uel 
plu rima prodidere de gemmis medicinae ex iis fperies blando prodigio tranfgrciri. 

Deadamantis generibus & medicinis S£ margaritis. CA. V« 

Aximum in rebus humanis non folum inter gemmas praecium habecadamas;diu non nifi re 
m gibus;S£ iis admodum paucis cognitts.Vnus modo in metallis rcpertusipcrq rato comes auri: 

nec nifi in auro nafei uidebaf* Veteres eu in xthtopu rantii metallis inueniri cxifhmauci ciinter 
delubrum Mercurii ar^ infulam meroen dixerunrg! non ampliorem cucumeris femine aut colore dif 
fimilem inueniri.Nunc genera eius fex nofcuntur.Indici non in auro narcentis:fed quadam cryflalli co/ 
gnatione.Siquidem 6£ colore tranflucido no differt. Et late^ fexangulo Icuore turbinatus in mucrone: 
aut duabus contrariis partibus quo magis miremurmtfi duo turbines latilFm is fu is partibus lungan/ 
tur magnitudine uero etiam aaellam nucIei«SimiIis eR huicquidem arabicus:minor tantun, «Simi lirer 
& nalcens caeteris pallor gentis di.in auro non nifiexcelletiinmo natalis. Incudibus hi drprai-heduotur: 
ira refpuentesidlumiut ferrum utrin^dilfultetiincudef^ etiam ipfse diili liant. Quippe duritia inenar/ 
rabilis eRifimul^ ignium uiiff rix natura;fi£ nunq tncalelcens.Vnde nome indomita uis graeca inter/ 
pretationeaccepir.Vnum ex iis uocantcenchromquod eft milii magnitudine. Alterum tnacedonicu in 
philippicoauro repertu:& hiceR cucumi femine par.Pofl hos cyprius tiooif in cypro repertus uergens 
in aereum colore.Sed in medicina nt dicemus efftcaciirimus.PoR hunc eR fiderites ferm rplcdorisipon/ 
dereantec3eteros:fed natura diffimilis.Na 8C uffibus frangitur:& alio adamante perforari potcfi.Quod 
& cyprio uenir.Breuirerm ut degeneres nois. tantum audior irate habent.Idgt qd rotis uoluminibus his 
docere & madare conati mmus de difcordia re^ cocordiaqcqua antipathiam ac rymphatii appellauere 
graeci no aliter darius intel (igi por.Siquide illa inuidia uis dua^t uiolentilTimae naturae re&* ferri ignif^ 
conteptrfx hircino rumpif fangufe:ac ne aliter q receti calido^ macerata:6£ fic quoqt multis idlibusituc 
et prxterq eximias icudes malleof^&tceos ffanges. Cuius hocingeuioinuemui' Quouecafu repettu^ 



TRIGESIMVSSEPTIMVS 

/ tt qusE V(t ecttieflufa eypeciendi rem im menfi fecreti:& in foediiTimo anfmaTium omnium fProfe/ 
C nunerii ralts itiuenno hominfseft.Necqusrenda m nulla parre natura rartoded uoIuntas.Vtcum 
fo: ■ fter ruiTipere cantmgu:in tam paruas frangantur cruftasiut cerni uixpoflinCt Experutura fcalpto/ 
t ibu s : fe rroq; includunru rtnuliam non du ricia ex facili cauantes. Adamas diiTidet cu magnete lapide in 
tan ,;ut iLxrapofitus feriti non patiatur abftrahitaut fi admotus magnes apphendetit:rapiar:atqi aufc 
rat./Uimas K ucnena irnta facit:& lymphatioes abigittmetufj natos expellit a mente; obid gdam cu 
anchiten uc cauere Metrodorus Scepttus in eadegermania in balifla infula nafct m qua & fuccimum qd 
cquide [egermi.-folus dicitrSi praefert arabicis.Quod falfum efle quis dubitet i'Proxi mu m apud nos in' 
dicis arabiLii'^ margaritis pcium ellide quibus in nono diximus uolumineintcr res marinas» 

Oe fmaragdi genenbus:& gemmis uiridibus 

& tranflucidis. CA* VI» 

Ertia ausSoritas fm aragdis perhibetur pluribus de caufis inullias coloris afpeAu iucudior eft, 
t N jm hsrbas quo^ uirentcs frondefgi haud defpeclamus . Smaragdos uero tanto libentius: 

quonfa nihil omnino uiridius comparatum iliis uiret.Praetcrcafoli gemmarum cotuituocu' 
los implentrnecrariant, Quin 6iab intentione alia obfcurafaarpeilu fmaragdt recreatur acies .Scalpen' 
libuf^ gemmas non alia gratior oculorum refetSio eUiita uiridi lenitate lafTitudinem mulccnuPratc,^ 
rea longinquo amplificantur uifuiinficientes circa fe repcrcuflUm aera non folc mutattinon umbraino 
luccrnisifemper^ fenfim radiantes:& uifum admitceiitesiad craffitudincfui faciliratetranflucida. Qd 
etiam in aquis non fit.Idem plcrum<j & concaui ut uifum colligat. Quapropter decreto hominum iis 
partitur fcalpi uetiris.Quanq Icythicorum sgyptioru^ tanra durities eftiut nequeant uuInerari.Quo^ 
rutn uero corpus extenfum eftieadem qua fpecula ratione fupini imagines rerum reddunr. Nero prin' 
ceps gladiato^ pugnas fpedabar fmaragdo.Genera eorum duodecim nobiliflimi fcythici ab ea g«e in 
qua reperiuntunappellari . Nullis maior aufteritasinec minus uirii.Etquarum fmaragdia gemmis di/ 
riantitaunl fcythicia caereris fmaragdis.Proximam laude habent ficut&ledcm badrianiiquosin cora 
milTurisfaxorumco!Iegeredicunturetenisfl3ntibus.Tunc,n,relIureinrernirent;qaiis uentis maxime 
harenae raouenf,!>edhos minores multo fcyth icis eiletradunr.Terriulocuargyptiihabentquicruun/ 
cur circa copton oppidu thcbaidis in collibus cautibus.KcIiqua genera in metallisxrartis inueniun./ 
tur.Q uaproprer principatum ex iis sgyptii optinentidof^ eo^ ur in colore liquido nec diluroiuerd 
exhumidopinguiqi quagirefpiciaf imitante tranilucidu mare;parircrgitranflucet&nitec:hoceftco>' 
Io» em cxpeJlit;& aciem recipir«Ferunt in ea infula tumulo reguli Hermiatiuxta cerarias marmoreo 
leoni fuiile inditosoculos cx fmaragdis ita radiantibus etiam in gurgitem ut tenti inflrumenta refuge/ 
rene ihinnudiu mirantibus nouitate pifcatortbusidonec mutauere oculis gemmas*Sed & uira demon/ 
ftrati oportet reperra,Sut quidem oium eadem.Quaedam rame nationum pecularia : ficut in homine» 
Ergo cyprii uarie glauci: magif^ ac minus in eode fmaragdoaliis partibus tenorem tllum rcythieseau/ 
ileriratis non femper cuftodiunr,Ad hoc quibufda intercurrit umbra furduf^ fir colos qui improbaft 
etia dilutior ,Hinc(^ genera diflingun tu r. Et fune aliqui obfcu riiquos uoclt caecos» Alii denfi nec e liqui/ 
dotranuciditQuidam uaria nubecula improbati.Aliudeflhoc qua umbra de qua diximus.NubecuIa 
enim albicatis efl uitiu cum uiridis nopeittafitafpedusiredaut intus occurritraut excipit in fine uifum 
candor, HiC coloris uitianfta corporis capiliamentu faliplumbago . Abtis^rhiopici laudanturacopto 
dierum trium itinereiutauAor efl lubaiaccriter utridesired nonfactle puri aut concoIores.Democritus 
in hoc genere pofuit hermieos 8i pricos, Illos extumefccres pinguiter;perftcos uero no tranucidosircd iu 
eundi tenoris.Vifum implere que no adtnittat.Felium pantherarum^ oculis fimile.N^ & illos radia 
re nec pfici.Eofdem in fole hebetarim mbris refulgere:&: longiusq exteros nitere.Oium hoge etianum 
uirium Q; felis colorem aut aeris haber.ln fole dilucidi quide ac liqutdi:red non uirides.Hxcuitia 6C atti 
cis maxime fenriuntur in argerartis metallis repertisiin loco qui rhyricos uocafifemper minus pingues 
& e longinquo fpecioriores.Frequcs dC its plubagoihoc e ut in fole plumbei uideanf.llludqt peculiare:$ 
quida ex iis femel funtipaulatim uindttate euanidaiSf fole Ixdunf.Poflhos medici plurimu uinditatis 
habent interdu Si e faphyrodi funt fluauofi:& rerum imagines complexi ut uerbi gratia papaueru aut 
auium pinnarum^ uel catulorum aut fimiIium.Qui tame uiridesnafcuntunquoniara oleo meliores 
Hunr.Ne^ e(t aliorum magnitudo amplior, Carchedoni nefeio an in totum exoleuertntipoflq metalla 
aeris ibi defecerunt:6i femper tamen uiliflimi fuere minimigi.Iidem fragiles fbd colore incerti & uiren/ 
tium in caudis pauonum coIumbamm 9 collo plumis fimilesiad inclinatione magis aut minus lucidi» 
Venofi quidem ifquatnofi^.PecuIiare erat in his uitium farcion appellatum.Hoceflquxdam gemmae 
carotMox iuxtacarchedonem in qua legebatunrmaragdites uocatuselUuba eft audior fmaragdu que 
cholan uocantiut in arabia xdificiorum ornamentis indudi.Et lapide que alabatlrircn argyptii uocant. 
Complures uero e proximo laconicos in taygero monrecrui medicis fimilestdC alios in ficilia, Inferitur 
fmaragdis Si quse uocaturtanosre perfis ueniens gemma ingrate uiridisiatqiintus rordida.Item thalco 
fmaragdos c cypro turbida xveis uenis, Theoph radius traditrxgyptioje commentariis rcpcriri:regi eo/ 
ru m 3 rege babyionio miflum fmaragdum munere.iiii.cubitopi Iongicudine:& triii latitudine. Et (a^ 
ifleapud eos in louis delubro obelifcu m c quattuor fmaragdis quadraginta cubitoru longitudinc.La./ 
titudineucro in una parte quattuor;& in altera parte duorum.Se autem fcribcntceflein lyro Herculis 
templo flentena planam e fmaragdoimTi potius pfeudo fmaragdus fit.Nam Si hoc genus repenri;6£ ia 

D V 



UBER 

wprft Inuehtum « dimidfa parte rmaragdam:cxditmdia fafpidenirnondum hamefefn tonim tranl^ 
figurato* Appion cognominatus Pliftonicesrpauloance feriptum reliquit: elTe etiamnum in labyrintho 
Kgypri coloreum Serapin e fmaragdo nouem cubitorum*Eandem m ulns nataram aut certe fimilein 
habere berylli uidencur:in indta originem habencesiraro alibi repertos.Poliuntur oes fexangula figura 
artificum ingeniis :qaonia hcbercunirni color Turdus repercuflli angulopi excitetur, Aliter,n,poIiti non 
habent fulgore eunde,Probatifnmi Tunc ex iis qui uiriditaie puri mans imitantur.Proximi qui uocan" 
tur ch ryfoberyll i:& funt paulo paIlidiorcs:fed i aureum colorem excute fulgore. Vicinum genus hic eft 
pa!lidius:8i a quibufdam proprii generis exiftimatunuocaturgi chryfopyion.Quarto loco numeratur 
hyacinthisontes, Quinto quos heroides uocanuPofteos autem ccnni.Ac deinde oIeagini:hoc eft colo' 
re olci.Poftremi chryftaflisferefimiles.Hi capillamenta habentilordefqiialioqn euanidirqua: funt ora/ 
nium uitia,Indi mirc gaudent longitudine eorumifoloiqi gemmarum efle praedicant : qui carereauro 
nialtnt:dc ob id perforatos elephantorum letis religant.Bt alios conuenir non oportere perforariiquo^ 
fitabfoluta bonitas umbilicis flatira exauro capita coprehendentibus.ldeoqi cylindros ex iis facere ma 
luntqgemmasiquoniameflfumma commendatio miongitudinciQuidam ^angulofos putant fla/ 
Cim narci:6£ perforatos granores fieri medulla candoris exempraiaddiioqi auro repercuUaaut omnino 
cafligata caufa perfpicuitatis ad craflitudinem, Vitia praeter lam difta eade fere qu 2 c in finaragdisfic pte 
rygiadn noflro orl^ aliquando drea pontum inucmn putantur, Indi SC altas quidem gemmas ciydal-' 
Io inuento adulterate reperieruntdedprsEcipue beryllos. 

De opali generibus 6c uitiis 6«: cxpcnmentis:8i uariis gem mis; CA. VII. 

Inimumiidcm^ plurimum qui ab iis differunt opali fmaragdis tantum credentes , India fo^ 
In Ium 6d horum eft mater. Atque ideo eis preciolifflmam gloriam compofitores gemmarum 

6i maxime inenarrabilem difticuiratem dederunr.Eft enim in fis carbunculi tenuior ignis.Eft 
ametyfti fulgens purpura,Eftrmaragdt uirens mareiSC cumfta pariter incredibili mixtura Iucenna,A1ii 
fummo fulgoris augumeto colores pigmentorum aequaucre, Alii fulphims ardentem flammam : aut 
etiam ignis oleo accenfi.Magnitudo nucem aucllanam sequatiinllgni apud nos lwftoria,Siquidem exr 
tat hodie^ huius generis gemma:propterqua ab Antonio profcriptus Nonius (enator eft filius Stru/ 
mae Nomi eius:quem Catullus poeta in fella curuli uiium indigne tulit. Auufqi Seruilii Noniani quem 
confulemuidimusjltequc proferiptus fugiens hunc e for cunis Tuis omnibus annulum abftultr fecum* 
Quem certum eftreftcrtiis,xx,milifausaeltimatum,Sed mira Antonii feritas ar^ luxuria propter gem/ 
tnam prorcribentis,Ncc minor Nonii contumacia profcriptionem Tuam amatis cum etiam fera: abro/ 
fas partes corporis relinquant beftix propter quas le penditan fLiant.Vitia opaliifi color in flore herbae 
qux uocatur heliotropium exeat aut cryftallumiaut gradinem,Si Tai interueniat aut fcabriciaiaut can/’ 
£la oculis occurranttainullof^ magis india fimilitudine indifereta uitro adulterat.Experimentu in fole 
tanturn.Falfis enim contra radios libratis digyro a polliceiunus arqi idem tranflucer colos in fe cofum^ 
ptus.Veri fulgor rubindeu3riat:& plus hucilluc^ fpargtt:o^ fulgor lucis m digytos funditur. Hac gem 
tnam propter eximiam gratiam pleri^appellauere pederota,Sunr & qui prmarum eius genus faciunt: 
fangenon^ ab indis uocari dicunt.Traduntur nafei 6i in argypto & m arabia:& uiIilTimi tn ponto.ltem 
in gallatia ac thalb & cypro quippe opali gratiam haber.Sea mollius nitetiraro no !cabet,Summa colo/ 
ris cx aere Sd purpura conftat«Vjriditas fniaragdi deeftiConftat^ melior ille coloncuius fulgor uini co^ 
lore fufcaturiq qui diluitur agua.Hadlenus de principatu couenit mulieru maximefenatufeon. Minus 
certa funt de qbus 6duin iudicant.Singulorum ui.Iibido fingulis prsecia facit;& peipue regum.CIaudius 
Oefar fmaragdos induebat 6d fardonycas.Priraus aut romanopd lardonyce ufus eft prior Africanus:ut 
tradit Demon ftrarus,Et inde romanis hanc gem mam fuilTe celeberrimam, Quaobrem proximum ei 
dabimus locum.Sardonyccsolim ut ex nomineipfo apparet inteiiigebantur tadorein lardathoc eft ue 
lut carnibus unguehominis impofitodd utrogp tranilucidOtTalef^ efte indicas tradunt Ifmenias .Dr/ 
tnonftratus:Xenothemis:Sotacus:Hi qmdem duo reliquas omnes quze rranfluceantccccas appellares: 
quae nu nc nomen abftulere.NulIo Tardarum ueftigio arabicae funt coeperut^ pluribus hae gemmae co/ 
loribus intelligi:radicenigra;autca:ruleum imitate:& unguemicreditum emm candido pingt.Nec fine 
quadam fpeciepurpurae cadorein minimdtranleunre. Has indis non habitas in honore ^cnothemis 
feribit tantae alias magnirudinis:ut inde capulos fa(ftitarent,Etenim conftat ibi torretibus detcgi,Er pia 
cuifte in noftro orbe initio quoniam folae prope gem ma^fcalptae caera non auferrenr.Perfuafimus de/ 
inde Si indis ut ipfi quo^ iis gauderent. V tirurqi perforatis un^ uulgus tantum in colIo.Et hoc eft nuc 
I ndicaru m argum entu. Arabiese excellunt candore circu Ii plucido a t^ non graciliinei^ in receftu gem/ 
tnx aut in deiedfu reniiete:fed in ipfts umbonibus nitete, Praeterea fubftrato nigerrimi coloris * Bx hoc 
in indicis caereumiauc corneum menituneciam circuli albi:qu£cdam in iis caeleftis arquus anhelatio eft* 
Superficies uero locuftarura maris cruftis rubenrior.lam mellex aut fecuIentae(hoc enim nome eft ui 
Ciojimprobantur:Sifizona alba fundat fenon colligat.Simili modo fi exalto colote in leadmittatali^ 
quid enormiter, Nihil enim in fua fede alieno interpellari placet, Sut 8i armeniaex ut exterx improban 
dxifed pallida zona, Exponenda eft SConyzis ipfius natura propter nominis focieratem hoc in gemma 
trafilit:& a lapide excarmania.Sudtnes dicit in gemma efte candore unguis humani fimilitudinf « Item 
ch ry rolithi colorem & fardx 6C iafpidis Zenothem is indicam onycem plures habere uarietates ; igne>/ 
am:nigram:cingentibus candidis uenis oculi modo mteruenicnbus:quarudam oculis obliqs uenis S<o/ 



TRIGESIMVSSEPTIMVS 

itacas 8f arabici onyce tradrf« Sed ea a ca:teris diftare ^ indica ignicalos habeat albi$ cmgentfba$ zonis 
ringuhspIuriburue:alitergjnrardonycemdica.llf]cenimniomcntue{l’e:hicc]'rculuni.Arabicasonycas 
nigras mueniri ddidis zonis.Satyrus carnofas ee idicas ptc carbucult pte chryroitthi & amcthyfti.Totu 
9 id genus abdicat. Veta aut onyce plurimas uariaT^ cu laAeis zonis habere uenas omnium in tranfitu 
colore inenarrabili:6f in unum redeunre concentum fuauitate grata.Nec Tarde natura diffei cda e(l diui^ 
dux ex eodem nominetQuapropter omnium obitecgem marum ardentium natura indicanda# 

De generibus carbunculorum uiciis:& experimen'' 

risiSi gemmis ardentibus. CA, VII* 

Rincfpatu habent carbunculiia fimilitudine ignium apprllatiicum ipTi non Tcntiant ignesiob 
p idaquibufdamapyruflxuocahtHorum geneta:indtd&garamantici:quos& Carchedonios 
uocauere:propteropuIenham Carthaginis magnae» Adiiciuntatthiopicos alabadicos in or>' 

tofiaca caute nafcentes.Sed qui perficiantur abandicostPraetcrea in omni genere mafculi appellantur: 
acrioresuit focminae languidius refulgentes*! n maPculis quo^ obferuant ligdiorfs alios flamaemigrioris 
alios:& quofda lucidiusiac magis cieteris in fole fiagtates.Optimos.uero amerhyftizonras hoceft quo^ 
rum extremus igniculus inamethyftiuiolam exeat. Proximos illis quos uocanrlyrtiraspinnatofulgo 
re radiantes.Inuenitiautem ubicun^tmaxime Tolis repercuUIitSatyrus indicos non clTe claros dicit: ac 
plerum^ Tordidostac Temper fulgoris retorridi. Aethiopicos pinguesilucem^ non emirrentesifedcon 
uoluto igne flagrare.Calliftrams fulgorem carbunculi debere candidum efle pofuir extremo uifu nubi 
lantem:K fi ira attollatunexardffcentemtob id a plenT^ nuc carbunculum candidum uocaritQui lan/ 
guidius dC iiuidius ex indicis lucent lithyzontas appella ri«Carchedonios mulco mmores eflejndicos et 
minus fextarii unius mefura cauaci. Archelaus Carchedonios nigrioris aipedlus efle;fcd igne uel fole 6£ 
indinirioneacris g cacterds excitari, Eofdem umbrante tedlo purpureos uideri . Sub cselo flameos con 
tra radios folis 8C fcintillaretCaera fignantibus iis liquefcere quauis in opaco.Multi indicoscarchedonis 
candidiores efIe;S£ e diuerfo inclinarione hebetari fcripfe re*Eriam num in Carchedoniis maribus Hellas 
intus ardcre.FcEminas uniucrfum fulgorem fundere extra re,Abadicoscaeteris nigriores efle fcabrof^» 
NafcunrurSC in thracia coloris eiufdem ignem minime fentientes.Theophraflus auiHoreH&inorcho 
meno arcadix tnueniii 6C in chio.lIlos mgrioresie quibus 8C fpecula fieri.Eire& trozenios uaiios inter '' 
uenientibus maculis albts.ltem corithios ex pallidiore candidos.MaHtlia quogp importari Bocchus 
Vlyxiponefcripfft magno labore ob argillam foleaduflis faItibus.Neceft aliud difficilius; g difeernere 
hate genera tanta cH in iis occafio artis fubitfs per qux rranilucere cogantur. Aiunt ab atthiopibus hebe 
Ciores in aceto maceratos quattuordecim diebus nitefcereirotidem menfibus durante fulgore* Adulte 
rantur uitro fimi11imx.Sed cotae deprxhendunturificut ali^ gem mae faiHitiae , Mollior enim materia 
6i fragilis & centrofa fcobae depraeheduntur & pondereiquod minus eft uiti eisialiquado & puHuIis ar/ 
genti modo relucentibus.EH hi anthraciris appellacaiin cefprotia folTiIisicarbonibus fimilis.Falfum ar^ 
bitror quod in lyguria nafei tradideruntmifi forte tunc nafeebanturtEfle in iis prxeiniHi cadica ue 
113 traduntur:hotu$ igneum color ut fuperiotum efl, Peculiare quidem $ iadfati in ignem uelut inter 
mottui extinguntur,Contra aquis perfufi exardefeunt. Cognata eH huiciandaHrostquam aliqui gara/ 
mamiren uocant nafeitur in india loco eiufdem nomimsiG ignitur 6i in arabia ad meridiem uerfatCo/ 
mendatio fumma ^ uelut in tranflucido Heliantes imus fulgent aurex gutrx:femper in corpore:nug 
in cute* Accedit religio narrata a fyderum cognatione ab infpedforibusiquoniam fere ftellarum hyadu 
numero df difporttione Hellantur.Ob hoca chaldeis in cerimoniis habitae Si hic mares auHerltas di/ 
flinguit quondam uigoreappofita tihguefcenstlndioe quidem etiam hebetare uifus dicuntur. Blandi 
orfoemints Ham maialliciens magis gaccendenstSunt qui praeferant arabicas indicis.Tumidaeqi chry/ 
folito il las fimlies dicunt.lfmenias uero negat pol liri fandaHros propter teneritatem:&ob id in magno 
errore funtiqui gandarefon uocant. Inter omnes conHanquantum numero Hellarum accedat:tantum 
praecio accedere. Affert errorem aliquando fimilitudo nom inistSandafer Nicanor fandeferion uoca 
uit talii fandarefon * Quidam uero hac TandaHromillam fandarefontin india nafeentem illam quo^ 8C 
loci nomen euHodientem. Mali colore aut olei uiridistomnibus improbataro.Ex eodem generearde/ 
lium lichnites appellata a lucernarum accefarum praecipua gratia.Nafciturcircaorthoftam tota^caria 
ac uicinis Iocis*Sed probatifTima in indisX^uam quidam remiffiotem carbunculum elTe dixerunt»Se/ 
eunda bonitate fimilis eH Ionis appellata a prxlatis floribus*Et alias inuenio diHerentias»Vna quaepur/ 
pura radier. Alteram qnx coccoia fole excal fad;as:auc digytorum attritu ipaleas charta^ fila ad fe ra/ 

pere«Hocidem &carchedoniusfaceredicitur;ggmultouiliorprxdiiHis.Nafciturapud nafamonas in 
montibus ;ut incolx putant:hymbrediuino*Inuenif ad repercuffum Iunx maximx plene. Carrhagi/ 
nem quonda deportabaf, Archelaus S£ in xgypto circa rhebas nafei tradidit fragiles :ucncnofas:moric/ 
Ci carboni fimiles.Pocoria uafa & ex hoc lapide 8i ex lychnire faftitata inuenio.Omnia autem hxc gene 
xa fcalpturx contumaciter refiHumipactem^ exrx in figno tenent . E diuerfo ad hxc farda utilimma 
qux nomen cum fardonyce comunicauit.Ipfa gemma uulgans:& primu fardibus rcperro.Scd lauda/ 
tiffima circa babyloniam cumlapididnxquxdamaperirentunhxrens in Taxi corde. Hocque modo 
metallum apud perfasdefeciffe traditur.Sed inueniunmr compluribus aliis Iocis.ficut inephiroetec af 
fo in india triu generum rubru:6i quoddemium uocant a pinguedine:terriu quod argenteis bradfets 
fublinif.lndicx plucec cralTiores fur arabicx*lnueniunfd£ circa leucada epid:dc circa xgyptu quxbra/^ 



UBEa 

£tea aarea fublitmntar.Er in his autem mares exdcacius fuTgent.Foeminx pinguiores futit : K craflius 
nitenr. Nec fuit alia gemma apud antiquos ufu fcequentior.Hac certe apud Menandrum BC Phiiomc^ 
nem fabu Ix fu perbiunt.Nec uHx trannucenti rar dius fuffufo humore hebcrantunoleo^ magis q alio 
liquoretDamnantur ex iis mellex:& ualidius teflacex. 

De generibus topatii & callaire:d£ degemis uicidi^ 

busnotranflucentibus. CA* VIIL 

Egregia etiam num topatio gloria efl;ruo uirenti genere;& cu m reperta eft prxiatx om tubus 
a Id accidit in arabix infulatqux chy tis uocatur.ln qua tcoglody tx prxdonesrcum diutius fa^ 

mx & rcmpeftatcprxffi hxrbas radicef^ effoderentxruerunttoparion.Hxc Archelai fcnten 
tia eftiluba topation infulam in rubro mari a cotlnete fladiis.ccc.abdle tradmnebulofamrS; ideo qux 
fitam fxpea nauigantibus:ex ea caufa nomen accepifle.Topaxin enim rroglodytarum lingua fignifica/ 
tionem habere quxrendi.Ex hac primum imporcatam Berenicx rcginxiqux fuit mater fequeris Pto 
Ixraei a Philemone pfeAo regis ac mire placuiHezA; inde fadam flacua Arfinoe Ptolxmei Philadelphi 
uxori quattuor cubirorum facratam in delubro quod aureum cognoniinabatunRcccntiffimiaudlo-^ 
les 8C circa thebaidis alabafirx oppidum nafei dicunt.Et duo eius genera faciut prafoidem ati^ chiyro^ 
pteron rimilem chryroprafio; eius enim tota fimtlitudoadruccum porri dirigimr.Eflaut amplifuraa 
gemarum.Eadem fola nobilium limam fentit . Cxrerx faxo 6C cote poIiutur.Hxcfii ufu atteritunCo 
mitatur eam fimilitudine propiorig auiftoritate callais uiride pallenstNafcitur poflauerfa indix apud 
incolas caucafi montis phicaros ac afdathas amplitudine confpicua;fcd ftflulofa ac foi diumplenai Sw 
exrior multo prxflantiorgp in germania»Vcrobi^aute in rupibus inuiis 3C gefidisioculi figura extubc 
ransdeuiter^ adhxrenstnec ut annatata petrts;fed ut appofita. Quapropter Icandere ad eam pigritia pe 
dum equeflrcs populos txdet:fimul & periculum terret.Ergo euntes e longinquo incefluntiSc ci3 toro 
mufeo cxcutiunt.Hoc uedligal hoc^ geflamen diutius in ceruice gratiflimu norunt.Is cenfus:hxc glo 
tia a pueritia deiedfo^ numeru pdicantium.In quo uaria fortuna.Quidara iiSu primo coepere prxda/ 
ras.MuIti in fecundo nuIlas.Et quide callaides tali foftura formatunalias fragi les.Optimus color fma/ 
ragdi ut tamen apparet ex alieno eftq> pIaceat.IncIurxdecoranf auro.Auru^ nullx magis decct.Qux 
funt earu puIchriores;oIeo;unguento:& et mero colore deperdum^Vibores conflantius reprxfentant: 
ne^ e(I murabilioralia aut mendacioruitiitSunt q in arabia inuenirieas dicut in nidis auiu quas mela 
choryphos uocanrtViridatiu 8C alia plura funr genera. Viliori efl turbx prafiustCuius alceru genus fan>' 
guineis puntis abhorret.Tertiu uirgulis tribus dillindlu ell candidu.Prxferf his Cryfoprafius poni fuc 
cu BC ipfa referente:fed SC pauIiI declinans a topatio in aurum.Huic AT amplitudo ea eH;ut lymbia et ex 
ea fianttCylindri quide celerrimedndia has generat 8t nilion fulgoris fi ante habeas breuis:& cu inruea 
re fallacis.Sudines ucro dicit BC in fyueroatticx flumine nafci.Hfl aute color fumidx topatii:aut aliqua^ 
do mellexduba f xtbyopia gigni tradit:6£ in litoribus amnis quem nilu uocauimus:& inde nome rra 
hcre.Non tranflucet molechites fp/flius uirensia colore malux nomine accepto:reddendis laudata n> 
gnis:6£ infantiu cuflodia quada innato contra pericula ipfo^ medicamine.Viret:6£ fxpe trallucet iafpis 
et fi uiiftus a multis antiquitatis tamen gloria retinens«Plurimx ferunt ea gentes.Smaragdo fimile in*' 
dicx.Cyprii dicunt glaucii pinguem^»Perfxaeri fimilem ob id uocaf xrisufa talis.Et iafpis efl exru/ 
lea circa thermodoonre amne.ln phrygia purpurea.ln cappadocia ex purpurea cxruleaiar^ non reful<' 
gcns,Thraciaindicxfimilcmittit(Cbalcidiaturbidam.Sed minus referr nationes q bonitates diflin/' 
guere.Optima ergo qux purpurx quicq habet lecunda qux rofxitertia qux fmaragdi.SinguIis aurem 
grxci noia ex argu miero dedere.Qaa rta apud eos uocaf boria exio au cu m naii matucio fi m ilis hxc 

erit illa:qux uocaf xrisula.Similis efl BC fardx:tmitata 8C uiolast No minus muhx fpecies reliquxtfed 
oes in uicioicerulcx: aut cry (lallo fimiles:aut myxis.Item terebynthisula in .ppiio uti arbitror cogno>’ 
tnmeiuefute multis eiufdem generis compofitagemis.Quaobiem prxftantiores funda clauduntur; 
idefl patentes nec prxterq margines auro am plexere. Vitiu eft & e breuis in iis nitor BC loge fpledensrSC 
fal:64 ota qux in cxteris.Et uitro adulteramrrqd' manifeflu fit:cu extra fulgore fpargutiar^ no in fe ca 
cinecmcc in diucrfa qux fphragidas uocauPublico gemarii dominio i iis tatu datotquonia optie figner* 
De lafpidum generibus, CA. IX, 

Otus aero oriens pro amuletis tradif geflarreaiqux ex iis fmaragdo fimllis e:e petrap trafuey 
t fiim linea alba prxcigitur:& grammaticas uocaf, Qux pluribus poIigramostLibet obiter ua 

n itate magica hic quo^ coarguereiquonia hac condonati bus utile elle ^ diderunt.Eft 8C ony 
chi puAaiqux iafponyx uocaf nube copIexaiSf niues imitata:qux llellata rutilispunclis c:6C fali me 
garico fimilisidC ueluti fumo infedtaiqux capnias uocatur . Magnitudine iafpidistxi.uncia^ uidimus: 
formatam^ inde effigie Neronis thoracatam. Reddetur BC per fe cyaneo gratia accomodato pauloame 
iafpidis noniine;coIorecxtuIeo,Optima fcythtcaidein cypriaipoflremo xgyptia,AduIterarur maxime 
tindurand^ in gloria regis xgyptii adferibitunqui primus eam tinxit , Diuiditur autem hxc in ma/* 
res foeminaf^ . Inefl aliquando aureus puluis non qualis in faphiriniStSaphirus enim df aureis punx 
flis collucet, Corulex&faphiriraro^ cum purpura.Optimxapud medos:nu(q tamen perluddx, 
Prxterea inutiles rcalpmrxinieruenicntibus cry flal linis centris. Qux uero fune ex iis cyanei coloris: 
maresexillimantur. Alius ex hoc ordo purpureis dabitundf ab fis difcedentibus.Principatum ame^ 
thylli indicx tenenttSed in arabia ex ea^quo^ parte qux finiuma fyax petrea uocatur : & in armenu 



TRIGES IMVSSEPTIMVS 

mmore:Si m ae?j^pto:5f fn gatana repenuncur.Sordidifliineaureatgjuilimmeiti tharIbSJ<ypro.Caii/ 
farti nominis affemnti^uf^ ad uirji colorem accedens:pnijs q eum diguflerriuioIamdefimr.Fulgor^ 
quida in illa purpure non ex toto igneusrfed fti uini colore deficiens.Periucent aure oes uiolaceo colore: 
fcalptuns faciles Jnnfcse abfoluttl purpure colore habent. Ad hancij tingueniium officinic dirigunr uo 
ta.Funditaur eu afpedtu lenirer biandilmei^ in oculos ut carpunculiutbrat.AIrcrumearu genus defcc'' 
ditad hjracmthos.Hunc colorem indi faconuocant:taIe^gemamfacodion,DiIariorueroexeodcfapi 
nos uocaftEade & paranites fn contermino getis arabiae, Quartum genus colorem uini habet.Qumm 
ad uiciniamcryftallidefcenditalbicante purpure deic(ftu.Hoc6Cmmimeprobatur2quadopcei:ensdex 
bet efle in furpeftu uclutex carbunculo rcfulgensgda in purpura leuircr rofeus nitor.Tales aliqui malut 
pederotasuocari,Aliianterotas.MuIti Veneris gemam:qd' maximeuiderur decere & fperie 8 i colote 
extremo gemmae.Magonim uanitas refiftere ebrietati eas ,pmimt : Si indeappellatas«Et prarrerca fi Iu 
nae nomen ac folis fcriratur in fisiatqi ita fufpendantur collo e c ipillis cynocephali uel plumis hirundi/ 
m's:reriftere ucneficiis.Ia uero quoquomodo adefTe reges adiruristGrandinemauerrere quoqiac fimi/ 
lia prpfTe Si locuftasipraedicatione addiraiqua demonftrant.Na e fmaragdfs quo^ fimilia proraifere: 
fi aquila fcalperenfiaut fcarabei.Quae quide rcripfiiTe eos non finecontempru & irnfu generis huma^' 
ni arbitror.Multum ab ea diftai hyacinthos:tamen e uicino defcendcns.Differenria haeci^ille emicans 
in amethyfto fulgor ulolaceus dilutus cfl in hyacintho.Pnmo quoqjafpctffu gratusreuancfdt anteq fa' 
tietiadco^ no implet oculosiut pene non attingat: matcefcens celerius nominis fui flore. Hyacinthos 
aethiopia mittit Si chryfolitoscaureo colore tranfiuccntes.Prsferuntur iis indic^c.Etfi uariat nofintrba 
£lrianac.Deterrima; aute arabicaeiquoniam turbidae fune Si uarisr:6i fulgoris iterpellati nubiiio macu/ 
larumreriam qu^e lympidis contigere: ueiuti fcofaae fua referr^.Optimaeuero funr:q mcoHatioe aurum 
albicarequadamargentifadecogunt. Fundaindudunrur pcrfpicuae. Carteris rubiicirur aurichalcum 
Taetfi iam expertes gemmarum ufu appellantur aliqui 8i chryfeleftri i colore eleflri declinantes: matu 
tinus afpe<aus iucundior.Pontfcas deprazhedit leotiastQuscdam in iis durae funt rdffkg^iquacdam mol 
les Si fordidae.Boccus auclor c Si in hifpania repertas: quo in loco cryflallum dicit ad libramentu aqux 
puteis defoffis inde erutam.Et chryrolfton.xii,pondo a fe uifam .Fiunt Si leucochrylirinterucnicnte ca' 
dida uena.Sunr in hoc genere capniae.Sut Si uitreis fimiles:ueluci croco refulgentes. Vitreae uero in ui/ 
fu difeerni non poflint.TaiSus autem depraehendit tepidior in uitreisjn eodem genere funt melichry-' 
fi;ueluti per aurum finc^ro meile tranflucente:quas india mitm:qqad tniuriam firagiles.Eadem 6 C xy 
ftion parft plebefam ibi geram am.Candidarum dux eft pederos:qq poreft quaeri:an in colore numera^ 
ri debeat toties iaflari per alienas pulchritudines nominis:adeo decoris prarogatiua in uocabulo fadla 
eft.Efl Si fuum genus expeflatione tanta dignum.Coeunt enim \ tranflucidam cryflallum uiridis fuo 
modo aer fimulcg purpura:& quidam uim aureus nitonfemper extremus in uifu:fed purpura corona-' 
rus madere fingulis uidetur his Si pariter omnibus.Nec gemaru ulla efl liquidior capiti lucundatfuauis 
6iocuIis«Laudatinimaeftinindiis:apud quosargenon uocatur .Proxima apud a;eyptios:ubi fenites. 
Tertia in arabiaiueru rcabra.Moilius radiat poncica 6i afiatica.Iprae uero molliores iunr:gallatica:Si tra/ 
gica 6i cypria.Vitia earum langonaut alienis turbari coloribusiSiquaB cetera rum.Proxuna candicanti' 
um efl: afterfa prindpatu habens proprietate naturK;g> induram lucem pupillae modo quada continet: 
ac tranlfunditcu indinationeuelut intus ambulantem ex alio at^ alio loco reddes : eadc$ cotraria foli 
regeres candicantis radios:unde Si nomen accepit diflicilis ad cselandu.lndice prxietf f carmania nata. 
Similiter;cadida efl: quae uocatur aflrios cryftallo propinquans in india nafees: & in pallcnes littoribus 
intus a cenrro:cui flella lucet fulgore lunae plenat.Quidam caufa nominis reddunr:^ flrais oppofita fui 
gorem tapianac regerar.Oprima in carmania gigni nullam^ minus obnoxiam uitio . Ceraunia enim 
uocari qux fu derertor.Pemmam lucernarum lumini fimilem. Celebrant Si aflroiten: mira% laudes 
eius in magicis Zoroaflrem cecinifle.Quidam diligctius de ea produnt. Aflrobolon Sudines dicit ocu 
!is pifcium fimilem efleiSi radiare candido ut foIem.Efl inter candidas Si quae ceraunia uocaturifulgo 
rem fy derum rapiens.lpfa cryflallina fpledoris caerulei in carmanianafcens. Albam efle Zenotbemis 
fatetunfed habereintus Ilellam concurfantem.Fieri Si heberes ceraunias:quas nitroSi aceto p aliquot 
dies m aceratas co ncipere ftcl Iam eamiquje poft tot idem menfes relanguefat.Socacus Si alia duo gene 
ra fecit cerauniaernigrasirubenter^.Acfimileseas elTe fecuribus.Per illas quxnigraefuni Si rotudaeur 
bes ex pugnari ad claiTes; eafque betulos uocaritQux uero loge funt cerauneas.Facium Si aliam raram 
admodumiSi parthorum magis quefuam:quoniam non alibi inueniatunq in locofulmine iclo.Pro/' 
ximumceraunixnomeapudeoshabet:quaeappellaturiris,Efroditurinquadam infula rubri maris: 
qux diflat a beronice urbe.Ix.milia pafTuum icxtera (ui parte ciyftallus.Ita^ quidam radicem CTyflalli 
efle dixcrunt.Vocatur ex argumento in iis. Nam fub teao pcrcuflafole;ipccics Si colores arquus caele./ 
ftis in proximos parietes eiaculatur : fuinde murdiis magnagj uarietateammirarionem fui augens,S€' 
xangiilam efle utcryftallum conftat.Sed efle aliquas fcabris lateribus Si angulis inxqualibus dicum.ln 
fole aperio proieftasiradios in fe recandentes difeutere. Aliquas ueroantefeproiei^o nitoreiadiacentia 
iliuftrare.CoIores uero non nificx opaco redduntinec ut ipfe habeant :Ied ut repercuflu parietem illi' 
dant : optimarj : quae maximos arquus facit : fimillfmof^ caeleflibus , EflSialia iris cartera fimilisiSC 
praedura . Quam Horus crematam tufam® ad ichneumonum morfiis remedio efle.Nafci autem in 
perfide tradit.Similis cfl afpeifluifed non eiufdetn efEedlus qux uocatur zeios alba nigra® macula in 



UBER. 

tranfuerfum diftinguente cryftallumtExpofins per genera colofum ptindpaljum gcmttifs reliquas Iit 
terarum ordine explicabi m us. 

De quibufda gemis per alphabeti ordinem. CA, X» 

Chates in magna fuit audoritatemunc in nulIa«Reperta primum in Ccilia iuxta flumen eiuO; 
a dem nominisipoftea plurimis lodsiexcedes amplitudine numerofamarieratibus diuerfis mu 

tantibus cognomina eius. Vocatur enim phafpacarhes : cerachatesifardachates : harmachares: 
teacachaces:dendrachates;uelutarburcula infigniSiAntachatescum uritur mynham redoles, Coraloa 
chates guttis aureis faphiri modo diftindtaiqualis copiofifliraa in creta facra appeliara.Putant eam con-' 
Ita araneorum & feorpionum iftus prodeiTe,Quod in ficulis uti^ crediderimiquoniam primum eius 
prouinci^ afflatu feorpionum peftis exringuimr.Et in india inuentae contra eadem polIent:& aliis ma^ 
gnis miraculis reddunt enim fpedes fluminum nemorum 6d iu mentorum tetiam eder^ 6i flaticuIai&T 
equorum ornaracnta.Mcdici coticulas inde faciunt, Speftafle etiam prodeft oculis,Sitimgi fedant in os 
additac.Phrigfx uiridia no habent, Thebis aegyptiis reperte caret rubetibus uenis;& albis.Et hae quo^ 
contra ferpentes ualidae.Eadem^ auitoritas & cypriis efl,Sunt etiam qui maxime probent uitream p' 
fpicuitatem in his.Reperiunturfifin thracia circa oetham.Etin parnafo;6ilefbo:ac mcffensifi miles liV 
initum floribus & rhodo, Ali^ apud magnos differennae.Leoninac pelli fimilcs potentiam habere con 
tra feorpiones dicunrur.ln perfis uero fuffiru carum tempeftates aueiti;& praeterea flumina fifti.Argu 
mentum efie fi in feruentes cortinas addite refrigerent.Sed ut profint leoninis iubis alligandas.Na hiac 
naepelliTimilem abhominaturidifcordialem domibus.Eam uero qu^ unius coloris fit iuidam athlac^ 
tisefie.Argu mentum eiusg,inoIIap!enaoIci coda cum pigmentis; & intra duas horas fu bferuefadta: 
unum colotem ex omnibus faciat minii, Acopis nitro fimilis eftipumi cofa aureis guttis ftellara , Cum 
hac oleum fubferuefadum perundis laflltudinem (fi credimus) foluit Alabaflrites nafcirur t Aiabaftro 
aegyptiirdi in lyrise damafeo candore interdndo uariis colonbus,Qu£e cremata cum foffili faleiac trita 
grauirates oris 6i dentium extenuare dicitur,Akdotias uocant in uentriculis gallinaceorum inuentas 
criflalltna fpccic: magnitudine fab^. Quibus Milonem crotonienfem ufum in certaminibus luiduni 
fuilTciuideri uolunt.Androdamas argenti nitorem habet ut adamasiquadrata ; & femper teflelis ma/ 
gnis:putanrqt nomen impofitum ab eo;c^ impetus hominum;& iracundias domet* Eadem fit an alia 
argyrodaraasiaudorcs non explicant. Antiphates nigra non traluccc, Experimentum eius fi coquatur 
in ladc facit enim hoc myrrhacfimile im mifia.Eam^ contra efFafeinationes auxiliari magi uoIuttAra-^ 
bica chori fimillima eft & hoc uidereturrnifi abnueret duriciatQuam^ putant contra dolores neruo^ 
prodelle habentibus. Aromaticis & ipa in arabia traditur gigni.Sed & in atgypto circa ipfas ubim Iapj>' 
dofa:& myrrhae coloris fi: odoris ob hoc reginis frequcntata.Afbcftos in arcadte montibus nafaf :cox 
loris ferrci,Afpi!atem Democritus in arabia gigni tradit ignei coIoris,Eam oportere cameli fimo fple/ 
lucis alligari.Inueniricg in nido arabicarum alitum.Et aliam eodem nomine ibi in leucoperta nafei ar/ 
gentei coloris contra lymphatum habendam, Ansoe in india 6i perfidis acidis monte nafei tradit ary 
genteo nitore fulgerem imagnitudine trium digytotum ad lenriculs figuram odoris iucundiincccffa'' 
riam magis regeconftituentibus.Augites multis noaliauideturefleqquscalais. Amphiranealio no.> 
mme appellaf chryfocolla in indis partciubi formies eruut aurumiin qua inuenitur auro fimilisiqua 
dratafiguraiaffirmaturqi natura eius qusmagnetisinifi g? agere quogj aurum traditur , Aphrodifiace 
ex candida ruffa efl, Apiltos fcptenis diebus calorem renet excalfafta ign i n ig ra ac ponderofa diftingue-' 
tibuseam uenis rubentibus. Putant prodefle contra frigora, Agypnila Iacchus imelligit per album far<' 
dainigragj uena tranfeunte.VuIgus autem in nigra radice csruleam facit, Balanits genera duo habent 
rubuiridcsific corinthif sris fimiTitudine illa a copto,Hsc ex troglody tica regione ueniunt medias fecar 
te flammea uena.Bratracchicas mittit 6: coptos»Vnam rans fimilem coIorc,AIteram ebori . Tertiam 
rubentis enigro.Baptcs mollisralioquin odore excellit.Beli oculus albicans pupillam pingit nigram e 
niedio aureo fulgore lucentem. Hsc propter fuam fpetiemifacratifnmo aiTyriorum deo dicat, Alia aut 
qua Belu uocant marbelis nafei Democritus tradit nucis iuglandis magnitudine uitrea fpecic,Baropre 
nusifiuebotrypes nigraifanguines 8i albis nodis alligata dicir : ueluti portentofa.Botrytes alia nigra eft 
alia pampinea incipienti uusfimilisrBoftrychitemZoroaflresuocat crinibus mulierum fimiliorem» 
Bucardia bubulo cordi fimilisibabylone tanm nafeif. Bromia capitibus teftudinum fimilis:6:cum tO'' 
nitruis cadit(ut putat)6: fulmine tadta reftinguitifi credimus J3oIe nimbo inueniuncur glebs fimilitu 
dinc,Cheramydescadcm efletquam oftracitem uocantrnifigi hanc csrules interdum bulls cingunt, 
Calais faphirum imitatunandidionfi: littorofo mari fimilis.Capnites quibufdam uidemr fuum ge/ 
nus habere plurimis rpirisfumidaiutfuo loco diximus.CappadociafiCinphrygianafcitureborifimilis 
Calamites a calamoiferunr^ plures fimul coniunftos inueniri.Catochites corfics lapis eft csteris ma 
ior mirabilisifi uera tradunrunimpofitam manum ueluti gummi retinens, Catopyrites e Cappadocia 
^uenir,Cepitcs:fiuc ccpocapitcs candida eft uenarum nodis coeuntibus candore imaginem regerens» 
Ceramites tefts colore habet. Cynedians iueniu nf in cerebro pifcis eiufde nominis candids fi: ob 16/ 
gsieuenruqi mitandsifi modo eft fidesipfagare eas habitu maris nubilo colore aut rraquilitate. Csri^ 
tes csrs fimilis eft.Cu cos piiis.Corfoides canicei horsiCotailoachates coralio aureis guttis diftindtae. 
Corallis minio gignitur^ i india 6: fyene.Craterites inter chryfolithu & elefirii colorem habet predu/ 
taenaturae.Crocallis cecaliim repeefentat, CllTices circa copton nafcimr candidatSC uidetui intus habet' 



TRIGESfMVSSEPTiMVS 

re partumiquffcntiaturetfamficreditunCalcophonos nigra eft:redinifa*nshonitum reddit tragoc' 
dis ut fuadent geftanda,CheIi‘doni$ duorum funt generum :hirudinum colore:& alia parte purpureae 
nigris interpellantibus maculis, Chelonia oculus e indicae teftudinis : uef portetonfllma magorum mc 
daciisrmelle enim colluto ore impofitam linguae futurorum dminationem pr^eila re promittunt quin 
fadccima luna 6£ filente tota dieidecrefcente uero ante folis orrum,Caeteris diebusa prima in fexta ho-' 
ram,Sunt&chelonitidesteftudinumfimiIcs:exquibusad tempeRares fedandas multa uaticfnanturi 
Eam uero quae fit aureis guttis cum fcarabeo deieftam i aquam feruentem tcpcftatcs tueri, Chlorites 
haerbacei coloris cRiquam dicunt magi eam inuenfri in fylli auts uentrecogcnitam ei : ferto^ includi 
lubent ad qujedam prodigiofa moris fui Coafpites a flamine ditfla efl uirtdisifulgoris aurci,ChryfoIa/ 
pis in aechiopia nafctf pallidi caloris die;8f noiflu ignei.Chtyfophis aurum uidef efle Cepionidaelin to>' 
iide nunc ad arenum pagii quondam oppidum nafcurur multis coloribus traOucentesialias uitreaeiali 
as c^Ra!Iin3e;ahasiarpidae,Sed 6i fordidis tantus e nitonut imagines reddant ceu fpccula.OaphniaZo 
roaftres 5i Orchaftres morbis comitialibus demonRrant.Diadochos beryllo flmilis eft « Diphns duj' 
plex candida ac nigraimasacfoeminaigentileutriuf^rexusdiftinguentelinca.Dionyfiasnigraac dura 
mixtus rubentibus macuIis,Qua: ex aqua tritairaporem uini faciriS; ebrietati rertftcreputarur.Draco/ 
nites flue draconitias e cerebro fit draconum :fed nift uiuentibus abrciromunqgemmafcimnuidia ani/* 
malismorifc fentientis.Igitur mos eR;ut dormientibus aialibus caput atnputent.Sotacus q uifam cit 
gemam fibiapud r^e fcripfir: bigis uebi querentes tradir,& uifo-draconerpargere fomnifica medica/' 
menra:at^ ita praecidere. Effe aut candore tranflucido nec poftca poliiiiaut arrc admittcrc.Encardia co 
gnominat ecard!ftc»Vna in q nigra cffigiescordis eminet. Altera eode nofe uiridi colorexordisfpecie re 
prefentattTer tia nigru cor ofteditreliq fui parte candida,Enorch!scadid.ic: diuifagifragmctistefliuef/ 
figie reprefentar.Exhcbenu Zoroaftres fpeciofam &: candida traditequa aurifices auru poIiunt.Erifialis 
cu fit candida:ad indinarioncs rufaefeere uidetur.Erotyloseadtm quae mepicoros & hieronne modo a 
Democrito laudatur in argumentis diuinationum .Eumetris in badris nafeirur : filici fimilis:& capira 
Tuppofita uiTa noflurna oraculi modo reddit.Etimetren Belli gemam fandtiflimi deepe fibialTyni ap/ 
pellant porracei cc^orfs fuperftirionibus gratam. Euperal os quattuor colores habenricaeruleum igneu: 
miniumalt.Eureos nucleo altus fimiliseftiRn^ae concharum modo non adeo candida Eurotias fiiti 
Uideturoperire nigririam . Eufebes cx eo Iapide eR:ex quo traditur,Tyri in henulis templo fada fedes: 
(EX qua dii facile ftrrgebant.Epimelas fmcum in cadida gemmafuperne nigricat colos.Galaxiara aliqui 
galaititen uocanafimile proxime didlisifed intercurrentibus fangumrisaut candidis ucnis , Gala^lires 
tx uno colore latflis eR.Eandem dicunt leucogageam & le ucographlam appellant : SI. I)'nrphiten laiflis 
fucco ac fapore notabikm.In educatione nutricibus laiflis foccundiratem intanrium quo^ alligara collo 
faliuam facere dicitur.In ore aurem hquefcere. Eandem memoriam adimere dicut.Mitm eam dfache/ 
lous amnis.Sunt qui finaragdum albis uenis circuniigatum galadtircn uocenr.Galaicos argyrodaman 
ci fimi lis eRipauIo fordidior,Inueniunturautem binseuet rerns,Gafidanrm medi mittunt coloris olo 
Eini ueluti floribus fperfam.Nafcitur Si in arbellis.Haec quogi gemma concipere d icitur :& intra fe pat 
tum fatericoncuna,Concipere autem trimeRri Tpario, Glofo petra hnguxfimilis humas in terra non 
nafcimnred deficiente luna cslo decidete;& lenocinann neceflaria creditur«Quod ne credamus ^miffi, 
quo^uaniras facit, Ventos enim comprimi narrant, Gorgonia nihil aliud cR qcoralliummominis catii' 
fergi in duritiam lapidis muraturtemoliit marina fulmtnibusiS; ryphoni refiflereaffirmant.Genianen 
eadem uanitate inimicorum poenas efficere prom ittunt.Heiiotropium nafeitur in sthiopia: Africa cyf 
pro porracei colorisifanguineis uenis diRiniRa,Caura nomimsiquoniam deieda in uas aqus fulgorem 
folis accedentem percultu fanguineo mutatimaxime sthiopicaieadem extra aquam fpeculi modo fo/ 
lem 3ccipit:deprartiendit9t dekiRus fubeuntem lunam oRendens, Magorum impudentis uel manife/ 
flifllmum hoc quo® exemplum eRiquonfam ammixra hsrba heliotropioiquibufdam quo® additis 
prscationibus gerentem confpici negent.Hephcflithes quo® fpeculi natutam habet io reddendis iraa 
ginibusiqq nitil3,Experimentum eR fi feruentem aquam addita Ratim refrigeret : aut fi in (ole addita 
aridam materiam accendit.Nafcirur in coryco,Horm modes ex argumento uinditatis in candida gem 
ma uel nigra:S£ aliquando pallidaiambiente circulo aurei coloris appellarur.Hexeconthalithos in par/ 
ua magnitudine multicolorihoc fibi nomen adoptauit.Repcrttur in troloditica regione.Hieracites al/ 
ternat tota niiluinis nigricans ueluti pIumis.Hamraithis ouis pifcium fimilis eR;& alia uelut nitro co' 
pofita prsdura alioquin.Hammonis cornu inter facratinimas sthiopisgcminas aureo colore anetini 
cornus effigiem reddensipromittitur prsdiuina fomnia reprsfenraretHormefion inter gratiiTiraas af 
picitur ex igneo colore radians auro porrjre fecu in extremitatibus candidam lucem, Hyenis ex oculis 
Hyens tabido in uafe inueniri dicunt :6C fi credimus; lingus hominisfubdircfuturapdicere. Hcmati' 
tes in aechiopia qdeprincipalisifed & i arabia Siafrka inuenif fanguineo coloremoomitrcda jimiffis ad 
coarguedas barbaro^ infidias.Zacharias Babylonius in his hbris quos fcnpfit ad rege Mithridate hu/ 
mana gemis attribuit fata:has no contecus oculorie Si iocine^ medicina dccoraffe.A rege etiam aliquid 
perituris dedtt;dC litibus iudiciif® interpofuit in proeliis etiam eas falurarcs pronunoauit,HR S£ alia 
eiufdem generis : qus uocatut henui ab indis xanthos appellata grscis efuluocandiC3ns,ldsi daflyli 
in creta ferreo collore pollicem humanu exprimunulflcrias mali cute lurido fimiIis:idcoexiRima€ fa' 
lubriscotca regios morbos, ER alueode nomine liqdior.Tercia folio uiridi fimilisdatioc peioribus: 



rV' 






LIBER 

pene fine pondere:ucnis luridis.Quaftum genus in eodem colore nigris ucnis defcendentibus.Iouis gc 
ma candida eR:non ponderora:tenera«indica gentium fuarum habet nomen:fubruffo coIore:in attritu 
fudorem purpureum emanat* Alia eodem nomine candida:puIuereo afpe£lu*Ion apud indos uiolacea 
cfttfed raro faturo colore lucet.Lepidotes fquammas pifeium uariis coloribus imitatur.Lefbias lefbi pa 
trix nomen habens inuenitur & in india.Leucoptalmos rutila alias oculi fpeciem candidam nigram*^ 
continet.Leucopcralos candorem niuis ex auro diftinguit . Libanochros thuris fimilitudinem oflen/' 
ditifed ad fuccum mellis.Limoniates eade uidef qux fmaragdus*De lipare hoc tantii traditurifuffira ea 
omnes beftias euocari,Lyfimachus rhodio Bnarmori fimilis eft aureis uenisipolitur ex marmoreiamy 
plitudinein anguftias coeunte:ut inutilia exterantur.Lcucochryfos fitchryfolito interalbicante.Meno 
nia qualis fit non traditur.Media nigra eft a Medea illa fabulofa inuenta haber:uenas aurei coloris fudo 
rem reddit:croci faporem aut uini,Meconites papauera exprim it.Mitrax a pfis accepta eft:& rubri ma-' 
ris montibus:multicolor:cotra folem uarie reiulgens.Moroifthos porracea laifte fudat* Morion indica 
qux nigerrimo colore tranflucet uocaf pramnioniin qua mifcef & carbunculi colos. Alexadrium ubi 
lardx cyprium .Nafcif 3C in tyro 8i in galatia.Xenocratcs 6i fub afperibus nafei tradit* Hex funt gemae 
qux ediypas fcalpturas aptant .Myrites myrrhx colore habet:faciem 9 minimx gcmxrunguenti odo' 
rem attrita et nardi.Myrmetyas nigra habet eminentias fimiles uerrucis*Myrfinites melleu colore ha^» 
betimyrrhx odore.Mefoleucos eft media gema candida diftinguete linea.Mefomelas nigra ucna que' 
libet colore fecantep medium, Nafomonites eft fanguinea nigris uenis*Nebndes Libero patri facra no' 
men traxit a nebridum eius fimiIirudine.Sunt 6C alix nigrx generis eiufde.Nympharena urbis 8i gen' 
tis perficx nomen habenftmilis hyppopotami.Orca barbari nominis e nigro fuluo^ ac uiridi & candi 
do placet.Ombria qua aliqui notia uocant iicut exraunia di Brontia cadere cu hymbnbus 8i fulminiV 
bus dicif :eunde^ effeiftu habere que B rontia narraf .Prxterea in aras addita ea tradif libameta no am ' 
buri.Orires globofa fpecies a quibufda di lyderires uocaf ignem no ientiens.Oftracias fiue oftracites eft 
teftacea durior altera achatx fimilismifi gb achates politura pinguelcit duriori:tanta in eft uis:ut alix gc 
mx fcalpanf fragmentis cius*Oftracidi oftrea nome di fimilitudine dedere*Opphicardelon barbari uo 
eant nigrum colore binis lineis albis includentibus*De obfidiano lapide diximus fuperiore libro*InuC/' 
niunf & gemx eodem nomine ac colore no folu in xthiopia india^ifcd et in farno utaliqui putant:& i 
littoribus hyfpaniefis occeani.Panchros fere ex omnibus coloribus conftar.Pangonis non logior digy ' 
tome cryftallus uideaf muniero pluriti augulop^ cauer*Paneros qualis fit a Metrodoro no dicififed car' 
me Timaridi reginx in eade dicatu Veneri no inelegans ponit:ex quo intelligif addita ei foecunditate. 
Quida hac panfebafton uocant*Ponticaru plura funt genera*Eft ftcllata nunc fanguineis nuc arris gur^ 
tis qux inter facras habef. Alia pro ftellis eiufde coloris lineas habet. Alia montiu coualliuqi effigies.Phi 
loginos que di chry fiten uocant oftracix atticx affimilata inuenif in xgypto.Phenicites px balani fimi 
litudine appellat .Phrycites aloe*Perileucos filio ore gemx ad radice ufj candido defeendente, Pxanti' 
des quas quidam gemonidas uocat pregnates fieri;& parere dtcunfimederi^ parturietibus*Nam tales 
in Macedonia iuxra monumentum Tirefix inueniunturifpecief^ e eis aqux glaciatx. Solis gema cadi 
da eft:& ad fpeciem fyderis in orbe fulgentes fpargit radios*Sagdam chaldei adhxrefcente nauibus ha' 
bent:inucnitur prafini coloris*Samothracia infula eiufdem nominis gemam dat nigrxac fine pondere 
ligno fimiIem*Sauriten in uentre uiridis lacerti harundine defedli tradunt inucniri . Sarcires bubulas 
carnes prxfcntat.Selenites ex candido traflucet melleo fulgoreamaginem Iunx continensireddit^ ea 
in dies fingulos crefeentis minuentii^ numeromafei^ putaf in arabia*Syderites ferro fimilis:& litigio 
illata difeordias facit.qux^ nafeitur i xthiopia.Syderopocdlos ex ea fit uariatibus guttis.Spogites ipd 
gix nomen reprxfentat.Synodontites e cerebro pifciu eft: qui fynodontes uocatur*Syrtitx i littore fyt 
tium ia quide lucania inucniuntur melleo colore croco refulgentes*Intus aut ftellas continet languidas. 
Syringires ftipuix internodio fimilistperpetua fiftula cauaf.Trichrus exafrica niger eftifed tres fuccos 
reddit:a radice nigrumimedio fanguineum:fummo candidum.Telirrhizos cinerei coloris aut ruffi ca 
didis radicibus fpe<ftatur*TeIicardios colore cordis perfas apud quos gignitur magnopere deledtar.Ma 
cula^ appellat thracia trium generii eft:uiridis aut pallidior tertia fanguineis guttis*Tephrites noux lu 
nx fpeciem habet curuatxin cornua quamuis cinerei coloris Theolithosolex nucleo fimilis uidetur: 
ne^ eft gemmx honos:fed lingentium calculos frangitr^llitij. Veneris crines nigenimi nitoris con.' 
tinent in fe fpeciem ruffi crinis Veientana italica gema eft:ueiis reperta nigra materia diftinguete limu 
re albo.Zathenen in media nafei Democritus, tradit eledlri colore: di fi quisterat in uino palmeo di cro 
co exrx mo Ientefcereodore:magnx fuauitatis Zmilaces in euphrate nafcif^connefo marmori fimi' 
lis:me^o color glauco.Zoronyfios i ido flumie nafcif:mago^ gema ee narraf:ne$ alidamplius de ea 

De gemmis quxa membrishominum cognominantur:d^ qux.ab anima 
Iibus:d( de iis qute a exteris rebus* CA* XI. 

St etianum alia diftindlio: quam equidem fecerim fubinde uariata expofitione * Si quidem a 
e membris corporu habet nomina* Hepatites a iocinere.Stetiates iingulorum animalium adi 

pe numerofa*Aduenepras. Adunephros ionice nafeitur tres hominis fimul oculos exprimes: 
ab animalibus cognominantur*Orcinias marini cacri colore. Echites uiperx*Scorpites fcorpionis aut 
colore aut eftigie.Scarites fcari pifcis*Triglires muli * Aegophthalmos caprino oculo . Item alia fuillo. 
Et a gruis collo geram'tes*Hieracites accipitris. Aetites a colore aquilx candicante cauda * Myrmccites 



TRIGESIMVSSEPTrMVS 

fnnatim repentis rormic®effigiem habeftScarabeorum canthanas.LyropIithaTmosquattaofefl co/ 
lorum ex runio 6i fjnguineo in medio nigrum candido cigituntit luporum oculnillis per omnia fimi/ 
lis.Taos pauonieRftmilisuremafpidnquaTn uocanChelidomam inuemo.Arenarum fimiiitudo r(it 
hammocryfo uelurauro Karrnis mixto.Cenchrires milii granis uelut fpcrfis. Dyrirese rruncis arbo^ 
hcec S£ ligni modo ardetrOflites in candido collucer edera; foliis qux totam tenent.Narcifites ueniset 
edera: diRinguitu r.Cyamea nigra eflired frafla ex fe fahx fimilitudinem parit,Pyrene aboliua; nucleo 
diftaefiihuicaliquadoinenepirciumrpinseiiidenrur.Chalaziasgrandinum&coIorem&figuram ha 
ber adamantina? dunrieP.Narranrcnam m ignem addita manere fuum fngus.Pyritesnigiaquidcifed 
attntLidigyrosadurif.PoIizonosnigramulnszoniscadicariAnrapiaeincadidoautcyaneodifcutrut e 
medio fulminis radii.ln phlegontidc intus ardere quaedam uideturf^amraatquaenoexeat.In anrhtaci 
tidcfinnllae dircurrei ealiquandouidentur.Enhydrosfemper rotunditatis abfolutec in candore eftle^ 
iiisifcdad morum fl;i<5fu3tintustneauelutiinouisIiqiior.Poiytryxinuiridicapillarur;fcd deflua co^ 
marum facere dicitur.Sunt6f a leonis pelle panthera; nominatae leomiospardatios.Colosappellauit 
chryfblinim aurcus.Chryfoprafum ha:rbacciis.MeIleus mclichroraiquauis plura eius gcnerafinti Me 
Jichlorpn eflgeminusparrenauusiparremenctis. Crociam croci.PoIia canitiem quanda fparti indicat 
eandem duiiorem»Nigra fparopolia.Rhodires a rofa efl.Melites mali coIons.Chalcites aerei, Sicites fi^ 
ci,Katio nominum non eft in borlycite in nigro; ramofa candidis aut fanguineis frondibus. Nec gemi 
te uelut in petra candidis manibus iter fe complexis, Ananchitide in necromantia dicunt euocari imay 
ginesdcorum,Synochidcumbrasinferorum euocaras tcncri.Dcntrirtdealba defonafub arbore qiis 
exdatur fecu ris aciem non hebetan.Et funt m uUo plurestmagif^ monflnficaeiquibus barbari dedere 
nomina confefla Iapides cflc.Nobis fatis erit in his coarguifle dira mendacia* 

De gemmis nafccntibus di ^a^\.ixm:Si figuris gemmarum, CA, XII, 

Emm;e nafcuntur repente nouae ac fme nominibusiut lam pafci i metallis aurariis una inuen 
g taiqu^e propter pulchritudinemi Alexandro regi miflafuitiut au£for eft Theophraflus, Coeli 

des quogi nunc uulgatifTimse fama? fiunt uerius q nafcunf inarabia repertis in gentibus gle/’ 
bis. Melie excoqui tradut feptenis diebus nodtibufqi fine ircrminione.Itaomni terreno uirtoroqi pulue 
redecuiTb purgaram glebam artificum ingenio uarie diAr bui in uenasiduAul^ macularum q maxi> 
me uendibili ratione tedfannum,Quondamqi tanta; magnitudintsfecereiut equis regum in onere fro 
talia arqi prophalcris pcnfilla faccrenr.Et alias omnes gemmae mellis deccwflu nirefcuntipraccipuecor-' 
iici.In omm alio ufuacrimonia abhorrcntis.Qu^tuari® fum:8i ad nouitatem accedere caliditareingc^ 
niorum contingit ut nomen uficatum non habeant,Phyfes appellant uelut ipfius natutf admiratione 
in iis uendicantes cum finis nominum non finquae perfequi non equidem cogiro ; innumera exgraeca 
uanttate confifta. Indicatis nobilibus gemmis etiam plebeis rarorum generum diiflu dignas diltrinxip 
fe faris erar.lllud modo meminifle conucnit increfcentibus uaria? maculis atq? uerrucis linearum: quae 
interuenfuntmuIripIicidudluiSc colore mutata fepius nomina in eadem plerumqi materia,Nunc c6' 
muniter ad olum gemape obferuatione pertinentia dicemus opiniones fetutiauflorum . Cauat autc*/ 
tuberantes uiliores uideturaEquaIibus,Figura oblonga maxie^batuadeindequatuocaf lenticulaipo^ 
flea clipeidos di rotudaiangulofis minima gratia, Verasa falfisdicernedi magna dtflicukas.Qutppecu 
inuctii ftr ex ueris gemis in alterius generis Talfas traducere.Sardonicese cerauniis glutinanf gemis ita 
titdeprrehedi ars no pufTitialiundenigrotaliundeicandidoialiunde nimio fumptisoibiis in fuo genere 
probatiflimis.Quinimo et extant comenrarii auftojirquos no equide dcmoflrarimiquibus modis ex 
cryflallo tinganf fmaragdiialx^tranucentesiSardonixefarda.lrem exterae ex aliis,Ne^efl ulla fraus 
UKx lucrofior. De ratione probandarum gem arum, CA, XIII* 

Os contra ronem depraehendi fallas aetnoflrabimus:quldoctIuxuria aduerfus fraude muni 
n ri decet,Prxter illa qux i principalibus qbuf^ generibus priuati diximus«Traflucctes matuti 
no jibari cefentiaut fi nece (Te efl i' quarta hora:poftea uerar.Experimeta pluribus modis cony 
ifant,Primu podereifl grauiores fenriunf ipofl hxc corpore.Fii^iriis pufluix in ^fundo apparet,Scabri 
iia i cutejn capillameto fulgoris icoflatiaiprius q ad oculos pueniar deftnes nitor.Dectifli fragmen paii 
Iu qd in lamina ferrea terat efficaci (Timu experimeto excufant magones gcmaru.Recufant fimiliter dC 
limx pbanonetObfidianx fragmera ueras gemas no rcarificat,Fic^itix fcanficationis cadicanna fugiur* 
Taraqi differctia e : ut alix ferro fcalpi no pofTinnalix no nifi retufoiueru oes adamante,PIuriniu aut in 
his rerebraru pficit fer uonGcmifeti amnes funt aoax]s:mater;ganges,Tetraru aut oium maxime idia* 
Et ia peraftis oibus natiirx operibusidifcrimc quodda reru ipfaru facere coueniat.Ergo i toto orbe & i 
quacunqi exIi couexiras'uergit:pulcherrima eft omm rebus merito^ principatu naturxoptincs iralia • 
rectrixparcf^ mudi:a1tera;uins:foeminis:ducibus:milmbus:feruitiis:artiu ^flaiia ingenioRc claritati? 
bustla fitu ac falubritate cxli arqi teperieiacceflu cu<^aru gentiu faciliilittonbus portuoiisibenigno ucn 
tojs? afflatu,Er,n.cotingit recurretis pofitio in parte uhlilTimxSC inrer ortus otcafufg< mediaaquaru ro 
piainemogi fa lubritateimotiu articulisiferogf aialium inocetiaifbli ferttittatetpabuli ubrtraic. Quicqd 
eft quo carere uita no debeannufq ctl p(tanus;fruges:uinu;oIea:uenera:Iina:uefles,iuucci,Necquos qui 
de m rrigariis pferri ullis uernaculis aiaduerto,Merallis 3uri:3^cci;xris:fern:quadiu libuit cxcrcere:rul 
Iis ce£Tir,Er iis nuc in fe grauida^ omni dore uarios fuccosiSC nugu pomoiugj fapotes fundit,Ab ea ex? 
ceptis indix fabulofis proxime qdem dixerim hifpiiniam quacun$ ambitur inatii FiNlS, 













CaffPljrnii Secundi de naturaTihyfloria opus foelicire r abfolutum cR :qua dilfgenfiffitn* caRiganim: 
Jmpnbm Vetieriis accuratiflimep Baccolatneu de Zanis de portelio ano nfi faluatocu.M.cccdxxxxvi« 
4ie.xii«tnenfisDecebiis. 



REGISmvM 



i^a 



X * 






3 


l 


X 


Pfimaalba 


Kpotiinmum 


Vtiliora 


C.PIynius 


fatio 


potui 


Traiani 


tu eadem a, 


nitro 


Lucubrare 


hic 


mores 


b 


m 


V 


Exaudionbus 


pugna 


Rus 


Detrfronum 


ucro 


ras 


Deuocibus 


q^fine 


cua 


De fagina 


odore 


eam 


c 


n 


2 


CAII PLYNn 


nec 


diximus: 


do agere 


pium 


tifmosi 


quuntur 


ergo 


aconas 


Itadium 


utnuin 


uimus 


d 


o 


& 


'*'Circa 


citeris 


Statu mue 



tot feculis 
apenninum 
CAII PLYNII 
e 

mis 

aetolorum 

macedonu 

zephire 

f 

nicum 

fed 

magna 

les 

g 

oreos 

fignificat 

baras 

brus 

h 

inquibuf^ 

reperirur 

monRralle 

fpeAare 

i 

neri 

magna 

ces 

nullis 

k 

fimilis 

iRrinis 

lationem 

cem 

t 



nuto 

Sifcintus 

ribus 

P 

memoratur 
CAII PLYNII 
locis 
docet 

fico in 
matre 
&poflea 
frumenti 
r 

Antelucanis 

diomifi 

uindemiator 

alperana 

s 

gigni. 

CAII PLYNII 

cador 

nigra 

frai3a 

rofa 

rain 

contermina 
u ** 
Radicibus 
6C urbana 
non 

coile^iones# 



fumpfere 

hippopotamo 

apri 

P 

Frigida 
in lacerto 
occurritur 
etiam cuius 

per triduum 
genere 
& colores 
inter 

A 

utile ell 
ut in lucerna 
iflet dextra 
pnmusex 
B 

Elio tribuno 
at^cofciiTuris 
hoceft ex 
etiam autem 
C 

Coloribus 
clypeo 
Retinet hanc 
Ad omnia 

O 

erudis 
Reliqua 
indicauimus 
PoOrema 
Aut quae
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "C. Plynius Secundus De naturali hystoria diligentissime castigatus"

See other formats
